Riese – Początek tajemnicy

Przyczynkiem do naszej rozmowy jest nowo wydana książka Bartosza Rdułtowskiego pt. „Riese – Początek tajemnicy”. Jest to rozwinięcie i uzupełnienie wcześniejszych publikacji autora, również tyczących się pierwszych powojennych lat w Górach Sowich. Nowa książka jest znacznie grubsza i uzupełniona o nowe materiały. Dostępna jest do nabycia w sklepie Wydawnictwa Technol – link do sklepu.

W trakcie wywiadu pojawia się również wzmianka o jeszcze jednej publikacji pt. „Zaginiony konwój do Riese”, dotyczącej ukrycia przez Niemców depozytu w podziemiach na Gontowej – link do sklepu.

Artykuł Kompleks Riese – Jak wyglądały pierwsze powojenne lata? pochodzi z serwisu Eloblog.

Kim był Anthon Dalmus?

W tym odcinku chciałem się odnieść do poprzedniej części Tajemnic Riese, w której to przedstawiłem zagadkową postać inżyniera Anthona Dalmusa. Wspomniany film zamieszczam jeszcze raz poniżej. Materiał należy uzupełnić jeszcze o kilka wniosków.

W kontekście historii Gór Sowich i kompleksu Riese, Dalmus przestawiany jest zazwyczaj, jako niemiecki (austriacki) strażnik pilnujący „czegoś”, co ukryli Niemcy w ostatnich miesiącach wojny. Dowodem na to jest ogólne dziwne zachowanie Dalmusa, przytaczane w relacjach urzędników oraz dziennikarzy. Zastanawiający jest również sam fakt pozostania Dalmusa w rejonie budowy Riese, kiedy jednocześnie pozostali Niemcy związani z projektem ewakuowali się zawczasu. Oczywiście, w końcu mogła być taka jego wola, ale czemu zgodę na to wyrazili Polacy i Rosjanie?

Kim był Anthon Dalmus?

Należałoby jednak zastanowić się jeszcze nad inną wersją wydarzeń. Otóż Anthon Dalmus mógł pracować dla przeciwnej strony tej dziwnej gry, która miała miejsce w rejonach Głuszycy i Walimia. Dalmus mógł być również współpracownikiem wywiadu sowieckiego lub polskiego Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. To by wyjaśniało, dlaczego w ogóle mógł on pozostać w Górach Sowich, w miejscu realizacji jednej z największych budowli militarnych III Rzeszy.

W ostatnich publikacjach Pana Romualda Owczarka z wydawnictwa Technol, zamieszczona jest taka oto informacja na temat samego autora książek.

Jako pierwszy przedstawił prawdziwe informacje o tajnych bazach ministerstwa bezpieczeństwa publicznego w Kolcach i Olszance, które zajmowały się szabrem materiałów budowlanych pozostałych po nieukończonej budowie kompleksu podziemnych obiektów w Górach Sowich, znanych powszechnie jako „Riese”. Na podstawie odnalezionych dokumentów ujawnił również nowe oblicze inżyniera Anthona Dalmusa, który po wojnie stał się płatnym współpracownikiem wspomnianego ministerstwa.

Niestety temat ten nie został dalej rozwinięty w publikacjach Pana Owczarka w Technolu. Nie wiem gdzie były publikowane te wyniki badań przeprowadzonych przez autora. Być może chodzi, o któryś z numerów miesięcznika „Odkrywca”?

Anthon Dalmus i PPT

Wspominając działalność Przedsiębiorstwa Poszukiwań Terenowych, warto przypomnieć jeden z często cytowanych dokumentów. To jest sprawozdanie Feliksa Plucińskiego z PPT, który sugeruje dziwne zachowanie Niemca, bowiem tak o jego narodowości pisze bezpośrednio. Oto fragment tego sprawozdania.

Zamiary inż. Dalmusa (Niemca) są niejasne i wyrażając chęć wskazania położenia kabli w górach leżących w pasmie przygranicznym, zależy mu przede wszystkim na uzyskaniu zaświadczenia, na podstawie którego mógłby się swobodnie poruszać w pasie przygranicznym. […] Do chwili zdobycia planów kontaktu z inż. Dalmusem nie zrywać. Ewentualnie inż. Dalmusa wysyłać tylko w asyście pewnego Polaka.

Sprawozdanie F. Plucińskiego z PPT – Tajemnica Riese J. M. Kowalski, R. J. Kudelski, Z. Rekuć str. 248

Życiorys Anthona Dalmusa

Badaczom tajemnic Riese udało się także dotrzeć do własnoręcznego życiorysu tajemniczego inżyniera. Oto, jak sam o sobie pisał Dalmus. Pisownia oryginalna.

Ja Antoni Dalmus ur. się dnia 28.VII.1895 r. z ojca Antoniego i matki Emmy Schlaupitz. Ojciec był urzędnikiem (rodzice nie żyją). Do szkoły powszechnej uczęszczałem od 1901-1906 r. po ukończeniu której, wstąpiłem do gimnazjum, które ukończyłem w 1913 r. Od 1913-1918 r. służyłem w wojsku Austriackim. Od 1919-24 r. studiowałem w Politechnice w Wiedniu, gdzie uzyskałem dyplom inżyniera mechanika. Od 1925-1927 r. studiowałem w wyższej szkole technicznej w Berlinie, uzyskując dyplom inżyniera elektryka. Od 1927-1939 r. pracowałem jako inżynier w firmie „Siemens” przy budowie urządzeń elektrycznych i cieplnych. W roku 1940 powołany do służby wojskowej przy robotach lotniczych we Francji, a następnie w organizacji „Todt” w Jedlinie Zdroju pow. Wałbrzych. Od 1945-1948 r. pracowałem z ramienia Ministerstwa Odbudowy w Głuszycy i okolicy. W roku 1947 ożeniłem się z Martą Sacher obywatelką polską. Od dn. 1.VI.1949 r. – 28.II 1950 r. pracowałem w Państw. Przedsieb. Poszukiwań Terenowych na terenie Głuszycy i Kolc. Od dnia 6.III.1950 – 26.X.1953 pracowałem w G.Z.P.B. [Głuszyckie Zakłady Przemysłu Bawełnianego] w Głuszycy jako Główny Energetyk, skąd zwolniłem się na własne żądanie. Do żadnych organizacji politycznych nie należałem.

Dalmus Antoni

Tajemnica Riese J. M. Kowalski, R. J. Kudelski, Z. Rekuć str. 232

Życiorys Anthona Dalmusa

Dalmus cały czas utrzymywał w swoich relacjach, że jest Austriakiem. Być może myślał, że w ten sposób będzie mu łatiwej funkcjonować wśród Polaków. Niemcy wówczas po wojnie nie mieli najlepszej opinii… Ostatecznie jednak na podstawie dokumentów pozyskanych z archiwów Deutsche Dienststelle, udało się ustalić, że Dalmus urodził się w Niemczech w miejscowści Meiderich, dziś część Duisburga.

Jakie sekrety skrywał ten tajemniczy budowniczy Riese? Dla kogo pracował Anthon Dalmus? To wciąż pytania, które budzą emocje wsród badaczy Riese.

WSPÓŁPRACA

Sztolnie Walimskie
www.sztolnie.pl

BIBLIOGRAFIA

1. Tajemnica Riese – Jacek M. Kowalski, Robert J. Kudelski, Zbigniew Rekuć
2. Podziemne Tajemnice Gór Sowich – Bartosz Rdułtowski

ZDJĘCIA

1. ahojMEDIA
   www.ahojmedia.pl

Artykuł Ciekawostki o Riese – Kim był Anthon Dalmus? pochodzi z serwisu Eloblog.

Sekret inżyniera Dalmusa

Anthon Dalmus to chyba najbardziej zagadkowa postać związana z historią tajemniczego kompleksu Riese na Dolnym Śląsku. Większość powojennych relacji na temat Riese, a także późniejszych przytaczanych informacji o kompleksie, pochodzi właśnie od zeznań Dalmusa. Inżyniera, który oprowadzał ludzi po niedokończonych budowlach i opowiadał o niezrealizowanych planach. Na podstawie tych przekazanych informacji, zbudowano większość późniejszych teorii o Riese. O samym Dalmusie nie wiele jednak wiadomo, pomimo opublikowania jego pracowniczych dokumentów. Badaczom tajemnic Riese udało się uzyskać istniejące jedyne zdjęcie inżyniera, które zachowało się w jego pracowniczej kartotece.

Anthon Dalmus

Anthon Dalmus w powojennych relacjach

Na temat postaci Dalmusa istnieje sporo relacji w powojennej prasie. Osobiście dla mnie ciekawy jest jeden z reportaży Zbigniewa Mosingiewicza, który wybrał się z inżynierem na przejażdżkę po Górach Sowich. Relacja jest niezwykłe ciekawa, gdyż pokazuje bardzo dziwne zachowanie Dalmusa, o ile została ona rzetelnie przedstawiona przez dziennikarza Słowa Polskiego.

Towarzysz mój rzuca takie pytanie. „Czy plotki mieszkańców na temat mającego tu powstać atomowego podziemnego miasteczka odpowiadały prawdzie?” Czerwona twarz Dolmussa robi się miejscami blada, a szare oczy przykrywają się powiekami. Łapie się za twarz nerwowym ruchem – jakby chciał odepchnąć nasze pytanie i dopiero po dobrej chwili zaczyna mówić. „Nie, to nie jest prawda.” Waży starannie każde słowo. „Plany podziemnego miasta widziałem w głównym biurze Organizacji Todt w Berlinie i mogę na to przysięgać.” Wątpimy w tej chwili w prawdomówność Dolmussa.

Artykuł „Słowa Polskiego” 3.11.1947 r. – Podziemne Tajemnice Gór Sowich B. Rdułtowski str. 89

Inna bardzo ciekawa relacja została sporządzona wiele lat później, przez Ryszarda Makowskiego dziennikarza Trybuny Wałbrzyskiej. Dalmus ukrywa się tutaj pod inicjałami A.D. Makowski prawdopodobnie nie wiedział, że pod koniec lat 40 powstał cykl reportaży o Riese, właśnie przy udziale Dalmusa. Relacja dziennikarza Trybuny Wałbrzyskiej jest ciekawa, gdyż ukazuje nam Dalmusa, jako majora niemieckiej armii nieznającego języka polskiego… To bardzo dziwne zachowanie, zważywszy na jego poprzednią pracę dla Ministerstwa Odbudowy.

Jest to starszy Pan, który był odpowiedzialny za całość prac budowlanych na terenie budowy fortyfikacji Wału Atlantyckiego, wyrzutni rakietowych, głównej kwatery Hitlera w Kętrzynie oraz budowy nowej kwatery w okolicach Wałbrzycha. […] Przez wiele lat służył w wojsku. […] Języka polskiego nie zna…

Artykuł „Trybuny Wałbrzyskiej” 11.12.1959 r. Podziemne Tajemnice Gór Sowich B. Rdułtowski str. 174

Trzeba przyznać, że major sypie nazwiskami, ale nie pamięta np. nazwisk lekarzy obozowych, dowódców SS czy nawet członków stu osobowej specjalnej jednostki Abwhery – kontrwywiadu… Wie, że było tu ponad stu wyższych oficerów SS. Nazwisk nie przypomina sobie, a przecież prawie każdego dnia kontaktował się z nimi…

Artykuł „Trybuny Wałbrzyskiej” 23.12.1959 r. Podziemne Tajemnice Gór Sowich B. Rdułtowski str. 183

Kim więc był ten tajemniczy inżynier, który – to bez dwóch zdań – wykonywał, jakąś dziwną misję w Górach Sowich? Czy był Niemcem, czy Austriakiem? No i w końcu, czy faktycznie był strażnikiem pilnującym niemieckich tajemnic ukrytych w sowiogórskich sztolniach? A może Dalmus pracował dla kogoś innego? Może ten zagadkowy budowniczy Riese grał „do innej bramki”?

Zobacz także: część 5 – Klęska Organizacji Todt
http://eloblog.pl/kleska-organizacji-todt-tajemnice-riese-cz-5/

Uzupełnienie: Ciekawostki o Riese – Kim był Anthon Dalmus?

WSPÓŁPRACA

Sztolnie Walimskie
www.sztolnie.pl

PRODUKCJA FILMOWA

ahojMEDIA
www.ahojmedia.pl

BIBLIOGRAFIA

1. Tajemnica Riese – Jacek M. Kowalski, Robert J. Kudelski, Zbigniew Rekuć
2. Podziemne Tajemnice Gór Sowich – Bartosz Rdułtowski
3. Riese Hitlerowskie Podziemia Śmierci – Zbigniew Dawidowicz
4. Podziemia w Górach Sowich i Zamku Książ – Piotr Kruszyński
5. Wojenne Tajemnice Zamku Książ Podziemia – Piotr Kruszyński

Literatura i książki o Riese

Archiwalne Zdjęcia

1. Archiwum Historii Mówionej Ziemi Wałbrzyskiej
   www.archiwum-historii-mowionej.pl
2. Zdjęcia z III Rzeszy – das Bundesarchiv / das Münchener Digitalisierungszentrum
   www.bundesarchiv.de

Artykuł Sekret inżyniera Dalmusa – Tajemnice Riese cz. 4 pochodzi z serwisu Eloblog.