Zazwyczaj tajemnicze podziemia i schrony kojarzą nam się z okresem II wojny światowej. To historie o złotych pociągach, bursztynowych komnatach i niemieckich podziemnych fabrykach zazwyczaj rozpalają umysły badaczy historii. Zawsze jednak powtarzałem, że wojna trwała tylko 6 lat, naziści byli u władzy 12 lat, za to okres PRLu i obecność Armii Radzieckiej na terenie Polski to blisko pół wieku! Uważam, że ten długi okres naszej historii wciąż nie został jeszcze dobrze zbadany i kryje jeszcze wiele tajemnic. Nie cieszy się też taką popularnością jak choćby zagadki II wojny światowej. Dlatego niezmiernie cieszą kolejne inicjatywy próbujące odkryć zimnowojenne tajemnice PRLu.

Mapa tajemnic PRLu – Fortyfikacje i schrony

Poniżej przedstawiam jedną z takich inicjatyw. Mapa tajemnic PRLu. Interaktywna mapa mająca za zadanie zebranie w jednym miejscu najważniejszych militarnych obiektów związanych z okresem PRLu. Na mapie znajdziemy zarówno obiekty zajmowane dawniej przez Wojsko Polskie (LWP), jak i obiekty wykorzystywane przez Północną Grupę Wojsk Armii Radzieckiej. Na mapie znajdziemy również obiekty cywilne, rządowe i przemysłowe. Całość naniesiona jest na dobrze nam znane mapy Google’a. Szczególnie dobrze opracowany jest obszar wokół Warszawy, gdzie Muzeum Obrony Cywilnej prowadzi autor mapy Maciej Witeska.

Mapa tajemnic PRLu, schrony w okolicach Warszawy – Autor: Maciej Witeska

Mapa jest ciągle rozbudowywana, w związku z tym – jak zapewnia jej autor – będą pojawiać się na niej kolejne nowe obiekty. Zachęcam więc do ponownego odwiedzenia mapy za jakiś czas.

Mapę opracował: Maciej Witeska – Trzecia Strona Wisły/Fundacja P1/Muzeum Obrony Cywilnej
https://www.facebook.com/MuzeumOC
https://www.facebook.com/BTFschron

Artykuł Mapa tajemnic PRLu – Zimnowojenne fortyfikacje i schrony w Polsce pochodzi z serwisu Eloblog.

Radziecki schron w Witoszowie Dolnym

Niestety, o poradzieckim bunkrze w Witoszowie Dolnym niewiele wiadomo. Słownik turystyczny Sudetów Marka Staffy nie wspomina o nim ani jednym słowem. Jedyne informacje o obiekcie to te pochodzące z Internetu. Mogą więc być nieprawdziwe, przekłamane i błędnie powielane. Nie będę się więc rozpisywał na ich temat. Nie ma jednak wątpliwości, że schron miał swój związek z rozlokowanymi w pobliskiej Świdnicy wojskami radzieckimi. W sieci pojawiają się informacje, że schron został wybudowany stosunkowo późno, bo dopiero w latach 70-tych lub 80-tych. Być może miało to związek z przeniesieniem w 1984 roku z Legnicy do Świdnicy Dowództwa Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej. Wtedy to w okolicach Świdnicy mogły być potrzebne dodatkowe obiekty lub też zaszła konieczność rozbudowy już istniejących. Radziecki schron w Witoszowie Dolnym prawdopodobnie został opuszczony na początku lat 90-tych.

Opuszczony radziecki schron w Witoszowie Dolnym

Schron w Witoszowie Dolnym to nieduży obiekt. Zbudowany został na bazie łukowych prefabrykatów, podobnych to tych stosowanych w lotniczych schronohangarach. Jak mniemam, po osadzeniu łukowej konstrukcji została ona obsypana ziemią, a w środku zostały wymurowane pomieszczenia, składające się z dwóch kondygnacji. Podobną technikę budowy schronów możemy zobaczyć w innych radzieckich obiektach np. w Wilkocinie. Poniżej zamieszczam kilka zdjęć z tego miejsca. Niestety, pora w jakiej robiłem zdjęcia nie sprzyja pokazywaniu tego typu zarośnietych przez roślinność miejsc.

Wejście do schronu

Przed schronem znajduje się wyasfaltowany plac

Jedno z bocznych wejść do obiektu

Główny korytarz tuż po przekroczeniu głównego wejścia

Wnętrze radzieckiego schronu w Witoszowie Dolnym

Wnętrze radzieckiego schronu w Witoszowie Dolnym

Po bokach znajdują się duże pomieszczenia, niektórzy mówią, że w jednym mogła być sala kinowa

Doskonale widoczna łukowa konstrukcja obiektu

Wnętrze radzieckiego schronu w Witoszowie Dolnym

Widoczna łukowa konstrukcja obiektu

Kolejne duże pomieszczenie, widać dwie kondygnacje

Wejście na drugą kondygnację

Druga kondygnacja schronu

Druga kondygnacja schronu

Druga kondygnacja, radziecki schron w Witoszowie Dolnym

Ktoś wstawił kanapę, chyba czasem można tam spotkać dzikich lokatorów

Ruiny obiektów naziemnych

Ruiny obiektów naziemnych

Elementy wystające nad schronem

Wokół schronu znajduje się wiele już zarośniętych okopów i stanowisk na wozy bojowe

Schron jest obecnie opuszczony. Najlepiej dojść do niego z pobliskiego parkingu, który znajduje się tuż przy drodze prowadzącej ze Świdnicy do Modliszowa. Przy dużym parkingu znajduje się także platforma widokowa. Trasa do schronu nie jest oznakowana. Schron w Witoszowie Dolnym jest obiektem stosunkowo mało znanym, ale odwiedzanym (podobno) przez okoliczną „żulernię”. Należy mieć to na uwadze, wybierając się na jego zwiedzanie.

Platforma widokowa znajdująca się niedaleko parkingu

Mapa radziecki schron w Witoszowie Dolnym

Zobacz także: Szpital Widmo – Opuszczony radziecki szpital w Legnicy

Artykuł Zapomniany opuszczony radziecki schron pod Świdnicą pochodzi z serwisu Eloblog.

Obiekt 3001 w Podborsku

Obiekt 3001 w Podborsku to miejsce wyjątkowe. Jako jeden z trzech tego typu obiektów w Polsce, służył do przechowywania radzieckiej broni jądrowej w czasach zimnej wojny. Tym bardziej miejsce jest warte uwagi, gdyż zachowało się w stanie niemalże kompletnym. Niestety pozostałe dwa obiekty w Templewie i Brzeźnicy-Kolonii nie miały tyle szczęścia.

Magazyn broni atomowej w Podborsku – Obiekt 3001

W filmie wywiadu udzielił dr Robert Dziemba z Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu oraz ppłk Janusz Wiśniewski z-ca dyrektora Aresztu Śledczego w Koszalinie. Podziękowania za pomoc w realizacji filmu przesyłam również dla Łukasza Gładysiaka z Muzeum Zimnej Wojny w Podborsku.

Obecnie w Obiekcie 3001 Muzeum Oręża Polskiego utworzyło swój oddział Muzeum Zimnej Wojny. Obiekt udostępniony jest do zwiedzania.
Więcej informacji na stronie: facebook.com/muzeumzimnejwojny

Muzeum Zimnej Wojny

Broń jądrowa w Polsce

Na temat przechowywania na terytorium Polski broni jądrowej, a także genezy budowy trzech magazynów w ramach operacji „Wisła”, opublikowałem już wcześniej film. Zapraszam do również do jego oglądania.

Magazyn broni atomowej

Obiekt 3001 w Podborsku składał się z dwóch osobnych magazynów: nr 17 i nr 18. Były to bliźniacze obiekty typu T-7. Każdy o powierzchni 986 m2. Schrony T-7 posiadały po cztery pomieszczenia-komory, w których mogło być przechowywane maksymalnie do 20 głowic, co razem na jeden magazyn dawało 80 głowic. Razem dla całego Obiektu 3001 – 160 głowic.

Magazyn (schron typu T-7) nr 18 – Obiekt 3001 w Podborsku

Magazyn (schron typu T-7) nr 17 – Obiekt 3001 w Podborsku

Wyposażenie magazynu nr 17 zachowało się w stanie bardzo dobrym. Wszystko dzięki pasjonatom historii oraz pobliskiemu oddziałowi aresztu śledczego, który przejął po armii część obiektów i tym samym odstraszał potencjalnych złodziei.

Masywne drzwi do obiektu robią naprawdę wrażenie

Wnętrze magazynu w Podborsku, schody zostały domontowane później specjalnie dla zwiedzających

Wnętrze magazynu, pod sufitem widać podwieszoną suwnicę

Jedno z czterech pomieszczeń magazynowych w schronie, w których były przechowywane głowice i bomby

Generator prądu, tego typu obiekty zawsze muszą być samowystarczalne

Wyposażenie techniczne jest w bardzo dobrym stanie

Pomieszczenia techniczne najczęściej oddzielane są za pomocą gazoszczelnych drzwi

A tak wygląda toaleta w tajnym radzieckim magazynie broni jądrowej 🙂

Bezpośrednio w pobliżu magazynów przeznaczonych dla broni jądrowej, znajduje się jeszcze jeden ciekawy obiekt. Schron typu „Granit”, który mógł służyć np. do ukrycia mobilnego zestawu rakietowego. Tego typu schrony często można zobaczyć przy obiektach, w których dawniej stacjonowały wojska radzieckie. Schron z Podborska jest rownież wyjątkowy, bo w przeciwieństwie do wielu innych obiektów, w tym zachowały się masywne bramy.

Obiekt schron typu „Granit”

Schron typu „Granit” w Podborsku

Schron typu „Granit” w Podborsku

Mapa magazyn broni jądrowej Obiekt 3001 w Podborsku

Artykuł Magazyn broni atomowej w Podborsku – Obiekt 3001 pochodzi z serwisu Eloblog.

Broń jądrowa w Polsce

W sprawie rozmieszczenia na terytorium Polski borni jądrowej, ważne jest jeszcze uzupełnienie kilku kwestii. W moim filmie mówię o tym, że broń jądrowa składowana w trzech obiektach wybudowanych w ramach „Zamierzenia 3000”: w Podborsku, Brzeźnicy-Kolonii i Templewie, miała być przeznaczona dla Wojska Polskiego. Sprawa ta jest trochę bardziej skomplikowana, gdyż z pierwotnego porozumienia wynika, że miało być podpisane jeszcze jedno, kolejne porozumienie regulujące te kwestie. Tego kolejnego porozumienia jednak brak, a cała zachowana dokumentacja „Zamierzenia 3000” kończy się na roku 1970. Niekompletna dokumentacja nie pozwala wyjaśnić tej kwestii jednoznacznie. Nie ulega jednak wątpliwości, że same magazyny wybudowane przez stronę polską, miały (i były) przekazane Armii Radzieckiej. Z drugiej strony z zeszytów gen. Franciszka Puchały wynika jasno, że taka amunicja jądrowa musiała również trafić na tzw. Front Polski. Kwestię tę będę omawiał jeszcze w odcinku specjalnym nagranym w obiekcie 3001 w Podborsku. Już teraz zapraszam do jego oglądania.

Wejście do jednego z dwóch schronów T-7 w Obiekcie 3001 w Podborsku

Obiekt 3001 w Podborsku zachował się w bardzo dobrym stanie – To właśnie m.in. tu była składowana broń jądrowa w Polsce.

Broń jądrowa była składowana w tych pomieszczeniach

Współcześnie obiekt 3001 w Podborsku udostępniony jest do zwiedzania dla turystów, jako Muzeum Zimnej Wojny.

Składy z bronią jądrową w opracowaniach CIA

Ciekawą lekturę stanowią opracowania CIA dotyczące np. sytuacji z wojskach Układu Warszawskiego. Były one opracowywane systematycznie. Obecnie są odtajnione i udostępnione również online na stronach amerykańskiej agencji. Opracowania obejmowały również kwestie związane z rozwoje i rozmieszczeniem sowieckiej broni jądrowej. Oto jedna z mapek wyciętych z raportu, którą pokazałem w filmie.

Mapa radzieckich składów z bronią jądrową w Europie Wschodniej – Fragment opracowania CIA z 31.01.1979 r. str. 46

Środki przenoszenia broni jądrowej

Samo posiadanie amunicji jądrowe to jedna sprawa, osobą kwestię stanowi posiadanie odpowiednich środków przenoszenia. Wojsko Polskie miało na wyposażeniu ich kilka rodzajów. Oprócz niektórych wersji samolotów myśliwskich i myśliwsko-bombowych, było to głównie mobilne zestawy rakietowe. Wchodziły one na wyposażenie Brygad Rakiet Operacyjno-Taktycznych, a także Dywizjonów Rakiet Taktycznych.

Zestaw 9K51 „Scud-A” – Źródło commons.wikimedia.org Foto: Grzech58

Zestaw 2K6 „Łuna” – Źródło commons.wikimedia.org Foto: Leonidl

Zestaw 9K52 „Łuna-M” – Źródło commons.wikimedia.org Foto: One half 3544

Zestaw 9K72 „Elbrus” tzw. „Scud-B”

Mapa lokalizacji składów specjalnych z „Zamierzenia 300”

ZDJĘCIA

ahojMEDIA
www.ahojmedia.pl

BIBLIOGRAFIA

1. Wojska Radzieckie w Polsce 1939-1993 – Red. S. Dąbrowski, K. Jaworska, W.W. Szetelnicki
2. Wybrane aspekty pobytu Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej w Polsce w latach 1945-1993 – BBN Maciej Czulicki
3. Warsaw Pact Forces Opposite NATO 1979 – Raport CIA
4. Soviet Nuclear Programs 1971 – Raport CIA

Artykuł Broń jądrowa w Polsce – Wojska Radzieckie w Polsce cz. 4 pochodzi z serwisu Eloblog.

Wojska Radzieckie w Polsce

Rozlokowanie w Polsce ponad 60 tys. sowieckich żołnierzy stwarzało problemy natury gospodarczej i prawnej. Do roku 1956, czyli do momentu, w którym pobyt Armii Radzieckiej w Polsce został prawnie uregulowany, ich kwatermistrzostwa wojskowe nie płaciły czynszów za zajmowane obiekty. Dużym problemem było również wyegzekwowanie należności za media tupu prąd, gaz, woda. Dostawy go garnizonów Armii Radzieckiej musiały być starannie realizowane, często kosztem niedoboru produktów dla polskich odbiorców. Na potrzeby pobytu PGWAR zajęto około 70 tys. ha powierzchni i 4437 budynków, w tym 454 bydynki zostały wybudowane własnymi siłami przez Sowietów. Całość o łącznej kubaturze ponad 14 mln m³. Ponadto wojska radzieckie miały do dyspozycji: 8 lotnisk, 8 poligonów, 23 bocznice kolejowe i 3 ha nadbrzeży portowych. Komponenty grupy zostały rozlokowane łącznie na obszarze 59 polskich miejscowości.

Armia Radziecka w Legnicy – Foto: Franciszek Grzywacz Wydawnictwo Edytor

Należy podkreślić, że próby regulowania należności za pobyt PGWAR spotykały się z nerwową reakcją Sowietów. Myślę, że zdanie wypowiedziane przez gen. płk. Kuźmę Galickiego do gen. bryg. Leszka Krzemienia, dobrze obrazują ówczesny stosunek Sowietów do Polski i jej roli w sowieckiej strefie wpływów.

Myśmy dla was te ziemie wyzwolili, myśmy tu położyli setki tysięcy trupów, a wy nam teraz przedstawiacie rachunki.

Gen. płk Kuźma Galicki, Dowódca PGWAR (1955–1958) – Wojska Radzieckie w Polsce 1939–1993 Z. Kuśmierek Red. S. Dąbrowski, K. Jaworska, W.W. Szetelnicki str. 256

Gen. płk Kuźma Galicki – Dowódca PGW (1955-1958)

Legnica – Mała Moskwa

Początkowo Dowództwo PGWAR planowano umieścić na stałe w Bydgoszczy. Jednak ostatecznie wybrano jedno z większych miast na Dolnym Śląsku – Legnicę. Od tego momentu radzieccy żołnierze stali się nieodłącznym krajobrazem tego dolnośląskiego miasta. Duża liczba Rosjan sprawiła, że z czasem Legnica zdobyła sobie miano „Małej Moskwy”. Wydzielono i odseparowano specjalny fragment miasta. Ze względu na swój kształt nazywany został przez legniczan „Kwadratem”. W rzeczywistości obszary zajmowane przez Sowietów w Legnicy miały charakter niejednolity i nieregularny. Było wiele stref porozrzucanych w całym mieście. Pan Franciszek Grzywacz, autor publikacji poświęconych Armii Radzieckiej w Legnicy, tak opisuje zaistniałą sytuację:

Ścisła linia podziału miasta na dwie strefy radziecką i polską była tylko między czerwcem i październikiem 1945 roku. Wtedy Rosjanie zdecydowali, że pozostaną w „wyzwolonej” Legnicy na zawsze. Wpędzili przybyłych Polaków na prawobrzeżną ubogą część miasta (ulice Kartuska-Wrocławska-Rzeczypospolitej), a bogate śródmieście z fabrykami plądrowali. Wtedy też wydzielili murem część bogatej dzielnicy Tarninów i utworzyli tam dzielnicę „Kwadrat” dla generalicji i Dowództwa Północnej Grupy Wojsk, które utworzyli w nowiutkim budynku Wehrmachtu przy ul. Grabskiego.

Na moim filmie zaznaczyłem na mapie tylko jedną, najważniejszą wydzieloną cześć dla PGWAR, zwaną „Kwadratem”. Poniżej zamieszczam mapę obrazującą sytuację w całej Legnicy. Obszary zajęte przez Sowietów zaznaczone są kolorem czerwonym. Mapa pochodzi z przewodnika Śladami Małej Moskwy Wydawnictwa Edytor. Dla osób, które chciałby zgłębiać wiedzę na temat Małej Moskwy i odbyć wycieczkę śladami Armii Radzieckiej, zachęcam do zakupienia ich publikacji.

Mapa Legnica „Mała Moskwa” – Obszary zajęte przez PGWAR – Źródło: Przewodnik Śladami Małej Moskwy Wydawnictwo Edytor

Poniżej zamieszczam jeszcze dwa stare filmy przedstawiające wojska radzieckie w Legnicy. W części drugiej można zobaczyć szpital w Lasku Złotoryjskim. Dziś obiekt jest kompletnie opuszczony i zdewastowany. Jak wygląda współcześnie można zobaczyć w tym artykule.

ZDJĘCIA

ahojMEDIA
www.ahojmedia.pl

BIBLIOGRAFIA

1. Wojska Radzieckie w Polsce 1939-1993 – Red. S. Dąbrowski, K. Jaworska, W.W. Szetelnicki
2. Dolny Śląsk Monografia Historyczna – Red. Wojciecha Wrzesińskiego

Archiwalne Zdjęcia

1. Przedwojenne zdjęcia Legnicy – dolny-slask.org.pl
2. Zdjęcia wojsk radzieckich w Legnicy – Franciszek Grzywacz Wydawnictwo Edytor

Dla osób, które chciałyby zgłębić losy radzieckich żołnierzy w Legnicy polecam ofertę wydawnictwa Edytor, które kilka ze swoich publikacji poświęciło właśnie temu tematowi. Podziękowania dla Pana Franciszka Grzywacza za udostępnienie starych zdjęć Armii Radzieckiej w Legnicy.

Wydawnictwo Edytor

Artykuł Mała Moskwa – Wojska Radzieckie w Polsce cz. 3 pochodzi z serwisu Eloblog.

Szpital został wybudowany jeszcze przez Niemców w latach 30-tych ubiegłego wieku. W czasie II Wojny Światowej był intensywnie wykorzystywany do leczenia i rekonwalescencji rannych żołnierzy Wehrmachtu. Kiedy w 1945 roku zbliżała się Armia Czerwona obiekt został ewakuowany. Po zakończeniu wojny poniemieckie wojskowe obiekty w Legnicy zostały zajęte przez Sowietów. Szybko zapadła również decyzja o ulokowaniu w Legnicy Dowództwa Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej. Na Dolnym Śląsku zainstalowało się również wiele komponentów PGWAR. Nie dziwi więc fakt, że również i szpital został wykorzystany przez radzieckich żołnierzy.

Przedwojenne zdjęcie lotnicze szpitala w Legnicy – Źródło: dolny-slask.org.pl

W 1993 roku obiekt, jak wiele innych podobnych tego typu miejsc, został przez Rosjan opuszczony i zwrócony stronie polskiej. Dziś zrujnowany, znajduje się w prywatnych rękach. Raczej już nigdy nie będzie wykorzystywany zgodnie ze swoim przeznaczeniem, gdyż koszty jego remontu byłyby niemałe. Opuszczony radziecki szpital w Legnicy to naprawdę ogromny obiekt, docelowo mógł pomieścić ponad 600 łóżek. Dziś zwiedzając jego opuszczone wnętrza, możemy sobie tylko wyobrazić, jaką rolę mógł pełnić w przypadku wybuchy III Wojny Światowej.

Szpital Widmo – Opuszczony radziecki szpital w Legnicy – Foto: Adrian Sitko

Zabudowania byłego radzieckiego szpitala – Foto: Adrian Sitko

Budynki pozarastała już roślinność – Foto: Adrian Sitko

Wejście do szpitala – Foto: Adrian Sitko

Główny hol, recepcja szpitala – Foto: Adrian Sitko

Główny hol, recepcja szpitala – Foto: Adrian Sitko

Długie szpitalne korytarze, po bokach sale chorych – Foto: Adrian Sitko

Długie szpitalne korytarze, po bokach sale chorych – Foto: Adrian Sitko

Radziecki szpital w Legnicy mógł pomieścić ponad 600 pacjentów – Foto: Adrian Sitko

Szpital jest naprawdę ogromny, można się w nim łatwo zgubić – Foto: Adrian Sitko

Jedne z licznych ubikacji dla pacjentów – Foto: Adrian Sitko

Widok z okna na pozarastane budynki – Foto: Adrian Sitko

Kiedyś być może była to sala telewizyjna lub konferencyjna – Foto: Adrian Sitko

Pozostałości po Armii Radzieckiej – Foto: Adrian Sitko

W szpitalu znajdziemy wiele radzieckich gazet… – Foto: Adrian Sitko

…a także rosyjskich napisów – Foto: Adrian Sitko

Pomieszczenia dla szpitalnego personelu – Foto: Adrian Sitko

Szpital jest ogromny, żeby go zwiedzić potrzeba kilka godzin chodzenia – Foto: Adrian Sitko

Kolejne szpitalne korytarze – Foto: Adrian Sitko

Blok operacyjny, izolatka radzieckiego szpitala w Legnicy – Foto: Adrian Sitko

Główna sala operacyjna, wszelki sprzęt już dawno został wywieziony lub ukradziony – Foto: Adrian Sitko

Szpital posiada również obszerne piwnice – Foto: Adrian Sitko

Przejście piwnicami dostarcza lekkiego dreszczyku emocji – Foto: Adrian Sitko

Chyba jakieś szpitalne łaźnie, prysznice – Foto: Adrian Sitko

Labiryntem piwnicznych tuneli przejdziemy do drugiego budynku, gdzie dawniej byłą kuchnia – Foto: Adrian Sitko

Szpital posiadał osobny budynek dla kuchni – Foto: Adrian Sitko

Szpital posiadał osobny budynek dla kuchni – Foto: Adrian Sitko

W piwnicach znajdziemy również dziwne pozostałości wyposażenia… – Foto: Adrian Sitko

…a także leki – Foto: Adrian Sitko

Opuszczony poradziecki szpital w Legnicy to nie tylko główny budynek szpitalny i blok operacyjny. Na terenie szpitalnego kompleksu znajdziemy również inne budynki, jak choćby już wspomniany wyżej osobny budynek dla kuchni. Ale to nie wszystko. Duże emocje i zaciekawienie budzą także pozostałe miejsca. Na terenie szpitala znajduje się np. duży basen wraz z przebieralniami i saunami. Również jest opuszczony i wygląda obłędnie.

Basen w opuszczonym radzieckim szpitalu – Foto: Adrian Sitko

Basen w opuszczonym radzieckim szpitalu – Foto: Adrian Sitko

Obok głównego budynku szpitala znajdziemy niedużą kaplicę, często zwaną domem pogrzebowym. Jest ona również ciekawa, gdyż na jej zapleczu znajduje się prosektorium, a także pomieszczenie z kamiennymi pułkami na ciała zmarłych pacjentów.

Budynek szpitalnej kaplicy – Foto: Adrian Sitko

Wnętrze szpitalnej kaplicy – Foto: Adrian Sitko

Prosektorium opuszczonego szpitala w Legnicy – Foto: Adrian Sitko

Prosektorium i półki na ciała pacjentów – Foto: Adrian Sitko

Na sam koniec drobny budyneczek, szpitalny sklepik – Foto: Adrian Sitko

Więcej przedwojennych zdjęć możemy zobaczyć na dolny-slask.org.pl.

Mapa opuszczony szpital w Legnicy

Opuszczony szpital w Legnicy jest obecnie w rękach prywatnych, a na miejscu znajduje się ochrona. Żeby wejść na jego teren trzeba porozmawiać z pracującymi tam ochroniarzami.

Artykuł Szpital Widmo – Opuszczony radziecki szpital w Legnicy pochodzi z serwisu Eloblog.

Armia Radziecka w Polsce

Zgodnie z umową podpisaną 23 października 1957 roku dotyczącą liczebności, rozmieszczenia i trybu dokonywania ruchów wojsk, liczebność PGWAR ustalono w przedziale od 62 do 66 tys. żołnierzy. W tej liczbie zawierało się 40 tys. dla wojsk lądowych, 17 tys. dla wojsk lotniczych i 7 tys. dla marynarki wojennej. Dodatkowo umowa zobowiązywała Dowódcę PGW do przekazywania raz na pół roku informacji o zmianach w liczbie i strukturze radzieckich wojsk stacjonujących w Polsce. W praktyce nie było to w ogóle realizowane, dlatego strona polska wciąż nie wiedziała, jaka dokładnie liczba wojsk rozlokowana jest w kraju. Sowieci – a zwłaszcza dowódcy wyższego szczebla – z dezaprobatą odnosili się do zawartych porozumień, w części przypadków w ogóle nie realizowali zatwierdzonych ustaleń. Wpływało to bardzo negatywnie na wzajemne relacje, które i tak od samego początku były podszyte wzajemną nieufnością. Ich nastawienie dobrze opisują relacje jednego z pełnomocników powołanych do kontaktów z PGWAR.

Ówczesny dowódca Północnej Grupy Wojsk Radzieckich gen. płk Galicki, gdy po wyznaczeniu mnie na stanowisko Pełnomocnika przybyłem do Legnicy, by przedstawić się, oświadczył w rozmowie: dla nas status jest zupełnie niepotrzebny, my uważamy, że i przed statusem wszystko było dobrze.

Gen. bryg. Leszek Krzemień, Pełnomocnik Rządu RP ds. Pobytu Wojsk Radzieckich w Polsce – Wojska Radzieckie w Polsce 1939-1993 Z. Kuśmierek Red. S. Dąbrowski, K. Jaworska, W.W. Szetelnicki str. 256

Gen. płk Kuźma Galicki – Dowódca PGW (1955-1958)

Zadania PGWAR

Armia Radziecka stacjonująca w Polsce posiadała szereg różnego rodzaju zadań o charakterze militarnym, które miały być realizowane w przypadku wybuchu wojny z zachodnimi mocarstwami. Podstawowe zadania wymieniłem już w filmie. Należy mieć na uwadze, że zadania Północnej Grupy Wojsk był mocno ograniczone przez ich skadrowany charakter. Rola PGWAR sprowadzała się tak de facto do wspierania zadań kolejnych rzutów strategicznych oraz zabezpieczenia terenu, kluczowych przejść, lotnisk, składów amunicji, magazynów itp. Pełne rozwinięcie wojsk PGWAR miało nastąpić dopiero w momencie wybuchu wojny. Wydaje się, że o wiele ważniejsza była ich rola polityczna. Armia Radziecka stacjonująca w Polsce była przede wszystkim straszakiem na komunistyczne władze PRLu, tak aby realizowały one politykę zgodną z linią Moskwy. Wojska radzieckie rozlokowane w kraju były gwarantem utrzymania sowieckiej dominacji w Polsce.

Początkowa duża liczebność PGWAR zmalała gwałtownie w ciągu pierwszy lat od zakończenia wojny. W późniejszym okresie, z kilkoma wyjątkami, możemy również zaobserwować podowlną redukcję Armii Radzieckiej w Polsce. Pomimo tego w roku 1990 PGWAR wciąż posiadała duży potencjał militarny.

Wojska Lądowe PGW 1990 rok – Armia Radziecka w Polsce

Również stosunkowo dość dobrze był rozbudowany komponent lotniczy PGWAR. Składał się on z 4. Armii Lotniczej, która na terenie Polski rozlokowane miała dwie dywizje w strukturze po trzy pułki lotnicze. W latach 80-tych na wyposażeniu 4. Armii Lotniczej pojawił się bardzo nowoczesny sprzęt: myśliwce Su-27 i myśliwce bombardujące Su-24M. Struktura 4. Armii Lotniczej możemy zobaczyć pod tym linkiem.

Samoloty myśliwskie Su-27 na lotnisku w Kluczewie (dziś dzielnica Stargardu) – 10 lipca 1992 roku – Źródło commons.wikimedia.org Foto: Rob Schleiffert

Jednym z ważniejszych zadań było również utrzymanie łączności z Zachodnim Kierunkiem Operacyjnym, w tym łączności rządowej pomiędzy Moskwą i Dowództwem Grupy Wojsk Okupacyjnych w Niemczech. W tym celu rozbudowywano jednostki łączności i inżynieryjne. Pod koniec lat 70-tych w ramach struktur Układu Warszawskiego rozpoczęto również budowę systemu łączności troposferycznej o kryptonimie „BARS”. Na terenie Polski wybudowano aż 7 węzłów łączności tego systemu. Rozmieszczenie systemu „BARS” możemy zobaczyć pod tym linkiem (należy z boku zaznaczyć BARS).

System łączności troposferycznej o kryptonimie „BARS”

ZDJĘCIA

ahojMEDIA
www.ahojmedia.pl

BIBLIOGRAFIA

1. Wojska Radzieckie w Polsce 1939-1993 – Red. S. Dąbrowski, K. Jaworska, W.W. Szetelnicki
2. Mikrokosmos – N. Davies
3. Dolny Śląsk Monografia Historyczna – Red. Wojciecha Wrzesińskiego
4. Sysyem łączności BARS – Rozmieszczenie
5. 4. Armia Lotnicza – Struktura

Archiwalne Zdjęcia

1. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Russian_Air_Force_Sukhoi_Su-27_(Su-27S)_last_day_Stargard-3.jpg

Artykuł Armia Radziecka – Wojska Radzieckie w Polsce cz. 2 pochodzi z serwisu Eloblog.

Armia Czerwona wkracza do Polski

Zapraszam do oglądania pierwszego odcinka z serii filmów poświęconych pobytowi na terenie Polski wojsk Armii Radzieckiej. Dziś po ponad 20 latach od opuszczenia Polski przez ostatniego rosyjskiego żołnierza, odkrywamy sekrety ich obecności. Zaskakujące jest to, jak mało wiemy na ten temat, pomimo ponad 50 lat stacjonowania w Polsce. Pobyt Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej był przez cały okres objęty ścisłą tajemnicą. Sowieci niechętnie przekazywali informacje o swojej działalności w Polsce. Do tego stopnia, że o ich aktywności nie były informowane nawet najważniejsze organy państwowe.

Armia Czerwona wkracza do Polski – Propagandowa sowiecka gazeta z 21 września 1939 roku – Źródło: mi3ch.livejournal.com

Celem tego filmu, jak i każdej opowiadanej historii, nie jest kolejny sąd nad „ruskimi”, ale próba zrozumienia historii i sytuacji w jakiej znalazła się Polska. Próba zrozumienia nas samych i (a może i przede wszystkim) naszych sąsiadów oraz wyciągnięcie z tej historii lekcji na przyszłość.

Północna Grupa Wojsk Armii Radzieckiej

Pierwsze wkroczenie Armii Czerwonej we wrześniu 1939 roku było związane z podpisanym w sierpniu Paktem Ribbentrop-Mołotow. Wkroczenie miało charakter agresji, pomimo że ZSRR nie wypowiedziało Polsce oficjalnie wojny. Kolejne, to jest drugie wkroczenie, było związane z działaniami na froncie wschodnim. Pierwsze oddziały Armii Czerwonej przekroczyły dawne granice Polski na początku roku 1944. Ich przemarsz odbył się przez całe terytorium Polski, aż do całkowitego wyzwolenia spod niemieckiej okupacji, jednocześnie wprowadzająć własną sowiecką strefę wpływów. W czerwcu 1945 roku na bazie przebywających głównie na terenie Polski związków operacyjnych 2. Frontu Białoruskiego powołano Północną Grupę Wojsk Armii Czerwonej. Grupa została później przemianowana na Północną Grupę Wojsk Armii Radzieckiej, w skrócie PGWAR lub PGW. Szacuje się, że na początku PGW mogła liczyć nawet 600 tys. żołnierzy.

Początkowy skład PGW – Znaki nie przedstawiają lokalizacji, tylko strukturę wojsk

Pierwszy Dowódca PGW marszałek Konstanty Rokossowski

ZDJĘCIA

ahojMEDIA
www.ahojmedia.pl

BIBLIOGRAFIA

1. Wojska Radzieckie w Polsce 1939-1993 – Red. S. Dąbrowski, K. Jaworska, W.W. Szetelnicki
2. Mikrokosmos – N. Davies
3. Dolny Śląsk Monografia Historyczna – Red. Wojciecha Wrzesińskiego
4. http://militera.lib.ru/research/meltyukhov2/03.html

Archiwalne Zdjęcia

1. Sowieckie mapy frontów II wojny światowej
2. http://mi3ch.livejournal.com/3410835.html

Artykuł Armia Czerwona – Wojska Radzieckie w Polsce cz. 1 pochodzi z serwisu Eloblog.

Związek Radziecki czy Związek Sowiecki?

Określenie „sowiecki” wywodzi się od rosyjskiego słowa „sowiet” (cовет), czyli w tłumaczeniu na język polski „rada”. Pierwotnie termin ten odnosił się do lokalnych rad robotniczych, chłopskich i żołnierskich, które przejmowały władzę w Rosji po upadku monarchii. Przed wojną w II RP określenia „Sowieci”, „sowiecki” były popularne i powszechnie używane. Miały również swój bardzo negatywny wydźwięk, m.in. z powodu wojny polsko-bolszewickiej. Określenie „sowiecki” nie kojarzyło się więc z niczym dobrym. Po wojnie nowa władza Polski uważała, że trzeba zatrzeć złe wrażenia związane ze słowem „sowiecki” i zastąpić je jego polskim odpowiednikiem „radziecki”, które pochodziło od polskiego słowa „rada”. W ten sposób lansowano przez cały okres PRLu nową nazwę, która miała zmienić nastawienie do ZSRR, albo przynajmniej sprawić, żeby nazwa nie kojarzyła się tak bardzo negatywnie.

Sowieci, sowiecki, wywodzi się od rosyjskiego słowa „sowiet”, czyli „rada”

Niektórzy po dziś dzień uważają, że używając przymiotnika „radziecki” zamiast „sowiecki”, ulegamy wpływowi tej peerelowskiej propagandy i jakoby zgadzamy się z jej retoryką. Osobiście używam obu tych określeń niemalże zamiennie. Jednakże w przypadku kraju mówię zazwyczaj tylko o Związku Radzieckim, bo taka była jego oficjalna nazwa.

Rosjanie czy Sowieci?

Natomiast w przypadku obywateli Związku Radzieckiego prawie zawsze mówię, że byli to Sowieci, a nie Rosjanie. I nie mam tutaj na celu używanie takiej nazwy w sensie pejoratywnym. Chcę jedynie podkreślić to, że Związek Radziecki składał się z wielu różnych narodów, nie tylko z Rosjan. W jego skład wchodzili również Ukraińcy, Białorusini, Gruzini, Kazachowie, Łotysze, Litwini i wiele innych. Często opisując historię PGWAR mówimy tylko o Rosjanach, a zapominamy o innych narodach służących również w Armii Radzieckiej, a którzy to również stacjonowali w sowieckich garnizonach na terenie Polski. Wojska Radzieckie stanowiły prawdziwą mieszankę wielu narodów. Zdarzało się, że niektórzy żołnierze nie umieli mówić dobrze po rosyjsku, a jedyne co znali to tylko kilka prostych wojskowych komend. Warto choćby wspomnieć, że sam przywódca ZSRR Józef Stalin był Gruzinem, a jeden z najzdolniejszych dowódców Armii Czerwonej w czasie II wojny światowej Konstanty Rokossowski był Polakiem (pół-Polakiem). Choć oni, to znaczy komuniści, nigdy o sobie nie myśleli w kategoriach narodowych.

Marszałek Konstanty Rokossowski był z pochodzenia Polakiem (pół-Polakiem)

Artykuł Sowieci – Związek Radziecki czy Sowiecki? pochodzi z serwisu Eloblog.

Wojska Radzieckie w Polsce

Celem mojego filmu, jak i każdej opowiadanej historii, nie jest kolejny sąd nad „Ruskimi”, ale próba opisania historii i sytuacji, w jakiej znalazła się Polska. Próba zgłębienia naszych wschodnich sąsiadów oraz wyciągnięcie z tej niezwykle ciekawej historii ważnej lekcji na przyszłość. A nie jest to historia łatwa do zrozumienia i zbadania, gdyż po dziś dzień nie ma dostępu do sowieckich dokumentów opisujących ich kilkudziesięcioletni okres pobytu w Polsce. Polskie opracowania są zaś bardzo skromne.

Zdjęcie na płycie byłego radzieckiego lotniska w Tomaszowie koło Żagania – Wojska Radzieckie w Polsce

Zdjęcia do filmu zostały wykonane przez Grzegorza Bijaka z produkcji filmowej ahojMEDIA.pl. Za współpracę i pomoc serdecznie dziękuję.

Produkcja Filmowa ahojMEDIA

Wojska Radzieckie w Polsce

• Armia Czerwona cz. 1
• Armia Radziecka cz. 2
• Mała Moskwa cz. 3
• Broń jądrowa w Polsce cz. 4
• Magazyn broni atomowej w Podborsku cz. 5

Podróżnik w czasie – Nowa odsłona kanału Elomaps TV

Korzystając z okazji chciałem również poinformować o nowej odsłonie kanału na YouTube. Od dziś Elomaps TV będzie Podróżnikiem w czasie. Podróżnik w czasie to więcej filmów o tematyce historycznej. Więcej ciekawostek, informacji i opowiadań. Wciąż jednak będą pojawiać się również filmy o tematyce turystycznej. 🙂

Zachęcam bardzo do polubienia nowego Fanpage’a na Facebooku.

Artykuł Wojska Radzieckie w Polsce – Zwiastun serii filmów pochodzi z serwisu Eloblog.