Śmiertelność w Europie w czasie pandemii koronawirusa

Zachęcam do zapoznania się z ciekawymi danymi na temat śmiertelności w Europie. Prezentowane poniżej dane pochodzą z serwisu EuroMOMO, którego zadaniem jest wykrywanie i mierzenie nadmiernej liczby zgonów związanych z sezonową grypą, pandemiami i innymi zagrożeniami dla zdrowia publicznego. EuroMOMO nie prezentuje jednak danych ze wszystkich europejskich państw. Serwis prezentuje dane przesyłane przez 28 partnerów z 24 krajów współpracujących z siecią EuroMOMO, to jest z: Austrii, Belgii, Danii, Estonii, Finlandii, Francji, Niemiec (tylko land Hesja i Berlin), Grecji, Węgier, Irlandii, Włoch, Luksemburga, Malty, Holandii, Norwegii, Portugalii, Hiszpanii, Szwecji, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii (Anglii, Walii, Północnej Irlandii i Szkocji). Tak więc nie zawiera danych z Polski.

Poniższe wykresy przedstawiają skumulowane ilości zgonów od 2016 roku do 19. tygodnia 2020 roku.

Serwis EuroMOMO prezentuje również dane z podziałem na poszczególne kraje, a także informacje o nadmiernej śmiertelności, to jest odchyleń od oczekiwanego normalnego poziomu. Wszystkie dane znajdują się w linku poniżej.

Link do serwisu – EuroMOMO

Dotychczas mało znany przeciętnemu zjadaczowi chleba serwis EuroMOMO, w czasie pandemii koronawirusa przeżywał prawdziwą eksplozję zainteresowania. Do tego stopnia, iż twórcy serwisu postanowili odświeżyć jego formę, tak aby bardziej pasowała do współczesnych trendów tworzenia stron WWW.

Artykuł Wykres śmiertelności w Europie w czasie pandemii koronawirusa pochodzi z serwisu Eloblog.

Granice państw w Europie

W sieci pojawił się kolejny ciekawy filmik warty obejrzenia. Tym razem ktoś pokusił się o wykonanie animowanej mapy Europy w formie filmu, która obrazowałaby zmiany, jakie zachodziły w granicach rok po roku. W ten sposób powstał blisko dwunastominutowy film obrazujący kształtowanie się granic poszczególnych państw Europy od 400 roku p.n.e. Oczywiście zakres opracowania jest niezwykle obszerny i skomplikowany, dlatego uniknięcie wszystkich błędów nie było możliwe. Przygotowanie filmu wymagało też pewnego uproszczenia. Na przykład, Polska w czasach rozbicia dzielnicowego była przedstawiona jako jedno państwo, choć tak de facto w wielu miejscach mieliśmy do czynienia z niezależnymi, odrębnymi państewkami. Podobnie wygląda sprawa w przypadku innych rozdrobnionych feudalnie obszarów.

Ciekawostka, obok mapy podana jest jeszcze rozpiska z ówczesną populacją poszczególnych państw.

Granice państw Europy w 1295 roku – Źródło: youtube/Cottereau

Granice państw Europy w 1651 roku – Źródło: youtube/Cottereau

Granice państw Europy w 1815 roku – Źródło: youtube/Cottereau

Tak rok po roku zmieniały się granice państw w Europie, 1934 rok – Źródło: youtube/Cottereau

Władcy państw Europy

Na kanale autora powyższego filmu został również zamieszczony jeszcze jeden film. Film wykonany w podobnej konwencji, ale tym razem zamiast nazw poszczególnych tworów politycznych na mapie zostali zaznaczeni władcy. Zamieszczam film poniżej, jako uzupełnienie.

Artykuł Tak rok po roku zmieniały się granice państw w Europie pochodzi z serwisu Eloblog.

Mapa niemieckich obozów śmierci

Znalazłem w sieci interaktywną mapę niemieckich obozów koncentracyjnych, obozów pracy i gett z czasów II wojny światowej. Mapa nie jest mojego autorstwa – co podkreślam – więc nie wiem, jaki jest jej stopień dokładnego odwzorowania. Błędy na pewno są, o czym napiszę niżej. Mapa została stworzona na podstawie danych z Jack, Joseph and Morton Mandel Center, które zajmuje się badaniami nad historią Holocaustu. Mapa sporządzona jest w formie interaktywnej nakładki. Kolorem ciemnoszarym zaznaczone są obozy koncentracyjne i obozy pracy, a także ich filie. Kolorem jasnoszarym zaznaczone są getta. Kolorem żółtym zaznaczone są wyróżnione miejsca pamięci np. Auschwitz i Buchenwald. Co Ciekawe, pomijając kwestie gett, terytorialnie większość obozów i i filii znajdowała się na terenie Niemiec, nawet uwzględniając już powojenną zmianę granic. Jeżeli się nie mylę, wynika to z dużej ilości filii różnego rodzaju obozów pracy. Niemcy w schyłkowej fazie wojny wykorzystywali na masową skalę niewolniczą siłę roboczą m.in. przy intensywnej produkcji zbrojeniowej. Warto również zwrócić uwagę na terytorium Austrii. Czasem zbytnio podkreślając niemieckość obozów, zapominamy o tym, że obozy były również tworzone na terytorium Austrii. Tak że obywatele Austrii brali również aktywny udział w funkcjonowaniu obozów śmierci, od szeregowych strażników, po takich nazistowskich prominentów jak Adolf Eichmann, który również był Austriakiem.

Mapa niemieckich obozów śmierci i gett w czasie II wojny światowej – Źródło: apps.frontline.org/camps

Interaktywna mapa dostępna jest pod adresem apps.frontline.org/camps

Podobozy Gross-Rosen

Rzut oka na obszar Dolnego Śląska, a w zasadzie na teren Gór Sowich i Pogórza Wałbrzyskiego, o którym mogę co nieco napisać, ze względu na zainteresowanie kompleksem Riese. Przy drążeniu podziemi w Górach Sowich byli wykorzystywani robotnicy przymusowi, jeńcy wojenni i więźniowie obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Dla tych ostatnich utworzono na terenie Gór Sowich kilkanaście obozowych filii o nazwie AL Riese. Zostały one uwzględnione na omawianej mapie, ale ich dokładna lokalizacja nie jest wszędzie prawidłowo zaznaczona. Nie ma się czemu dziwić, również i współczesnym badaczom historii Riese lokalizacja niektórych podobozów nastręczała sporo problemów. Tak więc należy również brać możliwość pojawienia się podobnych błędów przy innych obozach i podobozach.

Mapa obozów na terenie Dolnego Śląska – Źródło: apps.frontline.org/camps

W Górach Sowich zostały uwzględnione podobozy AL Riese, ale ich lokalizacja nie wszędzie jest prawidłowa – Źródło: apps.frontline.org/camps

Artykuł Mapa niemieckich obozów śmierci w czasie II wojny światowej pochodzi z serwisu Eloblog.

Mysłakowice – Erdmannsdorf-Zillerthal

Mysłakowice to wieś położona w Kotlinie Jeleniogórskiej. Powstała z połączenia dwóch wsi o nazwach Erdmannsdorf i Zillerthal, stąd późniejsza niemiecka przedwojenna nazwa miejscowości – Erdmannsdorf-Zillerthal. Region Kotliny Jeleniogórskiej to obszar szczególnie bogaty w zabytki. Liczne zamki, pałace, sztuczne ruiny, romantyczne założenia parkowe, to wszystko sprawiło, że zaskarbił on sobie miano Doliny Pałaców i Ogrodów. Swoją rezydencję posiadali tu również królowie Prus, właśnie tu w Pałacu Królewskim w Mysłakowicach. W Mysłakowicach znaleźli również swoje miejsce protestanci, którzy wyemigrowali z austriackiego Tyrolu na skutek katolickiej polityki Habsburgów.

Mysłakowice (Erdmannsdorf-Zillerthal) na starej przedwojennej mapie

Pałac Królewski w Mysłakowicach, rezydencja króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III – Źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa

Protestanci z Tyrolu

Życie protestantów pod panowaniem katolickich Habsburgów nie należało do łatwych. Choć pod koniec XVIII wieku cesarz Józef II wprowadził „ustawę tolerancyjną” gwarantującą wolność wyznania, to wciąż protestanci byli społecznością dyskryminowaną. Utrudniano im nabywanie ziemi, budowanie domów czy chowanie zmarłych. Tak było i również w typowo katolickim Tyrolu, gdzie nad rzeką Ziller mieszkała spora grupa protestantów. Chcąc pozostać przy swojej wierze i jednocześnie nie godząc się z takim traktowaniem, protestanccy Zillertalczycy podjęli starania o możliwość wyjazdu z Tyrolu. Swoje prośby skierowali zarówno do cesarza Austrii, jak i do króla Prus, które już wcześniej w historii przyjmowały protestanckich uchodźców. Jak pisze Emil Pyzik opisując historię Mysłakowic:

„Tyrolczycy rozpoczęli energiczne starania o wyjazd, zwracając się z prośbą o pomoc do cesarza austriackiego i króla pruskiego. Efektem było zarządzenie władz Tyrolu z 12 stycznia 1837 roku, zgodnie z którym w ciągu 14 dni mieli zdecydować, czy przechodzą na katolicyzm, czy zostaną przy swojej wierze i opuszczą Tyrol. I tym razem dali dowód nieugiętej woli i wiary. Za wiarą katolicką opowiedziało się wtedy tylko 7 osób, a 393 osoby pozostały wierne swoim ideałom.”

Emil Pyzik, Historia – Erdmannsdorf – Zillerthal – Mysłakowic. 1385-1945 r.

Władze Austrii były zaskoczone decyzją Zillertalczyków i nie pozostało im nic innego, jak zezwolić na opuszczenie kraju. Wkrótce przywódca protestantów Johann Fleidl udał się na wizytę do króla Prus Fryderyka Wilhelma III, prosząc o udzielenie schronienia. Król przychylił się do jego prośby i zgodził się na osiedlenie protestantów na terenie Śląska. Rozpoczęły się przygotowania do wyjazdu, który ostatecznie nastąpił 31 sierpnia 1837 roku. Protestanci podróżowali w czterech grupach. Szli pieszo przez trzy tygodnie, ciągnąc za sobą wozy z dobytkiem. Trasa ich przemarszu przebiegała przez Salzburg, dalej Czechy, aż do granicy z Prusami. Z Tyrolu wyruszyła łącznie grupa 440 protestantów, z czego na Dolny Śląsk dotarło 415 osób.

Król Prus Fryderyk Wilhelm III

Zillertalczycy opuszczający Tyrol, ostatnie spojrzenie na ojczyznę – Autor: Mathias Schmid

Tyrolczycy pod Karkonoszami

Tyrolczycy opuścili swoją krainę w smutku i poczuciu przygnębienia. Nierzadko w czasie ich wędrówki na Dolny Śląsk towarzyszyły im drwiny ze strony lokalnych społeczności. Po przybyciu na Dolny Śląsk asymilacja protestantów z Tyrolu również okazała się sporym wyzwaniem. Początkowo cała grupa znalazła schronienie w Kowarach, jednak szybko okazało się to niewystarczające. Potrzebne było nowe miejsce. Sytuacją Tyrolczyków zainteresowała się hrabina von Reden z Bukowca. Z pomocą przyszedł również król Prus, który częściowo ze swoich królewskich posiadłości w Mysłakowicach wydzielił ziemię dla nowych osadników. Wkrótce przystąpiono do budowy nowych domów. Oczywiście w stylu tyrolskim, tak aby choć minimalnie stworzyć namiastkę tyrolskiej ojczyzny, tu na dolnośląskiej ziemi. Do listopada 1838 roku ukończono 45 tego typu domów. W 1875 roku było ich już 65. Drewniane dwukondygnacyjne domy, często do pierwszego piętra na kamiennej lub ceglanej podmurówce, z charakterystycznymi zdobionymi balkonami, na stałe wpisały się w krajobraz Mysłakowic. Kolonia zamieszkana przez Tyrolczyków otrzymała również swoją osobną nazwę – Zillerthal, czyli dolina rzeki Ziller, na część regiony Tyrolu, z którego przybyli.

Grafika prezentująca jeden z domów tyrolskich wybudowanych w Mysłakowicach – Źródło: dolny-slask.org.pl

Choć w tamtym czasie zarówno Dolnoślązaków, jak i przybyłych Tyrolczyków, można by określić narodowościowo jako Niemców, to tak de facto oprócz wiary różniło ich wszystko. Dialekty jakimi się posługiwali były zupełnie inne, co nastręczało trudności w komunikacji. Różniły ich również stroje, sposób uprawy roli, czy wspomniany już styl budowy domów. Przybyli z Tyrolu Zillertalczycy dla Dolnoślązaków byli czymś zupełnie egzotycznym. Problemem okazały się również różnice w kwestii wyznaniowej. Wszystko to nie ułatwiało procesu asymilacji. Pisarz Fedor Sommer w powieści „Die Zillertaler” tak oto opisywał nostalgię i smutek dręczący Tyrolczyków:

„W tych dniach niektórzy z Zillertalczyków zauważali wielokrotnie dziwne zachowanie Andre Eggera […]. Widywali go wysoko na turni, daleko za ostatnimi domostwami miasteczka, jak stał oparty o pień drzewa i wpatrywał się w stronę, z której kiedyś przywędrowali tu z Austrii. Nie mógł wprawdzie ujrzeć z tego miejsca ani skrawka austriackiej ziemi, bowiem najbliższe grzbiety górskie przesłaniały widok. Ale najwyraźniej radowało go niezwykle, iż mógł stąd wypatrzyć choć kawałek nieba, o którym wiedział, że rozciąga się także aż nad Austrię, a nawet jeszcze dalej – nad jego ukochany Tyrol […]. Stał więc tak godzinami, dzień po dniu na tej smaganej wiatrem wysoczyźnie i zdawał się nawet nie zauważać, jak zimowy wicher przenika go do kości.”

Józef Zaprucki, Powrót wygnańców. Wygnanie jako proces komunikacji międzykulturowej oraz motyw literacki…, str. 228

Panorama Mysłakowic, w tle domki tyrolskie, Karkonosze i Śnieżka – Źródło: dolny-slask.org.pl

Z biegiem lat różnice dzielące Tyrolczyków i Dolnoślązaków uległy zatarciu, a przybysze znad rzeki Ziller zadomowili się tu na stałe. W krajobraz Mysłakowic a stałe wpisały się również ludowe stroje tyrolskie, który tradycję noszenia wciąż kontynuowali.

„Nosili białe, wełniane podkolanówki, które nie zasłaniały ich silnych, opalonych kolan, do tego krótkie skórzane spodnie z zieloną wypustką i krwistoczerwone kamizelki pod szarozielonymi filcowymi kurtkami zaopatrzonymi w mankiety z zielonego aksamitu. Ich ciała ściskały skórzane pasy, które z przodu rozszerzały się na kształt tarczy i ukazywały wyszyte tam nazwisko właściciela. Jednak najbardziej rzucały się w oczy ich czarne, szerokie, filcowe kapelusze ze szpiczastym, wysokim stożkiem, na których dyndał złoty frędzelek zawieszony na grubo plecionym wychodzącym poza rondo sznurze.”

Tamże, str. 229

Stroje Zillertalczyków (Tyrolczyków)

Mijały lata, a kolejne pokolenia Tyrolczyków wciąż mieszkały na dolnośląskiej ziemi. Johann Bagg, ostatni Tyrolczyk z grupy przybyłej w 1837 roku, zmarł dopiero 1922 roku. Miał 90 lat. Wkrótce wybuchła kolejna wojna światowa, a w jej wyniku po zakończeniu wojny mieszkańcy Erdmannsdorf-Zillerthal musieli opuścić swoją ojczyznę. Również i Ci, których ojcowie i matki przybyli tutaj znad Tyrolu ponad 100 lat temu. Na ich miejsce przybyła kolejna grupa emigrantów, tym razem Polaków wysiedlonych z dawnych wschodnich terenów Polski. Mysłakowice, jak i cały Dolny Śląsk, znowu miał się stać „nowym domem” dla kolejnej grupy przybyszów. W pewnym sensie historia zatoczyła więc koło.

Tyrolczycy, rodzina Schiestlów – Źródło: www.1837-auswanderer.de

Tyrolczycy z Mysłakowic w strojach ludowych – Źródło: dolny-slask.org.pl

Domy Tyrolskie w Mysłakowicach

Dziś główną pozostałością po Tyrolczykach są tzw. domy tyrolskie. Charakterystyczne zabudowania nawiązujące do architektury Tyrolu. Przejeżdżając przez Mysłakowice warto się rozejrzeć, możemy je spotkać w różnych miejscach.

Dom tyrolski w Mysłakowicach przy ul. Starowiejska

Dom tyrolski w Mysłakowicach

Dom tyrolski w Mysłakowicach

Domy tyrolskie, w tle Karkonosze i Śnieżka

Będąc w Mysłakowicach warto również podjechać pod dawny królewski pałac. Dziś obecnie w budynku znajduje się szkołą podstawowa. Przed pałacem znajduje się pomnik Johanna Fleidla – przywódcy protestancki Tyrolczyków.

Pałac Królewski w Mysłakowicach

Pomnik Johanna Fleidla

Artykuł Skąd się wzięli Tyrolczycy pod Karkonoszami? pochodzi z serwisu Eloblog.

Autostrada Wrocław-Wiedeń

W wyniku Anschlussu i zawarcia tzw. Układu Monachijskiego III Rzesza powiększyła swoje terytorium o nowe ziemie należące wcześniej do Austrii i Czechosłowacji. Z Czechosłowacji oderwany został tzw. Sudetenland, a z pozostałej jej części utworzono m.in. zależny od Niemiec Protektorat Czech i Moraw. Austria została wchłonięta w całości, a jej dawna stolica – Wiedeń – utraciła na swoim znaczeniu. Jednak wciąż Wiedeń był jednym z większych miast hitlerowskich Niemiec. Powiększenie terytorium Niemiec oznaczało także konieczność dalszej rozbudowy infrastruktury tego kraju. Scalenia go komunikacyjnie w jedną całość. W takich oto okolicznościach powstał plan wybudowania kolejnej nowej autostrady Hitlera. Autostrady, która miała połączyć Wrocław z Wiedniem (Reichsautobahn Breslau-Wien) i przebiegać wprost przez dawne terytorium Czechosłowacji.

Przebieg autostrady Wrocław-Wiedeń – Reichsautobahn Breslau-Wien – Zaginiona autostrada Hitlera

Model wiaduktu autostradowego, który miał przebiegać w pobliżu miejscowości Moravská Třebová

Budowa eksterytorialnej autostrady Breslau-Wien ruszyła 11 kwietnia 1939 roku. Za jej projekt i budowę odpowiedzialny był inżynier budownictwa drogowego Hans Lorenz. Przebieg autostrady został zaplanowany tak, aby wykorzystać walory widokowe Sudetów, Moraw i Dolnej Austrii. Skomunikowane miały być także inne ważne niemieckie miasta: Świdnica i Kłodzko. Nowa autostrada Hitlera miała również przebiegać w pobliżu Brna, dużego miasta na Morawach, które było zamieszkiwane również przez sporą mniejszość niemiecką. Autostrada była projektowana, jako wzorowa. Prace rozpoczęte jeszcze przed wojną i były kontynuowane w jej trakcie. Jednakże z powodów niepowodzeń na froncie wschodnim i problemów z materiałami, budowę przerwano 30 kwietnia 1942 roku.

Inż. Hans Lorenz (po lewej stronie)

Autostrada Hitlera – Hitlerova dálnice

Najbardziej zaawansowane prace prowadzone były na terenie Czech. Udało się ukończyć kilka odcinków autostrady w okolicach Brna, z których jeden po wojnie został przebudowany na lokalną drogę. Niemcy wybudowali także na terenie Czech liczne wiadukty, przejścia i elementy przyszłych mostów, a także rozpoczęli na niektórych odcinkach prace ziemne. Część z tych obiektów wciąż można zobaczyć u naszych południowych sąsiadów. Pozostawione w stanie nieukończonym odcinki autostrady nazywane są dziś przez Czechów „Hitlerova dálnice”, czyli autostradą Hitlera.

Fragment autostrady Hitlera w okolicach Brna, przerobiony po wojnie na zwykłą drogę – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Packa

Filar nieukończonego mostu w okolicach Brna – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Dezidor

Na niektórych odcinkach prace ziemne były na tyle zaawansowane, że nawet dziś po kilkudziesięciu latach na zdjęciach satelitarnych możemy doszukać się przebiegu planowanej autostrady. Tak jest w pobliżu czeskiej miejscowości Jevíčko.

Wyraźnie widoczny przebieg autostrady Hitlera (Hitlerova dálnice) w pobliżu miejscowości Jevíčko – Źródło: Google Maps

Ukończony wiadukt w pobliżu miejscowości Jevíčko – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Pudelek

Autostrada Hitlera na Dolnym Śląsku

Pozostaje odpowiedzieć na pytanie, jaki przebieg miała mieć Reichsautobahn Breslau-Wien na współczesnym terenie Polski, czyli na obszarze województwa dolnośląskiego. Nie znalazłem nigdzie informacji o prowadzonych pracach na Dolnym Śląsku w czasie wojny, więc na tym odcinku nowa autostrada pozostała tylko w fazie planów. Więcej światła na jej zaplanowany przebieg rzuca portal dolny-slask.org.pl. Publikuje on mapę przedstawiającą komunikację samochodową i kolejową na terenie śląskiej prowincji. Na niej możemy również zobaczyć zaplanowany przebieg (niebieska przerywana linia) autostrady Wrocław-Wiedeń na obszarze Dolnego Śląska. Ważna uwaga, granice na mapie zaznaczone są już z uwzględnieniem przyłączenia Sudetenlandu.

Zaplanowany przebieg autostrady Wrocław-Wiedeń na Dolnym Śląsku – Źródło: dolny-slask.org.pl

Mapa w większej rozdzielczości dostępna jest na stronie dolny-slask.org.pl.

Artykuł Zaginiona autostrada Hitlera – Autostrada Wrocław-Wiedeń pochodzi z serwisu Eloblog.

Mapa bezpieczeństwa – Globalny Indeks Pokoju 2016

Poniższa mapa została przygotowana w oparciu o tegoroczny Globalny Indeks Pokoju (Global Peace Index). Indeks najbezpieczniejszych i najniebezpieczniejszych krajów przygotowywany jest corocznie przez australijski Institute for Economics and Peace (IEP). Indeks opracowywany jest na podstawie różnych wskaźników mi.n. zagrożenia ze strony przestępczości, dostępu do broni, prowadzonych sporów terytorialnych, sytuacji politycznej, sąsiedztwa innych krajów etc.

Najbezpieczniejsze kraje w 2016 roku

1. Islandia
2. Dania
3. Austria

Polska znalazła się na miejscu 22.

Najniebezpieczniejsze kraje w 2016 roku

1. Syria
2. Sudan Południowy
3. Irak

Światowa Mapa Bezpieczeństwa 2016 – Źródło: visionofhumanity.org

Interaktywna mapa dostępna jest na stronie www.visionofhumanity.org.

Zagrożenie ze strony terroryzmu

Od kilku lat znowu powraca temat związany z zagrożeniem ze strony terroryzmu. Mocno przyczyniły się do tego ubiegłoroczne wydarzenia m.in. islamskie zamachy w Paryżu oraz brutalny mord – dokonany również na tle religijnym – w redakcji Charlie Hebdo. Coraz częściej kraje Europy Zachodniej znajdują się na celowniku terrorystów. Globalny Indeks Pokoju uwzględnia również ten wskaźnik. Również dla niego przygotowana jest odrębna mapa. Pod względem tego wskaźnika Polska zajmuje wysokie bezpieczne miejsce. Wskaźnik został oszacowany na 1. To jest jeden z najlepszych wyników wsród europejskich krajów.

Zagrożenie ze strony terroryzmu – Źródło: www.visionofhumanity.org

Artykuł Światowa mapa bezpieczeństwa w 2016 roku pochodzi z serwisu Eloblog.

Bitwa pod Wiedniem

Bitwa Wiedeńska była wydarzeniem niezwykle ważnym w dziejach Europy. Jej znaczenie możemy porównać do upadku Emiratu Grenady na Półwyspie Iberyjskim i hiszpańskiej Rekonkwisty, które to umożliwiły wyparcie Islamu z Hiszpanii. Historia Islamu cechowała niezwykle szybka ekspansja terytorialna. W ciągu jednego wieku od powstania religii, udało się jej osiągnąć tyle, ile Chrześcijaństwu zajęło sześć stuleci.

Upadek Konstantynopola w 1453 roku sprawił, że Islam mógł teraz rozpocząć ekspansję na wschodnią część kontynentu. Ostatecznie pod koniec XVII wieku zagrażając imperium Habsburgów i ich stolicy. Habsburgowie, lekceważąc poniekąd zagrożenie ze strony Osmanów, znaleźli się w nieciekawej sytuacji. W lipcu 1683 roku pod murami Wiednia znalazła się ogromna armia Imperium Osmańskiego pod wodzą wielkiego wezyra Kara Mustafy. Tym samym rozpoczynając oblężenie miasta. Dzięki polskiej interwencji udało się jednak Wiedeń oswobodzić, wypierając Osmanów i zatrzymując ostatecznie dalszą ekspansję Imperium Osmańskiego.

Wielki wezyr Kara Mustafa

Mapa Bitwy pod Wiedniem

Moją interaktywną mapę Odsieczy Wiedeńskiej przygotowałem na podstawie mapy z Muzeum Historii Wojska w Wiedniu (Heeresgeschichtliches Museum). Schemat ruchów poszczególnych wojsk, dowódcy, a także stany osobowe zostały zaczerpnięte bezpośrednio z mapy prezentowanej we wspomnianym muzeum. Następnie dane zostały naniesione na mapę Google Maps. Proszę zwrócić uwagę, że często opisując skład wojsk chrześcijańskich używane są przymiotniki „niemieckie” i „austriackie”. Są to określenia współczesne, które we współczesnym rozumieniu nie pasują do końca XVII wieku. Warto więc rozróżniać je na poszczególne księstwa wchodzące w skład niezwykle rozdrobnionego i podzielonego Świętego Cesarstwa Rzymskiego, czyli tzw. I Rzeszy.

Poniżej oryginalna mapa umieszczona w wiedeńskim Heeresgeschichtliches Museum.

Mapa Bitwy pod Wiedniem – Źródło: Heeresgeschichtliches Museum Wien

Mapa z muzeum w większej rozdzielczości (3000×2029) dostępna jest pod tym linkiem.

Dowódcy bitwy

A oto bohaterowie tamtych wrześniowych wydarzeń – co by tu dużo nie pisać – bitwy, która odmieniła losy Europy.

Król Jan III Sobieski, hetman Stanisław Jan Jabłonowski i hetman Mikołaj Hieronim Sieniawski

Elektor Bawarii Maksymilian II Emanuel i książę Jerzy Fryderyk von Waldeck

Książę Lotaryngii Karol V Lotaryński i elektor Saksonii Jan Jerzy III Saksoński

Zobacz także turystyczny przewodnik Śladami Odsieczy Wiedeńskiej – Zwiedzanie Wiednia.

Artykuł Mapa Bitwy pod Wiedniem – Odsiecz Wiedeńska pochodzi z serwisu Eloblog.

Śladami Odsieczy Wiedeńskiej i Jana III Sobieskiego

Odsiecz Wiedeńska to wydarzenie niezwykle ważne w dziejach Europy. Jest również jedną z najważniejszych bitew w historii polskiego oręża i wojskowości. Zarazem sukcesem, które na zawsze wyryło nazwisko polskiego króla Jana III Sobieskiego, na kartach historii i marmurowych pamiątkowych tablicach. Dziś zapraszam ze mną na wycieczkę po stolicy Austrii, w której szukałem śladów tamtych wydarzeń z 12 września 1683 roku.

Tulln nad Dunajem – Tulln an der Donau

Król Polski Jan III Sobieski realizując zawarte porozumienie z cesarzem Leopoldem I wyruszył na pomoc oblężonemu miastu. Wojska Rzeczypospolitej nie były jednak odosobnione. Do bitwy wyruszyły także wojska cesarskie (Kaiserliche Armee), oddziały z Saksonii, Bawarii, a także południowo-wschodnich księstw Szwabii i Frankonii. Łącznie około 74 tys. żołnierzy (dane niemiecka Wikipedia). Ponieważ wojska Rzeczypospolitej były najliczniejsze w tej grupie, główne dowództwo postanowiono powierzyć Sobieskiemu. Koncentracja wojsk chrześcijańskich nastąpiła na rozległych naddunajskich równinach w pobliżu miejscowości Tulln nad Dunajem. Tam nastąpiło również uzgodnienie planu natarcia na pozycje Osmanów. To pierwsze miejsce w naszej historycznej wycieczce śladami Odsieczy Wiedeńskiej.

Rozległe równiny nad Dunajem, panorama z punktu widokowego przy drodze

Las Wiedeński – Wienerwald

Wojska Rzeszy miały nacierać wzdłuż prawego brzegu Dunaju, wiążąc tym samym siły przeciwnika. Natomiast wojska Rzeczypospolitej miały przeprowadzić decydujące natarcie trochę bardziej za zachód, ze wzgórz Wienerwaldu. Las Wiedeński (Wienerwald) to gęsto zalesione wzgórza okalające Wiedeń od zachodu i południowego-zachodu. Dziś lasy stanowią miejsce, gdzie Austriacy chętnie odpoczywają od miejskiego zgiełku. Znajdują się tu liczne domki, wille i wioseczki. Po dziś dzień Las Wiedeński stanowi niezłą przeszkodę. Zwróćcie na niego uwagę, kiedy będziecie jechać do Wiednia samochodem lub autobusem. 300 lat temu teren ten był jeszcze bardziej niedostępny. Skryte przejście przez las ok. 25 tys. żołnierzy, w tym 14 tys. jazdy, stanowiło nie lada problem.

Las Wiedeński (Wienerwald) – Śladami Odsieczy Wiedeńskiej

Przez tak gęste lasy Wienerwaldu musiały przedzierać się wojska Rzeczypospolitej

Wzgórze Kahlenberg

Bitwa rozpoczęła się rano 12 sierpnia 1683 roku. Zanim jeszcze dokonało się to, co miało przejść później do chwalebnej historii Polski, Jan III Sobieski o 4 nad ranem uczestniczył w mszy świętej w ruinach kościoła na wzgórzu Kahlenberg (484 m n.p.m.). Na początku bitwy Sobieski postanowił rozpoznać bojem zbocza Wienerwaldu, tak aby upewnić się o możliwości wykonania szarży przez polską jazdę. Decydująca szarża husarii miała miejsce tego samego dnia późnym popołudniem. Husarzy zwalili się ze wzgórz wiedeńskich lasów rozbijając druzgocąco siły tureckie, a samego wielkiego wezyra zmuszając do ucieczki. Tymczasem w rejonach wzgórza Kahlenberg posuwały się oddziały Rzeszy pod wodzą Karola V Lotaryńskiego i oddziały saskie pod wodzą Jana Jerzego III Saksońskiego. Dziś wzgórze Kahlenberg jest najważniejszym miejscem związanym z upamiętnieniem tamtych wydarzeń.

Widok na Wiedeń ze wzgórza Kahlenberg – Śladami Odsieczy Wiedeńskiej

Widok ze wzgórza Kahlenberg na Wiedeński Las, z którego polska husaria nacierała na tureckie obozowiska

Obraz Bitwa pod Wiedniem – W lewym górnym rogu znajduje się Kahlenberg, u dołu oblężony Wiedeń – Autor: Franz Geffels

Obraz Jan III Sobieski na Kahlenbergu – Autor: Juliusz Kossak

Na Kahlenbergu znajduje się kościół pw. św. Józefa prowadzony przez polskich księży. Odbywają się w nim również msze święte w języku polskim. W środku umieszczona jest mała sala z ekspozycją na temat bitwy. Na wzgórzu znajduje się również kilka pamiątkowych tablic nawiązujących do Odsieczy Wiedeńskiej i roli jaką odegrał król Jan III Sobieski.

Kościół św. Józefa na Kahlenbergu – Śladami Odsieczy Wiedeńskiej

Kościół św. Józefa na Kahlenbergu – Zwiedzanie Wiednia

Msze w kościele św. Józefa na Kahlenbergu są prowadzone również w języku polskim

Pamiątkowa tablica nad wejściem do kościoła św. Józefa – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Georges Jansoone

Pamiątkowa tablica poświęcona królowi Janowi III Sobieskiemu

Kahlenberg jest miejscem niezwykle popularnym wśród turystów odwiedzających Wiedeń. Nie tylko tych z Polski, ale również z innych regionów świata. Dzieje się tak, ponieważ z tego miejsca rozciąga się wspaniała panorama na Wiedeń. To jeden z najlepszych punktów widokowych na stolicę Austrii. Z oczywistych dodatkowych powodów dla polskich turystów stanowi również ważny punkt programu zwiedzania Wiednia. Będąc na miejscu i przyglądając się gęsto zalesionym zboczom Wienerwaldu, pomyślmy o tamtych zmaganiach Odsieczy Wiedeńskiej i polskim udziale w zwycięstwie nad Imperium Osmańskim.

Wiedeń ze wzgórza Kahlenberg – Śladami Odsieczy Wiedeńskiej

Kahlenberg – Popularny punkt widokowy na Wiedeń – Zwiedzanie Wiednia

Kościół św. Augustyna – Augustinerkirche

Następnego dnia po wygranej bitwie król Jan III Sobieski uczestniczył w mszy świętej, która odbyła się w kościele św. Augustyna w Wiedniu (Augustinerkirche). Kościół znajduje się w samym centrum Wiednia, w bliskiej odległości pałacu cesarskiego Hofburg. W jego ścianie wmurowana jest tablica pamiątkowa z informacją o królu Janie III Sobieskim – głównodowodzącym wojsk sprzymierzonych. Warto się tam wybrać zwiedzając zabytkowe centrum stolicy Austrii.

Kościół św. Augustyna w Wiedniu (Augustinerkirche) – Zwiedzanie Wiednia

Tablica pamiątkowa na ścianie kościoła św. Augustyna w Wiedniu

Napis na tablicy głosi:

„Jan III. Sobieski, König von Polen, Oberbefehlshaber der Vereinigten Heere, besuchte hier am 13. September 1683 nach der Befreiung Wiens die Heilige Messe.”

„Jan III Sobieski, król Polski, naczelny dowódca wojsk sprzymierzonych, po wyzwoleniu Wiednia uczestniczył tutaj 13 września 1683 roku w mszy świętej.”

Muzeum Historii Wojska w Wiedniu – Heeresgeschichtliches Museum

W wiedeńskim Muzeum Historii Wojska znajduje się sporo eksponatów związanych tureckim oblężeniem Wiednia i odsieczą miasta. W jednej z sal umieszczony jest duży obraz przedstawiający Bitwę pod Wiedniem autorstwa nieznanego autora. W jego centralnej części znajduje się król Jan III Sobieski. Przed obrazem znajdziemy plan bitwy z rozrysowanymi głównymi kierunkami natarcia chrześcijańskich wojsk sprzymierzonych. W tej samej sali znajdziemy również oryginalny turecki namiot, który był wykorzystywany przez wojska Imperium Osmańskiego.

Muzeum Historii Wojska w Wiedniu – Heeresgeschichtliches Museum

Muzeum Historii Wojska w Wiedniu – Zwiedzanie Wiednia

Ekspozycja wyposażenia wojsk Imperium Osmańskiego

Jeden ze zdobytych tureckich namiotów

Obraz przedstawiający Bitwę pod Wiedniem w 1683 roku – Autor: nieznany

Król Jan III Sobieski przedstawiony na wyżej pokazanym obrazie

Szyszak husarski

Ku pamięci Sobieskiego i Polaków

W Wiedniu znajdziemy również jeszcze inne miejsce nawiązujące bezpośrednio do roli polskiego króla i jego wojsk. Nie są to wielkie monumenty, ale raczej drobne i symboliczne gesty. Na pamiątkę dowódcy wojsk sprzymierzonych jego imieniem została nazwana jedna z wiedeńskich uliczek oraz pobliski plac. Jest to Sobieskigasse i przylegający do niej Sobieskiplatz.

Sobieskigasse – Śladami Odsieczy Wiedeńskiej

Sobieskiplatz – Śladami Odsieczy Wiedeńskiej

Sobieskiplatz – Nieduży plac w Wiedniu nazwany na część Jana III Sobieskiego

Trochę mniej znany jest jeden z pomników umieszczonych na elewacji pałacu cesarskiego w Wiedniu. Pałac Habsburgów Neue Hofburg należy do najważniejszych i najpiękniejszych budowli Wiednia. Znajduje się w centrum miasta, więc koniecznie trzeba go odwiedzić zwiedzając Wiedeń. Na jego półokrągłej elewacji znajduje się rząd kamiennych figur przedstawiających postacie z różnych epok. Przyjrzyjcie się uważnie. Jedną z nich jest postać polskiego żołnierza z 1683 roku.

Pałac Habsburgów Neue Hofburg w Wiedniu

Rząd kamiennych figur, drugi od prawej to polski żołnierz – Zwiedzanie Wiednia

Polski żołnierz z Odsieczy Wiedeńskiej z 1683 roku – Neue Hofburg

Ślady oblężenia Wiednia

W samym mieście znajdziemy również kilka miejsc związanych bezpośrednio z oblężeniem Wiednia. Pierwszym z nich jest Türkenschanzpark, czyli Park Turecki Szaniec. Jak sama nazwa wskazuje, w tym miejscu znajdowały się muzułmańskie umocnienia wojsk oblegających Wiedeń. Obecnie znajduje się tu park z licznymi ścieżkami, pięknymi drzewami i stawami. Park swoją nazwą nawiązuje bezpośrednio do historycznych wydarzeń, ale to nie wszystko. Pośród alejek i drzew postawiono dwa pomniki ukraińskich Kozaków, którzy to przybyli pod Wiedeń razem z Sobieskim. Przy jednym z nich umieszczona jest pamiątkowa tablica z inskrypcją w języku niemieckim i ukraińskim. Pomnik postawila ukraińska ambasada w porozumieniu z władzami Wiednia. Niestety próżno na niej szukać informacji i polskim królu, pod którego rozkazami walczyli…

Türkenschanzpark w Wiedniu – W 1683 roku w miejscu dzisiejszego parku znajdowały się tureckie umocnienia

Pomnik odpoczywającego Kozaka w Türkenschanzpark

Zbliżenie na tablice pamiątkową przy pomniku Kozaka

Zwiedzając Wiedeń możemy również spotkać ślady tureckiej artylerii w postaci zachowanych na pamiątkę kulu armatnich. Jedna z nich znajduje się na Sterngasse 3 druga przy Sieveringer Straße 101. Ta pierwsza znajduje się w centrum miasta, niedaleko najstarszego kościoła w Wiedniu – kościoła św. Ruprechta. Trzeba się uważnie rozglądać, bo można ja łatwo przegapić.

Kula armatnia na Sterngasse 3 w Wiedniu

Kula armatnia na Sterngasse – Ślady Oblężenia Wiednia

Natomiast na skrzyżowaniu ulic Heidenschuß i Strauchgasse znajduje się nieduża figura osmańskiego najeźdźcy na koniu. Umiejscowiona jest ona na rogu budynku, na wysokości pierwszego piętra. Figura nawiązuje do legendy, według której w tym miejscu Turcy próbowali wysadzić miejskie mury. Niektóre opisy podają, że dotyczy ona pierwszego oblężenia Wiednia z 1529 roku.

Figura osmańskiego najeźdźcy ulic Heidenschuß i Strauchgasse

Figura osmańskiego najeźdźcy – Zwiedzanie Wiednia

Pomnik króla Jana III Sobieskiego

Z tych wszystkich wymienionych miejsc niewątpliwie brakuje jeszcze jednej rzeczy. Pomnika samego głównodowodzącego wojsk sprzymierzonych Jana III Sobieskiego. Od kilku lat jego budowa jest przewidziana na wzgórzu Kahlenberg. Na razie na jego stworzenie zbierane są fundusze. Nie tak dawno temu na serwisie Polak Potrafi pojawiła się zbiórka pieniędzy na budowę w/w monumentu. Można ją wesprzeć pod tym linkiem. Myślę, że Kahlenberg do doskonałe miejsce na postawienie pomnika Sobieskiego. Turystyczna popularność tego miejsca sprawi, że będzie on widziany przez tysiące turystów odwiedzających Wiedeń i okolice.

W tym miejscu na wzgórzu Kahlenberg ma stanąć pomnik Jana III Sobieskiego, na jego budowę zbierane są pieniądze

Nie jest jednak prawdą, że Sobieski nigdy nie miał swojego pomnika w Wiedniu. W 1894 roku w katedrze św. Szczepana został odsłonięty pomnik poświęcony wiedeńskiej victorii. Tak zwany Türkendenkmal lub Türkenbefreiungsdenkmal. Na ogromnym pomniku znajdowały się liczne figury przedstawiające postacie ówczesnych uczestników starć z wojskami Imperium Osmańskiego. Wśród nich był m.in. cesarz Leopold I i papież Innocenty XI. Nie mogło zabraknąć również króla Jana III Sobieskiego. Niestety, prawie cały pomnik został zniszczony w 1945 roku w pożarze katedry. Po wojnie figury Matki Boskiej, papieża i cesarza zostały przywrócone. Pozostałych, w tym Sobieskiego, nie udało się uratować. Oto jedno z nielicznych archiwalnych zdjęć.

Türkendenkmal – Dawny pomnik w katedrze św. Szczepana w Wiedniu

Jan III Sobieski na Türkendenkmal

Mapa śladami Odsieczy Wiedeńskiej

Zobacz także interaktywną mapę Bitwy pod Wiedniem.

Artykuł Śladami Odsieczy Wiedeńskiej – Zwiedzanie Wiednia pochodzi z serwisu Eloblog.

Na razie nie zostali jeszcze ogłoszeni główni zwycięscy konkursu, ale WPO wyłoniło już zwycięzców w grupach narodowościowych. Wśród zdjęć znalazły się również prace przesłane przez polskich fotografów. Trzy najlepsze z nich – według WPO – możecie zobaczyć pod tym linkiem. Mnie osobiście niczym nie ujęły, są trochę smutne i przygnębiające…, ale jak zawsze w przypadku takich konkursów, jest to kwestia gustu. Wszak każdy wśród fotografii szuka czegoś innego.

Poniżej przedstawiam kilkanaście zdjęć, które szczególnie mi się spodobały. Osobiście zawsze przy takich konkursach zwracam uwagę na zdjęcia pokazujące piękno naszej Ziemi, ciekawych miejsc, przyrody i otaczającego nas świata. To jest dla mnie zawsze szczególne kryterium, które biorę pod uwagę.

Buddyjska świątynia Borobudur – Foto: ® Dikky Oesin, Indonesia, Shortlist, Open Panoramic, 2016 Sony World Photography Awards

Droga Mleczna, panorama wykonana w Hiszpanii, złożona z ośmiu pionowych zdjęć – Foto: ® Carlos F. Turienzo, Spain, Shortlist, Open Panoramic, 2016 Sony World Photography Awards

Przylądek Stokksnes w Islandii – Foto: ® Maurizio Casula, Italy, Shortlist, Open Panoramic, 2016 Sony World Photography Awards

Góry Cuernos del Paine w chilijskiej części Patagonii – Foto: ® Adriano Neves, Portugual, Shortlist, Open Competition, Travel, 2016 Sony World Photography Awards

Park Narodowy Bryce Canyon w USA skąpany w promieniach słońca – Foto: ® Anasuya Mandal, India, Shortlisted, Open Competition, Travel, 2016 Sony World Photography Awards

Tysiące buddyjskich domów w chińskiej prowincji Syczuan – Foto: ® Attila Balogh, Hungary, Shortlist, Open Architecture, 2016 Sony World Photography Awards

Spektakl „Impresja z Lijiang” opisujący tradycje i styl życia ludu Naxi w chińskim mieście Lijiang – Foto: ® Nader Saadallah, Egypt, Shortlist, Open Arts and Culture, 2016 Sony World Photography Awards

Selfie nad jeziorem, autor zdjęcia stoi na grani. W tle widać alpejskie góry Dolomiti di Brenta w północnych Włoszech – Foto: ® Stefano Guerrini, Italy, Shortlist, Open, Panoramic, 2016 Sony World Photography Awards

Wschód słońca nad skałami Bastei w Szwajcarii Saksońskiej w Niemczech – Foto: ® Christian Ringer, Germany, Shortlist, Open, Panoramic, 2016 Sony World Photography Awards

Panorama mroźnej góry, lokalizacja nieznana – Foto: ® Daniel Fleischhacker, Germany, Shortlist, Open, Panoramic, 2016 Sony World Photography Awards

Droga Mleczna wznosi się nad gazowym kraterem Darvaza na pustyni Kara-kum w Turkmenistanie – Foto: ® Tino Solomon, UK, Shortlist, Open Low Light, 2016 Sony World Photography Awards

Świetliki gatunku Luciola w bambusowym lesie w Japonii – Foto: ® Kei Nomiyama, Japan, Shortlist, Open Low Light, 2016 Sony World Photography Awards

Chińska wioska w prowincji Hebei – Foto: ® Maoyuan Cui, China, Shortlist, Professional Landscape, 2016 Sony World Photography Awards

Sylwestrowa noc w dolinie Thierseetal w Tyrolu w Austrii – Foto: ® Stefan Thaler, Winner, Austria, National Award, 2016 Sony World Photography Awards

Pozostałe zwycięskie fotografie w grupach narodowościowych są dostępne pod tym linkiem.

Zwycięzcy konkursu dla poszczególnych kategorii zostaną ogłoszeni dopiero 21 kwietnia, podczas gali organizowanej w Londynie.

Artykuł Konkurs „Sony World Photography Awards 2016” pochodzi z serwisu Eloblog.

1. Linia kolejowa w oparach absurdu

W roku 1951 w Bieszczadach i na Sokalszczyźnie dokonano największej powojennej korekty granic Polski. Sowieci chcąc zagarnąć odkryte złoża węgla w okolicach Sokala (dziś Сокаль), wymusili na polskich władzach zmianę granic. Tak więc do Związku Radzieckiego trafiło bogate w węgiel zakole Bugu, a do Polski tereny z ubogą ziemią w Bieszczadach wraz z Ustrzykami Dolnymi. Wymiana odbyła się kilometr do kilometra. Polska oddała 480 km² i otrzymała 480 km². W wyniku niezwykłej zmiany granic, fragment linii kolejowej Przemyśl-Zagórz, wybudowanej jeszcze za czasów Austro-Węgier, pozostał dalej w granicach Związku Radzieckiego. Podróżni jadący na trasie Przemyśl-Ustrzyki Dolne i dalej do Zagórza, musieli przejeżdżać przez terytorium ZSRR na odcinku długości ok. 35 km. To była również trasa popularnego pociągu wakacyjnego jadącego w Bieszczady, na trasie Warszawa-Radom-Przemyśl-Zagórz. W momencie przejazdu przez sowieckie terytorium, skład był ściśle pilnowany przez żołnierzy. W Niżankowicach (dziś Нижанковичі) wsiadało kilku sowieckich uzbrojonych żołnierzy wraz z psem, a w przedziale z kierownikiem pociągu jechał sowiecki oficer. Wszystko było pozamykane, a w przejściach stali pogranicznicy. Na szczęście w latach 80-tych można już było otwierać okna. Sowieccy towarzysze wysiadali dopiero w rejonie pasa przygranicznego w Smolnicy, gdzie pociąg z powrotem wjeżdżał na terytorium Polski. Na początku po zmianie granic, władze Polski zdawały sobie sprawę z absurdalności zaistniałej sytuacji. Stalin próbował jeszcze coś zyskać w tym temacie i zaproponował przekazanie Polsce tego fragmentu terenu wraz z linią kolejową, za odpowiednią dopłatą w złocie. Polscy komuniści się na to nie zgodzili, a w roku 1953 zmarł Stalin i sprawa nie została już nigdy uregulowana. Po rozpadzie ZSRR pociąg kursował jeszcze dwa lata przez terytorium Ukrainy, również pilnowany. W obecnej chwili linia kolejowa na odcinku Przemyśl Bakończyce-Niżankowice jest rozkradziona.

Linia kolejowa Przemyśl-Zagórz (Galicyjska Kolej Transwersalna) na mapie Galicji z 1897 r.

Różowy – granice Polski z 1945 r., niebieski – korekta granicy z 1951 r., zielony – fragment linii kolejowej pozostałej w ZSRR.

2. Ziemia Kłodzka spadek po „Starym Frycu”

Zastanawialiście się kiedyś nad kształtem Ziemi Kłodzkiej? Wygląda niczym polski „przyczółek” wysunięty w głąb terytorium Czech. Ziemia Kłodzka przypomina enklawę, tylko otoczoną z trzech stron granicą, a z czwartej odgrodzona Górami Sowimi i Bardzkimi. Nie można tutaj mówić o jakimś małym fragmencie, gdyż jest to olbrzymie terytorium o powierzchni około 1640 km². Historycznie Ziemia Kłodzka nigdy nie była częścią Dolnego Śląska. Przez większość czasu należała do Czech. W zasadzie możemy mówić, że była częścią Czech, choć często była również nazywana dla podkreślenia odrębności – Hrabstwem Kłodzkim. Ziemia Kłodzka stała się częścią Polski przypadkowo. Najpierw w XVIII wieku, podczas tzw. wojen śląskich, monarchia Habsburgów straciła Śląsk w wyniku napaści dokonanej przez króla Prus Fryderyka Wielkiego, zwanego złośliwie Starym Frycem. Oprócz zagarnięcia Śląska, za którym płakała Maria Teresa, Fryderyk dokonał również zajęcia Ziemi Kłodzkiej. Dla Królestwa Prus teren wysunięty w głąb ziem Habsburgów zyskał znaczenie strategiczne, stąd rozbudowa twierdzy w Kłodzku i budowa nowej twierdzy w Srebrnej Górze. Granica została utrwalona na lata. Z czasem stała się granicą między Cesarstwem Niemyckim i Austro-Węgrami. Po I wojnie światowej, w wyniku rozpadu Austro-Węgier powstaje Czechosłowacja i od razu wysuwa roszczenia o Kłodzko do Republiki Weimarskiej. Czesi jednak są za słabi i Ziemia Kłodzka pozostaje w rękach Niemców. Po zakończeniu II wojny światowej, Czechosłowacja po raz drugi zobaczyła szansę na odzyskanie Kłodzka. Tym bardziej miała argumenty, gdyż podobnie jak Polska, utraciła terytorium na rzecz Związku Radzieckiego – Ruś Zakarpacką. Doszło do kilku mało znanych konfliktów granicznych między Polakami i Czechami. Jednak zdecydowana postawa polskich komunistów doprowadziła do powstrzymania żądań Czechosłowacji. Ostatecznie w wyniku nacisku wewnątrz państw „demoludów” PRL i Czechosłowacja zawarły porozumienie. Polska weszła w niemalże niezmienione dawne granice Prus i Austro-Węgier, przejmując spadek po Starym Frycu.

Mapa Królestwa Czech z XV w. wraz z obszarem Śląska i Ziemią Kłodzką.

Radziecka mapa z 1944 r., na której Stalin jeszcze planuje przekazanie Ziemi Kłodzkiej Czechosłowacji, później zmienił zdanie.

Współczesne granice Ziemi Kłodzkiej i Dolnego Śląska – Źródło: www.openstreetmap.org

3. Obwód kaliningradzki od linijki

Obwód Kaliningradzki stanowi współcześnie eksklawę terytorialną Federacji Rosyjskiej. Granica rozdzielająca Polskę od Rosji, na tle kształtów pozostałych granic, wydaje się niczym prosta linia odmierzona linijką. Choć tak naprawdę nie jest idealnie równa, ani też prosta. Zajęcie części terytorium Prus Wschodnich przez Związek Radziecki, Stalin argumentował tym, że narodowi radzieckiemu również należy się kawałek z poniemieckiego trofeum. Jednak tak naprawdę chodziło o możliwość uzyskania strategicznie ważnego portu morskiego, który nie zamarzałby zimą. Tak jak kwestia innych granicy, także i ta była tematem rozmów Wielkiej Trójki. Ostateczne potwierdzenie i akceptacja nowych granic miała nastąpić podczas konferencji pokojowej, normującej wszystkie powojenne kwestie. Jak wiemy z historii, nigdy jednak do niej nie doszło. Kwestia ustalenia granicy między Związkiem Radzieckim i Polską, pozostała tylko w gestii tych dwóch państw. Zasadniczy problem z wytyczeniem granicy z Obwodem Kaliningradzkim był taki, że nie można jej było oprzeć na rzekach, które z natury są doskonałymi granicami. Choćby tak, jak na zachodzie została wykorzystana Odra i Nysa Łużycka, a na wschodzie częściowo Bug i San. Sytuację tą wykorzystali Sowieci, którzy od 1945 roku wielokrotnie samodzielnie przesuwali fragmenty granic w głąb terytorium Polski. Nierzadko wypierając już powstałe zalążki nowej polskiej administracji i przybyłych osadników. Granica została więc przez nich narzucona niemalże jednostronnie, a jej kształt przybrał prawe linię prostą, co było najwygodniejsze dla sowieckich wojskowych. Ostateczne jej potwierdzenie nastąpiło podczas podpisania umowy w roku 1957. Słupy graniczne pojawiły się dopiero w roku 1958, to jest aż 13 lat od zakończenia wojny. Granica podyktowana pod linijkę przecięła w linii prostej drogi, linie kolejowe, a nawet osady. Zaburzyła wykształtowany przez lata podział administracyjny i związki gospodarcze. Podyktowanie jej wbrew logice oraz z nieuwzględnieniem istniejącej infrastruktury, osłabiło gospodarczo cały region. Dodatkowo takie ustalenie granicy sprawiło, że Zalew Wiślany został odcięty od wyjścia na Bałtyk, ponieważ Cieśnina Piławska znalazła się po stronie radzieckiej. Więcej na temat historii tej granicy możemy przeczytać na stronach goldap.org.pl oraz historia-wyzynaelblaska.pl.

Fragment mapy, załącznik do umowy z 16.08.1945 r. miedzy RP i ZSRR.

Artykuł 1 ustalający przebieg granicy, umowy z 05.03.1957 r. między RP i ZSRR.

Koniec granicy polsko-rosyjskiej na Mierzei Wiślanej – Foto: Jarba Źródło: commons.wikimedia.org

4. Granica Trzech Cesarzy

Jest takie miejsce w Polsce, dziś już niepołożone na granicy, ale stanowiące historycznie ważny punkty styku dawnych granic. Ważny bo przypominający o zaborach i dawnych podziałach w Europie. Miejsce to nazywane jest „Trójkątem Trzech Cesarzy”. Trójstyk granic Cesarstwa Niemieckiego, Imperium Rosyjskiego i Austro-Węgier. Dziś miejsce to znajduje się na Górnym Śląsku na granicy gmin Mysłowice i Sosnowiec. Dokładnie w miejscu, w którym Biała Przemsza łączy się z Czarną Przemszą i dalej już płynie jako Przemsza. Nazwa punktu wzięła się od trzech potężnych władców, którzy rządzili tymi państwami, a których kres położyła I wojna światowa. Wówczas byli to cesarz Niemiec Wilhelm II z dynastii Hohenzollernów, cesarz Austro-Węgier Franciszek Józef I dynastii Habsbursko-Lotaryńskiej oraz car Rosji Mikołaj II z dynastii Romanowów. Nazwa trójstyku mogła obowiązywać dopiero od roku 1871, kiedy to nastąpiła proklamacja Cesarstwa Niemieckiego, a Hohenzollernowie mogli siebie ogłosić cesarzami. Choć warto zaznaczyć, że granica w tym miejscu istniała już wcześniej. Miejsce to stało się niezwykle popularną atrakcją turystyczną, odwiedzaną przez tysiące turystów tygodniowo. Postawiono tam Wieżę Bismarcka, po rzece pływały stateczki, była również promenada do spacerów. Styk granic musiał się prezentować wyjątkowo okazale. W końcu łączyło się tu aż trzech potężnych władców, z wpływowych europejskich rodów, rządzących ogromnymi imperiami. Dziś w miejscu tym ustawiony jest pamiątkowy obelisk, a lekko zarośnięte zbocza rzek już w niczym nie przypominają dawnej świetności tego miejsca. Przypominają nam jednak o tym, że świat się ciągle zmienia i nawet największe potęgi mogą zniknąć z mapy świata, a najtrwalsze granice mogą zostać wymazane…

Więcej informacji o miejscu jest na stronie www.trojkattrzechcesarzy.pl.

Trójstyk granic na mapie z 1910 roku.

Kartka pocztowa z Trójkąta Cesarzy. Po lewej Niemcy, po prawej Austria, na górze tereny Rosji.

Trójkąt współcześnie – Foto: Ludek Źródło: commons.wikimedia.org

Jeżeli interesuje Ciebie historia granic Polski zobacz jeszcze:
Film o historii zachodniej granicy Polski
Pytania i odpowiedzi – Historia granic Polski

Artykuł Historia 4 nietypowych granic Polski pochodzi z serwisu Eloblog.