Przedwojenna mapa Karkonoszy

Przedstawiam do pobrania ciekawą i zachowaną w bardzo dobrym stanie przedwojenną mapę Karkonoszy (niem. Riesengebirge, Góry Olbrzymie). Oprócz Karkonoszy mapa obejmuje także całą Kotlinę Jeleniogórską, część Gór Izerskich, Kaczawskich i Rudawy Janowickie. Mapa została wydana przez Alexandera Köhlera w Dreźnie. Niestety nieznany jest jej dokładny rok wydania. W zasobach Wikimediów mapa została opisana jako pozycja wydana około 1901 roku, jednak z pewnością było to kilka lub kilkanaście lat później. W innych wydaniach tej samej mapy Karkonoszy (wydanych przez tego samego wydawcę), po drugiej stronie granicy śląsko-czeskiej znajduje się już napis „Tschechoslowakische Republik”. Sugeruje to, iż prezentowana poniżej wersja mapy mogła zostać wydana jeszcze przed powstaniem Czechosłowacji w 1918 roku, ponieważ pozbawiona jest tego napisu. Z innych elementów, które pozwoliłby nam wydatować mapę, to naniesione już Jezioro Pilchowickie i zapora wodna, które zostały oficjalnie otwarte w 1912 roku. Z drugiej strony na mapie brak jest jeszcze schronisk Szrenica (Reifträgerbaude) i Domu Śląskiego (Schlesierhaus), które zostały otwarte kolejno w 1922 i 1923 roku. Zawęża to nam zakres dat opracowania/wydania mapy do lat 1912–1922.

W części górskiej mapy zostały na czerwono (czerwoną linią) zaznaczone szlaki turystyczne (Touristenweg). Mapa prezentuje więc unikatowy układ karkonoskich szlaków górskich, jaki znajdował się w Górach Olbrzymich na początku XX wieku.

Mapa w dużej rozdzielczości (9253 × 9664) dostępna jest do pobrania ze zbiorów: Archiwum Map WIG, Wikimedia Commons lub pod tym linkiem.

Mapa turystyczna Karkonoszy z 1940 roku

Kolejna ciekawa mapa, którą chciałem się podzielić, to mapa turystyczna Karkonoszy z 1940 roku. Jest to stricte turystyczna mapa opracowana w skali 1:50000 przedstawiająca sieć ówczesnych szlaków turystycznych i rzeźbę terenu. Mapa została wydana przez Meinhold Verlagsgesellschaft w Dreźnie. W lewym górnym rogu mapy widzimy ciekawy napis „Einzig anerkannte Ausgabe des Riesengebirgsvereins”, co oznacza, że była firmowana jako jedyna mapa zaakceptowana i potwierdzona przez Towarzystwo Karkonoskie (Riesengebirgsverein, w skrócie RGV). Nadmienię, że Towarzystwo Karkonoskie było przedwojenną organizacją turystyczną powstałą w 1880 roku, zajmującą się promowaniem i rozwijaniem turystyki górskiej w Karkonoszach. Ze względu na rok wydania mapy (1940) nie znajdziemy już na niej niemiecko-czechosłowackiej granicy państwowej przebiegającej wzdłuż głównego grzbietu Karkonoszy. Granica ta zniknęła w 1938 roku wraz z zajęciem przez Niemców Sudetenlandu. Znaleźć za to możemy inną ciekawostkę. Na mapie zaznaczone zostały granice dwóch obszarów ochrony przyrody. Kolorem pomarańczowym duży obszar rezerwatu roślinności obejmujący śląską część Karkonoszy i Góry Izerskiej oraz kolorem czerwonym ściślejszy mniejsze obszary ochrony przyrody obejmujące takie miejsca jak kopułę Śnieżki, Kotły Małego i Wielkiego Stawu czy Śnieżne Kotły. Zgodnie z zarządzeniami z 1933 roku.

Mapa w dużej rozdzielczości (9964 × 7095) dostępna jest do pobrania ze zbiorów: Archiwum Map WIG, Wikimedia Commons lub pod tym linkiem.

Osobną kwestią, na którą chciałem zwrócić uwagę, jest kwestia zaznaczonych szlaków turystycznych. Na mapie oprócz przebiegu szlaków widzimy ich także oznakowanie. Otóż przed wojną szlaki nie były zaznaczane tak jak dziś za pomocą biało-kolorowych trzech pasów, ale za pomocą dwubarwnych rombów. Zasada rombów była prosta. Określony kolor połówki rombu prowadził do określonego miejsca np. kolor biały prowadził na grzbiet Karkonoszy i dalej do Śnieżki, kolor zielony do Kowar, kolor pomarańczowy do Karpacza itd. Tak więc takie same romby mogły znajdować się na różnych ścieżkach w różnych częściach gór, istotne było to, do jakiego miejsca ostatecznie wszystkie prowadziły.

Artykuł Przedwojenna mapa turystyczna Karkonoszy (Riesengebirge) pochodzi z serwisu Eloblog.

„Podróżnicy w Górach Olbrzymich. Antologia tekstów źródłowych” – Recenzja

„Podróżnicy w Górach Olbrzymich” to zbiór relacji podróżników odwiedzających w minionych wiekach Karkonosze i Góry Izerskie, niegdyś wspólnie nazywane Górami Olbrzymimi. Publikacja jest antologią wybranych tekstów źródłowych, przełożonych na język polski, pochodzących głównie z XVIII i XIX wieku. Najstarszy zamieszczony tekst pochodzi z końca XVII wieku, a najmłodszy z 1922 roku. Teksty zostały wybrane, przełożone i opatrzone przypisami przez Marcina Wawrzyńczaka. Książka zawiera blisko 40 relacji wędrowców przemierzających góry, odwiedzających górskie miejscowości i stykających się z ich mieszkańcami. Podróżnicy często w sposób barwny i zabawny opisują swoją drogę, perypetie, przemierzając jeszcze niezagospodarowane turystycznie i dzikie miejsca. Ich relacje oprócz opisów drogi i krajobrazów zawierają również opisy ówczesnych mieszkańców gór, ich zwyczaje, ubiór, wygląd domostw, a także stosunek do gości. Szczególnie ciekawe są opisy pasterskich bud (niem. Baude), które dały początek karkonoskim i izerskim schroniskom. Publikacja zawiera głównie relacje podróżników odwiedzających Góry Olbrzymie od strony śląskiej i łużyckie. Nie brak jednak opisów wędrowców zdobywających szczyty również od strony czeskiej. Razem zebrane teksty stanowią unikatowy kulturowy obraz Karkonoszy i Gór Izerskich z XVIII i XIX wieku.

Książkę „Podróżnicy w Górach Olbrzymich” szczególnie polecam osobom zainteresowanym Karkonoszami i Górami Izerskimi, ich historią, kulturą i zagospodarowaniem turystycznym. Publikacja jest również niezwykle cenną pozycją ze względu na wymianę ludności dokonaną po 1945 roku, zarówno po polskiej jak i czeskiej stronie gór, która zerwała kulturową i pokoleniową ciągłość mieszkańców tych terenów. Uważam, że książka może być szczególnie ciekawą pozycją dla osób zaznajomionych już z karkonoskimi i izerskimi szlakami. Czytając relacje ówczesnych podróżników możemy natrafić na miejsca nam doskonale znane. Na swój sposób czytanie „Podróżników w Górach Olbrzymich” to odwiedzanie na nowo tych samych i znanych już nam miejsc, z tą różnicą, że 200 czy 300 lat wcześniej. To swoista podróż w czasie do Gór Olbrzymich z XVIII i XIX wieku.

Tytuł: Podróżnicy w Górach Olbrzymich. Antologia tekstów źródłowych
Wybór i przekład: Marcin Wawrzyńczak
Rok polskiego wydania: 2020
Moja ocena: ★★★★★

Oferty w księgarniach i sklepach internetowych
„Podróżnicy w Górach Olbrzymich. Antologia tekstów źródłowych”

Artykuł „Podróżnicy w Górach Olbrzymich. Antologia tekstów źródłowych” pochodzi z serwisu Eloblog.

Katastrofa zapory na rzece Biała Desna (Bílá Desná)

Czeska część Gór Izerskich, rzeka Bílá Desná, czyli po polsku Biała Desna. W odległości niespełna 4 km od polskiej granicy znajduje się miejsce, w którym wydarzyła się jedna z najtragiczniejszych katastrof w Sudetach. To tutaj, zaledwie po 10 miesiącach od oddania do użytku, pękła zapora wodna wybudowana na rzece Biała Desna. Katastrofa wydarzyła się po południu 18 września 1916 roku, w czasie ładnej i bezdeszczowej pogody. Strumień wody wypływający z korpusu zapory zauważony został około 15:30. Błyskawicznie powiększał się z każdą minutą, a po ponad godzinie doszło do całkowitego przerwania konstrukcji. Wówczas w zbiorniku znajdowało się około 290 tys. m³ wody. Pęknięta zapora uwolniła ogromne masy wody, które wdarły się do koryta rzeki. Powstała fala miała 13 m wysokości i uderzyła w zabudowania niżej położonej miejscowości Desná.

Widok jaki ukazał się po przejściu fali był przerażający. Woda odsłoniła dziesiątki uszkodzonych lub zniszczonych budynków. Zewsząd walały się fragmenty ich wyposażenia, przemieszane z gruzem, kamieniami i połamanym drewnem. Niektórym budynkom położonym niżej miejscowości udało się przetrwać przejście fali, ale ich wygląd był lichy. Wyglądały jakby ktoś poprzecinał je wielkim ostrzem, a z pourywanych elewacji dostrzec można było wnętrza domostw. Łącznie żywioł pochłonął 65 ofiar (62 plus 3 ofiary doliczone później). Fala, która przeszła przez Desnę, zniszczyła 33 domy, a 69 zostało uszkodzonych. 307 osób pozostało bez dachu nad głową. Obecnie jako przyczynę pęknięcia zapory najczęściej podaje się wady gruntowe.

Wizualizacja katastrofy zapory na Białej Desnej

Jako uzupełnienie zachęcam również do obejrzenia poniższego filmu. Jest to wizualizacja 3D opracowana przez Povodí Labe w 100. rocznicę pęknięcia zapory. Wizualizacja jest próbą odtworzenia przebiegu katastrofy.

Przerwana zapora – Protržená přehrada

Dziś pozostałości przerwanej zapory i teren po dawnym zbiorniku są chętnie odwiedzane przez turystów. W 1996 roku zapora została uznana za narodowy pomnik kultury Republiki Czeskiej (czes. Národní kulturní památka). Teren został kilka lat temu odsłonięty i oczyszczony (wycięto drzewa porastające konstrukcję). Dzięki temu lepiej widoczny jest teraz zarys korpusu zapory. Przy zaporze znajduje się niewielka Krömerova bouda, w której możemy na chwile zatrzymać się i kupić coś do picia. Do zapory najlepiej dostać się pieszym szlakiem z miejscowości Desná. Wejście na teren po dawnej zaporze jest bezpłatne.

Mapa i miejsce lokalizacji przerwanej zapory na Białej Desnej

Artykuł Gdy pęknie zapora – Katastrofa zapory na rzece Biała Desna pochodzi z serwisu Eloblog.

Podział Sudetów

Korzystając z rozwiązań oferowanych przez Google Maps postanowiłem stworzyć dokładną mapę podziału Sudetów na poszczególne mezoregiony (w tym pasma górskie). Moją intencją było wytyczenie na interaktywnej mapie dokładnych granic pomiędzy poszczególnymi częściami Sudetów. Dotychczas dostępne w Internecie lub publikacjach podziały Sudetów były bardzo schematyczne. Podobnie wygląda sprawa na mapach turystycznych, gdzie nie zawsze granica pomiędzy pasmami górskimi jest jednoznacznie wytyczona. Oczywiście jest to również pokłosiem trwających dyskusji na temat sposobu podziału Sudetów i przebiegu poszczególnych mezoregionów.

Karkonosze, najwyższe pasmo górskie Sudetów

Spór o podział Sudetów

Zadanie wykonania mapy podziału Sudetów nie było łatwe. Sam podział jest dość umowny, a w wielu miejscach spór ma charakter czysto akademicki. Po pierwsze istnieje kilka sposobów podziału Sudetów, które różnią się od siebie poszczególnymi jednostkami mezoregionów. Ja na swojej mapie wykorzystałem podział zaproponowany przez prof. Jacka Potockiego. Inny popularny podział to ten opracowany przez prof. Jerzego Kondrackiego, o którym pisałem już wcześniej w tym artykule. Po drugie, o ile już zgodzimy się co do istnienia danego pasma, mogą pojawić się spore wątpliwości w kwestii jego przebiegu. Często granice pomiędzy poszczególnymi pasmami (o ile nie są wyraźnie widoczne) są dość sztuczne i budzą spory. Na przykład niektórzy dany fragment gór zaliczają jeszcze do pasma X, inni już do pasma Y. Po trzecie Sudety są łańcuchem górskim położonym na terytorium aż trzech państw i istnieją również rozbieżności pomiędzy podziałami stosowanymi w danych krajach. Na przykład w Polsce często Góry Bialskie i Złote są uważane za odrębne pasma górskie. W Czechach jest to jedno pasmo o nazwie Rychlebské hory. Po czwarte, oprócz sporu w kwestii podziału wewnętrznego Sudetów istnieje również problem w kilku miejscach z wytyczeniem dokładnych granic tego łańcucha górskiego. Taki problem istnieje na styku Sudetów i tzw. Płyty Czeskiej. Innym problemem jest wyznaczenie zachodniej granicy Sudetów, która w terenie i na mapie może być „słabo wyczuwalna”.

Moją intencją było wykonanie podziału Sudetów jak najbardziej uniwersalnego i uwzględniającego w miarę możliwości kompromis pomiędzy poszczególnymi koncepcjami.

Podział Sudetów – Wersja mapy w formie statycznej, zrzut ekranu

Mapa podziału Sudetów

Budowę mojej interaktywnej mapy podziału Sudetów oparłem na koncepcji zaproponowanej przez prof. Jacka Potockiego. Tego podziału uczą się również przyszli przewodnicy sudeccy. Łańcuch górski Sudetów jest regionem fizycznogeograficznym w randze subprowincji i dzieli się na mniejsze części tzw. makroregiony. W Sudetach wyróżniamy cztery główne makroregiony: Sudety Zachodnie, Sudety Środkowe, Sudety Wschodnie i Przedgórze Sudeckie. Poszczególne makroregiony dzielą się na kolejne mniejsze części tzw. mezoregiony – będące np. pasmami górskimi, masywami lub kotlinami. Warto też napisać kilka słów z czego wynika podział na poszczególne pasma. Podział może być wynikiem różnej budowy geologicznej danych obszarów. Sudety są górami zrębowymi, skomplikowanymi i zróżnicowanymi w swojej budowie. Podział może mieć również uwarunkowania historyczne, wypracowane na przestrzeni wieków. Często granicami dla poszczególnych pasm górskich były rzeki, doliny, będące również naturalnymi drogami.

Jak już wspomniałem swoją mapę zbudowałem w oparciu o podział zaproponowany przez prof. Jacka Potockiego, z tą różnicą, że dokonałem jego drobnej modyfikacji. Podzieliłem Góry Orlickie i Bystrzyckie na dwa odrębne pasma. Zarówno Potocki jak i Czesi określają oba te pasma jako jedne góry – Orlické hory. Tam, gdzie granica pomiędzy poszczególnymi pasmami nie była wyraźna, tam starałem się ją opierać na rzekach, drogach albo granicach lasów. Każda jednostka zaznaczona jest osobnym kolorem. Przy każdym pasmie górskim zaznaczyłem również dodatkowo najwyższy szczyt. Z boku po lewej stronie wysuwa się pasek z legendą i opisem wszystkich mezoregionów Sudetów. Po kliknięciu na wybrane pasmo również pojawia się informacja. W dodatkowym opisie do każdej jednostki dołączyłem jej językowy niemiecki lub czeski odpowiednik (o ile w ogóle istnieje). Dla Przedgórza Sudeckiego zaznaczyłem tylko jedną jednostkę – Masyw Ślęży, pozostałe dla uproszczenia i lepszej przejrzystości mapy pominąłem.

Aktualizacja mapy: 25.06.2019 r.

Zdaję sobie sprawę z tego, że mapa nie jest pozbawiona błędów. Jeżeli ktoś zauważył jakiś błąd proszę o pozostawienie informacji w komentarzu.

Podział Sudetów wg. J. Potockiego

Tak wygląda podział fizjograficzny Sudetów zaproponowany przez prof. Jacka Potockiego, który był dla mnie podstawą i drogowskazem do budowy w/w mapy. Zamieszczam niżej fragment z publikacji pt. „Funkcje turystyki w kształtowaniu transgranicznego regionu górskiego Sudetów”. Link do całej publikacji znajduje się tutaj.

Podział Sudetów wg. prof. Jacka Potockiego – Źródło: „Funkcje turystyki w kształtowaniu transgranicznego regionu górskiego Sudetów” str. 59

Poniżej zamieszczam objaśnienie poszczególnych numerów.

I. Sudety Zachodnie – Západní Sudety

1. Pogórze Łużyckie – Šluknovská pahorkatina (w odniesieniu do strony niemieckiej Lužická vrchovina)
2. Góry Łużyckie – Lužické hory
3. Ještedsko-kozákovský hřbet
4. Kotlina Żytawska – Žitavská pánev
5. Góry Izerskie – Jizerské hory
6. Pogórze Izerskie – Frýdlantská pahorkatina (w odniesieniu do polskiej strony Jizerské podhůří)
7. Karkonosze – Krkonoše
8. Podgórze Karkonoskie – Krkonošské podhůří (potocznie także Podkrkonoší)
9. Rudawy Janowickie
10. Kotlina Jeleniogórska
11. Góry Kaczawskie – Kačavské hory
12. Pogórze Kaczawskie

II. Sudety Środkowe – Střední Sudety

1. Kotlina Kamiennogórska
2. Žacléřská vrchovina (Jestřebí hory)
3. Góry Kamienne – Vraní hory i Javoří hory
4. Góry Wałbrzyskie – Valbřišské hory
5. Pogórze Wałbrzyskie lub Bolkowsko-Wałbrzyskie
6. Obniżenie Ścinawki (Kotlina Broumovska) – Broumovská kotlina
7. Obniżenie Nowej Rudy
8. Góry Stołowe – Stolové hory
9. Góry Sowie – Soví hory
10. Góry Bardzkie
11. Kotlina Kłodzka – Kladská kotlina
12. Góry Orlickie i Bystrzyckie – Orlické hory
13. Pogórze Orlickie – Podorlická pahorkatina (potocznie także Podorlicko)
14. Rów Górnej Nysy – Kladská kotlina

III. Sudety Wschodnie – Východní Sudety

1. Góry Złote i Bialskie – Rychlebské hory
2. Masyw Śnieżnika – Králický Snìžník
3. Mohelnická brázda
4. Zábřežská vrchovina
5. Hanušovická vrchovina
6. Wysoki Jesionik – Hrubý Jeseník
7. Góry Opawskie – Zlatohorská vrchovina
8. Niski Jesionik – Nizký Jeseník

IV. Przedgórze Sudeckie – Sudetské Podhùří

1. Wzgórza Strzegomskie
2. Równina Świdnicka
3. Masyw Ślęży
4. Obniżenie Podsudeckie
5. Kotlina Dzierżoniowska
6. Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie
7. Obniżenie Otmuchowskie – Vidnavská nižína
8. Przedgórze Žulovskie (Paczkowskie) – Žulovská pahorkatina

Artykuł Podział Sudetów – Dokładna mapa przebiegu pasm górskich pochodzi z serwisu Eloblog.

Darmowe e-książki o Dolnym Śląsku

Postanowiłem stworzyć w jednym artykule zestawienie darmowych publikacji poświęconych Dolnemu Śląskowi. W trakcie poszukiwania materiałów związanych z regionem udało mi się natrafić na kilka darmowych i ciekawych pozycji. W większości są to książki związane z historią Dolnego Śląska, ale znalazły się również pozycje związane z innymi dziedzinami np. geologią. Większość z nich skupia się na konkretnym wybranym temacie. Wśród darmowych e-książek są publikacje zarówno popularnonaukowe, jak i publikacje stanowiące formę pracy naukowej. Z pewnością jednak pomogą one wzbogacić również ogólną wiedzę o Dolnym Śląsku.

Wszystkie niżej wzmiankowane darmowe e-książki zamieszczone są na innych serwisach. Podaję do nich tylko linki. Ufam, że wskazane pozycje zostały przez te serwisy udostępnione zgodnie z prawem i z poszanowaniem własności intelektualnych autorów tych publikacji.

Na razie zestawienie obejmuje tylko kilka pozycji. Z czasem, jeżeli pojawią się nowe darmowe publikacje, uzupełnię listę o nowe e-książki. Jeżeli posiadacie linki do innych darmowych publikacji zachęcam do pozostawienia informacji w komentarzu.

Lista publikacji:

Corona Silesiae: zamki Piastów fürstenberskich na południowym pograniczu księstwa jaworskiego, świdnickiego i ziębickiego do połowy XIV wieku

Publikacja poświęcona średniowiecznym zamkom wzniesionym na pograniczu księstwa jaworskiego, świdnickiego i ziębickiego.
Autor – Artur Boguszewicz
Link – www.bibliotekacyfrowa.pl

Corona Silesiae: zamki Piastów fürstenberskich na południowym pograniczu księstwa jaworskiego, świdnickiego i ziębickiego do połowy XIV wieku – Artur Boguszewicz

Schroniska turystyczne Karkonoszy i Gór Izerskich w Polsce oraz w Czechach

Publikacja poświęcona historii wybranych schronisk górskich w Karkonoszach i Górach Izerskich. Praca obejmuje zarówno znane i popularne schroniska jak np. Dom Śląski czy Strzechę Akademicką, jak i te schroniska, które już przestały istnieć.
Autor – praca zbiorowa, redakcja Ivo Łaborewicz
Link – docplayer.pl

Schroniska turystyczne Karkonoszy i Gór Izerskich w Polsce oraz w Czechach – Redakcja Ivo Łaborewicz

Przewodnik geoturystyczny po Karkonoskim Parku Narodowym

Przewodnik został wydany i opracowany przez Karkonoski Park Narodowy. W prosty i przystępny sposób opisuje historię geologiczną polskich Karkonoszy wraz w wybranymi geostanowiskami.
Autor – Roksana Knapik
Link – kpnmab.pl

Przewodnik geoturystyczny po Karkonoskim Parku Narodowym – Roksana Knapik

Karkonoski Park Narodowy

Monografia poświęcona Karkonoskiemu Parkowi Narodowemu. Rys historyczny, budowa geologiczna, klimat, świat zwierząt i roślin Karkonoszy.
Autor – Andrzej Raj, Roksana Knapik
Link – kpnmab.pl

Karkonoski Park Narodowy – Andrzej Raj, Roksana Knapik

Kamienne krzyże i kapliczki na Dolnym Śląsku

Katalog poznanych dotąd krzyży i kapliczek pokutnych w województwie dolnośląskim i przyległych obszarach województw lubuskiego i opolskiego. Publika została przygotowana w formie przewodnika po tych niezwykłych zabytkach dawanego prawa.
Autor – Witold Komorowski
Link – kamienne-krzyze.dwspit.pl

Kamienne krzyże i kapliczki na Dolnym Śląsku – Witold Komorowski

Wrocławska architektura spod znaku swastyki na tle budownictwa III Rzeszy

Książka, rozprawa habilitacyjna, poświęcona wrocławskim budynkom, które powstały według zasad lansowanych przez narodowy socjalizm. Katalog zawiera opisy obiektów istniejących, zniszczonych, a także pozostawionych w fazie planowania w czasach III Rzeszy. Publikacja odnosi się również do niektórych obiektów wybudowanych poza stolicą Dolnego Śląska.
Autor – Janusz L. Dobesz
Link – www.dbc.wroc.pl

Wrocławska architektura spod znaku swastyki na tle budownictwa III Rzeszy – Janusz L. Dobesz

Śmierć nieczysta na Śląsku

Studia nad obrządkiem pogrzebowym społeczeństwa przedindustrialnego. Autor publikacji omawia sposoby pochówku określonych grup osób, którym odmawiano pogrzebu w tradycyjny sposób, np. skazańcom, samobójcom, niechrzczonym, dzieciom, ofiarom zarazy. Publikacja prezentuje również wyniki badań archeologicznych.
Autor – Paweł Duma
Link – www.academia.edu

Śmierć nieczysta na Śląsku – Autor: Paweł Duma

Budynki i budowle dolnośląskich folwarków

Publikacja jest wynikiem wieloletnich obserwacji, jakie autorka prowadziła nad zabudowaniami wchodzącymi w skład dawnych założeń dworsko- oraz pałacowo-folwarcznych.
Autor – Renata Gubańska
Link – www.dbc.wroc.pl

Budynki i budowle dolnośląskich folwarków – Renata Gubańska

Architektura podziemi

Architektura podziemi, w tym również na podstawie wybranych obiektów na terenie Dolnego Śląska. Dawne kopalnie, grobowce, miejskie podziemia i obiekty o charakterze militarnym.
Autor – Marek W. Lorenc
Link – www.dbc.wroc.pl

Architektura podziemi – Marek W. Lorenc

Zwierzęta Karkonoszy

Świat zwierząt Karkonoszy charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem gatunkowym. Jest to związane z występowaniem pięter roślinnych o odmiennym klimacie i z różnorodną mozaiką zbiorowisk flory.
Autor – Roman Rąpała
Link – kpnmab.pl

Zwierzęta Karkonoszy – Roman Rąpała

Artykuł Darmowe e-książki, które pomogą lepiej poznać Dolny Śląsk pochodzi z serwisu Eloblog.

Mapa zanieczyszczenia światłem

Światło, tak samo jak każdy inny aspekt działalności człowieka i jego wpływu na przyrodę, może być problemem. Oświetlone budynki, rozświetlone galerie handlowe, podświetlone billboardy, mnogość ulicznych lamp. To nieodzowne elementy miejskiego nocnego krajobrazu. Przeciętny mieszkaniec miasta nie wie już jak wygląda prawdziwie czarne nocne niebo. Nadmierna emisja światła może być formą zanieczyszczenia naturalnego środowiska. Poniżej przedstawiam interaktywną mapę zanieczyszczenia światłem. Obraz składa się z podstawowej warstwy map Microsoft Bing, na którą naniesiono warstwę danych obrazujących stopień emisji sztucznego światła. Dane pogrupowane są latami w oddzielnych warstwach. Obszary najbardziej narażone na emisję światła zaznaczone są kolorem białym, i dalej malejąco czerwonym, żółtym. Obszary wolne od światła zaznaczone są kolorem ciemnoszarym. Mapa obrazuje obszar całej Ziemi, ale polecam przyjrzeć się szczególnie Europie i oczywiście Polsce.

Mapa zanieczyszczenia światłem Europy – Źródło: www.lightpollutionmap.info

A tak prezentuje się obszar naszego kraju.

Obszary Polski zanieczyszczone światłem – Źródło: www.lightpollutionmap.info

Cała interaktywna mapa dostępna jest na stronie: www.lightpollutionmap.info

Obszary wolne od zanieczyszczenia światłem w Polsce

Niemalże całe nocne niebo nad obszarem Polski zanieczyszczone jest sztucznym światłem. Są jednak obszary pozytywnie wyróżniające się na tym tle, na których wciąż możemy dostrzec prawdziwie czarne niebo. Przede wszystkim rzuca się w oczy fragment Bieszczad, na szczęście wciąż jeszcze słabo przekształconych i zaludnionych przez człowieka.

Bieszczady, obszar nieskażony światłem – Park Gwiezdnego Nieba „Bieszczady”

Funkcję tzw. parku ciemnego nieba pełni również częściowo teren Gór Izerskich. Chociaż położony jest w Sudetach, obszarze mocno przekształconym przez człowieka, wciąż pozostaje stosunkowo odseparowany od większych miejscowości. Obszary wolne od sztucznego światła występują zwłaszcza w okolicach Hali Izerskiej, schroniska Orle i czeskiej Jizerki.

Góry Izerskie – Izerski Park Ciemnego Nieba

Na mapie Polski również rzuca się w oczy obszar wokół Drawieńskiego Parku Narodowego.

Nieskażone sztucznym światłem obszary wokół Drawieńskiego Parku Narodowego

Artykuł Mapa zanieczyszczenia światłem pochodzi z serwisu Eloblog.

Wczoraj Niebezpiecznik.pl opublikował artykuł na temat nowej interaktywnej mapy aplikacji Strava. Można na niej znaleźć ciekawe informacje, np. przez niefrasobliwość żołnierzy zostały naznaczone wojskowe bazy. Temat szybko podchwyciły media głównego nurtu. Nie byłbym sobą, gdybym sam tematu nie sprawdził. Na początku należy się kilka słów wyjaśnienia. Strava jest popularną aplikacją służącą do monitorowania naszej aktywności fizycznej, głównie biegania i jazdy na rowerze. W sklepie Google Play została już pobrana dziesiątki milionów razy. Aplikacja za pomocą modułu GPS śledzi naszą pozycję w terenie. Na podstawie różnej aktywności wszystkich użytkowników stworzono jedną wspólną mapę, na której naniesiono trasy pokonane z włączoną aplikacją. Są to dosłownie miliardy przebytych kilometrów umieszczone w jednym miejscu. W ten sposób stworzono mapę aktywności użytkowników tej popularnej aplikacji. Trasy, które są podświetlone na mapie, to najczęściej wybierane miejsca do biegania, jazdy na rowerze i innych aktywności fizycznych.

Przeszukałem obszar Dolnego Śląska pod kątem ciekawych informacji, nie znalazłem jednak nic, co byłoby godne uwagi w kategorii „tajnych baz wojskowych”. Jednak znalazłem coś innego. Na mapie istnieje funkcja odfiltrowania tzw. „aktywności zimowych”. Zapewne chodzi tu o wszystkie trasy, które po zapisaniu zostały oznaczone przez użytkowników jako np. jazda na nartach, narty biegowe, snowboard itp. W ten sposób powstała ciekawa mapa aktywności zimowej. Tak to wygląda na obszarze województwa dolnośląskiego.

Mapa pokazuje, gdzie m.in. na nartach jeździ się na Dolnym Śląsku – Źródło: labs.strava.com

Mapa w wersji interaktywnej dostępna jest na stronie labs.strava.com.

Oczywiście, co podkreślam, mapa obarczona jest dużym błędem. Zapewne w tej kategorii znalazły się również omyłkowo dodane trasy np. bieganie w zimę, czy jazda na rowerze w zimę. O czym zresztą świadczy oznaczenie niektórych takich miejsc w centrach dużych miast np. we Wrocławiu. Mapę należy więc traktować bardziej jako ciekawostkę. Tym niemniej jednak można dostrzec kilka ciekawostek, popularnych miejsc i prawidłowości.

Dobrze widoczny ośrodek narciarski na Łysej Górze – Źródło: labs.strava.com

Jakuszyce, Góry Izerskie, popularne miejsce do biegania na nartach biegowych – Źródło: labs.strava.com

Wyraźnie widoczne są dysproporcje pomiędzy Polską a Czechami.

Granica pomiędzy Polską a Czechami, obszar Gór Izerskich i Karkonoszy – Źródło: labs.strava.com

Artykuł Ta mapa pokazuje, gdzie na nartach jeździ się na Dolnym Śląsku pochodzi z serwisu Eloblog.

1 listopada to czas zadumy i refleksji. Czas, kiedy to wspominamy tych, których już z nami nie ma. Postanowiłem na Wszystkich Świętych przygotować zestawienie 10 miejsc pamięci na Dolnym Śląsku, wraz z krótkimi opisami ich historii. Często tragicznej historii. Nie ma wśród nich określonego wspólnego mianownika. Niektóre z opisywanych miejsc są znane, inne zaś kompletnie zapomniane i opuszczone. Niektóre związane są z ponurym okresem II wojny światowej, inne zaś z tragicznymi wypadkami. Łączy je jedno, są częścią historii naszego regionu i upamiętniają tych, którzy odeszli z już tego świata.

1. Pomnik dzieci Hochbergów

W wąwozie u podnóża Zamku Książ znajduje się zniszczony i niemalże już zapomniany symboliczny grób dzieci Hochbergów, właścicieli zamku i jednej z najbogatszych rodzin w regionie. Dawniej w tym miejscu znajdował się staw z wyspą, na której spoczęli dwaj synowie Hansa Heinricha VI von Hochberga, barona na Książu i jego małżonki. Pierwszy z nich Hans Heinrich VIII – pierworodny – żył tylko jeden dzień (ur. 31.12.1795 – zm. 01.01.1796). Drugi Hans Heinrich IX przeżył zaledwie dwa dni (ur. 31.10.1802 – zm. 02.11.1802). Obaj synowie zmarli najprawdopodobniej na apopleksję. Dziś w tym miejscu nie ma już stawu, a po pomniku pozostały tylko porozbijane szczątki.

Zniszczony pomnik dzieci Hochbergów – Foto: Adrian Sitko Źródło: dolny-slask.org.pl

2. Martwy Młodzieniec

W sowiogórskich lasach, pomiędzy wsiami Michałkowa a Lutomią Górną, stoi zapomniany krzyż Martwego Młodzieńca. To pamiątka po dokonanej w tym miejscu straszliwej zbrodni. Tym młodzieńcem był dwunastoletni pastuszek Gottfried Scholz, brutalnie zabity 19 września 1824 roku. Jego oprawcą okazał się niejaki Johann Gottfried W. pochodzący z Rusinowej koło Wałbrzycha. Gottfried był ofiarą całkowicie przypadkową, na której morderca wyładował swoją agresję i frustrację. Po dokonanej zbrodni mężczyzna porzucił ciało chłopca i dobrowolnie oddał się w ręce lokalnych władz. Dziś pamięć o Gottfriedzie upamiętnia symboliczny drewniany krzyż. Gdzieniegdzie na starych niemieckich mapach miejsce zaznaczone jest jako „Der tote Junge” – Martwy Młodzieniec. Więcej na temat tej straszliwej zbrodni możemy przeczytać w tym artykule.

Krzyż Martwego Młodzieńca (Der tote Junge) koło Lutomi Górnej

3. Grobowiec Karla Roberta von Lachmanna

We wsi Jałowiec koło Lubania znajduje się zdewastowany grobowiec Karla Roberta von Lachmanna. W środku grobowca umieszczony jest sarkofag, a na nim dwie piękne rzeźby: leżącego zabitego młodzieńca w mundurze i klęczącego nad nim anioła. Tym młodym meżczyzną ubranym w pruski mundur jest Karl Robert von Lachmann, syn włascicieli pobliskiego pałacu. Zginął on 16 sierpnia 1870 roku w bitwie pod Mars la Tour we Francji, w czasie wojny francusko-pruskiej. Miał 23 lata. Rzeźby są obecnie w bardzo kiepskim stanie. Młodzieńcowi ktoś odrąbał głowę, a pochylony nad nim anioł stracił ręce i skrzydła… Pomimo dewastacji i upływu czasu rzeźby wciąż robią wrażenie.

Grobowiec Karla Roberta von Lachmanna – Foto: Fotografia Dokumentalna Wioletta Kozłowska

4. Cmentarz Ofiar Faszyzmu w Kolcach

Według badań Muzeum Gross-Rosen budowa kompleksu Riese w Górach Sowich pochłonęła około 5 tys. ofiar. Taką liczbę udało się potwierdzić i ustalić, jednakże są to zdecydowanie dane niepełne, gdyż bazujące tylko na szczątkowej zachowanej dokumentacji. U podnóża Osówki w Kolcach znajduje się cmentarz ofiar filii obozu koncentracyjnego Gross-Rosen i jeńców wojennych, którzy w większości pracowali przy budowie podziemnych kompleksów w Górach Sowich. W tym miejscu w zbiorowych mogiłach pochowanych jest około 2 tys. osób…

Cmentarz Ofiar Faszyzmu w Kolcach – 10 miejsc pamięci na Dolnym Śląsku

5. Glorieta Iwana Połbina

Szacuje się, że w czasie walk o Wrocław (Festung Breslau) w czasie II wojny światowej, rosyjskie straty wyniosły około 65 tys. żołnierzy, w tym 8 tys. zabitych. Wśród wielu poległych sowieckich żołnierzy, często bezimiennych, znalazł się również bohater Związku Radzieckiego – gen. mjr Iwan Połbin. Był on jednym z najlepszych sowieckich lotników w czasie wojny. Zginął podczas lotu bojowego nad Wrocławiem 11 lutego 1945 roku. Dziś pamięć o nim upamiętnia glorieta umieszczona na Cmentarzu Oficerów Radzieckich we Wrocławiu przy al. Karkonoskiej.

Glorieta Iwana Połbina – Cmentarz Oficerów Radzieckich we Wrocławiu

6. Płyta Paula Hirta

Oficjalne zakończenie II wojny światowej nie dla wszystkich oznaczało faktyczne zakończenie wojny. Do małej osady o nazwie Gross-Iser położonej w Górach Izerskich, wojska sowieckie wkroczyły dopiero 11 maja 1945 roku. Gross-Iser była niewielką osadą składającą się z kilkudziesięciu domów. Jej specyficzne położenie na Hali Izerskiej sprawiało, że była niemalże odcięta od okolicznych miejscowości. Sowieci po wkroczeniu do osady zastali w niej Paula Hirta, właściciela dawnego schroniska Gross Iser Baude. Paul został tego samego dnia zastrzelony przez sowietów, dokładnie trzy dni po podpisaniu kapitulacji przez III Rzeszę. Dziś pamięć o Paulu upamiętnia płyta położona w pobliżu schroniska Chatka Górzystów.

Nagrobek Paula Hirta – Foto: Grzegorz Płuciennik Stare foto: dolny-slask.org.pl

7. Cmentarz Ofiar Gór w Karkonoszach

W Karkonoszach na czerwonym szlaku prowadzącym od Karpacza na Śnieżkę, znajduje się symboliczne miejsce pamięci – Cmentarz Ofiar Gór. Cmentarz został założony z inicjatywy Koła Przewodników Sudeckich (Oddział Sudety Zachodnie). W 1985 roku na zboczu zamontowano tu metalowy krzyż z napisem „ofiarom gór”. Na cmentarzu znajdują się również liczne tablice pamiątkowe poświęcone ludziom, którzy zginęli w górach (nie tylko w Karkonoszach), a także osobom w sposób szczególny zasłużonym dla turystyki i ochrony przyrody w Karkonoszach. Sentencja na pamiątkowej tablicy brzmi: „martwym ku pamięci – żywym ku przestrodze”.

Cmentarz Ofiar Gór w Karkonoszach – 10 miejsc pamięci na Dolnym Śląsku

8. Krzyż na Śnieżniku

Na szczycie Śnieżnika znajduje się nieduży drewniany krzyż z metalową tabliczką, na której widnieje napis w języku czeskim: „Památce Petra Sedláka” (Pamięci Petra Sedláka). Niewiele jest informacji na temat tego kim był Petr Sedlák i w jakich okolicznościach zginął. W Internecie można znaleźć krótką wzmiankę o tym, że był on ratownikiem czeskiego pogotowia górskiego, czyli Horskiej Służby. Według zdawkowych informacji miał zginąć na Masywie Śnieżnika niosąc pomoc turystom. Taką też informację podaje polska Wikipedia. Nic więcej o nim nie wiadomo…

Krzyż na Śnieżniku – Památce Petra Sedláka

9. Znicz w Sztolniach Walimskich

Turyści zwiedzający podziemia Sztolni Walimskich mogą na trasie turystycznej zauważyć wiecznie zapalony znicz. Zazwyczaj ofiary kompleksu Riese kojarzymy w więźniami obozu koncentracyjnego Gross-Rosen i jeńcami wojennymi, którzy pracowali przy drążeniu podziemi. Jednak podziemia Gór Sowich pokazują swoją mroczną i morderczą stronę również wiele lat po zakończeniu wojny. W tym miejscu 17 sierpnia 1977 roku tragicznie zginął młody student geografii Witold Mrozik. Dawniej, kiedy jeszcze podziemia nie były udostępnione dla turystów, były eksplorowane „na własną rękę” przez różnego rodzaju poszukiwaczy. Witold zginął przygnieciony fragmentem skały oderwanej od skalnego stropu. Był studentem geografii Uniwersytetu Warszawskiego. Miał 19 lat.

Znicz w Sztolniach Walimskich upamiętnia tragiczną śmierć Witolda Mrozika

10. Symboliczny grób na Osówce

Góry potrafią być zimą bardzo niebezpieczne, nawet te stosunkowo niewysokie. Na górze Osówka w Górach Sowich znajduje się symboliczny grób chłopaka, który zamarzł w tym miejscu 6 marca 1993 roku. Powiadają, że dwóch kolegów wybrało się wtedy w góry i zabłądziło w nocy podczas śnieżycy. Jeden z nich Tomasz Kozioł nie doczekał poranka… Wokół tej tragicznej historii narosło wiele mitów. Pożywką do snucia różnego rodzaju opowieści było miejsce śmierci chłopaka, znajdujące się tuż nad zagadkową budowlą „Siłownia”, wybudowaną w ramach projektu Riese. Przy symbolicznym grobie, jak głosi napis na tabliczce, rodzice i Tomasz proszą o modlitwę.

Symboliczny grób na Osówce

Symboliczny grób z Osówki zamyka listę miejsc pamięci, refleksji i zadumy na Dolnym Śląsku. Poniżej mapa ze wszystkimi opisanymi miejscami.

Mapa 10 miejsc pamięci na Dolnym Śląsku

Artykuł 10 miejsc pamięci na Dolnym Śląsku pochodzi z serwisu Eloblog.

Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku do zobaczenia

Kolejna lista miejsc na Dolnym Śląsku, które warto odwiedzić. Tym razem przygotowałem zestawienie z miejscami ciekawymi, popularnymi, niezwykłymi, które przyciągają turystów. Duża część z tych miejsc znajduje się w Sudetach, które same w sobie, przez swoje walory przyrodnicze, stanowią niezwykłą atrakcję. Kilkanaście ciekawych miejsc jest opisanych, pozostałe wyszczególnione są na mapie na samym dole. Kolejność miejsc nie ma znaczenia.

Zobacz także uzupełnienie: Atrakcje turystyczne Dolny Śląsk – Co zwiedzać?

Karkonosze i Śnieżka

Karkonosze to najwyższe pasmo Sudetów i prawdopodobnie również najpopularniejsze miejsce górskich wypadów wśród przyjezdnych turystów. Pasmo górskie położone jest po stronie polskiej i czeskiej, a przez jego środek przebiega granica państwowa. W Karkonoszach odnajdziemy wiele ciekawych miejsc, jak popularną Śnieżkę (1602 m n.p.m.), najwyższy szczyt Sudetów i zarazem najwyższy szczyt Republiki Czeskiej. Podczas dobrej pogody Śnieżka przeżywa prawdziwe oblężenie turystów. Równie popularnymi miejscami są Śnieżne Kotły, Szrenica, liczne formacje skalne, punkty widokowe, wodospady, urokliwe schroniska, przełęcze i wiele innych miejsc. Karkonosze posiadają wiele walorów przyrodniczych, dlatego w części obszaru pasma górskiego znajduje się Karkonoski Park Narodowy. Zapewnia on ścisłą ochronę znajdującej się tam przyrody. U podnóża Karkonoszy, zwanymi też Górami Olbrzymimi, znajdują się dwie popularne turystyczne miejscowości: Karpacz i Szklarska Poręba.

Karkonosze i Śnieżka – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku

Rudawy Janowickie, Sokolik, Kolorowe Jeziorka

Kolejnym ciekawym miejscem, cieszącym się duża popularnością, są Rudawy Janowickie. To kolejne pasmo górskie Sudetów, znajdujące się w bliskiej odległości od Karkonoszy. Rudawy Janowickie są troszeczkę inne niż Karkonosze. Mniejsze, ale posiadają wiele licznych formacji skalnych, dzięki czemu cieszą się duża popularnością wśród wspinaczy i alpinistów. To właśnie w Rudawach Janowickich swoje pierwsze kroki we wspinaczce stawiała sławna polska himalaistka Wanda Rutkiewicz. Wśród ciekawych miejsc w Rudawach Janowickich należy wymienić szczyty i zarazem świetne punkty widokowe Sokolik, Krzyżna i Mała Ostra. Ciekawym miejscem są również ruiny Zamku Bolczów. Dużą popularnością w Rudawach Janowickich cieszą się urokliwe i niezwykłe Kolorowe Jeziorka.

Rudawy Janowickie, Sokolik – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku

Góry Izerskie i Hala Izerska

Góry Izerskie, zwane popularnie Izerami, to kolejne ważne pasmo górskie Sudetów. Położone jest na północny-zachód od Karkonoszy. Góry Izerskie w zimie stają się mekką narciarstwa biegowego. Organizowane są tutaj zawody narciarskie „Bieg Piastów”. W ciągu, lata kiedy stopnieją wszystkie śniegi, Izery stają się miejscem rowerowych i pieszych wycieczek. Choć góry nie są wysokie, panują tutaj specyficzne surowe warunki klimatyczne, które pozwalają na rozwój narciarstwa biegowego. Ważnym miejscem w Izerach jest Hala Izerska. Jest to stosunkowo płaska górska łąka, rozciągająca się na sporej powierzchni. To ciekawe miejsce jest specyficzne, ze względu na występujące tutaj ekstremalnie niskie temperatury, nie spotykane w innych częściach Sudetów. Więcej o nich możecie dowiedzieć się z mojego filmu. Na Hali Izerskiej przed wojną znajdowała się osada Gross-Iser. Dziś po osadzie pozostał tylko jeden budynek dawnej szkoły. Obecnie znajduje się w nim popularne schronisko Chatka Górzystów. Popularne szczyty to Wysoki Kamień, Wysoka Kopa i Izerski Stóg.

Śnieżne Góry Izerskie – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku

Góry Stołowe i Szczeliniec Wielki

Przenosimy się teraz do Ziemi Kłodzkiej, gdzie znajdują się Góry Stołowe. Nazwa tych gór wzięła się od rozległych płaskich płaszczyzn, które dominują ich krajobraz. Charakterystyczną cechą tych gór, jest występowanie licznych formacji skalnych, które jako ciekawe i niezwykłe miejsca, same w sobie przyciągają turystów. Najwyższym szczytem Gór Stołowych jest Szczeliniec Wielki położony na wysokości 919 m n.p.m. Jego charakterystycznie płaski wierzchołek jest łatwo rozpoznawalny na tle innych gór. Na szczyt prowadzą ciekawe trasy między formacjami skalnymi, a na samej górze znajduje się schronisko i punkt widokowy. Równie popularnym miejscem są Błędne Skały. Bez wątpienia są to miejsca warte zobaczenia. Góry Stołowe rozciągają się także po czeskiej stronie, gdzie duża popularnością cieszą się Teplickie Skalne Miasto oraz Broumowskie Ściany. Góry Stołowe były od zawsze ciekawym i przyciągającym turystów miejscem. Ciekawostką jest to, że w 1800 roku Szczeliniec Wielki odwiedził przyszły prezydent USA John Quincy Adams. Później wspominał i pisał o jego niezwykłym kształcie.

Góry Stołowe i Szczeliniec Wielki – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku

Góry Sowie i Wielka Sowa

O Górach Sowich zazwyczaj mówi się, jako o miejscu skrywającym niezwykłe tajemnice. Tak jest za sprawą zagadkowego nazistowskiego kompleksu Riese, budowanego w latach 1943-1945 w Górach Sowich. Po kompleksie Riese pozostało kilka kilometrów sztolni wydrążonych w zboczach gór. Trzy podziemne kompleksy udostępnione do zwiedzania to: Włodarz, Osówka i Rzeczka (Walim). Ale Góry Sowie to nie tylko podziemia kompleksu Riese. To także wspaniała przyroda. Najwyższym szczytem tego pasma górskiego jest Wielka Sowa położona na wysokości 1015 m n.p.m. To popularny cel górskich wędrówek. Na jej szczycie znajdują się wiaty turystyczne oraz piękna wieża widokowa, która jest otwarta dla turystów. Wieża ma 25 m wysokości i została wybudowana w 1886 roku, jako jedna z tak zwanych wież Bismarcka. Ciekawym miejscem i punktem widokowym jest także wieża widokowa na Kalenicy.

Góry Sowie i wieża na Wielkiej Sowie – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku

Wieża Książęca w Siedlęcinie

Wśród zabytków wartych odwiedzenia, oprócz popularnych w tym regionie zamków, jest kilka innych ciekawych budowli. Bez wątpienia jedną z nich jest wieża książęca w Siedlęcinie. Unikatowy w skali europejskiej zabytek średniowiecza. Wieża została zbudowana około roku 1314, ma ona 22 m wysokości. To jeden z najwyższych tego typu obiektów. Jej powstanie przypisuje się Piastowi Śląskiemu księciu Henrykowi I Jaworskiemu. Pełniła przede wszystkim funkcje mieszkalne. W jej wnętrzach na ścianach zachowały się malowidła. Są one unikalne, ponieważ ich tematyka jest świecka, a nie religijna, jak zazwyczaj to bywało. Nawiązują one do legendy o Lancelocie z Jeziora rycerza okrągłego stołu króla Artura.
Link: www.wiezasiedlecin.pl

Wieża Książęca w Siedlęcinie – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku

Krzywa Wieża w Ząbkowicach

Kolejna niezwykła wieża znajduje się w Ząbkowicach Śląskich. Jej wyjątkowość polega na tym, że jest krzywa… Stąd liczne odwołania i porównania do słynnej wieży we włoskiej Pizie. Jednak w przeciwieństwie do niej, ząbkowicka wieża jest naprawdę krzywa, a nie tylko pochylona. Ten niezwykły zabytek stał się prawdziwą wizytówką tego dolnośląskiego miasta. Wieża ma 34 m wysokości, a jej odchylenie od pionu wynosi ponad 2 m. Okoliczności budowy wieży nie są do końca poznane. Jedna z hipotez mówi, że wieża była częścią zniszczonego i już nieistniejącego zamku. Krzywa wieża w Ząbkowicach Śląskich jest udostępniona do zwiedzania przez turystów. Zabytek bez wątpienia jest warty zobaczenia.
Link: www.krzywawieza.eu

Krzywa Wieża w Ząbkowicach – Autor: Jacek Halicki Źródło: commons.wikimedia.org

Rynek we Wrocławiu

Śmiem twierdzić, że wrocławski rynek jest miejscem najczęściej odwiedzanym przez turystów na Dolnym Śląsku. Choć na potwierdzenie tego nie mam żadnych statystyk. Rynek we Wrocławiu doskonale wpisuje się w slogan miasta – „miasto spotkań”. Takim właśnie miejscem spotkań jest ten średniowieczny ogromny plac targowy. Jego wymiary są imponujące, wynoszą 213 m na 178 m. Na rynku znajdują się liczne kawiarnie i restauracje, których ogródki w dobrą pogodę wypełnione są po brzegi gośćmi. Ciekawymi obiektami na rynku są: szklana fontanna, pomnik Aleksandra Fredry, pręgierz, oraz przylegający do rynku Plac Solny. W północno zachodnim narożniku znajdują się kamieniczniki Jasia i Małgosi, a dalej w głębi kościół garnizonowy św. Elżbiety. Wieża kościoła jest udostępniona do zwiedzania, można więc na nią wejść i podziwiać panoramę miasta. Wrocławski rynek jest również miejscem imprez masowych, jak choćby sylwester, jarmarki świąteczne czy koncerty.

Rynek we Wrocławiu – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku

Ostrów Tumski we Wrocławiu

Kolejnym miejscem, które koniecznie trzeba odwiedzić we Wrocławiu, jest Ostrów Tumski. Historycznie jest to najważniejsze miejsce we Wrocławiu, ponieważ związane jest z jego najdawniejszą historią. Ostrów Tumski niegdyś był wyspą, od której zaczęła się historia miasta. To tutaj powstał zamek piastowski, to tutaj powstawały pierwsze śląskie kościoły. Ostrów Tumski był przez lata miejscem niezależnym od władzy miejskiej, w którym panowała tylko władza kościelna. Stąd tak liczne kościoły na tym terenie. Najważniejszym z nich jest Katedra św. Jana Chrzciciela. Możemy wjechać na wieże katedry i podziwiać panoramę Wrocławia. Tuż obok znajduje się najstarszy zachowany kościół Wrocławia pod wezwaniem św. Idziego. Obiekt pochodzi z połowy XIII wieku. Warto również odwiedzić Kolegiatę św. Krzyża i św. Bartłomieja. Przy wejściu na wyspę grodową znajduje się Most Tumski, zwany Mostem Zakochanych. Poznać go można po licznych zawieszonych kłódkach przez zakochane pary. Ostrów Tumski szczególnie imponująco i pięknie wygląda wieczorową porą, kiedy jego ulice rozświetlone są gazowymi lampami. Nadają one specyficzny ciepły klimat tej dawnej wrocławskiej wyspie.

Ostrów Tumski we Wrocławiu – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku

Zapora Wodna w Pilchowicach

Na Dolnym Śląsku znajduje się wiele ciekawych miejsc wartych odwiedzenia, związanych z realizowanym na początku XX wieku ambitnym programem przeciwpowodziowym. W wyniku jego realizacji powstało kilka zapór wodnych w dorzeczu Odry. Jedna z najważniejszych zapór znajduje się na rzece Bóbr w miejscowości Pilchowice. To druga, co do wielkości, zapora wodna w Polsce, po zaporze w Solinie. Jej wymiary odpowiadają prawie dokładnie wymiarom Titanica, ma 270 m długości korony i 62 m wysokości. Jej budowa trwała kilka lat i została wykończona w roku 1912. W wyniku jej osadzenia na rzece Bóbr, powstało sporych wielkości jezioro zaporowe, zwane Jeziorem Pilchowickim. Od tego momenty zapora w Pilchowicach stawia dzielnie czoła większym i mniejszym powodziom, zapewniając bezpieczeństwo mieszkańcom Doliny Bobru. Stanowi również popularną atrakcję turystyczną. Teren jest niezwykle urokliwy, przyroda otaczająca miejsce przepiękna, a konstrukcja imponująca. O budowie tej konstrukcji można posłuchać w moim filmie.

Zapora wodna w Pilchowicach – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku

Dolina Pałaców i Ogrodów

Doliną Pałaców i Ogrodów popularnie nazywany jest region Kotliny Jeleniogórskiej wraz z przylegającymi terenami. Bogaty w liczne zabytki, pałace, dwory i założenia parkowe. Zabytkowe obiekty położone są wśród malowniczych wzgórz, przy rzekach, stawach, otoczone przepiękną przyrodą. Już podczas panowania Habsburgów pojawiają się tutaj pierwsze założenia pałacowe, ale prawdziwy rozkwit następuje za czasów pruskich. Region Dolnego Śląska staje się popularnym miejscem inwestycji bogatych rodów i arystokracji europejskiej. Pojawiają się tutaj takie nazwiska jak: Habsburgowie, Hohelzollernowie, Schaffgotschowie, Zedlitzowie, Reussowie, Redenowie, Czartoryscy czy Radziłłowie. Po wojnie wiele z tych obiektów, w wyniku zaniedbań nowych polskich władz, popadło w ruinę. Dziś część z nich jest już wyremontowana, a dolina odzyskuje dawny blask.

Pałac Wojanów – Dolina Pałaców i Ogrodów – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku

Muzeum Obozu Koncentracyjnego Gross-Rosen

Oprócz wielu ciekawych miejsc i zabytków pozostawionych przez Niemców, są również te związane z najtragiczniejszą historią XX wieku. Tak jak obóz koncentracyjny Gross-Rose (Konzentrationslager Groß-Rosen). Dziś teren tego byłego obozu udostępniony jest do zwiedzania. Wejście jest bezpłatne. W budynku znajduje się ekspozycja poświęcona historii obozu. Po obozowych barakach pozostały tylko ślady fundamentów, ale muzeum podjęło się próby rekonstrukcji kilku obiektów. Obóz koncentracyjny Gross-Rose posiadał na terenie Dolnego Śląska ponad 100 filii. Część z więźniów była przymuszona do pracy przy budowie projektu Riese w Górach Sowich. Przez niemiecki obóz śmieci przewinęło się 125 tys. więźniów, z czego 40 tys. zginęło. To smutne, ale zarazem ciekawe miejsce pamięci na Dolnym Śląsku.

Obóz Koncentracyjny Gross-Rose – Miejsce Pamięci na Dolnym Śląsku

Schronisko PTTK Samotnia

Jest takie miejsce w Karkonoszach, które cieszy się ogromną popularnością. Nie jest to szczyt górski, wodospad, formacja skalna czy atrakcja turystyczna, ale urokliwe schronisko PTTK „Samotnia”. Czemu akurat to schronisko wybrałem z dziesiątek innych w Sudetach? To nie ja wybrałem, ale ludzie tak zdecydowali. Wystarczy spojrzeć na rankingi na portalach turystycznych. Ostatnio przeprowadzona ankieta na facebookowej grupie Tajemniczy Dolny Śląsk, również potwierdziła dużą popularność tego miejsca. Schronisko położone jest nad Małym Stawem, a pierwsze informacje o obiekcie zlokalizowanym w tym miejscu pochodzą już z roku 1670! Obecny kształt budynek uzyskał w XX wieku, po kilku przebudowach. Schronisko Samotnia położone jest przy niebieskim szlaku. Warto do niego zejść przemierzając główny grzbiet Karkonoszy lub schodząc ze Śnieżki. Usiąść, odpocząć, popodziwiać krajobrazy… Panorama schroniska.
Link: www.samotnia.com.pl

Schronisko PTTK „Samotnia” – Foto: Dolny Śląsk Fotografie

Wodospad Szklarki i Kamieńczyka

Jest wiele popularnych i ciekawych miejsc w górach na Dolnym Śląsku. Jednak na tle różnych miejsc, dwa z nich wyróżniają się w rankingach popularności. Mowa jest tutaj o wodospadach Szklarki i Kamieńczyka. Położenie w Karkonoszach, najpopularniejszym pasmie górskim, dało im szanse wspiąć się na wysokie miejsca popularności. Choć trzeba przyznać, że urokliwych wodospadów nie brakuje w innych partiach Sudetów. Zarówno po stronie polskiej, jak i czeskiej. Przepięknie położone, niezwykłe twory górskiej natury. Wodospad Kamieńczyka i Szklarki znajdują są w dwóch różnych miejscach. Zaznaczone są na mapie na samym dole. Warto odwiedzić przynajmniej jeden z tych wodospadów, zwiedzając tą część Dolnego Śląska.

Wodospad Kamieńczyka – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku do Zobaczenia

Zobacz także uzupełnienie: Atrakcje turystyczne Dolny Śląsk – Co zwiedzać?
Mapa i lista – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku do zobaczenia

Artykuł Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku do zobaczenia pochodzi z serwisu Eloblog.

5 opuszczonych osad i miejscowości

Wybrałem 5 niezwykłych historii opuszczonych osad i miejscowości w Polsce. Od osady obronnej sięgającej czasów epoki brązu, po echa II wojny światowej i zmiany granic Polski. Nie ma między nimi wszystkimi wspólnego mianownika. Jednak wszystkie te historie przypominają nam, że upływ czasu jest nieubłagany i nawet po sporym mieście może zostać ledwo widoczna sterta gruzów.

1. Biskupin – Osada obronna

Biskupin to prawdopodobnie najsłynniejszy ośrodek archeologiczny w Polsce. Jego charakterystyczna drewniana konstrukcja zapisała się na stałe w archeologii, podręcznikach szkolnych i turystyce. Osada została wzniesiona w połowie XVIII wieku p.n.e., a jej powstanie wiąże się z aktywnością kultury łużyckiej na tym terenie. Żeby sobie uzmysłowić fakt, jak dawno to było, pomyślcie, że powstała ona na 400 lat przed urodzeniem Aleksandra Wielkiego. Osada posiadała 13 długich domów, w których znajdowało się ponad 100 pomieszczeń mieszkalnych. Całość otoczona była masywnym wałem. Szacuje się, że gród mogło zamieszkiwać nawet 1000 osób. Osada została opuszczona po około 150 latach. Jedna z teorii mówi, że stało się to na skutek zmian klimatycznych i podnoszenia wód w Jeziorze Biskupińskim. Wpływ na opuszczenie osady mogło mieć także wyeksploatowanie lokalnego środowiska naturalnego. Tak czy inaczej, ostatecznie jej zabudowania znalazły się pod wodą na tysiące lat. Zostały odkryte ponownie dopiero w latach 30-tych ubiegłego wieku. Woda blokując dostęp powietrza do drewna, umożliwiła jego przetrwanie przez tak długi okres czasu. Jednakże, to co widzimy na zdjęciach to tylko współczesna drewniana rekonstrukcja. Dziś po osadzie pozostały tylko sterczące z trawy kawałki drewna, a wykopaliska zostały ponownie zalane mułem i wodą. Stało się tak, aby chronić ponownie, to co zostało odkryte. Osada w Biskupinie powstała prawie 3 tys. lat temu. Przypomina nam, że nie jesteśmy pierwszą ludnością żyjącą na tych terenach. A także to, że nie będziemy ostatnim zamieszkującym te tereny…

Biskupin rekonstrukcja osady – 5 opuszczonych osad i miejscowości

Miejsce wykopalisk – 5 opuszczonych osad i miejscowości

2. Średniowieczna Stara Nieszawa

Historia Nieszawy to niezwykłe losy średniowiecznego miasta, które na skutek zmiany sytuacji politycznej musiało dosłownie zmienić swoją lokalizację. Nieszawa nie należny w zasadzie do opuszczonych osad, ale do przeniesionych miejscowości. Stara Nieszawa istniała około 35 lat. Została wzniesiona w 1425 roku na lewym brzegu Wisły przy Zamku Dybów. Dokładnie naprzeciwko murów miejskich Torunia. Stała się tym samym niewygodną konkurencją handlową dla mieszkańców Torunia i osłabiła potęgę handlową Zakonu Krzyżackiego. Doszło nawet do tego, że rozgniewani Torunianie najechali na miasto i je zniszczyli. Jednak po odzyskaniu kontroli nad lewym brzegiem Wisły, Nieszawa podniosła się z ruin. W Nieszawie w 1454 roku król Kazimierz Jagiellończyk ustanowił tak zwane Statuty Nieszawskie. Ostatecznie po buncie toruńskich mieszczan przeciwko zakonowi, a także w zamian za ich zasługi w wojnie trzynastoletniej, król Kazimierz Jagiellończyk zdecydował się na likwidację konkurencyjnego ośrodka. Jednak zamiast całkowitej likwidacji miasta, Nieszawa została przeniesiona o około 30 km w górę Wisły, gdzie znajduje się do dnia dzisiejszego. Poniżej na filmie możemy zobaczyć pierwotną lokalizację i kształt miasta, który udało się ustalić na podstawie bezinwazyjnych badań geofizycznych. Uzyskane obrazy pozwoliły także dostrzec układ urbanistyczny i rozplanowanie miasta przed jego opuszczeniem i zniszczeniem. Na tej podstawie wykonano wirtualną rekonstrukcję 3D zabudowy. Więcej informacji o badaniach na stronie www.staranieszawa.pl.

3. Budniki – Osada bez słońca

Na stokach Karkonoszy znajdowała się niegdyś niezwykła osada zwana Budnikami. W języku niemieckim nazywał się Forstlangwasser, co możemy przetłumaczyć na „Leśny Długi Strumień”. Miejsce to było niezwykłe, gdyż specyficzne położenie na północnym stoku gór na wysokości 900 m n.p.m., sprawiło, że w zimę osada była bez słońca. W tym czasie słońce obniżało swoje położenie na niebie, przez co nie wystawało ponad grzbiet Karkonoszy. Przez 113 dni, od 26 listopada do 19 marca, Budniki były pogrążone w nieustannym cieniu. Powstanie osady tak wysoko w górach związane było z wojną trzydziestoletnią, podczas której lokalna ludność szukała schronienia na górskich terenach. Część z tych prowizorycznych schronień zamieniła się z czasem na trwałe osady. Życie w tak niegościnnym terenie nie było łatwe. Początkowo mieszkańcy osady zajmowali się hodowlą bydła, produkcją serów i wyrębem lasów. Budniki nie były duże, posiadały 13 budynków, a w 1941 roku mieszkało tu 35 osób. Osada posiadała jednak własną szkołę, a wzmożony ruch turystyczny sprawił, że były tu również dwie niewielkie gospody. Po wojnie w osadzie ulokował się Ośrodek Wypoczynkowy Bratniej Pomocy Studentów Uniwersytetu i Politechniki Wrocławskiej. Działał on tutaj do lat 50-tych, kiedy to Budniki zostały ostatecznie opuszczone i popadły w ruinę. Opuszczenie osady mogło mieć związek z pobliską działalnością wydobywczą rudy uranu, prowadzoną przez kowarskie Zakłady Przemysłowe R-1. Dziś po Budnikach, w miejscu gdzie przecina się szlak zielony i żółty, pozostała tylko polana i punkt widokowy. Można doszukać się nielicznych fundamentów. Więcej informacji na stronie www.budniki.pl.

Dawna osada Budniki i schronisko Forstbaude – Źródło: dolny-slask.org.pl

4. Gross-Iser – Mała Syberia

Gross-Iser to dawna wioska położona na Hali Izerskiej w Górach Izerskich. W swoim szczytowym okresie posiadała 43 domy mieszkalne, 2 schroniska, 2 gospody, remizę, leśniczówkę, domek myśliwski oraz szkołę. W Gross-Iser żyło ponad 200 mieszkańców zajmujących się wyrębem lasu, wypasem bydła, produkcją serów i połowem ryb w rzece Izera. Okres wegetacyjny był zbyt krótki na uprawienie roślin. Z powodu specyficznej rzeźby terenu obszar Hali Izerskiej jest jednym z najzimniejszych miejsc w Polsce. W styczniu 2004 roku zanotowano tutaj rekordowe -37°C. Gwałtowne spadki temperatury występują tu również w lecie, w lipcu 1996 roku zanotowano tutaj -6°C. Przez takie ekstremalne temperatury miejsce zwane jest czasem Małą Syberią. Po ustanowieniu nowych granic państwowych wraz zakończeniem II wojny światowej, obszar Hali Izerskiej stał się niedostępny dla ruchu turystycznego. Tuż obok biegnie rzeka Izera, która stanowiła jednocześnie granicę polsko-czechosłowacką, a obecnie polsko-czeską. Mieszkańcy osady zostali wysiedleni przez wojsko do pobliskiego Świeradowa-Zdroju. Niejasne są do końca okoliczności, w których uległa zniszczeniu zabudowa wioski. Chodzą plotki o zniszczeniu domów przez Armię Czerwoną, która miała obrać je za cel ćwiczeń artyleryjskich. Jednak nie można dać wiary tego typu historiom. Prawdopodobnie nieogrzewane i nieremontowane budynki uległy zniszczeniu pod wpływem bardzo trudnych warunków atmosferycznych. Do dnia dzisiejszego pozostał tylko jeden obiekt, budynek dawnej szkoły wybudowany w roku 1938. Obecnie mieści się w nim schronisko Chatka Górzystów. Gdzieniegdzie widać jeszcze pozostałości fundamentów. Więcej na temat rekordów zimna i tej jednej z najbardziej tajemniczych opuszczonych osad, można obejrzeć w moim filmie o Górach Izerskich.

Gross-Iser na archiwalnej fotografii – Źródło: dolny-slask.org.pl

Hala Izerska i w tle schronisko Chatka Górzystów – 5 opuszczonych osad i miejscowości

Kiedyś budynek szkoły – Dzis schronisko Chatka Górzystów

5. Sianki – Opuszczona miejscowość turystyczna

Tą polską wioskę położoną w Bieszczadach tuż nad brzegiem Sanu spotkał podobny los, co niemiecką wioskę Gross-Iser nad brzegiem Izery. Ich funkcjonowanie zakończyły bowiem zmiany granic państwowych. Przed II wojną światową Sianki stanowiły popularny ośrodek narciarski II RP, ze schroniskami, pensjonatami i domami letniskowymi. Pod koniec lat 30-tych XX wieku miejscowość liczyła 1500 mieszkańców. Dojazd do miejscowości umożliwiała linia kolejowa wraz ze stacją, a to napędzało turystów. Sianki rozwijały się, w 1936 roku otworzono tutaj nowoczesne i luksusowe schronisko Przemyskiego Towarzystwa Narciarskiego. Podobno Sianki posiadały łącznie 2000 miejsc noclegowych. Niekorzystne zmiany dla miejscowości nastąpiły już po klęsce kampanii wrześniowej w 1939 roku. Wtedy to doszło do kolejnego rozbioru Polski i ustalenia granicy między Związkiem Radzieckim i III Rzeszą. Granica ta podzieliła Sianki na dwie części. Ostatecznie zakończenie wojny nie przyniosło korzystnych zmian dla miejscowości. Większa część miejscowości, czyli ta na wschód od rzeki, trafiła do terytorium Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Taki podział granicy był wyrokiem dla niewielkiej części miejscowości pozostałej po polskiej stronie. Ludność wysiedlono, a po miejscowość zostały tylko ślady fundamentów. Na obrazie LIDAR możemy jeszcze dostrzec zarysy podziału pól uprawnych, oraz wgłębienia w ziemi, stanowiące prawdopodobnie pozostałości po piwnicach lub studniach. Na różowo zaznaczona jest również aktualna granica państwowa.

Sianki rok 1939 – Źródło: fotopolska.eu

Schronisko PTN w Siankach – 5 opuszczonych osad i miejscowości

Fragment przedwojennej mapy z Siankami – 5 opuszczonych osad i miejscowości

Opuszczona wieś Sianki na obrazie LIDAR – Źródło: Geoportal

Poniżej na mapie zaznaczonych jest 5 omawianych opuszczonych osad i miejscowości.

Artykuł 5 opuszczonych osad i miejscowości w Polsce pochodzi z serwisu Eloblog.