Czytelnik, który pragnie zaznajomić się z historią „Riese”, staje przed dylematem – co wybrać, co będzie najbardziej wartościową publikacją? Mam nadzieję, że moja lista choć trochę pomoże w rozwiązaniu tego dylematu. Oto książki o kompleksie „Riese”, które przeczytałem i które wykorzystuje w moich filmach i wycieczkach.

Trzy pierwsze pozycje to publikacje szczególnie polecane jako jedne z podstawowych (pierwszych do kupienia) książek dla osób, które dopiero chciałyby rozpocząć zgłębianie wiedzy w temacie kompleksu „Riese”.

Tajemnica „Riese” – J. Kowalski, R. Kudelski, Z. Rekuć

„Tajemnica Riese” to drugie wydanie książki znanych badaczy tajemnic II wojny światowej i eksploratorów: Jacka Kowalskiego, Roberta Kudelskiego i Zbigniewa Rekucia. Niniejsza książka stanowi podsumowanie wyników ich badań. Jest to jedna z pierwszych publikacji Wydawnictwa Technol tak szeroko omawiających temat projektu „Riese”.

Książka polecana jako jedna z trzech podstawowych książek o kompleksie „Riese”.

Zobacz w sklepie

Tajny projekt III Rzeszy FHQu „Riese” – Dariusz Garba

Czy w Górach Sowich miała powstać nowa kwatera wodza III Rzeszy? Czy Zamek Książ miał również być jej częścią? Na te pytania próbuje odpowiedzieć publikacja Dariusza Garby – wieloletniego badacza tematu „Riese”. Książka jest boga w różnego rodzaju dokumenty (również z niemieckich archiwów), relacje świadków oraz wspomnienia, które rzucają więcej światła na losy tajnego projektu „Riese” realizowanego w ostatnich latach II wojny światowej.

Książka polecana jako jedna z trzech podstawowych książek o kompleksie „Riese”.

Zobacz w sklepie

Zagłada „Riese” – Romuald Owczarek

Książka znanego wałbrzyskiego badacza tajemnic „Riese” Romualda Owczarka. Dlaczego pomimo przeznaczenia ogromnych środków finansowych na budowę kompleksu (150 mln RM) i zaangażowania do pracy tysięcy pracowników, robotników przymusowych i więźniów z kacetów, nigdy nie ukończono budowy „Olbrzyma”? Autor książki przekopując się przez archiwa dociera do wielu nowych dokumentów, które mogą być odpowiedzią na pytanie o przyczynę niepowodzenia projektu „Riese”.

Książka polecana jako jedna z trzech podstawowych książek o kompleksie „Riese”.

Zobacz w sklepie

„Riese” Początek tajemnicy – Bartosz Rdułtowski

Jak wyglądały pierwsza lata w Górach Sowich po zakończeniu II wojny światowej? Co pozostało na placu budowy tajnego zadania budowlanego o kryptonimie „Riese”? Kto pierwszy zaczął opisywać zagadkowe lochy wykute przez Niemców w okolicach Walimia i Głuszycy? Autor publikacji, Bartosz Rdułtowski, opisuje pierwsze powojenne lata w Górach Sowich. Na podstawie zebranych informacji i artykułów prasowych krok po kroku odtwarza narodziny legendy sowiogórskiego „Olbrzyma”.

Książka polecana jest jako uzupełnienie trzech w/w pozycji.

Zobacz w sklepie

Arbeitslager Riese. Filia KL Gross-Rosen – Dorota Sula

Publikacja wydana nakładem Muzeum Gross-Rosen, autorstwa dr Doroty Suli, opisująca system obozów pracy rozsianych w czasie II wojny światowej w Górach Sowich, których więźniowie byli wykorzystywani do pracy przy budowie kompleksu „Riese”. Autorka publikacji opisuje przede wszystkim 13 obozów pracy, filii obozu koncentracyjnego Gross-Rosen, działających pod wspólną nawą Arbeitslager Riese (AL Riese), które funkcjonowały od wiosny 1944 roku. W swojej publikacji porusza również kwestię tzw. obozów zbiorczych (Gemeinschaftslager) dla robotników przymusowych i jeńców wojennych, działających już od jesieni 1943 roku.

Zobacz w sklepie

Za drutami śmierci – Abraham Kajzer

Wspomnienia Abrahama Kajzera, więźnia obozu pracy AL Riese, filii obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Niezwykłe wspomnienia polskiego Żyda z Łodzi, który pod koniec sierpnia 1944 roku został przewieziony z KL Auschwitz w rejon Gór Sowich. Abraham Kajzer został skierowany do pracy przy budowie kompleksu „Riese”. W czasie swojego pobytu, od sierpnia 1944 roku do maja 1945 roku, przeszedł aż przez 8 obozów wchodzących w skład AL Riese. Przeżył wojnę, a swoje wspomnienia z pobytu w Górach Sowich wydał w latach 60. Niniejsza publikacja jest ich wznowionym wydaniem.

Zobacz w sklepie

Artykuł Literatura i książki o kompleksie Riese pochodzi z serwisu Eloblog.

Wojny i bitwy na przestrzeni 4500 lat

Twórca kanału Cottereau postanowił stworzyć kolejny film prezentujący na mapie dzieje ludzkości. Tym razem na filmie zobaczymy bitwy na przestrzeni ostatnich 4500 lat. Czy są to wszystkie bitwy? To ciężko ocenić. Jak pisze sam autor filmu informacje o bitwach pochodzą z danych zgromadzonych na Wikipedii.

„Stworzyłem zapytanie z kwerendą Wikidata, aby uzyskać listę wszystkich artykułów oznaczonych jako „bitwa” przez Wikipedię. Daje mi to około 12 000 bitew. […] Oczyściłem dane z Excela, aby usunąć podwójne wpisy i uzyskać 10 624 unikalnych bitew.”

Warto również zwrócić uwagę na to, iż autor filmu zastosował licznik wygranych bitew przypisany do konkretnego państwa. W ten sposób widzimy, który z krajów wygrał najwięcej starć. Oczywiście z zachowaniem ich ciagłości historycznej.

„Każdy kraj może mieć tylko jedno państwo poprzedzające w tym samym czasie (np. Poprzednik Wielkiej Brytanii to Anglia, ale nie Szkocja).”

Warto zwrócić uwagę na wysoką pozycję Polski, która według filmu w swojej historii (Królestwo Polskie, Rzeczpospolita Obojga Narodów, Księstwo Warszawskie, powstańcy polscy, współczesna Polska) wygrała 344 bitwy. Na pierwszym miejscu znalazła się Francja ( Królestwo Franków, Imperium Franków, Francję Zachodnią, Królestwo Francji, Cesarstwo Francuskie, Republika Francuska) – 1115 strać.

Bitwy w historii świata

Nie jest to pierwszy tego typu projekt. Już wcześniej inni twórcy w sieci podejmowali się wyzwania osadzenia wszystkich bitew na jednej mapie. Również na podstawie danych z Wikipedii. O wcześniejszym projekcie także pisałem na moim blogu. Jeżeli temat Was zainteresował, zachęcam do zapoznania się ze wcześniejszym projektem.

Artykuł Film przedstawiający wojny i bitwy na przestrzeni ostatnich 4500 lat pochodzi z serwisu Eloblog.

Zamek, pałac, a może twierdza?

Istnieje pewne zamieszanie w kwestii nazw stosowanych dla poszczególnych historycznych obiektów. Nie zawsze wiemy, czy coś możemy nazwać pałacem, czy dworem? Czy coś było jeszcze grodem, a może już zamkiem? Zainspirowany lipcowo-wrześniowym wydaniem kwartalnika Archeologia Żywa postanowiłem przygotować krótki artykuł-poradnik związany z nazwami. Przy czym należy podkreślić, że poniższe definicje są tylko próbą usystematyzowania nazw. W każdym przypadku znajdziemy kilka wyjątków odbiegających od tych reguł. Dodatkowym problemem jest wielofazowość obiektów. Budowle na przestrzeni wielu lat były rozbudowywane i zmieniały swoje formy. W miejscu grodów często były budowane zamki, a te z kolei z czasem przebudowywano na okazałe rezydencje. Pomimo, iż formą bliższe już były pałacom, wciąż historycznie w stosunku do nich używano nazwy „zamek”. Dodatkowo w XIX wieku pojawia się grupa obiektów budowana specjalnie jako tzw. romantyczne ruiny, w stosunku do których używano nazwy „zamek”, choć z punktu historycznego zamkami nigdy nie były. To wszystko sprawia, iż często kwestia nazewnictwa jest tylko kwestią tego, jaka nazwa przyjęła się powszechnie w stosunku do danego obiektu.

Gród

Grody powstawały w prehistorii i wczesnym średniowieczu. To najstarszy rodzaj założenia obronnego, które możemy spotkać na terenie Polski. W Europie grody pojawiają się w epoce brązu. Na ziemiach polskich związane były z systemem prawa „książęcego”, przed feudalnego, oraz o gospodarkę naturalną i wymienną, przed towarowo-pieniężną. Grody pełniły funkcje siedziby rodowej, plemiennej lub książęcej. Często były budowane na naturalnych wzniesieniach lub w zakolach rzek. Posiadały umocnienia drewniano-ziemne np. wały/palisady, często z wieżą bramną. Grody w warunkach geograficznych, które temu sprzyjały (np. na terenach przedgórzy), bardzo często były budowane również z użyciem kamienia. Niektóre z grodów z czasem ewoluowały w zamki.

Makieta wyspowego grodu na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu

Rekonstrukcja bramy wjazdowej grodu w Biskupinie

Gródek stożkowaty / rezydencja typu „motte”

Gródek stożkowaty to rodzaj średniowiecznej siedziby rycerskiej, na zachodzie Europy znanej lepiej pod nazwą rezydencji typu „motte” lub „motte and bailey”. Ten rodzaj budowli pojawia się na zachodzie Europy w IX wieku, po upadku Imperium Karolińskiego. Gródki stożkowate pełniły funkcje siedziby pomniejszego feudała. Były ściśle związane z ówczesnym systemem feudalnym, ponieważ przejście do systemu feudalnego umożliwiało rycerstwu i możnowładcom na zakładanie obronnych siedzib. Gródki stożkowate składały się z drewnianej wieży wybudowanej na specjalnie usypanym do tego celu kopcu, posiadały umocnienia drewniano-ziemne, rzadziej kamienne. Często budowane były z podgrodziem. Z czasem ich funkcje rezydencjalne przejęły dwory, a w zasadzie można również powiedzieć, że rezydencje typu „motte” to rodzaj wczesnego obronnego dworu. Trzeba również dopowiedzieć i podkreślić, że duża część badaczy uznaje gródki stożkowate za jeden z rodzajów zamków. W takim pojmowaniu definicji rezydencja typu „motte” jest po prostu jednym z typów konstrukcyjnych zamków.

XIX-wieczna grafika przedstawiająca rezydencję typu „motte” – Autor: Arcisse de Caumont

Rekonstrukcja rezydencji typu „motte” w Lütjenburg (Niemcy) – Źródło: commons.wikimedia.org

Zamek

Zamki stanowią przykład budowli obronnych najbardziej kojarzonych z czasami średniowiecza. Budowane były od średniowiecza aż do wczesnej nowożytności. Podobnie jak rezydencje typu „motte and bailey” rozpowszechniły się w Europie po upadku Imperium Karolińskiego. Zamki zazwyczaj pełniły funkcje siedziby feudała lub monarchy. Przeważnie były to już budowle w pełni murowane (kamienne lub ceglane). Ich cechami wspólnymi były takie elementy jak: główna wieża, baszty, wieże bramne, dziedziniec i znajdujące się na nim zabudowania mieszkalne. A wszystko to otoczone murem obwodowym i fosą. Ciekawostka, 1/4 zamków w Polsce znajduje się na obszarze Dolnego Śląska. Rozwój broni palnej przyczynił się do głębokiej zmiany w sposobie budowy i użytkowania zamków. Same zamki były zaś często niszczone w czasie wojen lub po prostu rozbierane. Te, które miały więcej szczęścia, były przebudowywane do postaci rezydencji, w formie i funkcji bardziej zbliżonej ku pałacowi.

Rekonstrukcja średniowiecznego Zamku Grodno w Zagórzu Śl. – Autor: prof. Jerzy Rozpędowski

Ruiny Zamku Ogrodzieniec

Twierdza / Forteca

Kolejną grupę obiektów obronnych stanowią twierdze. Budowane były od końca średniowiecza aż do końca XIX wieku. Pełniły funkcje ufortyfikowanych obszarów (np. cytadela, klasztor, miasto). Z twierdzami najbardziej kojarzone są tzw. twierdze bastionowe. Do ich budowy przyczyniło się wynalezienie prochu i późniejszy rozwój broni palnej. Twierdze składały się z wałów ziemnych, rowów, bastionów i innych obiektów fortyfikacyjnych, na których umieszczano artylerię. Ostatecznie zaniechano ich używania po I wojnie światowej, choć niektóre obiekty były wykorzystywane również w późniejszych konfliktach np. Twierdza Modlin w czasie II wojny światowej (kampania wrześniowa).

Plan fortyfikacji Drezna z 1750 roku – Autor: Matthäus Seutter

Twierdza w Kłodzku – Foto: Michał Jabłoński

Dwór

Dwory budowane były od późnego średniowiecza aż do XX wieku. Choć można tu doszukiwać się ich jeszcze wcześniejszego używania, bo czym np. były podmiejskie wille Rzymian, jak nie rodzajem dworów? Dwory zastąpiły wcześniej funkcjonujące rycerskie rezydencje typu „motte”. W skrócie można określić je jako wiejskie domy szlachty. Ich funkcja obronna była znikoma. Dwór w XVII wieku był już budynkiem oddzielonym od zabudowań gospodarczych. W XIX wieku większość dworów była już murowana. Ciekawostka, na terenie Dolnego Śląska było około 400 dworów. W późniejszych wiekach dwory mogły być dalej rozbudowywane. W czasach PRLu wiele z nich uległo zrujnowaniu.

Zrekonstruowany dwór rodziny Mickiewiczów w Nowogródku (Białoruś)

Renesansowy Dwór Czarne w Jeleniej Górze

Pałac

Pałace to ostatnia i zarazem jedna z najpopularniejszych grup obiektów. Budowane są od II połowy XVII wieku aż do dziś. Choć również i tutaj można doszukać się ich protoplastów znacznie wcześniej, bo i nawet w starożytności. Pałace stanowią przykład budowli pełniących już tylko funkcje rezydencjalne, niemalże całkowicie pozbawione cech obronnych (z wyjątkiem obiektów typu „palazzo in fortezza”). Pałace budowane były jako okazałe rezydencje, często z przyległymi założeniami parkowymi. W Europie intensywny rozwój pałaców przypadł na czas baroku. Ciekawostka, na obszarze Polski znajduje się około 2800 pałaców, z czego 2000 pozostaje w ruinie.

Pałac w Rogalinie

Pałac Wojanów

Poradnik do ściągnięcia

Ten artykuł powstał na bazie artykułu z kwartalnika Archeologia Żywa nr 3 (69) 2018, autorstwa Radosława Biela, w którym autor podjął się próby usystematyzowania używanych definicji.

Poniżej autor artykułu przygotował również krótką ściągawkę, którą można swobodnie wykorzystywać i rozpowszechniać.

Zamek, pałac, a może twierdza? – Autor: Radosław Biel

Pobierz poradnik → link

Artykuł Zamek, gród, dwór, pałac, twierdza… Jak to wszystko rozróżnić? pochodzi z serwisu Eloblog.

100. rocznica odzyskania niepodległości

Specjalnie dla Was z okazji 100. rocznicy odzyskania niepodległości przygotowałem zbiór najlepszych krótkich filmów. Truizmem byłoby pisać, że taka okazja zdarza się raz na 100 lat. Niewątpliwie jednak okrągła rocznica odzyskania niepodległości powinna być szczególnie widoczna i zaakcentowana na różnych płaszczyznach. W tym oczywiście w social mediach. A jak w socjal mediach to nie mogło zabraknąć formatu krótkich filmów – spotów reklamowych, które najlepiej rozchodzą się w sieci. Już od wielu lat wideo króluje w mediach społecznościowy jako najlepszy sposób przekazu, ale i również najbardziej czasochłonny i kosztowny. Przygotowanie krótkiego filmu, który w sieci rozejdzie się lotem błyskawicy, stanowi nie lada wyzwanie. Dlatego ciekawiło mnie to, co takiego na 100. rocznicę przygotują instytucje państwowe, pozarządowe i niezależni twórcy. Oto najlepsze filmy (w mojej subiektywnej ocenie), które pojawiły się w 100. rocznicę odzyskania niepodległości przez Polskę.

Kadr z filmu IPN pt. „Gra o Niepodległość” przygotowanego na 100. rocznicę odzyskania niepodległości

Chyba największą niespodzianką okazał się spot z Melem Gibsonem przygotowany przez Polską Fundację Narodową. Widać, że instytucja zdecydowała się powierzyć przygotowanie filmu profesjonalistom. Ci bardziej spostrzegawczy zapewne zauważyli, że w 0:28 minucie filmu z tła panoramy Warszawy zniknął Pałac Kultury i Nauki. Film świetny, oryginalny pomysł, ale motyw z wymazaniem PKiN żałosny.

Kolejnym krótkim filmem, który zdobył popularność w sieci, jest spot przygotowany prze litewskie koleje. Miły i sympatyczny gest.

Również i Instytut Pamięci Narodowej przygotował swój własny spot. Jest on również dostępny w wersji anglojęzycznej.

Internautom spodobał się również film, w którym Piotr Fronczewki recytujący patriotyczny wiersz Wisławy Szymborskiej.

W sieci również spodobało się multimedialne show przygotowane przez Daniela Stryjeckiego.

Następny film przygotowany na rocznicę odzyskania niepodległości zrobił na mnie duże wrażenie. Widać ogrom włożonej pracy. Jest również dostępny na Facebooku.

Artykuł Oto najlepsze filmy przygotowane na 100. rocznicę odzyskania niepodległości pochodzi z serwisu Eloblog.

Muzeum Lotnictwa w Krakowie

W te wakacje spełniłem jedno z moim dawnych dziecięcych marzeń. Odwiedziłem Muzeum Lotnictwa w Krakowie. Wiem, może marzenie nie było zbyt wygórowane, ale jako dzieciak interesujący się lotnictwem wojskowym zawsze chciałem tu przyjechać. Jako młody chłopak sklejałem modele, jeździłem na pokazy lotnicze, ale nigdy nie odwiedziłem muzeum, które tak de facto powinien odwiedzić każdy fan lotnictwa. A to ze względu na niezwykle bogate zbiory statków powietrznych jakie posiada w swojej kolekcji Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie. Truizmem byłoby pisać, że znajdują się tutaj samoloty warte odwiedzenia. Jedyny ocalały z pożogi wojennej myśliwiec PZL P.11 to nie tylko bezcenny eksponat, ale i również symbol samotnej walki polskich lotników z niemieckim najeźdźcą we wrześniu 1939 roku. Brytyjski samolot myśliwski Spitfire to wręcz legenda II wojny światowej. Takie właśnie rarytasy znajdziemy w krakowskim muzeum. W zbiorach Muzeum Lotnictwa w Krakowie znajdziemy również przykłady polskiej myśli technicznej, jak już wspomniany PZL P.11, czy powojenne konstrukcje TS-11 Iskra i PZL I-22 Iryda. Oprócz eksponatów przedwojennych znajdziemy również masę samolotów z okresu tzw. zimnej wojny. Głownie oczywiście produkcji radzieckiej, gdyż takie maszyny wykorzystywało polskie powojenne lotnictwo. Oprócz samolotów spod znaku czerwonej gwiazdy znajdziemy również kilka ciekawych zachodnich konstrukcji.

Wejście do Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie

Przed wejściem do muzeum samoloty polskiej konstrukcji TS-11 Iskra

Polski samolot myśliwski PZL P.11c, symbol obrony polskiego nieba w kampanii wrześniowej 1939 roku

Samolot myśliwski Supermarine Spitfire LF Mk.XVIE w barwach polskiego 308. Krakowskiego Dywizjonu Myśliwskiego

Niemiecki myśliwiec Messerschmitt Bf 109G-6

Duża część wystaw poświęcona jest historii lotnictwa, a ta nieodłącznie związana jest z losami I i II wojny światowej – Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie

N wystawach znajdziemy również dawne umundurowanie…

…jak i współczesne kombinezony pilota

Samolot Lockheed F-104 Starfighter

Oprócz zabytków techniki lotniczej zgromadzonych w hangarach muzeum lotnictwa posiada również bogatą ekspozycję zorganizowaną na zewnątrz.

Część ekspozycji samolotów znajduje się na zewnątrz – Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie

Muzeum lotnictwa zlokalizowane na terenach dawnego lotniska

Samolot rozpoznawczy produkcji szwedzkiej SAAB AJSF-37 Viggen

Francuski samolot Dassault Mirage 5 BA

Amerykański samolot myśliwsko-bombowy F-105D Thunderchief, którym latał Amerykanin polskiego pochodzenia Donald Kutyna

Brytyjski samolot szturmowy pionowego startu i lądowania Harrier

Samolot myśliwski Lim-2 (MiG-15 Bis) – Radziecki samolot produkowany w Polsce na licencji

Samolot myśliwski Lim-5 (MiG-17)

Samolot produkcji radzieckiej MiG-21 Bis – MiGi-21 stanowiły dawniej trzon polskiego lotnictwa myśliwskiego

Samolot myśliwski MiG-21 MF

Samolot myśliwski MiG-29 UB (wersja szkolno-bojowa)

Samolot myśliwsko-bombowy Su-22 M4

Samolot polskiej konstrukcji PZL I-22 Iryda

Amerykańska konstrukcja DC-3 produkowana w ZSRR jako Li-2

Niemiecki samolot transportowy Junkers Ju-52

Informacje na temat zwiedzania muzeum znajdują się na stronie www.muzeumlotnictwa.pl.

Mapa Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie

Artykuł Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie pochodzi z serwisu Eloblog.

Granice państw w Europie

W sieci pojawił się kolejny ciekawy filmik warty obejrzenia. Tym razem ktoś pokusił się o wykonanie animowanej mapy Europy w formie filmu, która obrazowałaby zmiany, jakie zachodziły w granicach rok po roku. W ten sposób powstał blisko dwunastominutowy film obrazujący kształtowanie się granic poszczególnych państw Europy od 400 roku p.n.e. Oczywiście zakres opracowania jest niezwykle obszerny i skomplikowany, dlatego uniknięcie wszystkich błędów nie było możliwe. Przygotowanie filmu wymagało też pewnego uproszczenia. Na przykład, Polska w czasach rozbicia dzielnicowego była przedstawiona jako jedno państwo, choć tak de facto w wielu miejscach mieliśmy do czynienia z niezależnymi, odrębnymi państewkami. Podobnie wygląda sprawa w przypadku innych rozdrobnionych feudalnie obszarów.

Ciekawostka, obok mapy podana jest jeszcze rozpiska z ówczesną populacją poszczególnych państw.

Granice państw Europy w 1295 roku – Źródło: youtube/Cottereau

Granice państw Europy w 1651 roku – Źródło: youtube/Cottereau

Granice państw Europy w 1815 roku – Źródło: youtube/Cottereau

Tak rok po roku zmieniały się granice państw w Europie, 1934 rok – Źródło: youtube/Cottereau

Władcy państw Europy

Na kanale autora powyższego filmu został również zamieszczony jeszcze jeden film. Film wykonany w podobnej konwencji, ale tym razem zamiast nazw poszczególnych tworów politycznych na mapie zostali zaznaczeni władcy. Zamieszczam film poniżej, jako uzupełnienie.

Artykuł Tak rok po roku zmieniały się granice państw w Europie pochodzi z serwisu Eloblog.

Zazwyczaj tajemnicze podziemia i schrony kojarzą nam się z okresem II wojny światowej. To historie o złotych pociągach, bursztynowych komnatach i niemieckich podziemnych fabrykach zazwyczaj rozpalają umysły badaczy historii. Zawsze jednak powtarzałem, że wojna trwała tylko 6 lat, naziści byli u władzy 12 lat, za to okres PRLu i obecność Armii Radzieckiej na terenie Polski to blisko pół wieku! Uważam, że ten długi okres naszej historii wciąż nie został jeszcze dobrze zbadany i kryje jeszcze wiele tajemnic. Nie cieszy się też taką popularnością jak choćby zagadki II wojny światowej. Dlatego niezmiernie cieszą kolejne inicjatywy próbujące odkryć zimnowojenne tajemnice PRLu.

Mapa tajemnic PRLu – Fortyfikacje i schrony

Poniżej przedstawiam jedną z takich inicjatyw. Mapa tajemnic PRLu. Interaktywna mapa mająca za zadanie zebranie w jednym miejscu najważniejszych militarnych obiektów związanych z okresem PRLu. Na mapie znajdziemy zarówno obiekty zajmowane dawniej przez Wojsko Polskie (LWP), jak i obiekty wykorzystywane przez Północną Grupę Wojsk Armii Radzieckiej. Na mapie znajdziemy również obiekty cywilne, rządowe i przemysłowe. Całość naniesiona jest na dobrze nam znane mapy Google’a. Szczególnie dobrze opracowany jest obszar wokół Warszawy, gdzie Muzeum Obrony Cywilnej prowadzi autor mapy Maciej Witeska.

Mapa tajemnic PRLu, schrony w okolicach Warszawy – Autor: Maciej Witeska

Mapa jest ciągle rozbudowywana, w związku z tym – jak zapewnia jej autor – będą pojawiać się na niej kolejne nowe obiekty. Zachęcam więc do ponownego odwiedzenia mapy za jakiś czas.

Mapę opracował: Maciej Witeska – Trzecia Strona Wisły/Fundacja P1/Muzeum Obrony Cywilnej
https://www.facebook.com/MuzeumOC
https://www.facebook.com/BTFschron

Artykuł Mapa tajemnic PRLu – Zimnowojenne fortyfikacje i schrony w Polsce pochodzi z serwisu Eloblog.

Stara mapa Królestwa Polskiego

Prezentowana mapa Królestwa Polskiego, przechowywana w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej im. Jerzego Giedroycia, została poddana gruntownym pracom konserwatorskim. Prace objęły m.in. czyszczenie, dezynfekcję i uzupełnienie ubytków mapy. Po ich wykonaniu całość została zdigitalizowana i w formie cyfrowej udostępniona na stronie biblioteki.

Jak czytamy na łamach Biblioteki Uniwersyteckiej:

„Jest to pierwsza, pełna mapa przedstawiająca terytorium Królestwa Polskiego w granicach ustalonych na kongresie wiedeńskim w 1815 r. Utworzone tego roku Królestwo, związane unią personalną z Cesarstwem Rosyjskim, miało własną konstytucję zapewniającą mu odrębność państwową, własny sejm, sądownictwo i armię. […] Prace nad „Topograficzną kartą Królestwa Polskiego” rozpoczęto w 1822 r. […]”

Prezentowany arkusz mapy jest wydaniem IV, pochodzącym z około 1863 roku.

Mapa Królestwa Polskiego, wydanie z 1863 roku – Źródło: Biblioteka Uniwersytecka w Białymstoku

Zdigitalizowana mapa dostępna jest pod tym linkiem.

Po kliknięciu w link powinna wyświetlić się nowa strona z głównym skorowidzem mapy. Następnie na skorowidzu należy wybrać interesujący nas arkusz (prostokąt). Arkusze mapy wyświetlane są w formie webowej, ale istnieje również możliwość pobrania poszczególnych arkuszy w postaci pliku TIF. Plik taki można otworzyć np. za pomocą Photoshopa. Mapa udostępniona jest w tzw. domenie publicznej, w związku z tym można z niej do woli korzystać.

Przykładowy arkusz mapy z obszarem wokół Warszawy

Artykuł Stara mapa Królestwa Polskiego z 1863 roku pochodzi z serwisu Eloblog.

Szukamy dawnej granicy II RP

Dochodził już wieczór, kiedy z Adrianem i Panem Aleksandrem kręciliśmy się w okolicach Nieświeża. Prawie pół dnia zeszło nam na zwiedzaniu wspaniałego nieświeskiego zamku. W planach było jeszcze odwiedzenie zniszczonego katolickiego kościoła, położonego w małej wiosce kilka kilometrów od Nieświeża. Wtem przyszła nam do głowy pewna myśl, aby wykorzystać pozostały czas i spróbować odszukać dawną przedwojenną granicę II RP. Starą granicę pomiędzy Polską a Związkiem Sowieckim. Wiedzieliśmy, że owa granica przebiegała gdzieś niedaleko, kilka kilometrów na wschód od Nieświeża. Miasto te w dwudziestoleciu międzywojennym znajdowało się jeszcze w granicach Polski. Chcieliśmy pojechać dokładnie w to miejsce, gdzie jeszcze 78 lat temu kończyła się Polska…

Najpierw trzeba było ustalić przebieg dawnej granicy II RP. W tym celu niezwykle przydatny okazał się artykuł, który prawie rok temu opublikowałem na łamach Elobloga. Był to artykuł z naniesionymi dawnymi granicami II RP na współczesną mapę Google Maps. Korzystając z sieci WiFi w białoruskiej kawiarni, odpaliłem artykuł na moim smartfonie i ustaliłem przebieg granicy tuż za Nieświeżem. Niestety, choć mapa okazała się bardzo przydatna, to tylko z pewnym przybliżeniem wskazała nam przebieg dawnej granicy. A mi zależało na dokładnym, precyzyjnym wskazaniu miejsca, gdzie dawniej się znajdowała.

Przebieg dawnej granicy II RP w okolicach Nieświeża

Zbliżenie na skrzyżowanie przebiegu dawnej granicy z drogą P91, tam postanowiliśmy pojechać

Zdecydowaliśmy się pojechać na wschód drogą P91 (widać ją na powyższej mapie) i odnaleźć ten punkt, w którym granica dawniej przecinała szosę. Wtedy myślałem jeszcze, że w miejscu współczesnej drogi przed wojną również istniała droga. Po układzie pól na widoku satelitarnym Google Maps, wytypowałem trzy miejsca, licząc na to, że przy którymś z nich znajdziemy choćby drobny ślad potwierdzający przebieg dawnej granicy II RP. Oficjalnej tablicy informacyjnej raczej nikt z nas się nie spodziewał.

Pierwsze wytypowane miejsce okazało się również miejscem, gdzie współcześnie przebiegają granice białoruskich rejonów administracyjnych. Pobocze w tym miejscu rozszerzało się delikatnie, co umożliwiało wygodne zjechanie autem. Zatrzymaliśmy się. Szosa krzyżowała się w tym miejscu z polną drogą, obok stały białoruskie tablice informujące o granicach rejonów. Pomyśleliśmy z Adrianem, że to może być dobry trop, gdyż po zakończeniu wojny granica rejonów mogła być ustalona dokładnie w tym samym miejscu, gdzie dawniej przebiegała granica państwowa. Na pamiątkę wykonaliśmy kilka fotografii. Poszedłem kawałek tą polną drogą, wyobrażając sobie, jak dawniej mogła w tym miejscu wyglądać granica i czy w ogóle tu przebiegała. Jak była oznaczona? Gdzie stały strażnice pograniczników? Jak odbywała się kontrola? Wiele pytań bez odpowiedzi, w tym te najważniejsze; czy rzeczywiście dokładnie w tym miejscu, dokładnie tą polną drogą, biegła granica pomiędzy Polską a sowiecką Rosją? Na to pytanie odpowiedź przyszła później.

Pierwsze wytypowane miejsce, w którym się zatrzymaliśmy

Czy tu dawniej przebiegała przedwojenna polska granica? Jak się później okazało – tak!

Postanowiliśmy jechać dalej. Drugie i trzecie miejsca znajdowały się kilkaset metrów dalej. Jednak po dojechaniu i pobieżnych oględzinach nie rokowały one na dawne granice. Wtem zauważyliśmy, że niemalże pustą szosą jedzie samotnie rowerzysta. Postanowiliśmy zatrzymać go i zapytać się o przebieg przedwojennej granicy. Rowerzysta od razu poznał skąd pochodziliśmy: „O, Poliaki!” Przekazał nam, że granica znajdowała się wcześniej, czyli gdzieś w miejscu pierwszego postoju. To potwierdziło moje przypuszczenie. Na zakończenie rozmowy rowerzysta dodał, że chciałby, aby granica Polski znowu znajdowała się w tym samym miejscu! Za czym jest obiema rękami za! To zabawne stwierdzenie, pół żartem, pół serio, pokazuje dobitnie jak pozytywny stosunek mają mieszkańcy Białorusi do Polski i Polaków.

Czas na weryfikację

Po powrocie do Polski nastąpił czas na weryfikację naszych poszukiwań, gdyż do końca nie byliśmy pewni odwiedzonych miejsc. W tym celu przejrzałem przedwojenne mapy II Rzeczpospolitej, wydane w latach 30-tych przez Wojskowy Instytut Geograficzny. Arkusz starej mapy naniosłem na współczesne zdjęcie satelitarne. Rezultat był zaskakujący. Przedwojenna granica Polski znajdowała się dokładnie w pierwszym miejscu, gdzie się zatrzymaliśmy! Dokładnie tam, gdzie dziś biegną granice regionów. Okazało się także, że przed wojną w tym miejscu nie było jednak drogi. Oto rezultat prac z przedwojennymi mapami.

Arkusz starej mapy naniesiony na współczesne zdjęcie satelitarne – Czerwona strzałka wskazuje miejsce naszego zatrzymania, czerwona linia przedwojenną granicę

Zbliżenie na miejsce naszego zatrzymania

Porównanie starej mapy i współczesnego zdjęcia satelitarnego – Zatrzymaliśmy się dokładnie w miejscu wskazanym przez czerwoną strzałkę

W tym miejscu przed wojną przebiegała granica, dokładnie wzdłuż polnej drogi przecinającej szosę – Foto: Adrian Sitko

W tym miejscu przed wojną przebiegała granica II RP

Miejsce wykonania zdjęć – W tym miejscu przed wojną przebiegała granica II Rzeczpospolitej (przerywana linia)

Gdzie przebiegała przedwojenna granica?

Poniżej załączam linki, które mogą się przydać do odnajdywania dawnej polskiej granicy w okolicach Nieświeża i nie tylko. W większości są to przedwojenne mapy II RP opracowane przez Wojskowy Instytut Geograficzny w skali 1:25 000.

• Mapa (1934) arkusz JUSZEWICZE – link1 lub link2
• Mapa (1934) arkusz BUZUNY – link1 lub link2
• Mapa (1933 i 1934) arkusz NIEŚWIEŻ – link1 lub link2
• Skoroszyt geograficzny wszystkich arkuszy map WIG25 II RP – link
• Interaktywna mapa przedwojennych granic II RP – link

Fragment miejsca, w którym dawniej biegła polsko-sowiecka granica

Artykuł W poszukiwaniu dawnej granicy II RP na Białorusi pochodzi z serwisu Eloblog.

Przez tyle lat poszczególne ziemie należały do Polski

Na fanpage’u Kartografia Ekstremalna została umieszczona bardzo ciekawa mapa, informująca o czasie przez jaki dany obszar należał do państwa polskiego. Autorem tego opracowania jest Piotr Kwaczyński. Mapa wzbudziła spore zainteresowanie wśród internautów, dlatego umieszczam ją również na moim blogu. Od razu rzuca się w oczy brak obszarów należących dawniej do Wielkiego Księstwa Litewskiego, będącego przez długi czas w unii z Koroną Królestwa Polski. Na fanpage’u wywiązała się ciekawa dyskusja w tym temacie. Odrębność państw została oficjalnie zniesiona dopiero na mocy Konstytucji 3-go Maja.  Cóż, autor grafiki przyjął sobie takie, a nie inne kryteria opracowania swojej mapy. Osobiście uważam, że są one ciekawe, a być może nawet ciekawsze, gdyż możemy zobaczyć obszary należące dawniej do państwa polskiego z trochę innej perspektywy, niż z tej, którą pamiętamy ze szkolnych map.

Przez tyle lat poszczególne ziemie należały do Polski – Autor: Piotr Kwaczyński

Mapa w większej rozdzielczości (2048×1150) dostępna jest pod tym linkiem.

Zobacz także:

• Interaktywna mapa przedwojennych granic II Rzeczypospolitej
• Niezwykła stara mapa Polski z 1570 roku

Artykuł Przez tyle lat poszczególne ziemie należały do Polski pochodzi z serwisu Eloblog.