Igo Etrich

Historię lotnictwa, związaną z Lubawką, napisał Ignaz Igo Etrich. Był to austriacki inżynier, który w 1910 roku w swoim, małym warsztacie w Wiener Neustadt zaprojektował samolot o oryginalnej konstrukcji. Skrzydła samolotu Etricha do złudzenia przypominały nasiona pewnego gatunku południowoamerykańskiej palmy, co z kolei miało duże znaczenie w zakresie aerodynamiki maszyny. Gdy samolot Austriaka został zbudowany, okazało się, że wygląda jak gołąb, dlatego właśnie tak „die Taube” nazwano go. Prototyp samolotu Gołąb po raz pierwszy wzniósł się w powietrze 30 kwietnia 1910 roku, a pół miesiąca później wykonano przelot pomiędzy Wiener Neustadt, a Wiedniem. Był to wielki sukces austriackiego konstruktora, co miało wpływ na rozwój jego kariery.

Fabryka samolotów Etrich-Taube w Lubawce

Warsztat w Wiener Neustadt szybko stał się za mały, a Etrich rozpoczął poszukiwania idealnego miejsca na budowę dużego ośrodka lotniczego, w którym miała rozpocząć się produkcja jego samolotów, a także powstać szkoła lotnicza. Najlepsze warunki do ulokowania takiego ośrodka lotniczego były w Liebau (dzisiaj Lubawka na Dolnym Śląsku) i to tam jeszcze w 1910 roku rozpoczęto budowę. Rok później lubawskie zakłady Etrich Flieger Werke GMBH rozpoczęły pracę produkcyjną. W Lubawce wyprodukowano samoloty m.in. dla armii austro-węgierskiej, które były wykorzystywane w trakcie I wojny światowej. Lubawskie samoloty Gołąb szybko zyskiwały na popularności i uznaniu w Europie, biorąc udział zawodach lotniczych i ustanawiając nowe rekordy. To prawdopodobnie samolot typu Gołąb po raz pierwszy w historii przeleciał nad Śnieżką.

Lubawski kompleks lotniczy znajdował się w pobliżu dzisiejszego stadionu miejskiego, a obecnie po obiektach fabrycznych nie ma już żadnych pozostałości. Obszar pasów startowych lotniska przy fabryce Etricha do dzisiaj jest niezalesiony, podobnie jak miało to miejsce ponad 100 lat temu, gdy startowały tutaj samoloty die Taube. Według archiwalnych fotografii lotnisko rozciągało się równolegle do torów kolejowych, którymi do dzisiaj można dojechać na teren Czech.

Po II wojnie światowej Polacy również korzystali z hangarów po produkcji lotniczej, zapoczątkowanej przez austriackiego inżyniera. W 1948 roku wznowiono w Lubawce produkcję samolotów. Tym razem były to szybowce pod oznaczeniem m.in. “Lub-1 ABC bis”. Szybowce takie jak te produkowane w Lubawce, można dzisiaj zobaczyć w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie. Lubawska produkcja szybowców zakończyła się w 1955 roku, a dzisiaj pionierska historia lotnictwa w tej okolicy zyskuje na popularności wśród turystów, odwiedzających region.

Artykuł Pionierska fabryka samolotów w Lubawce pochodzi z serwisu Eloblog.

Muzeum Lotnictwa w Krakowie

W te wakacje spełniłem jedno z moim dawnych dziecięcych marzeń. Odwiedziłem Muzeum Lotnictwa w Krakowie. Wiem, może marzenie nie było zbyt wygórowane, ale jako dzieciak interesujący się lotnictwem wojskowym zawsze chciałem tu przyjechać. Jako młody chłopak sklejałem modele, jeździłem na pokazy lotnicze, ale nigdy nie odwiedziłem muzeum, które tak de facto powinien odwiedzić każdy fan lotnictwa. A to ze względu na niezwykle bogate zbiory statków powietrznych jakie posiada w swojej kolekcji Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie. Truizmem byłoby pisać, że znajdują się tutaj samoloty warte odwiedzenia. Jedyny ocalały z pożogi wojennej myśliwiec PZL P.11 to nie tylko bezcenny eksponat, ale i również symbol samotnej walki polskich lotników z niemieckim najeźdźcą we wrześniu 1939 roku. Brytyjski samolot myśliwski Spitfire to wręcz legenda II wojny światowej. Takie właśnie rarytasy znajdziemy w krakowskim muzeum. W zbiorach Muzeum Lotnictwa w Krakowie znajdziemy również przykłady polskiej myśli technicznej, jak już wspomniany PZL P.11, czy powojenne konstrukcje TS-11 Iskra i PZL I-22 Iryda. Oprócz eksponatów przedwojennych znajdziemy również masę samolotów z okresu tzw. zimnej wojny. Głownie oczywiście produkcji radzieckiej, gdyż takie maszyny wykorzystywało polskie powojenne lotnictwo. Oprócz samolotów spod znaku czerwonej gwiazdy znajdziemy również kilka ciekawych zachodnich konstrukcji.

Wejście do Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie

Przed wejściem do muzeum samoloty polskiej konstrukcji TS-11 Iskra

Polski samolot myśliwski PZL P.11c, symbol obrony polskiego nieba w kampanii wrześniowej 1939 roku

Samolot myśliwski Supermarine Spitfire LF Mk.XVIE w barwach polskiego 308. Krakowskiego Dywizjonu Myśliwskiego

Niemiecki myśliwiec Messerschmitt Bf 109G-6

Duża część wystaw poświęcona jest historii lotnictwa, a ta nieodłącznie związana jest z losami I i II wojny światowej – Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie

N wystawach znajdziemy również dawne umundurowanie…

…jak i współczesne kombinezony pilota

Samolot Lockheed F-104 Starfighter

Oprócz zabytków techniki lotniczej zgromadzonych w hangarach muzeum lotnictwa posiada również bogatą ekspozycję zorganizowaną na zewnątrz.

Część ekspozycji samolotów znajduje się na zewnątrz – Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie

Muzeum lotnictwa zlokalizowane na terenach dawnego lotniska

Samolot rozpoznawczy produkcji szwedzkiej SAAB AJSF-37 Viggen

Francuski samolot Dassault Mirage 5 BA

Amerykański samolot myśliwsko-bombowy F-105D Thunderchief, którym latał Amerykanin polskiego pochodzenia Donald Kutyna

Brytyjski samolot szturmowy pionowego startu i lądowania Harrier

Samolot myśliwski Lim-2 (MiG-15 Bis) – Radziecki samolot produkowany w Polsce na licencji

Samolot myśliwski Lim-5 (MiG-17)

Samolot produkcji radzieckiej MiG-21 Bis – MiGi-21 stanowiły dawniej trzon polskiego lotnictwa myśliwskiego

Samolot myśliwski MiG-21 MF

Samolot myśliwski MiG-29 UB (wersja szkolno-bojowa)

Samolot myśliwsko-bombowy Su-22 M4

Samolot polskiej konstrukcji PZL I-22 Iryda

Amerykańska konstrukcja DC-3 produkowana w ZSRR jako Li-2

Niemiecki samolot transportowy Junkers Ju-52

Informacje na temat zwiedzania muzeum znajdują się na stronie www.muzeumlotnictwa.pl.

Mapa Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie

Artykuł Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie pochodzi z serwisu Eloblog.

Na zachodzie bez zmian

I wojna światowa nie bez przyczyny została okrzyknięta Wielką Wojną. Jeszcze nigdy, NIGDY, w historii ludzkości tak wielu nie walczyło o tak niewielkie skrawki terenu. Walki pod Verdun kosztowały życie 800 tys. istnień ludzkich, czterdzieści razy więcej niż wynosiła liczba mieszkańców tego francuskiego miasteczka. I wojna światowa miała być serią szybkich kampanii, a okazała się serią niewyobrażalnych porażek i gigantycznych strat. Wspomnienia takich bitew jak pod Verdun, Sommą czy Ypres stały się koszmarem dla kolejnych pokoleń. Jednak wśród szeregu okropieństw frontów I wojny światowej są i też takie wydarzenia, które napawają optymizmem. Momenty, które przywracają wiarę w ludzkość. Historie, które pokazują, że nawet w tak szaleńczych okolicznościach można odnaleźć cień człowieczeństwa. Bez wątpienia jednym z takich wydarzeń – dziś już niemalże symboli – był tzw. rozejm bożonarodzeniowy.

Rozejm Bożonarodzeniowy 1914 roku

Święta Bożego Narodzenia 1914 roku były pierwszymi świętami, jakie żołnierze mieli spędzić w swoich okopach. Na froncie zachodnim obie strony konfliktu zalegały już okopane na swoich pozycjach. Bliskość okopów, impas i często bezczynność, już wcześniej sporadycznie doprowadzały do kontaktów pomiędzy żołnierzami niemieckimi i alianckimi (brytyjskimi lub francuskimi). Zdarzały się przypadki wizyt obcych żołnierzy w okopach, czasowych zawieszeń broni, wymiany informacji czy wspólnego nawoływania się. Jednak do prawdziwie zdumiewających wydarzeń doszło w wigilię 1914 roku w pobliżu belgijskiego miasteczka Ypres.

Wszystko zaczęło się w czwartek 24 grudnia od udekorowania przez niemieckich żołnierzy swoich okopów. Na transzejach pojawiły się świeczki i bożonarodzeniowe drzewka. Żołnierze niemieccy zaczęli również śpiewać kolędy. Wszystko to nie pozostało bez uwagi przebywających po drugiej stronie brytyjskich żołnierzy, którzy odpowiedzieli śpiewaniem swoich własnych wersji kolęd. Po obu stronach wykrzykiwano wzajemnie świąteczne życzenia. Wkrótce doszło do sporadycznych odwiedzin pomiędzy żołnierzami obu stron, podczas których dochodziło do wymiany drobnych podarunków i składania bożonarodzeniowych życzeń. Chwilowe zawieszenie broni było również okazją do oddechu i zabrania ciał poległy żołnierzy z tzw. ziemi niczyjej. Doszło również do kontaktów pomiędzy oficerami, w trakcie których ustalono zawieszenie broni, które miało obowiązywać dnia następnego.

Wspólne zdjęcie żołnierzy niemieckich i brytyjskich – Źródło: commons.wikimedia.org

W Boże Narodzenie 25 grudnia również w wielu miejscach dalej obowiązywało nieformalne zawieszenie broni. Żołnierze obu stron wychodzili ze swoich okopów, aby spotkać się na ziemi niczyjej, porozmawiać, złożyć życzenia i wymienić się upominkami. Zazwyczaj podarowywano tytoń, papierosy, alkohol i drobne pamiątki, jak np. guziki od mundurów. Tego to również dnia na pasie ziemi niczyjej rozegrano mecz piłki nożnej pomiędzy niemieckimi i brytyjskimi żołnierzami. Sprawa meczu nie jest do końca jasna, gdyż część badaczy uważa, że doszło do rozegrania całkiem przypadkiem kilku meczów w różnych rejonach frontu. Inni zaś w ogóle kwestionują jego przebieg. Pewne jest jednak to, że był to prawdziwie niezwykły dzień w samym środku straszliwej wojny.

Zdjęcie żołnierzy brytyjskich i niemieckich wykonane na tzw. ziemi niczyjej, 25 grudnia 1914 roku – Źródło: commons.wikimedia.org

Niemieccy i brytyjscy oficerowie, 25 grudnia 1914 roku – Niezwykłe święta na froncie zachodnim – Źródło: Imperial War Museum

Bożonarodzeniowy mecz – To zdjęcie znajduje się w zasobach Wikimediów i również przypisane jest do wydarzeń z 25 grudnia 1914 roku, jednak mam sporo wątpliwości, czy faktycznie zostało wtedy wykonane – Źródło: commons.wikimedia.org

Fragment gazety The Daily Mirror ze zdjęciem grupowym brytyjskich i niemieckich żołnierzy – Źródło: commons.wikimedia.org

Artykuł o bożonarodzeniowym meczu pochodzący z nieznanej brytyjskiej gazety – Źródło: commons.wikimedia.org

Krótki pokój w straszliwej wojnie

Do podobnych wydarzeń dochodziło także w innych rejonach frontu. Anglojęzyczna Wikipedia podaje, że na froncie zachodnim w nieoficjalnych bożonarodzeniowych zawieszeniach broni brało udział około 100 tys. żołnierzy niemieckich i brytyjskich. Informacje o wydarzeniach Bożego Narodzenia szybko przedostały się na zewnątrz. Żołnierze w listach do swoich rodzin barwnie przekazywali relacje z tych niezwykłych świąt. Jako pierwsza napisała o nich prasa w Stanach Zjednoczonych, wówczas jeszcze niezaangażowanych w konflikt. Prasa aliancka i niemiecka w większości przemilczała ten fakt lub próbowała go zbagatelizować, albo wręcz krytykować. Dowództwo obu stron uznało bratanie się z wrogimi żołnierzami jako akt zdrady. Pewne jest jednak to, że wydarzenia Bożego Narodzenia 1914 roku przeszły do legendy. Z czasem motyw świątecznego rozejmu został wykorzystany w książkach, filmach, piosenkach, a nawet reklamach. W 2014 roku sieć sklepów Sainsbury’s wypuściła świąteczną reklamę wprost nawiązującą do tych niezwykłych wojennych wydarzeń. Zamieszczam ją poniżej.

Artykuł Tej nocy wydarzyło się coś niezwykłego na froncie zachodnim pochodzi z serwisu Eloblog.

Stara mapa Warszawy z lat 1914–1918

Według informacji zawartych na portalu warszawawpigulce.pl, gdzie pierwotnie mapa została opublikowana, pochodzi ona z lat 1914–1918. Jednakże przy tytule mapy mamy zanotowaną ołówkiem datę 1915 (rok). Tytuł mapy „Pharus Plan Warszawy”, skala mapy 1:17500. Niemieckie wydawnictwo Lith.u.Druck d. Pharus Verlages G.m.b.H. w Berlinie. Ponieważ mapa została wykonana w Berlinie, prawdopodobnie powstała na zlecenie Niemców, którzy wkroczyli do Warszawy dopiero w 5 sierpniu 1915 roku. Jak słusznie zauważył jeden z internautów, na mapie do granic miasta nie ma przyłączonych jeszcze kilkunastu dzielnic m.in. Mokotów, Sielce, Powązki, Siekierki, Targówek itd. Ich przyłączenia dokonano dopiero w kwietniu 1916 roku, więc zawęża to nam okres powstania mapy od sierpnia 1915 do kwietnia roku następnego. Ten stary plan Warszawy pochodzi ze zbiorów Biblioteki Narodowej, obecnie znajduje się w tzw. domenie publicznej i można go dowolnie wykorzystywać.

Archiwalna mapa Warszawy z lat 1914-1918 – Plan Warszawy z czasów I wojny światowej

Mapa w dobrej rozdzielczości (9498×7702) dostępna jest pod tym linkiem.

Tę samą mapę możemy zobaczyć także na stronie www.landkartenarchiv.de, gdzie dostępna jest w formie zagnieżdżonego okna.

Artykuł Archiwalna mapa Warszawy z lat 1914–1918 pochodzi z serwisu Eloblog.

Koszmar I wojny światowej

I wojna światowa była pod każdym względem wyjątkowa. Skala konfliktu i ogromne straty po obu stronach okopów nie miały sobie równych. Bitwy takie, jak pod Verdun, pod Ypres, nad Sommą przeszły do historii wojskowości i szkolnych podręczników. Zaskakujące jest to, że pomimo ogromnych strat nie udało się przełamać impasu. Przynajmniej na froncie zachodnim, który okazał się wyjątkowo krwawy i zaciekły. Cechą charakterystyczną tego konfliktu były zacięte walki o zaskakująco małe fragmenty terenu. Bitwa pod Verdun pochłonęła 800 tys. ludzkich istnień – to jest 40 razy więcej, niż wynosiła liczba mieszkańców tego miasteczka… Gigantyczne i daremne ofiary.

Norman Davies w „Europie” tak opisuje walki o Fort Douaumont w czasie ofensywy pod Verdun:

„Gruzy i podziemne przejścia Douaumont, ostrzeliwane dniem i nocą, podminowane, wstrząsane bezustannymi eksplozjami, stanowiły scenerię walk wręcz i cmentarzysko dla całych kompanii grzebanych żywcem pod ruinami. Pociski bezustannie mieszały ten księżycowy krajobraz, aż zmienił się w zimny gulasz z błota, odłamków muru i szczątków ludzkich ciał.”

Fort Douaumont – Po lewej po bitwie, po prawej przed – Koszmar I wojny światowej

Nerwica wojenna

Długotrwały stres i przedłużające się walki w okopach odcisnęły straszliwe piętno na żołnierzach I wojny światowej, po obu stronach konfliktu. Dla wielu z nich urwanie ręki albo nogi w wyniku wybuchu pocisku artyleryjskiego, było niczym wybawienie od piekła okopów. Wojna pozostawiała ślad nie tylko na ciałach żołnierzy, ale i również w ich psychice. Pojawiły się nowe pojęcia, zjawiska w skali dotąd nieznanej. Zaburzenia dziś znane, jako syndrom stresu pola walki, dotknęły całe rzesze żołnierzy. Choć część z nich wracała do domu bez odniesionych ran, niebyli już tymi samymi ludźmi. Zmarnowane zostało całe pokolenie młodych ludzi.

Australijski żołnierz spod Ypres (lewy dolny róg) zdradza objawy szoku bojowego

Artykuł Koszmar I wojny światowej – Nerwica wojenna pochodzi z serwisu Eloblog.

Miejsce Pamięci Narodowej – Obóz jeniecki w Łambinowicach

Na początku należy się trochę wyjaśnień. Słowo „zapomniany” użyte w tytule tego artykułu nie jest zbyt odpowiednie, albowiem miejscem tym opiekuje się stosowna instytucja – Centralne Muzeum Jeńców Wojennych. Słowo „zapomniany” bardziej odnosi się do naszej zbiorowej pamięci. Użyte jest tutaj w formie mającej zwrócić uwagę, przyciągnąć odbiorcę. Przyznam się szczerze, że sam nie wiedziałem o istnieniu tego miejsca, zanim opowiedział mi o nim Marcin z Łowców Przygód. Marcin tak oto pisze o swoich wrażenia związanych ze zwiedzaniem muzeum i przygotowanym przez Łowców filmie:

„Obóz w Łambinowicach to nie dowód na zbrodnię danego narodu, jak chcieliby to widzieć Rosjanie, Polacy czy Niemcy, najchętniej przy tym fałszując historię wyłącznie na własną korzyść. To dowód na to, że człowiek nie uczy się na błędach. Raz stworzone miejsce cierpienia służyło tak wielu narodom do tego, by zabijać. To niepojęte, jakie demony budzi w nas wojna. A każda wojna jest zła, tak jak złe jest zabijanie. Czy w ofensywie, czy w odwecie. W czasach, gdy w Europie (w tym i w Polsce) odradza się ksenofobia, warto wspomnieć Łambinowice jako ostrzeżenie przed nienawiścią, która może pchnąć nas do odbierania godności, zdrowia i życia innym. I o tym jest mój materiał. Mam nadzieję, że choć w małym procencie przyczyni się do tego, byśmy uznali Łambinowice za miejsce pojednania i nadzieję na lepszą przyszłość, daleką od nazizmu, faszyzmu, komunizmu i wszelkich innych reżimów.”

Obóz jeniecki w Łambinowicach, zrekonstruowana wieża strażnicza – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Jacques Lahitte

Obecnie teren byłego obozu jenieckiego w Łambinowicach jest udostępniony do zwiedzania. Wejście na obiekt jest bezpłatne, co powinno tym bardziej zachęcić do poznania historii tego obozu osobiście.

Mapa Centralne Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach

Artykuł Zapomniany obóz jeniecki w Łambinowicach pochodzi z serwisu Eloblog.

Zabójstwo arcyksięcia Franciszka Ferdynanda

Zabójstwo habsburskiego arcyksięcia Franciszka Ferdynanda i jego żony czeskiej arystokratki Zofii von Chotek, wywróciło obowiązujący od blisko 100 lat układ równowagi w najpotężniejszym kontynencie świata – Europie. Przyczyniło się do wybuchu I wojny światowej, a w konsekwencji również II wojny światowej, która to była jej naturalną kontynuacją. W wyniku rozpętanych wojen miliony istnień ludzkich straciło życie na różnych frontach walki. Ginąc na morzach, w powietrzu i błotnistych okopach. Walcząc o skrawki ziemi porozrywanej przez artyleryjskie pociski, jeszcze nigdy w historii ludzkości tak wielu, nie umierało za tak niewiele. Ostatecznie Wielka Wojna obaliła same dynastie, które rządziły najpotężniejszymi państwami Europy od setek lat. Habsburgowie, Hohenzollernowie, Romanowowie, poszli w rozsypkę… Z kolei ich upadek był pożywką do narodzin XX-wiecznych totalitarnych systemów – Komunizmu i Faszyzmu, których to terror pochłonął kolejne setki milionów niewinnych istnień. Zniszczona Europa na zawsze utraciła swoją wiodącą pozycję. Europa po 28 czerwca 1914 roku już nigdy nie była taka sama, jak wcześniej. Ale tego dnia nikt jeszcze o tym nie wiedział.

Franciszek Ferdynand i Zofia von Chotek

Morderstwo bez znaczenia

Wszystko układałoby się w logiczną całość, gdyby nie to, że ich smierć była tak de facto bez znaczenia. Stanowiła zaledwie incydent, tylko lokalnie ważny z punktu politycznych rozgrywek wielonarodowego imperium Habsburgów. Nie była też czymś wyjątkowym. Już wcześniej w historii członkowie europejskich monarchii ginęli w zamachach lub niejasnych okolicznościach. Jednak żadne z tych wcześniejszych wydarzeń nie doprowadziło do tego, do czego doprowadziło morderstwo z Sarajewa. Myślę, że słowo „pretekst” – które często się przy tej okazji używa – nie jest tutaj odpowiednie. Wydarzenia z tego sierpniowego dnia były tylko jednym z elementów całej serii wydarzeń, które umożliwiły to, co europejskie narody szczerze pragnęły już od dłuższego czasu. Skoczyć sobie do gardeł.

Europa w roku 1914

28 czerwca 1914 roku

Tego dnia następca tronu Cesarstwa Austro-Węgier Franciszek Ferdynand wybrał się z wizytą do Sarajewa. Podróżował wraz ze swoją żoną Zofią. Bośnia była wówczas częścią wielonarodowego państwa Habsburgów. Franciszek Ferdynand zlekceważył ostrzeżenia i zdecydował się na podroż w czasie serbskiego święta narodowego – Dnia św. Wita. W pewnym sensie wyglądało to na prowokację, przynajmniej w oczach sąsiedniej Serbii, skonfliktowanej z Austro-Węgrami. Już rano tego dnia dokonano pierwszego zamachu, rzucając bombę w kierunku auta arcyksięcia, ale eksplozja nie spowodowała żadnych obrażeń. Goście pojechali więc dalej na obiad do miejskiego ratusza.

Franciszek Ferdynand i jego żona Zofia wychodzą z ratusza, 10 min później zostają zamordowani – Morderstwo, które zmieniło losy Europy

Zamach w Sarajewie

Po powrocie z ratusza Franciszek Ferdynand wraz z żoną Zofią udali się w dalszą drogę. Nieszczęśliwym zbiegiem okoliczności, kierujący ich autem szofer pomylił zakręty i skierował limuzynę Gräf & Stift prosto w objęcia kolejnego z serbskich spiskowców – młodego studenta Gavrilo Principa. Ten zaś nie marnując nadarzającej się okazji, oddał serię strzałów do cesarskiej pary. Strzały z bliskiej odległości okazały się śmiertelne.

Zamach w Sarajewie i zabójstwo arcyksięcia Franciszka Ferdynanda przedstawione na obrazie

Franciszek zdążył jeszcze wyszeptać:

„Sopherl! Sopherl! Sterbe nicht! Bleibe am Leben für unsere Kinder!”
(Zosiu! Zosiu! Nie umieraj! Żyj dla naszych dzieci!)

Ale Zofia już nie żyła. W chwili śmierci miała 46 lat. Franciszek zmarł później po kilkudziesięciu minutach. Miał 51 lat.

Zamachowiec „Czarnej Ręki”, 19-letni student Gavrilo Princip

Sytuacja po zamachu

Pierwsze tygodnie po morderstwie Franciszka Ferdynanda upłynęły spokojnie. Początkowo trochę napięta sytuacja nie wskazywała, aby zamach w Sarajewie mógł przerodzić się w coś znacznie bardziej poważniejszego. Światowa prasa pozostawała obojętna i zajęła się innymi sprawami. Aktualnie panujący cesarz Austro-Węgier Franciszek Józef I, przyjął śmierć swojego bratanka chłodno. Franciszek Ferdynand nie cieszył się popularnością z powodu poślubienia nisko urodzonej Czeszki. Zasłynął także, jako pedantyczny sadysta zamiłowany w polowaniach na dzikie zwierzęta. W swoim czeskim Zamku Konopiště arcyksiążę przechowywał niezliczone ilości zwierzęcych trofeów. Jego zamiłowanie do mordowania zwierząt i skrupulatnego konserwowania ich szczątków było conajmniej niestosowne, nawet jak na monarsze standardy. Podobno cesarz Franciszek Józef po jego śmierci miał odetchnąć z ulgą i powiedzieć:

„Bóg nie pozwala wyzywać losu – mruknął do swojego adiutanta – Najwyższe moce przywróciły porządek, którego ja sam już nie byłem w stanie utrzymać.”

Dalsze losy wydarzeń pozostawały w rękach nieroztropnej dyplomacji i butnych wojskowych. Austro-Węgry wystosowały stosowne ultimatum wobec Serbii, a ta ogłosiła częściową mobilizację. Zaniepokojone Imperium Rosyjskie udzieliło jej popracia, jednocześnie Rosjanie nie konsultowali tego z innymi swoimi sojusznikami – Francją i Wielką Brytanią. Miesiąc po zamachu Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii, pomimo iż ta spełniła większość z punktów ultimatum. W odpowiedzi Rosja zaczęła mobilizację swoich własnych wojsk. To zaś skłoniło Cesarstwo Niemieckie na postawienie własnego ultimatum najpierw Rosjanom, a później Francji. Oba ultimata pozostały bez odpowiedzi, więc kajzer wypowiedział wojnę 1 sierpnia Rosji, a 2 sierpnia Francji. Przystąpienie do wojny Cesarstwa Niemieckiego oznaczało, że lokalny konflikt zamienił się w wojnę europejską. Jednocześnie niemieckie wojska przekroczyły granicę Belgii, a to sprowokowało Wielką Brytanie, która nie zamierzała pozostawać bierna. Przystąpienie do wojny Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii oznaczało, że europejski konflikt zamienił się w wojnę globalną.

Pamiątki po zamachu w Sarajewie

W wiedeńskim Heeresgeschichtliches Museum w Wiedniu (Muzeum Historii Wojska) przechowuje się do dziś ważne pamiątki z tamtego brzemiennego w skutki wydarzenia. Wystawione są one na stałej, ogólnodostępnej ekspozycji. Najważniejszy i największy z eksponatów to limuzyna marki Gräf & Stift, model z 1910 roku o mocy 28 KM. To właśnie w tym aucie została zamordowana cesarska para. Jest także mundur arcyksięcia Franciszka Ferdynanda z wyblakłymi śladami krwi i wyraźnie widocznymi dziurami na lewej piersi. Można również zobaczyć pistolet marki Browning, z którego Gavrilo Princip strzelał do Fanciszka i Zofi.

Limuzyna marki Gräf & Stift – Zamach w Sarajewie

To właśnie w tym aucie 28 czerwca 1914 roku został zamordowany arcyksiążę Franciszek Ferdynand i jego żona Zofia

Podziurawiony mundur arcyksięcia Franciszka Ferdynanda

Porozrywany mundur i wyblakłe ślady krwi – Zabójstwo arcyksięcia Franciszka Ferdynanda

Pistolet marki Browning M1910 należący do zamachowca Gavrilo Principa

Mapa zamach w Sarajewie

Artykuł Zamach w Sarajewie – Morderstwo, które zmieniło Europę pochodzi z serwisu Eloblog.

Totenburg w Wałbrzychu – Ostatnia świątynia Hitlera

W Wałbrzychu, w dzielnicy Nowe Miasto, znajduje się zagadkowy i podniszczony obiekt, będący reliktem czasów nazizmu. Położony jest na stoku Góry Niedźwiadki na wysokości 520 m n.p.m. Mieszkańcy miasta i przyjeżdżający poszukiwacze przygód różnie go nazywają. Czasem określa się go mianem mauzoleum. Najczęściej pojawia się nazwa Totenburg, co z niemieckiego możemy przetłumaczyć, jako „martwy gród”. Nie jest to jednak nazwa historyczna. Obiekt oficjalnie nazywał się Schlesier Ehrenmal, czyli po niemiecku „śląskie mauzoleum”. Choć bardziej Ehrenmal należałoby w tym kontekście przetłumaczyć, jako „pomnik chwały”. Nie odnaleziono tu żadnych grobów, ani szczątków poległych żołnierzy. Tak więc Schlesier Ehrenmal nie jest mauzoleum, w rozumieniu współczesnej polskiej nazwy, którą się mu przypisuje.

Totenburg (Schlesier Ehrenmal) – Ostatnia świątynia Hitlera – Źródło: dolny-slask.org.pl

Mauzoleum w Wałbrzychu – Ostatnia świątynia Hitlera – Źródło: dolny-slask.org.pl

Totenburg, trzymając się tej utrwalonej nazwy, wybudowano w roku 1938. Oficjalnie powstał w celu upamiętnienia ponad 170 tys. Ślązaków poległych podczas I wojny światowej, ofiar wypadków w kopalniach i bojowników ruchu narodowo-socjalistycznego. Po zakończeniu I wojny światowej, nie było miejscowości na Dolnym Śląsku, w której chociaż jeden mieszkaniec nie poległby podczas wojny. Stąd ogromna ilość pomników upamiętniających zabitych żołnierzy. Stawiano je także zanim jeszcze Hitler i naziści doszli do władzy w Republice Weimarskiej. W Wałbrzychu, w związku z tym, że był miastem górniczym, większą popularnością cieszyły się tutaj partie lewicowe, SPD i KPD. NSDAP miało raczej słabą pozycję. Sytuacji nie zmieniła nawet wizyta samego Hitlera, który z pompą odwiedził Wałbrzych w roku 1932.

Budowa obiektu upamiętniającego bohaterów frontów wojny i porównanie ich do nazistowskich bojowników, było ogromnym nadużyciem. Porównanie zastosowano jednak nieprzypadkowo, bo w celach czysto propagandowych. Który z Niemców nie chciałby upamiętnić żołnierzy poległych w I wojny światowej? Prawie każdy. Jednocześnie stworzono przestrzeń do nazistowskich uroczystości i szerzenia propagandy. Tak oto powstała świątynia nazistów, dziś już ostatnia świątynia Hitlera. Uroczyste otwarcie Schlesier Ehrenmal nastąpiło 9 czerwca 1938 roku, w ramach corocznych obchodów śląskiego okręgu NSDAP.

Otwarcie Schlesier Ehrenmal – Źródło: dolny-slask.org.pl

Naziści przed wejściem do Schlesier Ehrenmal – Źródło: dolny-slask.org.pl

Nośnikiem ideologii stała się tutaj monumentalna architektura. Duża, prostokątna i surowa bryła budynku nawiązywała do architektury starożytnej. Wewnątrz mauzoleum, po środku dziedzińca, znajdowała się metalowa kolumna, u której stóp czuwały cztery lwy. Na szczycie tej kolumny palił się wieczny ogień. Rytuały związane ze światłem i ogniem w wizji III Rzeszy, miały swoje szczególne znaczenie, gdyż nawiązywały do korzeni pogańskich. Ogień stanowił element nazistowskich świąt państwowych i miał symbolicznie nawiązywać do rasy aryjskiej. Wejścia do budynku pilnowała straż, a teren wokół budynku przeznaczony był na plac defiladowy.

Kolumna i dziedziniec Schlesier Ehrenmal – Źródło: dolny-slask.org.pl

Wnętrze mauzoleum i nazistowska symbolika – Źródło: dolny-slask.org.pl

Totenburg był oczywiście miejscem wykorzystywanym w ramach uroczystości państwowych i propagandowych. Jednak wokół samego obiektu narosło wiele mitów, mówiących o różnych tajemniczych wydarzeniach, które miały się w nim odbywać. Powszechnie mówi się o rytuałach, o charakterze okultystyczny, praktykowanych przez funkcjonariuszy Schutzstaffel. Miały się tu odbywać również specjalne inicjacje i próby wytrzymałości nowych członków SS. Mówiło się także o podziemiach i tunelu łączącym mauzoleum z Zamkiem Książ, na którym później trwały prace związane z tajemniczym projektem Riese. Ile jest prawdy w tych opowieściach? Tyle ile w legendach. Wielu z nich ciężko dać wiarę, więc dziś pozostają tylko w sferze opowieści tajemniczego Dolnego Śląska.

Nazistowskie uroczystości w Schlesier Ehrenmal – Źródło: dolny-slask.org.pl

Freikorps Ehrenmal – Mauzoleum na Górze Świętej Anny

Wałbrzyski Totenburg nie był obiektem odosobnionym. Na Śląsku znajdował się jeszcze jeden tego typu obiekt. Również o nazistowskiej symbolice i podobnym przeznaczeniu. Jego niemiecka nazwa to Freikorps Ehrenmal. Znajdował się nad amfiteatrem na Górze Świętej Anny. Jego budowę również ukończono w 1938 roku. Obiekt miał uczcić żołnierzy Freikorpsu poległych w trakcie walk z Polakami podczas powstania śląskiego. W odróżnieniu do Wałbrzyskiego mauzoleum, w tym na Górze Świętej Anny przetrzymywano prochy poległych. Mauzoleum zbudowano na skalnym cyplu, tuż nad przepastnym amfiteatrem, zdolnym pomieścić wielu uczestników nazistowskich uroczystości.

Po lewej Ehrenmal – Po prawej amfiteatr – Źródło: dolny-slask.org.pl

Bryła mauzoleum nawiązywała do Castel del Monte – Źródło: dolny-slask.org.pl

Wnętrze mauzoleum (Freikorps Ehrenmal) na Górze Świętej Anny

Reichsehrenmal Tannenberg – Mauzoleum Hindenburga

Kolejny tego typu obiektem było mauzoleum marszałka Paula von Hindenburga pod Olsztynkiem, które wybudowano jeszcze przed dojściem nazistów do władzy. Pełniło funkcję pomnika upamiętniającego Bitwę pod Tannenbergiem. W latach 1934-1935 obiekt przebudowano i pochowano tam zmarłego Hindenburga. Mauzoleum również stało się miejscem nazistowskich uroczystości i manifestacji. Jego ogromna i monumentalna architektura przypominała średniowieczny zamek, czasem mówi się o nawiązaniu do Stonehenge.

Mauzoleum Hindenburga pod Olsztynkiem – Źródło: Das Bundesarchiv

Mauzoleum Hindenburga pod Olsztynkiem – Źródło: Das Bundesarchiv

Mauzoleum Hindenburga widziane z samolotu Luftwaffe – Źródło: Das Bundesarchiv

Po wojnie

Po zakończeniu walk rozpoczął się proces niszczenia nazistowskiej symboliki, jednoznacznie kojarzonej ze zbrodniami II wojny światowej. Tak stało się między innymi z Freikorps Ehrenmal na Górze Świętej Anny. Tak stało się również z Reichsehrenmal Tannenberg, grobowcem Hindenburga koło Olsztynka. Jedyna ocalała świątynia Hitlera pozostała właśnie w Wałbrzychu. Obdarta z nazistowskiej symboliki, opuszczona i zniszczona, stanowi dziś symbol dawnych czasów i śmiercionośnej ideologii Nazistów.

Wejście do mauzoleum – Zdjęcie 2015 rok – Ostatnia świątynia Hitlera

Schlesier Ehrenmal – Zdjęcie 2015 rok – Ostatnia świątynia Hitlera

Wysadzone wejście do podziemi w Totenburg – Zdjęcie 2015 rok

Dziedziniec Schlesier Ehrenmal – Zdjęcie 2015 rok

Dziedziniec Schlesier Ehrenmal – Zdjęcie 2015 rok

Przejście pod filarami – Zdjęcie 2015 rok

Natomiast jeżeli chodzi o Freikorps Ehrenmal na Górze Świętej Anny, jak już wspomniałem, nie doczekał się naszych czasów. Został wysadzony w powietrze jeszcze jesienią 1945 roku. Na jego miejscu zbudowano polski Pomnik Czynu Powstańczego.

Pomnik Czynu Powstańczego w miejscu Freikorps Ehrenmal – Zdjęcie 2015 rok

Amfiteatr pod pomnikiem – Góra Świętej Anny – Zdjęcie 2015 rok

Zapraszam jeszcze koniecznie do oglądania świetnego filmu przygotowanego przez Hannibala Smoke’a, pod tytułem: TOTENBURG. Ostatnia świątynia Hitlera.

Poniżej mapa, na której zaznaczyłem mauzoleum w Wałbrzych, pomnik na Górze Świętej Anny i już nieistniejący obiekt pod Olsztynkiem.

Bibliografia: Schlesier Ehrenmal – pomnik ku czci Ślązaków w Wałbrzychu
Zdjęcia archiwalne: dolny-slask.org.pl i das Bundesarchiv

Artykuł Totenburg – Ostatnia świątynia Hitlera pochodzi z serwisu Eloblog.

„Józef Piłsudski” Andrzej Garlick – Recenzja

Andrzej Garlicki przedstawia nam kompletną biografię jednego z najważniejszych przywódców w historii Polski. Autor opisuje losy marszałka Polski, od czasów dziecięcych, aż do jego śmierci w roku 1935. Przedstawia młodzieńcze lata Piłsudskiego, jego działalność konspiracyjną, walkę z zaborcą i aktywność w PPSie. Tworzenie Legionów Polski i udział w I wojnie światowej, które miały kluczowe znaczenie w niepodległościowych planach Józefa Piłsudskiego. Dalej Garlicki nakreśla najważniejszy okres w życiu marszałka, czyli działalność polityczną i wojskową okresu dwudziestolecia międzywojennego. Udział w wojnie polsko-bolszewickiej, odsunięcie się od polityki, późniejszy zamach majowy oraz rządy sanacji.

Przygotowanie biografii polityka takiego formatu nie było zadaniem łatwym. Garlicki tłumaczy, że historyk musi odnaleźć „klucz” do zrozumienia dawnych czasów. Postać marszałka Piłsudskiego zapisała się mocno w świadomości Polaków. Dla jednych niekwestionowany bohater i przywódca odrodzonej Polski, który od najmłodszych lat poświecił się działalności niepodległościowej. Dla innych tajny współpracownik obcych wywiadów i puczysta obalający legalny rząd. Jeszcze inni próbują łączyć obie opinie, wyjaśniać pewne wydarzenia na zasadzie „celu uświęcającego środki”. Bez wątpienia książka Garlickiego, to nie jest następny poemat wychwalający postać komendanta. Poddaje ona mocnej krytyce działalność Piłsudskiego. Obala pewne mity. Garlicki przedstawia nam Piłsudskiego, nie jako wyidealizowaną postać propagandy, ale jako człowieka. Polityka popełniającego błędy, przeżywającego porażki, wahającego się w decyzjach itd. Historyk porusza również życie prywatne komendanta, jego związki z kobietami i wpływ, jaki miały na jego poczynania.

Myślę, że biografia Józefa Piłsudskiego autorstwa Andrzej Garlickiego, to pozycja warta przeczytania. Choćby dla tego, aby spojrzeć na postać marszałka i czasów w jakich żył, z trochę innej perspektywy. Nie ze wszystkimi opiniami Garlickiego się zgadzam. To naturalne, w tak trudnej i delikatnej sprawię, jaką jest ocena bohatera narodowego. Zachęcam więc do lektury i samodzielnej oceny.

Tytuł: Józef Piłsudski, 1867–1935 
Autor: Andrzej Garlick
Rok polskiego wydania: 2009
Moja ocena: ★★★☆☆

„Józef Piłsudski” Andrzej Garlick

Oferty w księgarniach i sklepach internetowych
„Józef Piłsudski” Andrzej Garlick

Artykuł „Józef Piłsudski” Andrzej Garlick pochodzi z serwisu Eloblog.

„Dyplomacja” Henry Kissinger – Recenzja

„Dyplomację” Kissingera przeczytałem kilka lat temu, ale wciąż wracam do niej myślami. Przede wszystkim żeby zrozumieć pewne wydarzenia w stosunkach między najważniejszymi państwami, które decydują o losach świata. W historii świata zdarza się tak, że pewne wydarzenia lubią się powtarzać. Wciąż realizowane są podobne schematy i scenariusze wydarzeń, które zmieniają się jedynie skałą działania, miejscem w czasie i przestrzeni. „Dyplomacja” to książka, która pozwala poznać i zrozumieć „dużą” politykę międzynarodową. Politykę, którą przeciętny polski obywatel, nigdy nie będzie miał okazji poznać w szkole, albo usłyszeć o niej w mass mediach.

Autorem książki jest Henry Kissinger, który w latach 1973-1977 pełnił funkcję Sekretarza Stanu USA. Jest to funkcja podobna do naszego Ministra Spraw Zagranicznych. Za swoją działalność polityczną w Wietnamie, został uhonorowany pokojową nagrodą Nobla w roku 1973. Jest jedną z najważniejszych postaci amerykańskiej sceny politycznej. Kissinger w swojej książce prowadzi nas przez historię dyplomacji. Naszą podróż rozpoczynamy w XIX-wiecznej Europie, która próbuje stworzyć nowy ład europejski, po zakończeniu wojen napoleońskich. Dalej zajmujemy się sprawami utrzymania równowagi sił w Europie, wzrostu potęgi bismarckowskich Niemiec, aż do kulminacyjnego momentu wybuchu I wojny światowej. Razem z Kissingerem zgłębiamy sprawy polityki międzynarodowej przed wybuchem II wojny światowej. Skomplikowaną kwestię antyhitlerowskiej kolacji Wielkiej Trójki i „nowego rozdania” po zakończeniu najkrwawszej z wojen. Autor książki porusza również zagadnienia dyplomacji prowadzonej podczas trwania Zimnej Wojny, aż do ostatecznego upadku Związku Radzieckiego. Ten okres jest jemu najbliższy, ponieważ jako polityk amerykańskiej administracji prezydentów Richarda Nixona i Geralda Forda, odgrywał w tych wydarzeniach ważną rolę. Dla nas, jako czytelników, jest to szczególnie cenne, że narratorem wydarzeń jest osoba, która brała w nich bezpośredni udział. „Dyplomacja” Henry’ego Kissingera to pozycja, którą polecam przeczytać każdemu miłośnikowi historii.

Tytuł: Dyplomacja
Autor: Henry Kissinger
Rok polskiego wydania: 2009
Moja ocena: ★★★★☆

„Dyplomacja” Henry Kissinger

Oferty w księgarniach i sklepach internetowych
„Dyplomacja” Henry Kissinger

Artykuł „Dyplomacja” Henry Kissinger pochodzi z serwisu Eloblog.