Mapa z Hereford

Tak zwana mapa z Hereford to jedna ze średniowiecznych map typu „mundi”. Ten rodzaj map charakteryzował się układem przedstawiającym cały znany ówcześnie świat w postaci koła otoczonego oceanem. W centralnej części map mundi znajdował się Bliski Wschód. Poniższa mapa pochodzi z roku około 1300. Została opracowana w Anglii, a jej autorstwo przypisuje się niejakiemu Richardowi z Haldingham i Lafford. Narysowana została na kawałku cielęcej skóry o wymiarach 158×138 cm. Jak cenny jest to zabytek świadczy o tym fakt, że została wpisana na listę Pamięci Świata UNESCO. Obecnie przechowywana jest w katedrze w angielskiej miejscowości Hereford, od której zresztą została zaczerpnięta jej nazwa.

Mapa z Hereford – Średniowieczna mapa świata z 1300 roku

Mapa z Hereford w pełnej rozdzielczości (4606×5355) dostępna jest pod tym linkiem.

Jak czytać mapę?

Przede wszystkim w odróżnieniu od współczesnych map, mapa z Hereford zorientowana jest na kierunek wschodni. Oznacz to, że u góry mapy mamy wschód, a nie jak zwykle północ. Dokładnie po środku mapy znajduje się Jerozolima. Kształty i proporcje kontynentów są mocno zaburzone, a ich przebieg należy traktować tylko schematycznie. Dobrze znane tereny wokół basenu Morza Śródziemnego są przesadnie wyolbrzymione, znowu zaś mniej znane obrzeża kontynentów spłaszczone lub pomięte. Dodatkowo na mapie możemy dostrzec liczne postacie przypominające bardziej stworzenia z mitologii, niż naukowy obraz świata. Oto schematyczny opis mapy po jej obróceniu w prawo.

Opis mapy z Hereford – Mapa obrócona tak, aby wskazywała kierunek północny na górze

Polska na mapie z Hereford

A oto fragment mapy, na którym znajduje się terytorium współczesnej Polski. Przypomnę, że w momencie tworzenia mapy państwo Piastów było w okresie tzw. rozbicia dzielnicowego. Nie znajdziemy o nim jednak zbyt wielu informacji. Trzeba podkreślić, że zawartość ówczesnych map pozostawiała wiele do życzenia. Przede wszystkim stan wiedzy zawartej na mapie odbiegał daleko od tego, którym faktycznie dysponowali ówcześnie żyjący ludzie. Innymi słowy, nie odwzorowywał go w pełni, a ówczesna wiedza na temat świta była z pewnością o wiele lepsza. Mapa zawiera sporo opisów. Niestety większość z nich jest dla mnie nieczytelna. Udało się jednak odczytać kilka słów. Jeżeli ktoś potrafi coś jeszcze odczytać, zachęcam do pozostawienia komentarza.

Fragment mapy z Hereford w miejscu gdzie znajduje się Polska

Obszar Europy Środkowej i Polski na mapie z Hereford – Niektóre ze słów i rysunków, które udało się odczytać

Artykuł Polska na mapie z 1300 roku – Mapa z Hereford pochodzi z serwisu Eloblog.

Portugalska mapa świata i włoski szpieg

Historia tej niezwykłej mapy jest dość zaskakująca. W XVI wieku Lizbona był burzliwym miastem do którego licznie przybywali ludzie w poszukiwaniu pracy i bogactw związanych z nowymi odkryciami geograficznymi. Działały tutaj również różnego rodzaju agentury, których celem było pozyskanie informacji wywiadowczych o najnowszych portugalskich odkryciach. Jednym z nich był Alberto Cantino, który został wysłany do Portugalii przez księcia Modeny i Reggio Ercole I d’Este. Alberto oficjalnie przybył pod przykrywką handlu końmi. Nieoficjalnie jego misją było pozyskanie informacji o nowych odkryciach geograficznych. Portugalska mapa świata, którą właśnie oglądamy, została prawdopodobnie skopiowana ze zbiorów królewskich kartografów. Właśnie dzięki działalności wywiadowczej Cantino. Inna z hipotez mówi o tym, że mapa mogła być potajemnie nabyta, krótko po tym, jak została kupiona dla jakiegoś oficjalnego klienta. Bez względu na jej sposób pozyskania, ostatecznie została przewieziona do północnych Włoch, gdzie na jej podstawie stworzono lokalne kopie.

Niezwykła Portugalska mapa świata z 1502 roku

Mapa w pełnej rozdzielczości dostępna jest pod tym linkiem.

Ciekawostki na mapie

Pierwsze, co rzuca się w oczy, to bardzo szczegółowo i w miarę dokładnie – jak na ówczesne czasy – wyrysowane brzegi Afryki. Zapewne były to informacje niezbędne do nawigowania po ocenach podczas opływania afrykańskiego kontynentu. Sama Europa, jako ówczesne centrum świata, również została dobrze odwzorowana. Centralnie na samym środku Starego Kontynentu możemy zauważyć potężny duży gród. To Wenecja. Z podobnym rozmachem na Bliskim Wschodzie została narysowana Jerozolima.

Wenecja – Portugalska mapa świata z 1502 roku

Jerozolima – Portugalska mapa świata z 1502 roku

Jak już wspomniałem, Afryka jest dość dobrze odwzorowana. Na afrykańskim zachodnim wybrzeżu widzimy wyraźnie wyeksponowany duży obiekt. To portugalski Zamek Świętego Jerzego w mieście Elmina, który na mapie przedstawiony jest w otoczeniu dwóch afrykańskich miast.

Portugalski Zamek Świętego Jerzego w Elmina

Ciekawostką jest również to, że na północnym wybrzeżu Afryki zaznaczono jakiś dziwny obiekt, przypominający trochę zawaloną wieżę. Ta wieża to w rzeczywistości słynna latarnia morska na wyspie Faros w Aleksandrii. Latarnia została wzniesiona jeszcze w III wieku p.n.e. i uważana była za jeden z cudów świata. Ta niezwykła budowla miała około 115-120 m wysokości. Latarnia ulegała systematycznemu niszczeniu podczas kolejnych trzęsień ziemi, ostatecznie zniszczona została pod koniec XIV wieku. Najwidoczniej sława o niej była tak wielka, że postanowiono ją również umieścić symbolicznie na mapie, pomimo upływu 1800 lat od jej budowy.

Upadła Latarnia Morska na Faros – Aleksandria

Na mapie znajdziemy również zarys Ameryki Południowej, która była odkryta i badana na przełomie XV i XVI wieku przez portugalskich żeglarzy. Omawiana portugalska mapa świata jest niezwykle ważna, ponieważ zawiera także jeden z pierwszych utrwalonych kartograficznych obrazów wschodniego wybrzeża Ameryki Północnej. Niestety wybrzeże wygląda dość pokracznie i ograniczone jest tylko do fragmentu – prawdopodobnie – Florydy. Dość dobrze odzwierciedlone są za to Wyspy Karaibskie.

Floryda i Wyspy Karaibskie – Portugalska mapa świata z 1502 roku

Na mapie Cantina Karaiby mogą wydawać się przesadnie duże, zwłaszcza w stosunku do Europy. Ich długość jest niemal taka sama, jak długość Starego Kontynetu. Jak słuszne zauważył jeden z Internautów, nie jest to tylko błąd skali, ponieważ Karaiby w rzeczywistości są duże. Współczesne mapy mocno przekłamują rozmiary kontynentów, pisałem o tym w tym artykule. A oto jakie są rzeczywiste rozmiary Kuby na tle europejskich państw.

Rozmiar Kuby na tle Polski i Niemiec – Źródło: thetruesize.com

Pozostaje odpowiedzieć sobie na jeszcze jedno pytanie. Zawsze na takich starych mapach staram się doszukać Polski. Tutaj nie jest ona w żaden sposób zaznaczona, nawet symbolicznie. Morze Bałtyckie jest również potraktowane po macoszemu, nie ma przy nim przypisanych żadnych portów-miast. O taka większa kałuża. To obrazuje status i rolę Polski, a w zasadzie ich brak, z  punktu widzenia centrum ówczesnego świata.

Artykuł Niezwykła portugalska mapa świata z 1502 roku pochodzi z serwisu Eloblog.