Zabytki Lwowa

Lwów jest miastem niezwykłym, bogatym w różnego rodzaju zabytki. Przede wszystkim dostrzegalny jest wpływ różnych religii i wyznań, które związane były z historią miasta od najdawniejszych lat. Stąd niezwykłe bogactwo kościołów, cerkwi, kaplic. Znajdziemy tutaj świątynie katolickie, greckokatolickie, prawosławne, ormiańskie… Zabytki Lwowa ze względu na swoją wartość zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, jako historyczny zespół Starego Miasta. To tylko potwierdza status Lwowa. Choć dziś w zabytkowej części miasta widać brak środków na remonty i upływ czasu, lwowskie budowle wciąż zachwycają. Myślę, że dla Polaków szczególnie ciekawe – i inne – będą świątynie obrządku greckokatolickiego i prawosławnego.

Rynek we Lwowie

Najważniejszą częścią Starego Miasta we Lwowie jest Rynek, stanowiący dawniej główny plac targowy. Ten lwowski wytyczony został w kształcie ringu z wewnętrzną środkową zabudową w postaci budynku Ratusza. Dawniej miejskie rynki stanowiły miejsca drobnego i większego handlu, współcześnie służą, jako miejsca odpoczynku, spotkań i wieczornego życia. Rynek we Lwowie bardzo przypomina dawne place targowe innych polskich miast. W przeciwieństwie do tych z Polski, przez lwowski wciąż przejeżdzają tramwaje! Należy więc zachować ostrożność. Wśród kolorowych pierzei Rynku we Lwowie wyróżnia się jeden budynek – Czarna Kamienica. Na rogach Rynku znajdują się rzeźby i fontanny, w tym mój ulubiony posąg Neptuna, symbolizujący dawne związki handlowe Lwowa.

Rynek we Lwowie – Zabytki Lwowa – Foto: Adrian Sitko

Przez lwowski Rynek jeżdżą jeszcze tramwaje

Posąg Neptuna na Rynku we Lwowie

Czerna Kamienica

Ratusz we Lwowie

Piękny klasycystyczny Ratusz we Lwowie. Jak to zazwyczaj bywa z siedzibami miejskich władz, jest jednym z najważniejszych zabytków Lwowa. Świadek licznych historycznych wydarzeń i przemian politycznych; od rządów austriackich, poprzez okres dwudziestolecia międzywojennego, skończywszy na czasach współczesnych. Budynek jest stosunkowo nowy, powstał bowiem w latach 1827-1835 na miejscu starego ratusza, który zawalił się kilka lat wcześniej. Do zwiedzania udostępniona jest ratuszowa wieża, z której rozciąga się panorama na Stare Miasto. Wchodząc na wieżę warto zwrócić uwagę na mechanizm zabytkowego zegara.

Ratusz we Lwowie – Foto: Adrian Sitko

Zabytkowy mechanizm zegara na Ratuszu

Widok z wieży Ratusza na Stare Miasto

Wieża Ratusza – Foto: Adrian Sitko

Opera Lwowska

Lwowska Opera należy do jednych z najważniejszych zabytków Lwowa. Charakterystyczny kształt budynku na zawsze stał się jednym z symboli miasta. Opera została zaprojektowana przez polskiego architekta prof. Zygmunta Gorgolewskiego. Koncepcja budowy lwowskiego Teatru Miejskiego – bowiem tak dawniej się nazywał – pojawiła się w roku 1896, a uroczyste otwarcie nastąpiło po kilku latach budowy w roku 1900. Budynek opery umiejscowiony jest na końcu Prospektu Swobody, popularnego deptaka i miejsca odpoczynku Lwowiaków. Wizerunek budynku znajdziemy również na ukraińskim banknocie o nominale 20 hrywien. Opera Lwowska nosi imię Salomei Kruszelnickiej, ukraińskiej primadonny, która podbiła świat.

Opera Lwowska – Jeden z najpiękniejszych zabytków Lwowa

Budynek opery widziany z Prospektu Swobody

Lwowska Opera wieczorem jest pięknie podświetlona – Foto: Adrian Sitko

Katedra Ormiańska

Katedra Ormiańska należy do jednych z najważniejszych i najstarszych zabytków Lwowa. Jest również świadectwem różnorodności religijnej i kulturowej występującej dawniej w tym mieście. W końcu Ormianie to jedna z najstarszych grup etnicznych Lwowa. Początki świątyni sięgają aż XIV wieku, w późniejszych latach była ona wielokrotnie przebudowywana, ostatecznie przybierając barokowy wygląd. Budowa Katedry była finansowana przez bogatych ormiańskich kupców. Po II Wojnie Światowej Ormianie zostali wysiedleni z Lwowa, a Katedrę zamieniono w muzealny magazyn. Do pierwotnych funkcji powróciła dopiero w 2002 roku. Wewnątrz Katedry znajdują się zapierające dech w piersiach malowidła i przepiękne freski. Tuż przy budowli znajdują się pozostałości dawnego cmentarza.

Katedra Ormiańska – Zabytki i Ciekawe Miejsca we Lwowie

Pozostałości cmentarza, podwórko świątyni z płytami nagrobnymi

Bajeczne wnętrze Katedry Ormiańskiej we Lwowie – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Robin Schuil

Dawny Klasztor Dominikanów

Zakon Dominikanów pojawił się we Lwowie już w XIII wieku. Pierwszy gotycki kościół został przebudowany w XVIII wieku na polecenie hetmana wielkiego koronnego Józefa Potockiego. Wtedy też otrzymał swój barokowy charakter. Po II Wojnie Światowej Dominikanie zostali zmuszeni do opuszczenia swojego klasztoru, a nowa władza sowiecka przekształciła świątynie w Muzeum Ateizmu i Religii. Obecnie świątynia jest Cerkwią Najświętszej Eucharystii i należy do Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego. W środku możemy podziwiać bogato zdobione barokowe wnętrze.

Dawny Klasztor Dominikanów – Zabytki Lwowa

Współcześnie Cerkiew Najświętszej Eucharystii, należąca do Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego

Wnętrze dawnego Klasztoru Dominikanów we Lwowie

Dawny Klasztor Bernardynów

Zakon Bernardynów pojawił się we Lwowie w 1460 roku. Na początku Bernardyni funkcjonowali w drewnianym obiekcie. W 1603 roku ruszyła budowa nowej murowanej świątyni. Kamień węgielny pod budowę klasztoru został poświęcony w obecności hetmanów Jana Zamojskiego i Stanisława Żołkiewskiego. Przez wiele lat po wojnie obiekt był niezagospodarowany. Obecnie świątynia funkcjonuje, jako Cerkiew św. Andrzeja i należy do Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego.

Dawny Klasztor Bernardynów – Foto: Adrian Sitko

Wnętrze dawnego Klasztoru Bernardynów, obecnie Cerkwi św. Andrzeja

Cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny

Cerkiew Zaśnięcia, zwana też cerkwią Wołoską, już od najdawniejszych lat służyła działalności prawosławnego bractwa we Lwowie. Z początku cerkiew była tylko drewnianą budowlą. W 1591 roku w miejscu starej świątyni ruszyła budowa nowej murowanej budowli z kamienia. Od początku świątynia miała również nosić cechy budowli obronnej, o czym świadczą grubości murów i wysoko osadzone okna. W kryptach świątyni pochowani są ukraińscy dostojnicy. Tuż przy cerkwi dobudowano również więżę Korniakta oraz kaplicę Trzech Świętych Hierarchów. Razem wszystkie elementy stanowią nieodłączną całość. Spacerując po zabytkowym starym Lwowie warto wstąpić do środka i zachwycić się wnętrzem tej prawosławnej cerkwi.

Cerkiew Zaśnięcia widziana z wieży miejskiego Ratusza

Wnętrze i ikonostas cerkwi Zaśnięcia, zwanej również cerkwią Wołoską

Kaplica Trzech Świętych Hierarchów

Katedra Łacińska

Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny we Lwowie popularnie zwana jest Katedrą Łacińską, ze względu na swój obrządek łaciński, czyli rzymskokatolicki. Katedra jest jednym z najcenniejszych zabytków architektury gotyckiej na Ukrainie. Fundację świątyni przypisuje się polskiemu królowi Kazimierzowi Wielkiemu. W środku znajdują się wspaniałe organy z 1839 roku, barwne witraże, niezwykłe malowidła na sklepieniach i wiele tablic pamiątkowych nawiązujących do historii miasta. W świątyni odbywają się msze w języku polskim, ukraińskim, łacińskim i angielskim.

Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny we Lwowie – Katedra Łacińska

Wnętrze Katedry Łacińskiej

Msze święte w Katedrze Łacińskiej

Kaplica Rodziny Boimów

Tuż przy Katedrze znajduje się renesansowa Kaplica Rodziny Boimów. Jej bogato zdobiona rzeźbami elewacja nad wejściem i kolorowe wnętrze zachwycają turystów odwiedzających Lwów. W środku szczególne wrażenie robi kopuła. Kaplica została wzniesiona przez pochodzącego z Węgier bogatego kupca Jerzego (György) Boima, który przybył do Rzeczypospolitej razem z królem Stefanem Batorym. Kaplicę wybudowano na terenie przykatedralnego cmentarza i służyła, jako grobowiec rodziny Boimów. Dziś jest jedyną pozostałością dawnego cmentarza. Podobno uważa się, że kto przyjechał do Lwowa i nie widział tego miejsca, we Lwowie nie był.

Kaplica Rodziny Boimów – Zabytki Lwowa

Bogato zdobiona elewacja nad wejściem – Kaplica Rodziny Boimów we Lwowie

Sklepienie kopuły w Kaplicy Rodziny Boimów – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Lestat (Jan Mehlich)

Zachwycające wnętrze Kaplica Boimów…

Sobór Świętego Jura

W trochę dalszej odległości od Starego Miasta znajduje się przepiękny Sobów Świętego Jura. Świątynia wybudowana została na niewielkim wzgórzu (321 m n.p.m) przyległym do miasta. Dziś otoczona jest już przez pozostałe nowsze części Lwowa. W swoim rokokowym kształcie powstała w II połowie XVIII wieku. Znawcy twierdzą, że w jej stylistyce wyczuwalny jest mocny wpływ ukraińskiej estetyki sakralnej. Sobór obecnie należy do Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, który uznaje zwierzchnictwo papieża. W 2001 roku w świątyni zatrzymał się papież Jan Paweł II. Wraz z zespołem Starego Miasta obiekt wpisany jest na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Sobór Świętego Jura we Lwowie – Zabytki Lwowa

Święty Jur to Święty Jerzy – Rzeźba św. Jerzego (zgodnie z legendą) ubijającego smoka znajduje się na górze budowli

Wnętrze świątyni – Sobór Świętego Jura

Pałac Potockich

Pałac Potockich to jedna z najbardziej luksusowych rezydencji Lwowa. Zbudowany został pod koniec XIX wieku dla hrabiego Alfreda Józefa Potockiego, który pełnił funkcję namiestnika Galicji i również krótko premiera Austrii. Ciekawostką jest to, że w 1920 roku podczas parady wojskowej na pałac spadł samolot należący do amerykańskich lotników. Katastrofa wyrządziła sporo szkód. Obecnie w obiekcie znajduje się filia Lwowskiej Galerii Sztuki, która udostępnia swoje zbiory do oglądania.

Pałac Potockich – Foto: Adrian Sitko

Dworzec kolejowy Lwów Główny

Warto podjechać kawałek dalej od centrum miasta, aby zobaczyć tę perłę architektury. Chyba, że jesteśmy turystami podróżującymi koleją. Wtedy lwowski dworzec będzie pierwszym zabytkiem, jaki napotkamy na swojej drodze. Pierwszy pociąg przyjechał do Lwowa w 1861 roku z Przemyśla. Zabytkowy dworzec został zaprojektowany przez polskiego architekta Władysława Sadłowskiego. Jego uroczyste otwarcie nastąpiło w 1904 roku. Dawniej, żeby można było wejść na dworzec w celu powitania przyjeżdżających gości, trzeba było wykupić specjalny bilet tzw. peronówkę.

Dworzec Kolejowy Lwów Główny – Zabytki Lwowa – Foto: Adrian Sitko

À propos dworca i kolei. Lwowska anegdota zaczerpnięta z przewodnika turystycznego. Na dworcu we Lwowie spotykają się dwa pociągi, jeden przyjechał ze wschodu, drugi z zachodu. Podróżni wyglądają przez okna i mówią:
– Nareszcie jestem na wschodzie! – mówi mieszkaniec zachodu,
– Otóż jestem już na zachodzie – mówi podróżny ze wschodu.

Mapa zabytki Lwowa

Zobacz także:

• Polskie ślady we Lwowie – Zwiedzanie Lwowa
• Przedwojenny Lwów na starych zdjęciach
• Wyjazd turystyczny na Ukrainę – Moje przemyślenia

Część opisów zabytków sporządzona została przy pomocy przewodnika „Lwów seria Top 10” autor Ihor Lylo.

Artykuł Zabytki Lwowa – Atrakcje i ciekawe miejsca we Lwowie pochodzi z serwisu Eloblog.

Polskie ślady we Lwowie

Po II Wojnie Światowej decyzją Józefa Stalina, przy jednoczesnej aprobacie naszych zachodnich sojuszników, została diametralnie zmieniona wschodnia granica Polski. W wyniku tej zmiany miasta, takie jak: Lwów, Stanisławów, Tarnopol, Równe i inne miejscowości znalazły się w granicach Związku Radzieckiego, a konkretnie Ukraińskiej SRR. Ostatecznie po rozpadzie ZSRR i wykrystalizowaniu się z dawnych sowieckich republik niepodległych państw, weszły one w skład niepodległej Ukrainy.

Oto jakie polskie ślady można znaleźć dziś we współczesnym Lwowie, po 70 latach od zmiany granic.

Kolumna Adama Mickiewicza

Pomnik Adama Mickiewicza to jedna z najważniejszych pamiątek po polskiej historii Lwowa. Po wojnie część polskich pomników została usunięta w niejasnych okolicznościach, a część przewieziono do kraju. Z tych najważniejszych zachowała się właśnie kolumna naszego wieszcza. Kolumna została uroczyście odsłonięta w 1904 roku. Przetrwała wszystkie wojny bez większego uszczerbku. Sztandarowy punkt każdej polskiej wycieczki.

Kolumna Adama Mickiewicza we Lwowie

Pomnik Adama Mickiewicza we Lwowie – Polskie ślady we Lwowie

Zbliżenie na pomnik Adama Mickiewicza we Lwowie

Z tyłu pomnika znajduje się herb Rzeczypospolitej Obojga Narodów – Na przemian dwa pola przedstawiają orła i pogoń

Nazwy ulic i żeliwne studzienki

Chodząc po Starym Mieście we Lwowie, należy się dobrze rozglądać po murach. Można bowiem natrafić na pozostałości polskojęzycznych nazw ulic i szyldów. Niektóre zostały specjalnie odsłonięte i wyeksponowane, inne zaś pozostawione na ogólnie nieremontowanej od wojny elewacji.

Ulica Grodzickich 1 – Polskie ślady we Lwowie

Na elewacji budynku ulica Rutowskiego

Ulica Ormiańska 32

Szyld „Pan Muszyński”

Fragment szyldu „…aparatów kościelnych”

Warto również spojrzeć pod stopy. Na części żeliwnych studzienek zachowały się również polskie napisy.

Studzienka kanalizacyjna Perkun Lwów – Polskie ślady we Lwowie

Ferrum Lwów

Cmentarz Łyczakowski

Cmentarz Łyczakowski to jedna z najwspanialszych polsko-ukraińskich nekropoli. Znajdziemy tu dosłownie cały przekrój historyczny. Od grobów powstańców styczniowych, poprzez mogiły Orląt Lwowskich, ukraińskich i polskich dawnych mieszkańców Lwowa, sowieckich oficerów, habsburskich urzędników, amerykańskich lotników, kończąc na współczesnych grobach żołnierzy poległych w Donbasie.

Cmentarz Łyczakowski we Lwowie kryje w sobie wiele śladów polskiej historii

Jedną z najważniejszych części cmentarza – zarazem ważnych polskich śladów we Lwowie – jest Cmentarz Orląt Lwowskich. Na cmentarzu znajdują się mogiły uczestników walk o Lwów z lat 1918-1920. Duża część z nich była jeszcze dziećmi… Znajdziemy tutaj również pamiątkowe pomniki amerykańskich lotników i francuskich żołnierzy poległych w walce o polską niepodległość. Cmentarz przez wiele lat pozostawał zdewastowany. Jego odremontowanie i ponowne otwarcie nastąpiło dopiero w 2005 roku.

Cmentarz Orląt Lwowskich – Polskie ślady we Lwowie

Cmentarz Orląt Lwowskich – Polskie ślady we Lwowie

Groby Orląt Lwowskich

Szer. Stanisław Klaczek – Żołnierz 1. Pułk Piechoty Strzelców Lwowskich – Lat 16

Jednym z ciekawszych i ważniejszych grobów jest symboliczna mogiła gen. Tadeusza Rozwadowskiego. Szefa Sztabu Wojska Polskiego i twórcy planów operacyjnych Bitwy Warszawskiej z 1920 roku. Generał Rozwadowski dowodził także obroną Lwowa. Mogiła jest symboliczna, gdyż po II Wojnie Światowej ciało generała przeniesiono w nieznane do tej pory miejsce.

Symboliczny grób gen. Tadeusza Rozwadowskiego

Osobną kwestię stanowi pozostała część Cmentarza Łyczakowskiego. To prawdziwe bogactwo sztuki cmentarnej i różnorodnych nagrobków, rzeźb i mauzoleów. Wśród nich wiele to dawne zachowane groby Polaków. Od zwykłych Lwowiaków, po tak sławne osoby jak Maria Konopnicka, czy Konstanty Julian Ordon.

Cmentarz Łyczakowski we Lwowie

Grób Konstantego Juliana Ordona – Obronę jego reduty w czasie powstania listopadowego opisał w swoim wierszu Adam Mickiewicz

Grobowiec, w którym spoczywa wybitny matematyk Stefan Banach – Jego pogrzeb (31.08.45 r.) tuż po zakończeniu wojny był prawdziwą manifestacją polskości przez jeszcze pozostałych w mieście Lwowiaków

Grób naszej poetki Marii Konopnickiej

Grobowiec rodziny Szajnochów

Zbliżenie na detale grobowca – Symbole (ostatecznie nieutworzonej) Rzeczypospolitej Trojga Narodów: Orzeł, Pogoń i postać Archanioła Michała – patrona Rusi

Groby powstańców styczniowych – Polskie ślady we Lwowie

Niektóre z grobów uległy dewastacji w postaci pourywanych polskich napisów

Wiele z mniej znanych grobów jest zaniedbanych, pomimo tego często symbolicznie są oplecione biało-czerwoną wstążką

Wysoki Zamek i Kopiec Unii Lubelskiej

Wysoki Zamek i Kopiec Unii Lubelskiej to ostatnie z miejsc na mojej trasie wycieczki polskimi śladami we Lwowie. Wysoki Zamek został wzniesiony na wzgórzu znajdującym się tuż przy Starym Mieście. Można do niego bez problemu dotrzeć piechotą z zabytkowego centrum Lwowa. Zamek powstał w II połowie XIV wieku, a jego budowę przypisuje się królowi polskiemu Kazimierzowi Wielkiemu. Warownia była wielokrotnie niszczona podczas licznych wojen. Ostatecznie została niemal całkowice rozebrana w XIX wieku. Pozostał tylko niewielki fragment jednego z murów.

Widok na Wysoki Zamek (obok masztu) z wieży ratusza

Wysoki Zamek we Lwowie – Pozostałości warowni założonej przez króla Kazimierza Wielkiego

Wysoki Zamek we Lwowie

Pod koniec XIX wieku na ruinach Wysokiego Zamku usypano Kopiec Unii Lubelskiej, na upamiętnienie 300 rocznicy zawarcia unii. Dziś kopiec jest już mocno zarośnięty, ale dalej służy jako jeden z najpopularniejszych punktów widokowych we Lwów.

Na szczycie Kopca Unii Lubelskiej

Koniecznie zobacz także:

• Przedwojenny Lwów na starych zdjęciach
• Polska przed II wojną światową na starym filmie

Na poniższej mapie zaznaczyłem niektóre miejsca opisane w artykule.

Artykuł Polskie ślady we Lwowie – Zwiedzanie Lwowa pochodzi z serwisu Eloblog.

Lwów jak Wrocław

Lwów zawsze nieodłącznie kojarzył mi się z Wrocławiem. Być może dlatego, że to właśnie do Wrocławia trafiło wielu Lwowiaków wysiedlonych ze swojego miasta. Być może dlatego, że powojenna historia obu tych miast jest do siebie niezwykle podobna. Być może dlatego, że na wrocławskim rynku stoi pomnik Aleksandra Fredry przywieziony właśnie ze Lwowa. Z obu tych miast wysiedlono mieszkańców, w obu musiały zapanować nowe porządki i w końcu w obu rozpoczął się proces wymazywania historii. Wspólne podobieństwa nie są jedynie domeną przeszłości. Wciąż w stosunku do Lwowa i Wrocławia co jakiś czas pojawiają się głosy rewizji granic. Polskie powiedzenie „Lwów zawsze Polski!” jest bardzo podobne do niemieckiego „Breslau ist Deutsch!”. Jako chłopak z tzw. Ziem Odzyskanych odwiedzanych przez licznych niemieckich turystów, teraz to ja byłem po tej drugiej stronie zwiedzając Lwów.

Mój turystyczny wyjazd na Ukrainę – Na tablicy Львів -Lviv (Lwów)

Tanio i przyjemnie – Wyjazd turystyczny na Ukrainę

Największą zaletą wyjazdu na Ukrainę są niskie ceny. Choć w momencie kiedy ja odwiedzałem Lwów (czerwiec 2016) ceny zdążyły już trochę wzrosnąć i nie były aż tak niskie, jak jeszcze rok wcześniej – dalej pozostawały atrakcyjne dla polskiej kieszeni. Wyjazd turystyczny na Ukrainę nie powinien więc być zbyt kosztowny, w przeciwieństwie do innych europejskich miast.

Przykładowe ceny:

• litr paliwa 20 UAH (3,10 zł)
• paczka papierosów 13 UAH (2,00 zł)
• piwo w knajpie 14 UAH (2,30 zł)
• obiad w średniej restauracji za 70 UAH (11 zł)
• obiad w lepszej restauracji 150 UAH (23,47 zł)
• przejazd taksówką z obrzeży do centrum 100 UAH (15,60 zł)

Choć czytałem dużo opinii w Internecie na temat brudu we Lwowie, to muszę przyznać, że w mojej ocenie w mieście jest zdecydowanie czysto. Przynajmniej w porównaniu do niektórych topowych europejskich miast, gdzie śmieci potrafią walać się dosłownie po ulicy. We Lwowie tego nie widziałem. Widać za to jednak zdecydowanie mniej pieniędzy na inwestycje i utrzymanie miasta. Obdrapane mury i walące się kamienice są tutaj częstym widokiem.

Piękny rynek we Lwowie – Wyjazd turystyczny na Ukrainę

Pomimo tego (i wojny) ludzie żyją tu normalnie. Chodzą do szkoły, studiują, pracują, cieszą się i bawią. Tyle, że biedniej, choć nie widać tego po nich samych, raczej po tym jak zagospodarowane jest otoczenie. Jest miło i przyjemnie, może z wyjątkiem natrętnego żebractwa. W mięście czułem się bezpiecznie, o co zresztą dba ukraińska policja (już nie milicja). Nawisem mówiąc, jej reforma zadziwiająco się udała, przynajmniej tak mówią ludzie.

Lwowskie uliczki są urokliwe, w centrum znajdziemy wiele restauracji z ogródkami piwnymi

Popularny Prospekt Swobody – Przed wojną Wały Hetmańskie

Młodzi Ukraińcy spędzający czas na Kopcu Unii Lubelskiej (tzw. Wysoki Zamek)

Ślady polskości

We Lwowie ostało się jeszcze trochę śladów polskości. Niektóre siłą rzeczy, jak np. trwałe żeliwne studzienki z polskimi napisami, inne zaś celowo odsłonięte i zachowane, jak dawne polskie napisy na kamienicach. Nie jest ich zbyt dużo, ale na pewno cieszą oko polskich turystów, których w tym mieście jest naprawdę bardzo dużo.

Odsłonięty szyld „Jan Muszczyński”

Zachowane pokrywy studzienek z polskimi napisami – Perkun Lwów

Ukraina wita Polaków

Pomimo, iż we Lwowie jest dużo polskich turystów, zaskoczyło mnie jak bardzo miasto nie jest na ich obecność przygotowane. Chyba w żadnej restauracji (oprócz ukraińsko-polskiej) nie widziałem w menu opisów w języku polskim. Co więcej, czasem zdarzało się, że brakowało ich również w języku angielskim – były tylko po ukraińsku. To zaskakujące, gdyż język ukraiński pisany cyrylicą jest kompletnie nieczytelny dla ludności na zachód od Buga. Może z wyjątkiem tych, co kiedyś w szkole mieli rosyjski. Tym samym część knajp po prostu zamyka się na zagranicznych gości, tracąc zyski lub je ograniczając.

W centrum Lwowa jest dużo porządnych knajp i restauracji – Wyjazd turystyczny na Ukrainę

Kolejny przykład to tablice informacyjne na licznych zabytkach, których we Lwowie przecież nie brakuje. Duża część z nich została współfinansowania ze środków Unii Europejskiej, przy udziale transgranicznego programu Polska-Białoruś-Ukraina. Tablice zostały przygotowane tylko w dwóch językach; po ukraińsku i angielsku. Widziałem tylko jedną polskojęzyczną tablicę przy Katedrze Łacińskiej. Brak języka polskiego, chyba najliczniejszej grupy turystów w mieście, jest zaskakujący. Tym bardziej w kontekście historycznym. Kto, jak kto, ale to właśnie Polak będzie najbardziej zainteresowany historią jakiegoś zabytku, bardziej niż Brytyjczyk czy Francuz. Od razu nasuwa mi się porównanie do Dolnego Śląska, gdzie wielojęzyczne tablice informacyjne są czymś powszechnym. Język angielski i niemiecki to absolutny „must have”, coraz częściej pojawia się również język czeski, jako ukłon w stronę turystów zza naszej południowej granicy. Wydaje się, że ukraińska turystyka musi po prostu do tego dojrzeć…

Tablica informacyjna z Klasztoru Dominikanów we Lwowie

Pomimo tego obecność turystów z Polski jest jednoznacznie oceniana przez Ukraińców pozytywnie. Przynajmniej ja nie spotkałem się z inną reakcją. Wydaje się, że Ukraińcy cieszą się na obecność Polaków, nie tylko ze względu na pozostawione u nich pieniądze.

Piękna Opera Lwowska – Wyjazd turystyczny na Ukrainę

Turystyka na Ukrainie

Wyjazd turystyczny na Ukrainę dostarcza wielu ciekawych emocji. Można by rzec, że Ukraina to zupełnie inny świat. Wiele rzeczy nie jest tu tak oczywistych, jak w Polsce czy innych krajach środkowej lub zachodniej Europy. Na przykład brak interwałów czasowych na sygnalizacji świetlnej między zapaleniem się czerwonego światła dla jednej strony, a zielonego dla drugiej, sprawia, że można wpaść pod auto. Nawet w lepszym hotelu może nas spotkać kilka „udziwnień” w kategorii obsługi gości. To są takie mniejsze i większe absurdy, które sprawiają, że jest po prostu inaczej – zarazem ciekawie. Największym jednak problem na Ukrainie jest fatalny stan dróg. Dotyczy to również tych głównych krajowych. W samym Lwowie na wielu ulicach jest jeszcze polska kostka pamiętająca przedwojenne czasy.

Droga i parking pod Dworcem Głównym we Lwowie

Wymazana historia

Jestem jednym z tych gości, który chodzi po mieście i czyta te wszystkie turystyczne tablice, które inni zazwyczaj omijają. Zaskoczyła mnie i trochę zasmuciła jedna rzecz. Na tablicach, o których pisałem powyżej, brak jest jakichkolwiek informacji o polskiej części historii Lwowa. Nie przypominam sobie, abym znalazł chociaż jedną wzmiankę, choć może miałem zwyczajnie pecha. Wydaje się, że słowo „polski” lub „Polska” po prostu nie przecisnęło się przez klawiatury redaktorów tych tablicowych informacji, pomijając lub zastępując je innymi wyrażeniami. Przeszłość wymazana kompletnie. Nawiasem mówiąc, z podobną sytuacją spotkałem się przy ukraińskim pomniku Kozaków w Wiedniu, o czym pisałem w tym artykule.

Tablica informacyjna z Pałacu Potockich we Lwowie

Siłą rzeczy znowu porównuję całą tę sytuację do Ziem Odzyskanych i Dolnego Śląska, gdzie niemieckie lub pruskie pochodzenie niektórych budynków i historycznych postaci jest wręcz powodem do dumy. A jak nie dumy, to przynajmniej powodem do afiszowania się z tą infromacją.

Zapach wojny

Ukraina jest krajem, który obecnie jest w stanie wojny z Rosją. Choć zawieszenie broni i deklaracje niektórych polityków zdają się temu przeczyć – fakt jest faktem. Lwów znajduje się daleko od strefy działań wojennych, nie jest więc przez wojnę w jakimkolwiek stopniu zagrożony. Pomimo tego w mieście idzie wyczuć pewną napiętą atmosferę i delikatny zapach wojny. Po ulicach chodzą liczne grupy umundurowanych żołnierzy na przepustkach. W restauracji można kupić symboliczny obiad dla ukraińskiego żołnierza. W cerkwiach znajdują się tablice ze zdjęciami młodych chłopaków poległych w Donbasie. Nie brak również świeżych grobów żołnierzy obsypanych niebiesko-żołtymi wieńcami. Część z nich znajduje się na Cmentarzu Łyczakowskim, dosłownie kilkaset metrów od grobów Orląt Lwowskich.

Umundurowani żołnierze na przepustkach to powszechny widok we Lwowie

Zdjęcia poległych ukraińskich żołnierzy w jednej z cerkwi

Groby poległych ukraińskich żołnierzy na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie

Bandera, dużo Bandery

Obecność Stepana Bandery (1909-1959) we Lwowie jest mocno odczuwalna. Ten ukraiński nacjonalistyczny polityk budzi skrajne emocje także na samej Ukrainie. Przez zachodnią Ukrainę w dużej części uważany jest z bohatera narodowego, natomiast na wschodzie kraju jego osoba oceniana jest negatywnie lub co najmniej sceptycznie. Bandera był jednym z przywódców Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i ideowym przywódcą Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA). Działalność Bandery i tych organizacji przez Polskę i Unię Europejską została potępiona i oceniona jednoznacznie negatywnie. Ze względu na liczne zbrodnie popełnione na Polakach (np. czystki etniczne an Wołyniu) i Żydach. Działalność OUN-B była również wymierzona przeciwko samej ludności ukraińskiej sprzyjającej Polakom lub Sowietom.

Wydaje się, że kult Bandery jest czymś nieodzownym w zachodniej części Ukrainy. Nasilił się zwłaszcza po wydarzeniach na Majdanie w Kijowie i wojnie w Donbasie. Wydaje się, że Ukraińcy w tych chwilach zaczęli szukać oparcia w swoich bohaterach. Ze względu na ich niedużą ilość, padło niestety na Stepana Banderę – ikonę walki o ukraińską niepodległość. Jego obecność, a także czerwono-czarnych banderowskich flag, można dostrzec we Lwowie naprawdę w wielu miejscach i formach. Poczynając od monumentalnych pomników, poprzez knajpy, restauracje, skończywszy na zwykłej kawie…

Pomnik Stepana Bandery we Lwowie – Степан Бандера

Banderowski namiocik na Prospekcie Swobody

Banderowska knajpa w centrum starego miasta

Kawa Banderowska – Кава Бандерівська

Jest to problem, z którym będą musieli się zmierzyć sami Ukraińcy. Problem pod tytułem – mówiąc delikatnie – bezrefleksyjnego podchodzenia do postaci Stepana Bandery. Problem, który już oddala Ukraińców do Polaków, a także Unii.

Unia, dużo Unii

Ukraińcy bardzo chcą do Unii Europejskiej. Wrażenie tego uczucia jest tak silne, że aż wprawiające w zakłopotanie. Flaga Unii tu, flaga Unii tam… Choć Ukraina nie jest w Unii, mieszkańcy Lwowa na siłę chcą umieścić jej symbol gdzie tylko można. Już zaczynają wprowadzać rejestracje samochodowe na wzór tych unijnych z niebieskim paskiem. A jak ktoś nie ma nowej rejestracji, może sobie zakupić stosowną modyfikującą naklejkę. Nie ma się czemu dziwić. Lwowiacy przekraczając granicę Polski, a tym samym Unii Europejskiej, wjeżdżają do zupełnie innego świata. Na „dzień dobry” dostają autostradę, nowe płaskie jak stół drogi. Widzą zadbane pola, domki, miasteczka. Oczywiście Polska to nie wymuskana Szwajcaria czy Austria, ale wrażenie kontrastu między Polską, a Ukrainą pozostaje niezwykle silne. Przejeżdżając przez granicę w nocy po stronie ukraińskiej są tylko ciemne puste pola, od strony polskiej bije poświata. Kolejna refleksja, jaka mnie nawiedza, jest taka: czyżby Polacy nie doceniali tego co mają?

Fagi Unii, Lwowa i Ukrainy w Ratuszu

Wizja zjednoczonej Europy w Pałacu Potockich

Pewnych rzeczy nie da się pogodzić

Zwiedzając Lwów cały czas miałem wrażenie, że pewnych rzeczy nie da się ze sobą pogodzić. Idąc lwowskimi uliczkami widzę, że z jakiegoś budynku wychodzi trzech jegomości. Ubrani są co prawda po cywilnemu, ale po elementach drobnych sortów mundurowych strzelam, że to żołnierze (być może tylko członkowie organizacji paramilitarnych). Jeden już bez ręki uciętej przy łokciu, zastąpionej tylko takim topornym hakiem-protezą. Pierwsza myśl, że stracił ją w walkach na wschodzie Ukrainy. Drugi ma wojskową czapkę w moro, na której doszył sobie naszywkę nazistowskiej SS (Schutzstaffel). Te słynne budzące w Polsce grozę i obrzydzenie dwa „piorunki”. Obok ktoś na lwowskim rynku rozstawia namiot promocyjny Batalionu „Azow”. Na jego boku widnieje emblemat formacji tzw. Wolfsangel. Wykorzystywany między innymi przez nazistów podczas wojny, jako symbol dwóch jednostek Waffen-SS. Przypomnę, że paramilitarna organizacja SS została uznana po wojnie za organizację zbrodniczą. Te odwołania do nazistowskiej symboliki, tolerowanie tego przez społeczeństwo i ta chęć przyłączenia się do zjednoczonej Europy, tego wszystkiego nie da się ze sobą pogodzić.

Namiot batalionu „Azow” (Азов) na lwowskim rynku

Dla porównania emblemat 2. Dywizji Pancernej Waffen-SS „Das Reich” – Dywizja była odpowiedzialna za masakrę francuskiej ludności cywilnej w Oradour-sur-Glane

Zwiedzając Lwów cały czas miałem wrażenie, że w którymś momencie Ukraina i Ukraińcy będą musieli podjąć decyzję. Dokonać wyboru. Oby był to dobry wybór.

Graffiti na lwowskim murze – Смерть фашизму – Śmierć faszyzmowi

Podsumowanie

Nie rozpisując się za dużo na sam koniec, napiszę tylko, że zdecydowanie mogę polecić wyjazd turystyczny na Ukrainę. Przynajmniej do Lwowa, który na zawsze pozostanie w sercach Polaków. Polecam nie tylko ze względu na historyczne sentymenty. Ukraina to po prostu ciekawy kraj. Tak bliski, a zarazem inny.

Artykuł Wyjazd turystyczny na Ukrainę – Moje przemyślenia pochodzi z serwisu Eloblog.

Lwów na starych zdjęciach

Prezentowane archiwalne fotografie pochodzą z różnych miejsc i okresów w historii miasta. Znajdują się tutaj zdjęcia z czasów II Rzeczpospolitej Polskiej, ale także z okresu kiedy Galicja i Lwów były częścią Cesarstwa Austro-Węgierskiego. Zdjęcia nie są umieszczone chronologicznie, brak jest również przypisanych dat. Większość zdjęć i opisów związanych z ulicami i budynkami zaczerpnąłem z tej rosyjskiej strony. Wrzucam na swojego bloga, aby zachować te cenne informacje dla potomnych. Nie mam pewności, czy wszystkie ulice i miejsca zostały poprawnie opisane. Jeżeli zauważyłeś jakiś błąd, proszę pozostaw sprostowanie w komentarzu.

Panorama Lwowa

Wały Hetmańskie, Opera Lwowska, Teatr Skarbka

Legionów, Wały Hetmańskie, Opera Lwowska – Archiwalne zdjęcia z Lwowa

Plac Bilczewskiego, skrzyżowanie z ulicą Gródecką – Archiwalne zdjęcia z Lwowa

Plac Halicki – Archiwalne zdjęcia z Lwowa

Plac Halicki – Archiwalne zdjęcia z Lwowa

Skrzyżowanie Legionów i Kaźmierzowskiej – Lwów na starych zdjęciach

Skrzyżowanie Piłsudskiego i Kubali – Lwów Stare Zdjęcia

Plac Halicki – Lwów Stare Zdjęcia

Budynek Muzeum Przemysłu Artystycznego we Lwowie

Budynek Politechniki Lwowskiej

Budynek Poczty Głównej

Po lewej budynek Uniwersytetu Jana Kazimierza, po prawej kościół św. Mikołaja

Ulica Akademicka – Kasyno Miejskie

Ulica Czarnieckiego – Urząd Wojewódzki

Plac Mariacki – Hotel George

Plac Krakowski – Pożar Kamienicy

Plac Mariacki

Plac Mariacki

Wały Hetmańskie i skrzyżowanie z ulicą Skarbkowską – Przedwojenny Lwów

Kościół św. Marii Magdaleny we Lwowie

Ulica Janowska i Kościół Reformatów we Lwowie

Hotel Krakowski we Lwowie – Skrzyżowanie Placu Bernardyńskiego i ulicy Piekarskiej

Skrzyżowanie ulic Hetmańskiej i Skarbkowskiej

Targ na Placu Gołuchowskich we Lwowie

Plac św. Ducha we Lwowie

Samolot na Placu św. Ducha

Lwowskie Ochotnicze Towarzystwo Ratunkowe – ulica Szerwska

Plac Gosiewskiego – Lwów na starych zdjęciach

Plac Mariacki we Lwowie

Dworzec Główny we Lwowie

Park Kilińskiego – Lwów na starych zdjęciach

Wały Hetmańskie we Lwowie

Kajzerwald i lunapark istniejący w latach 1908-1914

Targi Wschodnie – Pawilon przemysłowy, coroczna lwowska wystawa przemysłu polskiego i zagranicznego

Ulica Rutowskiego – Lwów na starych zdjęciach

Sobór św. Jura we Lwowie

Kościół św. Andrzeja i klasztor Bernardynów we Lwowie

Klasztor Bazylianów – Lwów Stare Zdjęcia

Plac św. Teodora – Lwów na starych zdjęciach

Uboga ludność Lwowa w kolejce do Miejskiej Kuchni Ludowej

Szyldy na ulicach

Polecam zwrócić szczególną uwagę na różnego rodzaju szyldy porozwieszane na lwowskich kamienicach. To dobry sposób na poznanie języka polskiego z tamtych czasów, który gdzieniegdzie różni się od współczesnych zasad pisowni. Zwłaszcza w końcówkach typu -ya, -yer, zamiast współczesnych -ia, -jer, np. fryzyer-fryzjer, galanterya-galanteria. To zaskakująco dziwne, jak przez 100 lat zmienił się język. Również niektóre słowa i wyrażenia, które zdążyły już wyjść z powszechnego użycia, mogą wydać się nad wyraz ciekawe.

Rynek, róg Trybunalskiej i Krakowskiej – Piór kwiatów i dodatków do kapeluszy

Ulica Halicka – Wełny, sukna, jedwabie

Ulica Akademicka – Fryzyer

Skrzyżowanie placu Halickiego i ulicy Krzywej – Szkoła Kroju

Plac Akademicki – Naturalna bilinska szczawa alkaliczna

Ulica Legionów – Galanterya, perfumerya

Pasaż Mikolascha – Kinematograf

Lwowskie tramwaje

Na starych zdjęciach z Lwowa możemy zobaczyć również ówczesne tramwaje. Warto wspomnieć, że tramwaje mają we Lwowie długą tradycję. Pierwsza linia konnego tramwaju pojawiła się w tym mieście w roku 1880. Pierwszy elektryczny tramwaj wyjechał na lwowskie ulice w roku 1894. Lwów był jednym z pierwszych miast z elektrycznymi tramwajami w Cesarstwie Austro-Węgierskim. W roku 1939 istniało już kilkanaście lini tramwajowych.

Zajezdnia Tramwajowa – Skrzyżowanie ulic Kadeckiej i Wuleckiej

Tramwaje we Lwowie – ulica Racławicka

Tramwaje we Lwowie – ulica Żółkiewska i Tatarska

Ulica Teatyńska we Lwowie

Tramwaj Lilpop/Sanok dostarczony do Lwowa w 1929 roku

Lwowskie pomniki

Warto jeszcze nadmienić kilka słów na temat pomników, które znajdowały się przed wojną we Lwowie. Część z nich zniknęła w niejasnych okolicznościach po zakończeniu wojny. Niektóre pozostały na swoim miejscu, jak kolumna Adama Mickiewicza. Kilka z pomników zostało po wojnie zabranych do Polski. Tak stało się np. z pomnikiem hrabiego Aleksandra Fredry, który znalazł się na Rynku we Wrocławiu. Natomiast Pomnik króla Jana III Sobieskiego został ostatecznie przeniesiony na Targ Drzewny w Gdańsku.

Plac Mariacki i Pomnik Adama Mickiewicza we Lwowie – Pomnik pozostał na swoim miejscu

Plac i pomnik Franciszka Smolki we Lwowie – Pomnik prawdopodobnie zniszczony przez Sowietów

Park Kościuszki i pomnik Agenora Gołuchowskiego – Pomnik po wojnie usunięty w niejasnych okolicznościach

Pomnik Króla Jana III Sobieskiego we Lwowie

Ten sam pomnik Króla Jana III Sobieskiego przeniesiony do Gdańska – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Nemo

Pomnik Hrabiego Aleksandra Fredry we Lwowie

Ten sam pomnik Hrabiego Aleksandra Fredry przeniesiony do Wrocławia

Artykuł Przedwojenny Lwów na starych zdjęciach pochodzi z serwisu Eloblog.

Polskie miasta na starych panoramach

Postanowiłem zebrać w jednym miejscu kilka panoram i starych rycin polskich miast. Również tych, które po wojnie znalazły się poza granicami kraju. Wszystkie odnalazłem w czeluściach Internetu, a dokładnie prawie wszystkie w Wikimediach. Ponieważ nie znam dokładnie topografii i historii każdego miasta, przy opisach posługiwałem się informacją znalezioną w Internecie. Z tego powodu mogły pojawić się pewne błędy. Jeżeli ktoś zamierza wykorzystać je w dalszej pracy, sugeruję ich ponowne dokładne zweryfikowanie.

Warszawa

Dwie panoramy Warszawy wykonane z Pragi w kierunku zachodnim. Pierwsza pochodzi z końca XVI wieku i jest jednym z najstarszych zachowanych widoków dzisiejszej stolicy Polski. Na obrazie widać Wisłę oraz most Zygmunta Augusta. Ciekawostka, jest to pierwszy stały drewniany warszawski most na Wiśle, który przetrwał tylko 30 lat. Druga panorama miasta pochodzi z połowy XVII wieku, wykonał ją szwedzki kartograf Erik Jönsson Dahlbergh. Stworzył ją na polecenie króla szwedzkiego, tuż przed bitwa pod Warszawą w roku 1656.

Warszawa na starych panoramach – rok 1589 lub 1586

Panorama Warszawy – rok 1656

Kraków

Trzy stare panoramy Krakowa. Pierwsza pochodzi z końca XV wieku. Została opublikowana w Liber Chronicarum wydanym w roku 1493. Dokładne datowanie drugiej panoramy nie jest znane, prawdopodobnie pochodzi z XVII lub XVIII wieku. Jej autorem jest holenderski grafik Peter Schenk. Ostatnia trzecia panorama dawnej stolicy Polski pochodzi z końca XVIII wieku.

Widok Krakowa w Liber Chronicarum – rok 1493

Kraków na starych panoramach – XVII lub XVIII wiek

Widok Krakowa – lata 1793-1798

Poznań

W przypadku Poznania znalazłem tylko widok perspektywiczny tego miasta. Rycina pochodzi z dzieła Civitates Orbis Terrarum, z tomu VI, wydanego przez Georga Brauna i Fransa Hogenberga. Widok przedstawia miasto od strony północnej. W prawej części ryciny widzimy Stare Miasto wraz z rynkiem oraz murami miejskimi, a lewej poznański Ostrów Tumski wraz z katedrą.

Widok perspektywiczny Poznania – rok 1617 lub 1618

Gdańsk

Pierwsza z zamieszczonych panoram Gdańska pochodzi z II połowy XVI wieku. Jedna z jej wersji została wydana w dziele Civitates Orbis Terrarum. Druga panorama pochodzi z roku 1687, jej autorem jest Peter Willer. Trzecia panorama to widok miasta z Biskupiej Górki i również pochodzi z tego samego wieku. Jej autorem jest Matthäus Merian.

Gdańsk na starych panoramach – około roku 1570

Panorama Gdańska – rok 1687

Panorama Gdańska – rok 1646 lub 1652

Wrocław

Trzy kolejne panoramy przedstawiają stolicę Śląska. Pierwsza to najstarsza panorama Wrocławia z końca XV wieku, drzeworyt autorstwa Hartmanna Schedla. Drugi obraz miasta pochodzi z połowy XVII wieku, autorstwa już wspomnianego wcześniej Matthäusa Meriana. Obie panoramy pochodzą z portalu dolny-slask.org.pl. Ostatnia panorama pochodzi z połowy XVIII wieku, prawdopodobnie wykonana na podstawie szkiców śląskiego rysownika Friedricha Bernharda Wernera.

Najstarsza panorama Wrocławia – rok 1493

Wrocław na starych panoramach – rok 1650 lub 1642

Panorama Wrocławia – rok 1736

Lublin

Jedyna panorama Lublina, jaką udało mi się odszukać. Obraz miasta autorstwa Hogenberga i Brauna pochodzi z I połowy XVII wieku.

Panorama Lublina – rok 1618

Toruń

Dwa archiwalne obrazy Torunia. Pierwszy pokazuje perspektywiczne ujęcie na zabudowania miasta oraz jego mury miejskie i umocnienia. Drugi przedstawia klasyczną panoramę miasta wykonaną od strony południowej z widoczną Wisłą i mostem. Obra archiwalne obrazy Torunia pochodzą z XVII wieku. Czasem do pierwszej panoramy podaje się rok 1500.

Toruń, mury miejskie i umocnienia – rok 1641

Panorama Torunia – rok 1500 lub 1684

Zamość

Kolejny obraz ze wspomnianego już dzieła Civitates Orbis Terrarum. Tym razem Zamość w ujęciu perspektywicznym z I połowy XVII wieku. Ciekawie pokazane są fortyfikacje miasta, zbudowane w latach 1579-1618 na zlecenie Jana Zamoyskiego. Obraz ze zbiorów Biblioteki Głównej UMCS.

Widok z perspektywy na Twierdzę Zamość – rok 1617

Opole

Pierwsza rycina przedstawia najstarszy obraz miasta, który został wykonany w I połowie XVI wieku. Widok miasta uchwycony jest z południowego wschodu. Drugi obraz przedstawia perspektywiczne ujęcie Opola z XVIII wieku, wykonany przez wspomnianego już Friedricha Bernharda Wernera. Na ostatniej rycinie widoczny jest już dziś nieistniejący zamek piastowski na Ostrówku.

Panorama Opola z południowego wschodu – rok 1535

Perspektywiczny widok Opola – XVIII wiek

Nysa

Panorama Nysy pochodząca z końca XV wieku. Została opublikowana w już wspominanym Liber Chronicarum.

Panorama Nysy – rok 1493

Przemyśl

Jedyny stary obraz Przemyśla, który udało mi się doszukać, pochodzi z I połowy XVII wieku. Rycina autorstwa Hogenberga i Brauna. Drugi jest o wiele nowszy, ponieważ pochodzi z połowy XIX wieku. Jego autorem jest Kajetan Jabłoński.

Przemyśl na starych panoramach – rok 1617

Przemyśl widok od północy – rok 1847

Lwów

Przepiękna stara panorama Lwowa pochodząca z I połowy XVII wieku. Pierwszy drukowany i znany wizerunek miasta. Rycina jest autorstwa Abrahama Hogenberga. Nad panoramą miasta góruje już nieistniejący Wysoki Zamek.

Panorama Lwowa – rok 1616

Grodno

Panorama Grodna nad Niemnem autorstwa Hogenberga i Brauna, pochodząca z II połowy XVI wieku.

Panorama Grodna nad Niemnem – rok 1575 lub później

Artykuł Polskie miasta na starych panoramach pochodzi z serwisu Eloblog.

Ta niezwykle stara mapa Polski pochodzi XVI wieku. W jej lewym dolnym rogu widzimy datowanie zapisane rzymskimi cyframi MDLXX, co odpowiadałoby rokowi 1570. Przede wszystkim zaskakuje jej spora dokładność, oczywiście jak na tamte czasy. Zachwyca mnogość zaprezentowanych miejscowości. Można też zauważyć, że mapa złożona jest z dwóch części: zachodniej i wschodniej. Mapa dostępna jest w dużej rozdzielczości (5252×4156), można ją otworzyć pod tym linkiem.

Niezwykła stara mapa Polski z 1570 roku – Autor: Wacław Grodecki

W lewym dolnym rogu, oprócz daty, widzimy również zapisanego po łacinie autora mapy „Authore Venceslao Grodecio Polono”. Autorem tym jest Wacław Grodecki herbu Radwan. Urodzony około 1535 roku duchowny katolicki i kartograf. Omawiana mapa jest w zasadzie odbitką sporządzoną w 1570 roku, na podstawie mapy Wacława Grodeckiego wydanej około 1558 roku. Była to najnowocześniejsza i najdokładniejsza mapa Królestwa Polskiego w tamtych czasach. Niektóre źródła w Internecie podają również datowanie mapy na rok 1562, ale z tego co się zorientowałem, jest to błędna informacja.

Authore Venceslao Grodecio Polono

Wacław Grodecki – Autor omawianej mapy

Przyjrzyjmy się kilku ciekawym regionom przedstawionym na tej starej mapie Polski. Tak oto prezentuje się ujście Wisły, Gdańsk i Mierzeja Helska.

Stara mapa Polski – Ujście Wisły, Gdańsk i Mierzeja Helska

A tak oto prezentuje się Małopolska, w środkowej części widać Kraków, po prawej Tarnów.

Stara mapa Polski – Małopolska i Kraków

W centralnej części mapy Mazowsze i Warszawa, do której stolicę przeniesiono dopiero w roku 1596.

Mazowsze i Warszawa

Poniżej widzimy fragment mapy z Wołyniem. W lewym dolnym rogu możemy zauważyć miejscowość Leopolis, czyli Lwów.

Fragment starej mapy – Wołyń

Artykuł Niezwykła stara mapa Polski z 1570 roku pochodzi z serwisu Eloblog.

Polska przed II wojną światową

Postanowiłem zebrać kilka filmów archiwalnych z przedwojennej Polski i złączyć je razem w jeden film. To kolejna podróż w czasie do świata, którego już nie ma. Głównymi wątkami w filmie są miasta oraz ludzie. II Rzeczypospolita Polska była krajem targanym dużymi problemami społecznymi, politycznymi i ekonomicznymi. Pomimo sporych problemów gospodarczych z kilku ziem zaborczych udało się stworzyć jeden organizm. Symbolem II RP jest przedwojenna Warszawa, nowoczesna i elegancja, aspirowała do miana „Paryża Wschodu”. Choć to już rzecz dyskusyjna. Dla mnie osobiście symbolem Warszawy z tamtego okresu jest wieżowiec Prudential. W tamtym czasie najwyższy budynek (66 m) w Polsce i drugi w Europie.

Wieżowiec Prudential w Warszawie – Polska przed II wojną światową na starym filmie

Jeżeli mówimy o Polsce przed II wojną światową nie mogło zabraknąć Wilna i Lwowa.

Pomnik Jana III Sobieskiego we Lwowie

Plac Katedralny w Wilnie

Nie mogło zabraknąć także innych dużych polskich miast: Łodzi, Poznania i Krakowa. Jedynym mniejszym miastem ujętym na filmie jest Toruń.

Panorama przemysłowej Łodzi

Opera Poznańska

Trębacz na Wieży Mariackiej w Krakowie

Brama Mostowa w Toruniu

Osiągnięcia II Rzeczypospolitej Polskiej

Pomimo młodego wieku państwa, udało się przeprowadzić kilka odważnych projektów. Dlatego postarałem się, aby na filmie nie zabrakło jednej ze sztandarowych inwestycji – Gdyni. Impulsem do gwałtownego rozwoju miasta była budowa portu i bazy Marynarki Wojennej. Z małej wioski Gdynia szybko przekształciła się w sporej wielkości miasto. Na końcu artykułu podaję (na rok 1931) stan 30 tys. ludności, jednak już w roku 1939 Gdynię zamieszkiwało 127 tys. osób. Na filmie przy porcie pokazany jest transatlantyk (chyba) MS Batory. Polska przed II wojną światową posiadała dwie tego typu bliźniacze konstrukcje.

Dworzec Morski w Gdyni

Prestiżową inwestycją II RP była także budowa kolei linowej na Kasprowy Wierch. Symbol ówczesnej polskiej myśli technicznej.

Wagonik – Kolej linowa na Kasprowy Wierch

Wojsko Polskie

Polska przed II wojną światową inwestowała spore środki finansowe w rozwój sił zbrojnych, które miały być gwarantem suwerenności kraju. Inwestycje w wojsko, zwłaszcza w nowoczesną broń pancerną i lotnictwo, wymagały sporych nakładów finansowych. Dla mało zamożnego kraju było to duże obciążenie, dlatego wdrażanie nowego wyposażenia do służby było mocno ograniczone. Na filmie pokazanych jest kilka nowoczesnych rozwiązań, czołg 7TP oraz PZL P-37 Łoś. Na samym końcu w powietrze podrywane są już trochę przestarzałe samoloty myśliwskie PZL P.11.

Czołg 7TP

Lotnicy i PZL P-37 Łoś

Samolot myśliwski PZL P.11

Pokazane na filmie

Lista miast pokazanych w pierwszej połowie filmu. Przy miastach podałem liczbę ludności według stanu na rok 1931. Miasta pokazane według kolejności w filmie.

1. Warszawa – 1 178 914 ludności
2. Kraków – 221 260 ludności
3. Lwów – 316 177 ludności
4. Wilno – 196 383 ludności
5. Łódź – 605 467 ludności
6. Poznań – 246 698 ludności
7. Toruń – 45 235 ludności
8. Gdynia – 30 210 ludności

Dodatkowe wątki pokazane w drugiej połowie filmu.

1. Podhale
2. Tatry
3. Społeczność Żydowska
4. Wojsko Polskie
5. Marynarka Wojenna
6. Lotnictwo

Artykuł Polska przed II wojną światową na starym filmie pochodzi z serwisu Eloblog.