Historia zatopionych miejsc w Polsce

Postanowiłem opisać historię kilku niezwykłych zatopionych miejsc w Polsce. Wybrałem cztery miejsca, których wspólnym mianownikiem było zalanie bądź zatopienie. Nie jest takich miejsc w Polsce dużo. Jeżeli znacie jeszcze jakieś podobne historie, zapraszam do pozostawienia komentarza. Pozdrowienia dla Moniki, która zainspirowała mnie do napisania tego artykułu. 🙂

Wineta – Słowiańska Atlantyda

Pierwsze z zatopionych miejsc związane jest z legendą o niezwykłym nadbałtyckim porcie. Według tych legend i rożnych źródeł, w rejonie ujścia Odry miał istnieć dawniej potężny i bogaty gród zwany Winetą. Gród ten położony był nad Bałtykiem, a dzięki portowi oraz dogodnej lokalizacji rozwijał handel i bogacił się już od najdawniejszych wieków. Tu krzyżowały się dwa ważne szlaki handlowe, odrzański i bałtycki. Według doniesień Wineta była zamieszkiwana przez Słowian – pogan, ale nie brakowało tu również innych ludów. Mieszkańcy Winety szybko się bogacili, a gród osiągnął spore rozmiary, jak na ówczesne standardy. Jego istnienie zostało przerwane nagle w wyniku jakiegoś wydarzenia lub kataklizmu. Według legend Winieta została zatopiona, być może na skutek gniewu bogów oburzonych przepychem i wystawnym życiem mieszkańców grodu. Podstawowe pytanie dotyczy położenia legendarnej Winety, gdyż współcześnie nie jest ono nam znane. Na mapie Pomorza z 1618 roku autorstwa niemieckiego kartografa Eilhardusa Lubinusa, znajduje się jakaś wyspa zaznaczona, jako Wineta.

Mapa Pomorza Eilhardusa Lubinusa – 1618 rok – Historia Zatopionych Miejsc

Mapa Pomorza Eilhardusa Lubinusa – Zbliżenie – Historia Zatopionych Miejsc

Dziś w tym miejscu już nie ma żadnej wyspy, ale też prawdopodobnie nie ma żadnych śladów, które mogłyby potwierdzać wcześniejsze jej istnienie. Kolejna z hipotez lokuje Winietę na wyspie Wolin. W trakcie prac archeologicznych prowadzonych na wyspie w rejonie cieśniny Dziwny odkryto wiele znalezisk. Wiele z nich posiada cechy sztuki skandynawskiej. Również w legendach wywodzących się od sag staroskandynawskich pojawia się informacja o legendarnej twierdzy Wikingów – Jomsborg. Położona miała być ona także na południowym wybrzeżu Bałtyku, w pobliżu ujścia Odry. Z biegiem czasu jej obecność zaczęto również łączyć z wyspą Wolin. Mogą to potwierdzać cechy znalezisk odnajdywanych na Wolinie. Czy zatem istniała tam legendarna Wineta? Czy jest ona także legendarną twierdzą Jomsborg z sag? Tego wciąż potwierdzić nie można.

Na temat Winety oraz odkryć na wyspie Wolin TVP Historia wyprodukowała film pod tytułem „Miasto Zatopionych Bogów”. Zachęcam do jego obejrzenia.

Możliwe miejsca położenia legendarnej WInety – Źródło: commons.wikimedia.org

Schlesiertal – Zatopiona osada górnicza

Kolejne z zatopionych miejsc w Polsce znajduje się na dnie Jeziora Lubachowskiego, zwanego też Bystrzyckim. Jeszcze w XIX wieku w miejscu, w którym łączą się Góry Wałbrzyskie i Góry Sowie, leżała górnicza wioska Schlesiertal. Nazwę wioski, czasem zapisaną „Schlesierthal”, a czasem „Schlesiertal”, możemy przetłumaczyć na „Śląską Dolinę”. Taka też potoczna nazwa utrzymała się do dnia dzisiejszego. Wioska znajdowała się w dolinie, która oddzielała dwa sudeckie pasma górskie od siebie. Dołem Śląskiej Doliny biegła rzeka Bystrzyca. Schlesiertal położona była niemalże u stóp Zamku Grodno, znajdującego się na szczycie pobliskiego wzgórza Choina. Pierwsze wzmianki o tej osadzie pochodzą już z roku 1548. Z dokumentów dowiadujemy się o specjalnej komisji wysłanej do wioski w celu zbadania stanu górnictwa w tym rejonie. W rejonie Schlesiertal bito sztolnie i prowadzono poszukiwania rud metali, jednak nie natrafiono na ich większe skupiska. Więcej na temat górnictwa w tym regionie możemy przeczytać w tym artykule. Osada posiadała swój własny kościół i aż 3 gospody. Prawdopodobnie życie w tej górniczej osadzie biegło spokojnie i powoli, aż do przełomu XIX i XX wieku, kiedy to podjęto znaczące decyzje dla regionu.

Schlesiertal i Zamek Grodno – Źródło dolny-slask.org.pl

Schlesiertal – Historia Zatopionych Miejsc – Źródło dolny-slask.org.pl

Pod koniec XIX wieku w lipcu 1897 roku doszło do jednej z największych w historii powodzi na Śląsku. Wielokrotnie o niej pisałem i mówiłem, między innymi w moim filmie o budowie zapory wodnej w Pilchowicach. Niemcy postanowili wdrożyć ambitny program przeciwpowodziowy w Sudetach, którego głównym elementem była budowa systemu zapór wodnych na rzekach, w tym na Bystrzycy. Budowę zapory rozpoczęto w roku 1911. W wyniku osadzenia zapory na Bystrzycy powstało sporej wielkości jezioro zaporowe o powierzchni około 50 ha. Zalaniu musiała ulec również Śląska Dolina i wioska Schlesiertal, które znajdowały się między wzgórzami, a które teraz stały się ścianami zbiornika. Częściowo rozebrana znalazła się bezpowrotnie pod wodą w roku 1914.

Więcej archiwalnych zdjęć tej wioski możemy zobaczyć na portalu dolny-slask.org.pl.

Jezioro Lubachowskie (Bystrzyckie) 2013 rok – Historia Zatopionych Miejsc

Stare Maniowy – Miejscowość na dnie jeziora

Podobna historia wydarzyła się 80 lat później podczas budowy zapory wodnej w Niedzicy. W jej wyniku została zalana wioska Maniowy. W momencie likwidacji posiadała 320 domów, w których żyło 1900 mieszkańców. Większa część z zabudowań została zrównana z ziemią, część obiektów zabytkowych została przeniesiona do muzeum-skansenu. Budowa zapory planowana była już w dwudziestoleciu międzywojennym, jednak nie doszło do jej realizacji z powodu wybuchu wojny. Ponownie do planów budowy zapory na Dunajcu powrócono w latach 60. Kiedy wiadome było już, że zapora powstanie, należało zastanowić się, co zrobić z wioską Maniowy. A w zasadzie, co zrobić z jej mieszkańcami, gdyż los wsi był przesądzony… Miała zostać zalana spiętrzonymi wodami Dunajca.

Maniowy na archiwalnym zdjęciu – Foto: Władysław Giełdczyński Źródło: www.nostalgia.maniowy.net

Mówiło się o przesiedleniu mieszkańców w Bieszczady. Ostatecznie jednak władze zdecydowały się na odbudowanie wioski w tym samym rejonie, tylko że kilka kilometrów dalej i wyżej. Tak, aby znalazła się poza wodami zbiornika. Jednocześnie władze widziały inne perspektywy rozwoju nowej odbudowanej miejscowości oraz całego regionu. Perspektywy rozwoju turystyki i rekreacji, które wykorzystałyby powstałe jezioro i pobliskie zamki. Prawdopodobnie z tego powodu władze nie zgodziły się na budowę przy nowych domach zabudowań gospodarczych i obór. To wywołało protesty mieszkańców, którzy w końcu całe życie spędzili na gospodarstwie. Budowa zapory w Niedzicy wywołała również protest środowisk anarchistycznych. Powstała nawet akcja „Tama Tamie”, która na początku lat 90 miała utrudnić budowę obiektu, poprzez blokady dróg. Jednak protesty i blokady nie mogły wpłynąć już na decyzję władz i budowę zapory dokończono. Napełnianie zbiornika rozpoczęto w roku 1995. Wkrótce po oddaniu zapory do użytku, nastąpił jej pierwszy poważny test. Katastrofalna powódź z roku 1997. Gdyby nie budowa zapory, prawdopodobnie tego roku większość naddunajeckich wiosek zostałaby zalana, w tym również Maniowy.

Więcej archiwalnych zdjęć polecam obejrzeć na portalu www.nostalgia.maniowy.net. Podziękowania za użyczenie zdjęć dla Pana Marka Wojtaszek z portalu maniowy.net.

Stare Maniowy – Źródło: www.nostalgia.maniowy.net

Nowe Maniowy przeniesione wyżej – Foto: Jerzy Opioła Źródło: commons.wikimedia.org

Maniowy Wczoraj i Dziś – Autor: Marek Wojtaszek Źródło: maniowy.net

Wapno – Zatopiona kopalnia soli

Ostatnie z zatopionych miejsc jest dość nietypowe. W roku 1977 doszło do jednej z największych katastrof górniczych w Polsce. Co prawda w wyniku katastrofy nikt nie poniósł śmierci, ale jej skala była ogromna i wyrządziła duże szkody na powierzchni. Powstanie kopalni soli w Wapnie sięga roku 1911. Przyczyną rozpoczęcia wydobycia było zatopienie kilka lat wcześniej dwóch innych kopalni soli w Inowrocławiu. W wyniku tych wcześniejszych wydarzeń pojawił się niedobór surowca. Kopalnia soli w Wapnie rozwijała się. W ostatnich latach funkcjonowania pracowało w niej 600 osób, a roczne wydobycie było na poziomie 460 tys. ton soli. Dużym zagrożeniem dla kopalń soli stanowi woda, która może wdzierać się do wyrobisk. Początkowo poprzez małe wycieki, które z czasem w wyniku rozpuszczania soli mogą się znacznie powiększać. Problemy z wodą w Wapnie występowały praktycznie od samego początku. Nad wysadem solnym znajdowała się bowiem mocno zawodniona czapa gipsowa. W jej rejonie stwierdzono występowanie podziemnych rowów wypełnionych ługiem.

Kopalnia Soli w Wapnie – Historia Zatopionych Miejsc – Źródło: marcusl.prv.pl

W sierpniu 1972 roku zauważono mały wyciek ługu, wydobywający się z jednego ze stropów. Na początku był on niewielki – rzędu 0,2 l/min. W 1973 roku podjęto nieskuteczną próbę jego zatamowania. Wzrost wycieku nastąpił w lecie 1976 roku, w sierpniu wynosił już 5,6 l/min. W kopalni przeprowadzono więc akcję ratowniczą, która to jednak nie doprowadziła do zahamowania wycieku. Rok później 1 lipca wyciek wynosił już 50-60 l/min, 18 lipca 127 l/min, a 3 sierpnia wzrósł do 530 l/min. Podjęto natychmiast decyzję o wstrzymaniu wydobycia w kopalni. Tempo wzrostu wycieku było ogromne. Wyciek liczono już w metrach sześciennych na minutę. W nocy z 4 na 5 sierpnia nastąpiło gwałtowne wdarcie się mas wody do wyrobisk górniczych. Oszacowano, że w ciągu 15 minut wdarło się 30000 m³ wody, to jest w tempie 2000 m³/min. W wyniku wdarcia się wody powstały puste przestrzenie pod ziemią, które zaczęły się zapadać. Na powierzchni pojawiły się zapadliska, które stanowiły zagrożenie dla ludzi i budynków. Rozpoczęto więc ewakuację ludności. Zniszczeniu ulegały budynki mieszkalne, garaże, pękały ściany murów. Ewakuowano łącznie 1402 osoby z 47 budynków. W akcji uczestniczyło również wojsko, a usuwanie szkód zajęło kilka lat. Zalanie kopalni oznaczało jej koniec. Przez 60 lat działalności wydobyto z niej 11 mln ton soli.

Więcej na temat tej katastrofy możemy przeczytać na stronie marcusl.prv.pl.

Zniszczenia zabudowań i zapadliska po katastrofie – Źródło: marcusl.prv.pl

Artykuł Historia 4 zatopionych miejsc w Polsce pochodzi z serwisu Eloblog.