Początek Riese – Najstarszy dokument – 1 grudnia 1943 roku

Najstarszy odnaleziony dokument związany z budową kompleksu Riese pochodzi z 1 grudnia 1943 roku. O ile założymy, że Śląska Wspólnota Przemysłowa (Industriegemeinschaft A.G.) była zakamuflowaną spółką realizującą budowę w Górach Sowich. Jak już wspomniano w filmie, pismo musi być co najmniej drugim dokumentem. Murarze skarżą się w nim, że dostali zbyt małe przydziały kartek żywnościowych. Przy okazji informują, że w zakładach Websky, Hartmann & Wiesen w Walimiu budują baraki dla 600 członków Organizacji Todt. Co ciekawe, samo pojawienie się w dokumencie informacji o OT jest już zaskakujące, gdyż zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami Organizacja Todt miała przejąć budowę dopiero na wiosnę 1944 roku.

Początek Riese, pismo firmy J. Stotko w sprawie przydziału kartek żywnościowych dla murarzy – Źródło: Archiwum Państwowe we Wrocławiu – Zbiory: Romuald Owczarek

Kryptonim Riese – 4 lutego 1944 roku

Najstarszy dokument, w jakim pojawia się kryptonim Riese, pochodzi z 4 lutego 1944 roku. Jest to odręczne pismo sporządzone przez firmy: Heinrich Butzer i Philipp Holzmann, które w Górach Sowich zawiązały specjalną spółkę tzw. Arbeitsgemeinschaft. Pismo skierowane do Inspekcji Przemysłowej w Świdnicy dotyczy przydziału kartek żywnościowych. Przy okazji spółka informuje, że pracuje przy zadaniu budowlanym „Bauvorhaben Riese” w Wüstegiersdorf, czyli Głuszycy.

Pismo firm Heinrich Butzer i Philipp Holzmann, w którym pojawia się kryptonim „Riese” – Źródło: Archiwum Państwowe we Wrocławiu – Zbiory: Romuald Owczarek

Jedyny odnaleziony plan Riese

Jak dotąd jedyny znaleziony plan Riese, został odnaleziony niejako przypadkiem w archiwalnych dokumentach Inspekcji Przemysłowej w Świdnicy. Drążeniem sztolni w Walimiu zajmowała się m.in. firma Albert Hoff z Wałbrzycha. Ponieważ musiała codziennie dowozić do Walimia materiały wybuchowe z Wałbrzycha, wystąpiła do Inspekcji Przemysłowej w Świdnicy o pozwolenie na budowę w Walimiu magazynu. Magazyn miał być przeznaczony do przechowywania na miejscu 100 kg saletry amonowej i 1000 szt. spłonek. Ponieważ pierwszy wniosek z 12 lutego 1944 roku został sporządzony niedbale, Inspekcja zarządała jego uzupełnienia wraz z wskazaniem lokalizacji planowanego magazynu.

Pismo firmy Albert Hoff w sprawie budowy magazynu na materiały wybuchowe w Walimiu – Źródło: Archiwum Państwowe we Wrocławiu – Zbiory: Romuald Owczarek

Według ówcześnie obowiązujących przepisów magazyn mógł się znajdować w odległości co najmniej 140 m od najbliższych zabudowań i 40 m od drogi publicznej. W związku z tym zaszła konieczność naniesienia na mapę okręgu z wymaganymi odległościami. Tak oto do Inspekcji Przemysłowej w Świdnicy została wysłana mapa ze wskazaniem lokalizacji budowy magazynu na materiały budowlane i – niejako przy okazji – naniesionym planem drążonych podziemi. Dziś znamy te podziemia, jako kompleks Rzeczka. Na dzień dzisiejszy jest to jedyny dokument, na którym naniesiono plany podziemi. Choć, co trzeba podkreślić, tylko w kształcie na początkowym etapie.

Mapa z lokalizacją magazynu, przy okazji zaznaczonym kompleksem Rzeczka – Źródło: Archiwum Państwowe we Wrocławiu – Zbiory: Romuald Owczarek

Poniżej przedstawiam mapę z lokalizacją kompleksu Rzeczka, który został wyrysowany na wyżej zamieszczonym planie. Dodatkowo umieściłem jeszcze dwa obiekty wspomniane w dokumentach: zakłady Websky, Hartmann & Wiesen oraz gospodę Schirgenschänke.

Współpraca

Film powstał przy współpracy z Centrum Kultury i Turystyki w Walimiu i Sztolni Walimskich

Zdjęcia z powietrza użyte w filmie wykonał K-motion.pl

Filmowanie z powietrza, zdjęcia z powietrza – K-motion.pl

Zobacz także polecane:

• Książki o kompleksie Riese (w tym Pana R. Owczarka)
• Rozkaz Riese – Ujawnione niemieckie dokumenty FHQ
• Wywiad z ocalałym świadkiem budowy Riese

Artykuł Początek Riese – Odnalezione dokumenty i plany pochodzi z serwisu Eloblog.

Lisia Sztolnia (Fuchsstollen)

Chyba najsłynniejsza z wałbrzyskich sztolni. Lisią Sztolnię wybudowano w latach 1791-1799 w obecnej dzielnicy Biały Kamień. Oficjalne otwarcie sztolni nastąpiło 18 września 1794 roku, które upamiętniono kamienną tablicą znajdującą się nieopodal wlotu. Sztolnia pełniła funkcję sztolni odwadniającej, a do 1854 roku również sztolni wydobywczej. Jej pierwotny wylot znajdował się pod jezdnią ulicy Armii Krajowej, natomiast obecne miejsce wylotu przy ul. Mikołaja Reja zostało wykonane na początku XX wieku. W późniejszym okresie sztolnię kilkukrotnie przedłużano, a w 1840 roku osiągnęła długość 1,7 km. Do 1854 roku sztolnią transportowano urobek w łodziach, potem wprowadzono transport kołowy przy użyciu koni jako siły pociągowej. W końcu na kopalni Fuchs urobek zaczęto wydobywać za pomocą szybów, a sztolnia została zaślepiona jako wyrobisko zbędne. W okresie powojennym sztolnia nie była wykorzystywana. W 1961 roku sztolnię wpisano do rejestru zabytków, a po utworzeniu Muzeum Przemysłu i Techniki w dawnej kopalni Julia turystom udostępniono 270 m sztolni.

Lisia Sztolnia (Fuchsstollen) – Wałbrzyskie sztolnie odwadniające

Sztolnia Fryderyk Wilhelm (Friedrich Wilhelm Stollen)

Historia tej sztolni rozpoczyna się w 1800 roku, kiedy to na potrzeby odwodnienia płytkich pokładów węgla założono sztolnię odwadniającą. Sztolnię zatwierdzono 26 kwietnia 1803 roku i należała ona do Consolidirte Fuchsgrube (kopalnia Thorez). Oprócz wspomnianej kopalni Fuchs, sztolnia odwadniała również płytko położone pokłady kopalni Morgen und Abendstern i okolice szybu Paweł (Paul Schacht). Sztolnię wentylował szyb Brade ulokowany na terenie dawnej fabryki porcelany (Porzellanmanufaktur Carl Tielsch). Szyb został zlikwidowany pod koniec XIX wieku, a w 1905 roku budynek nadszybia rozebrano w związku z rozbudową fabryki Tielscha. Wkrótce płytko położone wyrobiska zarzucono, a sztolnia straciła na znaczeniu. Dopiero w 1997 roku w związku z likwidacją wałbrzyskich kopalń, opracowany został system grawitacyjnego odprowadzenia nadmiaru wody z nieczynnych wyrobisk do rzeki Pełcznicy. Wykorzystano położenie szybu Chwalibóg (jest to najniżej położony szyb w Wałbrzychu) i bliskie sąsiedztwo dawnej sztolni odwadniającej. Wykonano przekop łączący szyb Chwalibóg ze sztolnią oraz sztolnią upadową której wylot znajduję się przy ul. Przywodnej, zaraz za dawnym hotelem Sudety. System odwadniający zaczął działać w 2002 roku. Wylot sztolni znajduję się przy Wydziale Techniczno-Inżynieryjnym Politechniki Wrocławskiej, na poziomie +391. Całkowita długość sztolni wynosi około 3,7 km. Sztolnia odprowadza około 22 m³/min wody dołowej do rzeki Pełcznicy.

Głęboka Sztolnia Szczęśliwa Pomoc (Thiefer Gliickhilf Stollen)

Sztolnia została wybudowana na początku XIX wieku. Należała do kopalni Schwester, która należała do gwarectwa Beste. Przed wybudowaniem szybów Siostrzanych pełniła rolę sztolni wydobywczej. Wylot sztolni zlokalizowany był przy ul. Wschodniej w dzielnicy Sobięcin, na poziomie +432. Po wybudowaniu szybów Siostrzanych i pogłębieniu wyrobisk, sztolnia stała się bezużyteczna i niedługo potem sztolnię zlikwidowano. Sztolnia miała 1,2 km długości, a obecnie w miejscu wlotu stoi kamienica.

Mapa górnicza dzielnicy Sobięcin – Wałbrzyskie sztolnie odwadniające

Głęboka Sztolnia Błogosławieństwo Boga (Thiefer Segen Gottes Stollen)

Sztolnia została wybudowana na początku XIX wieku. Odwadniała płytko położone chodniki kopalni Segen Gottes w Starym Zdroju. Sztolnię wentylował dalej położony szyb Feld. Sztolnia miała zaledwie 100 m długości, a obecnie wylot sztolni jest zamurowany.

Sztolnia Teresa (Theresien Stollen)

Sztolnia została wybudowana w XIX wieku. Leżała na polu o tej samej nazwie, które było częścią skonsolidowanej kopalni Błogosławieństwo Boże (Cons. Segen Gottes Grube). Sztolnia odwadniała płytkie pokłady kopalni Teresa oraz szyby Scharnhorst i Bianka. Wylot sztolni znajdował się przy ul. Starej w dzielnicy Nowe Miasto, a obecnie w miejscu wylotu stoi betonowa komórka. Sztolnia miała nieco ponad 1 km długości.

Mapa wałbrzyskich sztolni odwadniających

Artykuł Podziemny Wałbrzych – Wałbrzyskie sztolnie odwadniające pochodzi z serwisu Eloblog.

Wspomnienia z budowy Riese – Hieronim Grębowicz

Hieronim Grębowicz kontynuuje swoją opowieść związaną z pobytem w Górach Sowich. Przez około 8 miesięcy wykonywał prace związane z budową kompleksu Riese, w tym większość czasu, jako pomocnik inżyniera Hofmana. Jedna rzecz zaskakuje we wspomnieniach Pana Grębowicza. W kilku jego relacjach pojawia się informacja o Żydach, bądź też więźniach narodowości żydowskiej, których spotkał w Górach Sowich. Jak tłumaczy, kontaktów z nimi nie utrzymywano, ale dochodziło czasem do przypadkowych spotkań. Pan Grębowicz wspominał o nich kilka razy, więc nie może być raczej mowy o pomyłce. To zaskakujące, gdyż Hieronim Grębowicz uciekając w kwietniu lub maju 1944 roku raczej nie miał możliwości spotkania Żydów. Zgodnie z aktualnym stanem badań Muzeum Gross-Rosen, pierwsi więźniowie narodowości żydowskiej, którzy trafili do AL Riese, zostali wciągnięci na stan KL Gross-Rosen dopiero 24 kwietnia 1944 roku. Sama decyzja o wykorzystaniu więźniów z Gross-Rosen zapadła dopiero 9 kwietnia 1944 roku. Czy to możliwe, że Hieronim Grębowicz zdążył już ich widzieć? A może więźniowie pojawili się już wcześniej? Niestety na razie są to kolejne pytania pozostające bez odpowiedzi. Tak to już jest z badaniem tajemnic Riese, im więcej się wie i zapoznaje z tematem, tym więcej pytań pozostaje bez odpowiedzi…

Zbiorcze obozy pracy tzw. Gemeinschaftslager wykorzystywane przy budowie Riese

Ucieczka z obozu w Walimiu

Hieronim Grębowicz uciekał z obozu Walimiu (Gemeinschaftslager 1) na wiosnę 1944 roku. Był to miesiąc kwiecień lub maj. Zaskakujące jest to, jak stosunkowo duża swoboda panowała wówczas w obozie, przynajmniej w porównaniu do późniejszych filii obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Pan Grębowicz dosłownie wykorzystał wcześniej zdobyte zaufanie wsród pilnujących ich Niemców, opuścił teren hali, wsiadł do pociągu i odjechał. Jak się okazuje, nie była to sytuacja odosobniona. Tylko z obozu nr 1 w Walimiu w sumie uciekło 36 przymusowych pracowników. Takie liczby podają publikacje Muzeum Gross-Rosen. Opóźnienia w budowie, epidemia tyfusu, liczne ucieczki, to wszystko zapewne było przyczyną przekazania później prac pod zarząd Organizacji Todt. Hieronim Grębowicz uciekł do majątku pod Bierutowem, gdzie pracował wcześniej u bauera. Następnie wraz ze zbliżaniem się frontu do granic III Rzeszy, ewakuował się z ludnością niemiecką na południe przez Czechy i dalej do Bawarii. Tam został wyzwolony przez oddziały amerykańskiej armii.

Hieronim Grębowicz po wyzwoleniu przez armię amerykańską, na zdjęciu zaznaczony jest krzyżykiem w prawym górnym rogu

Dokument H. Grębowicza po wyzwoleniu w Bawarii

Współpraca

Wywiad ze świadkiem budowy Riese Panem Hieronimem Grębowiczem będzie można zobaczyć także na terenie Sztolni Walimskich. Będą prezentowane turystom w formie filmu. Serdecznie zachęcam do odwiedzenia tego kompleksu.

Film powstał przy współpracy z Centrum Kultury i Turystyki w Walimiu i Sztolni Walimskich

Sztolnie Walimskie (kompleks Rzeczka) udostępnione do zwiedzania – Foto: Grzegorz Bijak ahojMEDIA

Zobacz także: Wywiad z Hieronimem Grębowiczem część 1

Artykuł Wywiad z ocalałym świadkiem budowy Riese cz. 2 pochodzi z serwisu Eloblog.

Wywiad ze świadkiem budowy Riese

Dzięki staraniom Centrum Kultury i Turystyki w Walimiu, które jest zarządcą kompleksu Rzeczka tzw. Sztolnie Walimskie, udało się dotrzeć do świadka budowy Riese – Pana Hieronima Grębowicza. Wspomnienia Pana Grębowicza z pobytu w Górach Sowich zostały nagrane i będą teraz dostępne na YouTubie, na moim blogu, a także będą wyświetlane dla turystów w Sztolniach Walimskich. To niezwykła okazja poznać osobę, która była świadkiem budowy podziemi, które już od ponad 70 lat rozpalają umysły badaczy tajemnic historii II wojny światowej.

Marcin Pasek, Grzegorz Sanik i Hieronim Grębowicz podczas wywiadu z ocalałym świadkiem budowy Riese

Hieronim Grębowicz

Wspomnienia Pana Grębowicza były już wcześniej spisane i opublikowane w książce Zbigniewa Dawidowicza pod tytułem „Riese – Hitlerowskie podziemia śmierci”. Pan Dawidowicz szukając w latach 70-tych świadków budowy kompleksu Riese w Górach Sowich, dał ogłoszenie do lokalnej prasy. Na apel Pana Dawidowicza odpowiedział właśnie Hieronim Grębowicz, który od jesieni 1943 roku do wiosny 1944 roku, przebywał w Walimiu i wykonywał prace związane z budową podziemnego kompleksu. Oto fragment przesłanych i opublikowanych wspomnień:

Byłem w obozie pracy przymusowej. Inżynier opowiadał, że to będą fabryki zbrojeniowe i że łącznie pracuje tu około 40 tys. ludzi. Ja pracowałem od września 1943 roku do maja 1944 roku. Roboty były w stadium początkowym, tunele 100-200 metrów. Nie było jeszcze bunkrów, kolejki, wyrzutni i kasyna.

Relacja Hieronima Grębowicza – Riese Hitlerowskie Podziemia Śmierci Z. Dawidowicz str. 58

Hieronim Grębowicz – Ocalały świadek budowy Riese – Zbiory Zbigniew Dawidowicz

Dziś Hieronim Grębowicz pozostaje ocalałym świadkiem budowy Riese

Z przedstawionych relacji wynika, że Hieronim Grębowicz trafił do Walimia, jako tzw. robotnik przymusowy. Przy budowie kompleksu Riese występowały trzy główne grupy pracowników: robotnicy przymusowi, jeńcy wojenni i od wiosny 1944 roku również więźniowie filii obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Oprócz nich na terenie budowy pracowali także pracownicy etatowi poszczególnych firm wykonujących zlecenia dla spółki Śląska Wspólnota Przemysłowa (Schlesischen Industriegemeinschaft AG), a później Organizacji Todt. Hieronim Grębowicz należał do tej pierwszej grupy pracowników. Został zakwaterowany w tzw. obozie zbiorczym Gemeinschaftslager nr 1 położonym w miejscowości Wüstewaltersdorf, dziś znanej jako Walim. Obóz został zorganizowany w halach produkcyjnych zakładów włókienniczych spółki akcyjnej Websky.

Zakłady lniarskie Websky, Hartmann & Wiesen, w nich zorganizowano obóz Gemeinschaftslager nr 1 – Źródło: dolny-slask.org.pl

Więcej zdjęć dawnych zakładów przemysłu lniarskiego możemy zobaczyć na dolny-slask.org.pl.

Wspomnienia Pana Grębowicza pozostają w pewnym stopniu rozbieżne z aktualnym stanem badań prowadzonych przez Muzeum Gross-Rosen. Chodzi konkretnie o daty pierwszy transportów oraz liczebność robotników przebywających w obozie. Dla przykładu Hieronim Grębowicz mów, że w obozie przebywało 2 tys. pracowników. Oto fragment publikacji Muzeum Gross-Rosen poświęconej właśnie obozowi nr 1 w Walimiu:

„Obóz nr 1 był przewidziany dla 1500 robotników. Zorganizowano go w piętrowym budynku przędzalni spółki akcyjnej Websky. Początkowo wykorzystywano 4 sale, a od stycznia 1945 r. – pięć. Pod koniec listopada 1943 r. jako pierwsza trafiła do niego grupa 169 jeńców włoskich. Na początku grudnia przybył nowy transport, liczący 280 Polaków i Ukraińców, których umieszczono na parterze. Trzeci transport złożony z 350 robotników pochodzących z okupowanych terenów Związku Radzieckiego, tzw. Ostarbeiterów, przybył 7 stycznia 1944 r. poprzez obóz przejściowy w Rosenberg (Oleśnie Śląskim). […] Obóz nr 1 miał jeszcze jeszcze dwie filie, z których pierwsza znajdowała się w starej kuchni przędzalni Websky. Druga filia została zorganizowana przed 7 lutego 1944 r. w restauracji Gasthaus zum Bergfrieden.”

Arbeitslager Riese Filia KL Gross-Rosen D. Sula str. 16

Wüstewaltersdorf (Walim) i obóz Gemeinschaftslager nr 1

Plac budowy Riese

Hieronim Grębowicz wspomina, że na początku wykonywał prace ziemne związane z przygotowaniem dróg pod budowę kompleksu. Dopiero później trafił do brygady inżyniera Hofmana, który zajmował się wytyczaniem przebiegu kolejki wąskotorowej oraz podziemi. Te relacje są zgodne z aktualnym stanem badań na temat Riese. Pomimo obszernych relacji składanych przez Hieronima Grębowicza, nie jesteśmy w stanie jednoznacznie stwierdzić przy jakim kompleksie pracował z tajemniczym inżynierem Hofmanem. Godzina drogi od obozu w Walimiu zawęża nam obszar poszukiwań do trzech kompleksów: Osówki, Włodarza i Sobonia. Grębowicz wspomina jeszcze o tzw. „wyrzutni rakiet”, co możemy dziś powiązać z tzw. „siłownią”. To plus informacje o zbiornikach na kruszywo i szybie wskazują na kompleks Osówka. Pewności jednak nie ma…

Lokalizacja obozu w Walimiu i trzy kompleksy, przy których mógł pracować H. Grębowicz – Mapa: www.openstreetmap.org

Tak zwana „Siłowania” na Osówce – Czy na tej górze pracował H. Grębowicz wraz z inż. Hofmanem?

Wspomnienia po 70 latach

Należy podkreślić, że wspomnienia po upływie 70 lat nie są już tak „świeże”, jak z dnia wczorajszego. Hieronim Grębowicz sam mówi o tym, że pewne nazwy i nazwiska po prostu wypadają mu z głowy. Pan Grębowicz jest osobą wciąż aktywną, pomimo zaawansowanego wieku 91 lat. Wykazuje zainteresowanie historią Riese i Gór Sowich już od lat 70-tych, kiedy to kontaktował się ze Zbigniewiem Dawidowiczem. Czytał wiele książek na ten temat, stąd zna pewne nazwy i określenia ukute już po wojnie, jak np. wspomniana „wyrzutnia” z góry Osówka. Nie mógł się z tymi nazwami zetknąć w momencie swojego pobytu w Walimiu w trakcie wojny. Te wszystkie elementy należy mieć na uwadze.

Współpraca

Wywiad ze świadkiem budowy Riese Panem Hieronimem Grębowiczem będzie można zobaczyć także na terenie Sztolni Walimskich. Będą prezentowane turystom w formie filmu. Serdecznie zachęcam do odwiedzenia tego kompleksu.

Film powstał przy współpracy z Centrum Kultury i Turystyki w Walimiu i Sztolni Walimskich

Sztolnie Walimskie (kompleks Rzeczka) udostępnione do zwiedzania – Foto: Grzegorz Bijak ahojMEDIA

Zobacz także: Wywiad z Hieronimem Grębowiczem część 2

Artykuł Wywiad z ocalałym świadkiem budowy Riese cz. 1 pochodzi z serwisu Eloblog.

Podziemia Dolnego Śląska na mapie

Zacznę może od krótkiej historii tak nierozerwalnie związanej z tematem mojego opracowania. Dolny Śląsk ze swoimi sztolniami, kopalniami i tunelami naprawdę zasługuje na miano „podziemnego”. Niezwykle skomplikowana historia, ogromny zasób wydobywanych różnych surowców, to wszystko sprawiło, że dziś mamy do dyspozycji dużo podziemnych atrakcji. W zestawieniu mamy kopalnie uranu, węgla kamiennego oraz złota. Niezwykle tajemnicze podziemia z okresu II wojny światowej, podziemia miejskie z okresu XIII-XVII wieku, a także zaskakujące twory natury jak np. Jaskinia Niedźwiedzia. Górotwory, które oglądamy wewnątrz zwiedzając sztolnie z pozoru zamarłe w ruchu, pokazują nam obraz sprzed setek milionów lat.

Kopalnie i sztolnie

W naszym zestawianiu mamy kopalnie węgla kamiennego w Nowej Rudzie. Z tej kopalni wyjechał ostatni wagonik węgla kamiennego na Dolnym Śląsku. Kończąc tym samym kilkusetletnią historię wydobycia tego surowca w regionie. Ciekawostką i unikatem na skalę światową są sztolnie, w których wydobywano złoża uranu. Wydobycie tego surowca odbywało się tuż po wojnie do lat 60. Głównym odbiorcą rudy był Związek Radziecki, który pilnie potrzebował surowca do produkcji broni atomowej. Nie zabrakło także w naszym zestawieniu kopalni najcenniejszego kruszcu – złota.

Kopalnia uranu w Kowarach – Podziemia Dolnego Śląska

Podziemia miast i fortyfikacji

Podziemne fortyfikacje to głównie dwie pruskie twierdze w Srebrnej Górze i Kłodzku. Udostępnione podziemia są częścią trasy jaką pokonują turyści zwiedzający twierdze. Dodatkowo w Kłodzku, w bliskiej odległości od fortyfikacji, znajduje się multimedialna podziemna trasa turystyczna. Trasę zawdzięczamy działalności mieszkańców, którzy na przełomie XIII i XVII wieku drążyli swoje piwnice pod budynkami Starego Miasta w celach gospodarczych i militarnych.

Podziemna Trasa Turystyczna w Kłodzku – Podziemia Dolnego Śląska

II wojna światowa

Okres ostatniej wojny światowej to oczywiście sławny i zagadkowy kompleks Riese wydrążony w zboczach Gór Sowich. Podziemia Dolnego Śląska związane z wojną to nie tylko Riese. To także Muzeum Techniki Militarnej Mölke otwarte w sieroniu 2013 roku w Ludwikowicach Kłodzkich, w którym zwiedzamy fragment odkrytych korytarzy. A także Projekt Arado w Kamiennej Górze, który szczególnie polecam ze względu na formę zwiedzania.

Projekt Arado w Kamiennej Górze – Podziemia Dolnego Śląska

Twory natury

Podziemia Dolnego Śląska to także twory natury. Niewątpliwie najsławniejszym z nich jest Jaskinia Niedźwiedzia. W mojej ocenie miejsce trochę przereklamowane i bardzo drogie (parking, bilet, opłata za zdjęcia itp.). Trochę to zniechęca do oglądania tak wspaniałego miejsca. Należy jednak podkreślić, że jaskinia ma jedną dużą zaletę. Jest przystosowana do zwiedzania przez osoby niepełnosprawne.

Jaskinia Niedźwiedzia – Foto: Ciacho5 Źrodło: commons.wikimedia.org

Podziemia Dolnego Śląska to zestawienie bardzo bogate i różnorodne. Zarówno po względem tematyki, historii, a także umiejscowienia. Polecam rozłożenie zwiedzania na kilka weekendów, po kilka obiektów w ciągu dnia. Miejsc jest sporo, więc mamy zapewnioną ciekawa rozrywkę. Zwłaszcza w szare pochmurne dni, kiedy aura na powierzchni jest niesprzyjająca.

Artykuł Podziemia Dolnego Śląska pochodzi z serwisu Eloblog.