Co jest na polskich banknotach?

Oczywiście każdy odpowie, że królowie! Zgadza się, oprócz Mieszka I. Ale czy coś jeszcze? Czy zbiór różnorodnych szlaczków i wzorów jest czysto przypadkowy? Okazuje się, że jednak nie. Polskie banknoty zawierają szereg ukrytych znaków, alegorii i wkomponowanych odniesień do najważniejszej historii Polski.

W artykule zamieściłem grafiki banknotów w starej wersji, ale nowe również zawierają te same elementy.

Banknot 10 zł – Mieszko I

1. Po lewej stronie władcy znajdują się dwie rozety pochodzące z odkrytych posadzek w podziemiach Katedry w Gnieźnie.
2. Po prawej stronie władcy znajduje się roślinna ornamentyka, która nawiązuje do romańskich naczyń liturgicznych.
3. Na odwrocie banknotu znajduje się wizerunek monety sięgającej początków historii państwa polskiego. Z założenia miał być to denar pochodzący prawdopodobnie z czasów panowania księcia Mieszka I. Jednakże badacze są zdania, że może to być moneta znacznie późniejsza, bowiem wybita za panowania Mieszka II.
4. Na denarze w okręgu znajduje się wizerunek krzyża na czymś, co przypomina pół koła. Istnieją dwie interpretacje tego wzoru na denarze. Jedna mówi, iż przedstawia on wizerunek świątyni, a druga, iż jest to książęca mitra (nakrycie głowy władcy).
5. Bo bokach denara znajdują się dwie kolumny romańskie, które pochodzą z Opactwa Benedyktynów w Tyńcu.

Banknot 10 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Banknot 10 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Pkt. 1 – Posadzka w podziemiach Katedry w Gnieźnie – Foto: Lech Szymanowski Źródło: pinholeandphotodocument.blogspot.com

Pkt. 3, 4 – Denar z czasów Mieszka I lub Mieszka II

Pkt. 5 – Kolumny z Opactwa Benedyktynów w Tyńcu – Foto: Zde Źródło: commons.wikimedia.org

Banknot 20 zł – Bolesław I Chrobry

1. Po lewej stronie króla znajduje się romański portal, chyba nie nawiązuje on do żadnego konkretnego miejsca.
2. Po prawej stronie króla znajduje się korona młodego dębu, która pochodzi z Drzwi Gnieźnieńskich z Katedry w Gnieźnie. Korona dębu na drzwiach umiejscowiona jest w scenie ukazującej wystawienie zwłok św. Wojciecha.
3. Motyw z Drzwi Gnieźnieńskich znajduje się również na odwrocie banknotu, po prawej stronie denara. Jest to wizerunek lwa uchwyconego wijącej się gałęzi.
4. W centralnej części drugiej strony banknotu jest umiejscowiony denar z czasów Bolesława Chrobrego, który otoczony jest napisem PRINCES POLONIE.
5. W środku denara znajduje się wizerunek jakiegoś ptaka. W kwestii jego gatunku wciąż trwają spory. Niektórzy uważają go za reprezentację orła, ale bardziej przypomina on koguta lub pawia. Do tej drugiej teorii przychyla się większość badaczy. Prawdopodobnie jest to pierwsza moneta państwa polskiego, na której pojawił się ptak.
6. Po lewej stronie od denara znajduje się romańska rotunda, zwana też kaplicą św. Mikołaja. Jest to jeden z najstarszych zabytków budownictwa polskiego, pochodzący z XI lub co bardziej prawdopodobne z XII wieku. Rotunda znajduje się w Cieszynie.

Banknot 20 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Banknot 20 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Pkt. 2, 3 – Drzwi Gnieźnieńskie – Foto: Ferdziu Źródło: commons.wikimedia.org

Pkt. 3 – Lew z Drzwi Gnieźnieńskich

Pkt. 4, 5 – Denar Bolesława Chrobrego PRINCES POLONIE

Pkt. 6 – Romańska Rotunda w Cieszynie – Foto: Pankrzysztoff Źródło: commons.wikimedia.org

Banknot 50 zł – Kazimierz III Wielki

1. Po prawej stronie króla znajduje się litera „K” w koronie będąca królewskim monogramem. Litera pochodzi z drzwi Katedry na Wawelu.
2. W centralnej części drugiej strony banknotu znajduje się królewska pieczęć Kazimierza Wielkiego.
3. Tuż pod pieczęcią znajdują się królewskie insygnia – jabłko i berło.
4. Po prawej stronie od pieczęci znajduje się panorama Krakowa autorstwa niemieckiego kronikarza i podróżnika Hartmanna Schedla. Obraz miasta pochodzi z kroniki Liber Chronicarum wydanej pod koniec XV wieku.
5. Natomiast po lewej stronie od pieczęci znajduje się panorama Kazimierza, która również pochodzi z tej samej kroniki.

Banknot 50 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Banknot 50 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Pkt. 1 – Litera „K” na drzwiach do Katedry na Wawelu – Foto: Lestat (Jan Mehlich) Źródło: commons.wikimedia.org

Pkt. 2 – Pieczęć Kazimierza Wielkiego

Pkt. 4, 5 – Panoramy Krakowa i Kazimierza – Źródło: Liber Chronicarum

Banknot 100 zł – Władysław II Jagiełło

1. Po obu stronach wizerunku króla znajdują się rozety i elementy ornamentyki gotyckiej.
2. Na odwrocie banknotu w centralnej części znajduje się orzeł na tarczy herbowej. Pochodzi on z nagrobku Władysława Jagiełły, który znajduje się w Katedrze na Wawelu.
3. Poniżej tarczy z orłem znajduje się hełm i dwa miecze owinięte w krzyżacki płaszcz. Jest to bezpośrednie nawiązanie do zwycięstwa w Bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku.
4. Po lewej stronie od tarczy znajduje się wizerunek Zamku w Malborku.

Banknot 100 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Banknot 100 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Pkt. 2 – Orzeł Biały na tarczy umieszczony na nagrobku Władysława Jagiełły – Foto: Poznaniak Źródło: commons.wikimedia.org

Pkt. 4 – Zamek w Malborku – Foto: DerHexer Źródło: commons.wikimedia.org

Banknot 200 zł – Zygmunt I Stary

1. Na odwrocie banknotu znajduje się wizerunek orła, który pochodzi z fasady Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu. Orzeł wpisany jest w sześciokątny kartusz herbowy i opleciony literą „S”, która stanowi królewski monogram.
2. Z tyłu, za orłem znajduje się rysunek dziedzińca na Wawelu.

Banknot 200 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Pkt. 1 – Orzeł na Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu – Foto: Lestat (Jan Mehlich) Źródło: commons.wikimedia.org

Pkt. 2 – Dziedziniec na Wawelu – Foto: Lestat (Jan Mehlich) Źródło: commons.wikimedia.org

Mapa lokalizacji miejsc z polskich banknotów

A czemu są królowie?

W sumie dobre pytanie. Przez tyle lat przyzwyczailiśmy się do nowych banknotów, że umieszczone na nich wizerunki polskich władców stały się oczywistością. Młodsi z czytelników zapewne nie mieli okazji w ogóle płacić tzw. „starymi złotówkami” i milionowymi sumami. Rzut oka na starsze banknoty i kogo widzimy? Świerczewskiego, Kopernika, Waryńskiego… Niektóre z tych postaci kojarzą się jednoznacznie z pewną epoką i nie mam tu na myśli toruńskiego astronoma. Autorem chyba większości polskich banknotów jest grafik Andrzej Heidrich. Projektował on banknoty już w czasach PRLu. Po zmianach ustrojowych powierzono mu również misję zaprojektowania nowych polskich pieniędzy. Jak sam mówi uznał, że już chyba wszyscy wielcy Polacy zostali uwiecznieni na banknotach. Przyszła więc pora na królów. Stwierdził, że ich wybór będzie najbardziej bezpieczny, i co ważne – apolityczny. Do tego pomysłu przychylił się Narodowy Bank Polski.

Artykuł Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach pochodzi z serwisu Eloblog.

Szlak Orlich Gniazd – Początek Częstochowa

Nie trzeba specjalnych przygotowań, gdyż miejsc pod namiot jest co niemiara. Jedynie jeśli lubicie ciut lepsze wygody, to o łóżko trzeba zadbać już wcześniej. Ja rozpoczynam szlak od Częstochowy, a dokładnie od Sanktuarium Najświętszej Maryi Panny na Jasnej Górze. Miejsca do którego rok rocznie przybywają pielgrzymki z całej Polski i nie tylko. Jasna Góra słynie z bogatej historii m.in. obrony przed Szwedami z XVII w i Jasnogórskich Ślubów Narodu Polskiego w 1956 roku, lecz przede wszystkim jest miejscem kultu obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej.

Częstochowa – Foto: Grzegorz Posała

Zamek w Olsztynie k. Częstochowy

Zamek w Olsztynie oddalony o 16 km od Częstochowy, to pierwsze XIII-wieczne ruiny zamkowe na Szlaku Orlich Gniazd. Usytuowane są na wzniesieniu, dzięki czemu widać je już z trasy dojazdu do Olsztyna. Bilet wstępu na teren zamku kosztuje 3,50 zł, a do zwiedzenia zachowało się niewiele, jak ruiny wieży, wejście na wieże widokową oraz pozostałości murów obronnych.

Zamek w Olsztynie – Szlak Orlich Gniazd – Foto: Grzegorz Posała

Zamek w Olsztynie – Foto: Grzegorz Posała

Zamek Ostrężnik

Ruiny zamku w rezerwacie „Ostrężnik” są najmniej poznanym zamkiem na całym szlaku. Wapienne wywierzyska i baszta to najbardziej widoczne pozostałości i dowody, iż w obecnym rezerwacie bukowym był kiedyś zamek.

Ruiny zamku i rezerwat „Ostrężnik” – Foto: Grzegorz Posała

Ruiny zamku i rezerwat „Ostrężnik” – Foto: Grzegorz Posała

Zamek w Mirowie

O zamku w Bobolicach, jak i o zamku w Mirowie, krąży wiele legend. Jedna z nich opowiada o dwóch braciach (Bobol i Mir), którzy byli tak zżyci ze sobą, iż wybudowali podziemny korytarz łączący oba zamki. Legenda opowiada również o nieszczęśliwiej miłości obu braci do jednej kobiety, która została zamurowana przez jednego z braci, gdy ten dowiedział się o zdradzie z drugim.

Zamek w Mirowie – Szlak Orlich Gniazd – Foto: Grzegorz Posała

Jeśli lubicie poranne wędrówki polecam udać się od Mirowa do Bobolic, pieszo szlakiem łączącym oba te zamki. Wschodzące słońce w zamkowej otoczce zapewne pozostanie na długo w Waszej pamięci.

Zamek Bobolice o wschodzie słońca – Foto: Grzegorz Posała

Zamek w Bobolicach

Bobolice dzieli od Mirowa zaledwie 1,5 km drogi, oba zamki są w posiadaniu Państwa Laseckich. Zamek w Bobolicach dzięki senatorowi Laseckiemu nabrał bajkowego wyglądu, choć niektórzy z historyków maja mu za złe, iż fałszuje prawdę historyczną tego miejsca. Zamek jednak robi wrażenie na odwiedzających to miejsce gościach nie tylko z Polski. Wnętrze zamku jest dostępne dla zwiedzających (opłata 15 zł), ukazuje komnaty z dawnych lat, repliki zbroi i broni, a także kaplicę władcy zamku.

Zamek Bobolice – Foto: Grzegorz Posała

Zamek Bąkowiec

Zamek Bąkowiec w Morsku położony jest przy wyciągu narciarskim. W czasach PRLu utworzono w bliskiej odległości od niego ośrodek wypoczynkowy oraz owy wyciąg narciarski. Choć z pewnością jest to kontrowersyjne usytuowanie, to taką sytuację spotkamy właśnie w tym zamku. Ruiny zamku niszczeją z każdym rokiem i nie są dostępne do zwiedzania wnętrza zamku. Możemy udać się za to w wyznaczoną, choć zaniedbaną, ścieżkę edukacyjną wokół ruin.

Zamek Bąkowiec w Morsku – Foto: Grzegorz Posała

Zamek Ogrodzieniec i gród na Górze Birów

Docierając do Podzamcza, czyli zamku Ogrodzienieckiego, zauważymy okazałe ruiny zamkowe, a także wykorzystane możliwości komercyjne tego miejsca. Różnego rodzaju stragany, straganiki, gdzie można nabyć typowe rycerskie rekwizyty, miecze, tarcze i inne zabawki, które z pewnością ucieszą nasze pociechy. Już same wejście do ruin zamkowych zrobi na nas wrażenie, a cała infrastruktura zamkowa i ukazane piękno tego miejsca z pewnością da nam wiele radości. W pobliżu także polecam odwiedzić gród na górze Birów – zrekonstruowany w 2008 roku. Góra Birów jest również dostępna dla aktywnych wspinaczy.

Podzamcze Gród na Górze Birów – Foto: Grzegorz Posała

Zamek Ogrodzieniec – Szlak Orlich Gniazd – Foto: Grzegorz Posała

Pałac w Pilicy

Choć Pałac w Pilicy nie wygląda dziś, jak inne pozostałe zamki czy ruiny na Szlaku Orlich Gniazd, to wlicza się on jako zamek, gdyż w XV wieku była to posiadłość o czterdziestu komnatach, otoczona fortyfikacjami z sześcioma bastionami. Dziś jednak zobaczymy popadającą w ruinę posiadłości, a na otaczający ogród wraz z zamkiem jest oficjalny zakaz wstępu.

Pałac w Pilicy – Foto: Grzegorz Posała

Pałac w Pilicy – Foto: Grzegorz Posała

Zamek Pilcza

Zamek Pilcza usytuowany jest na wzgórzu wapiennym porośniętym przez buk i grab, można go zauważyć z daleka dzięki wybudowanej już w XIII wieku wysokiej wieży. Obecnie pozostały ruiny zamkowe, na których prowadzone są intensywne prace konserwatorsko-budowlane niepozwalające na bliższe poznanie pozostałości zamku w Smoleniu.

Zamek Pilcza w Smoleniu – Szlak Orlich Gniazd – Foto: Grzegorz Posała

Zamek w Bydlinie

Bydlin to obecnie wieś, w której w XIV wieku postawiono strażnice. Przez lata została ona rozbudowana do miana zamku, który został następnie w XVI wieku przebudowany na kościół. Najazdy szwedzkie spowodowały jednak rozgrabienie posiadłości. Dziś na miejscu zobaczymy tylko rozpadające się wysokie mury zamkowe usytuowane wśród gęstego lasu.

Zamek w Bydlinie – Szlak Orlich Gniazd – Foto: Grzegorz Posała

Zamek w Rabsztynie

Zamek w Rabsztynie usytuowany na wapiennej skale, to kolejna warownia, na której są prowadzone obecnie prace zabezpieczające i przywracające dawny blask tego zamku. Wstęp na teren zamku jest możliwy po opłaceniu biletu wstępu (4 zł), dzięki któremu można wejść na sam szczyt wieży zamkowej i obejrzeć panoramę okolic Rabsztyna. Tuż przed zamkiem znajduje się chata Antoniego Kocjana, wybitnego konstruktora szybowcowego i szefa wywiadu lotniczego AK, który odkrył tajemnice niemieckich broni V1 i V2.

Zamek w Rabsztynie – Szlak Orlich Gniazd – Foto: Grzegorz Posała

Zamek w Rabsztynie – Foto: Grzegorz Posała

Zamek Pieskowa Skała

Zamek Pieskowa Skała, jak sama nazwa wskazuje usytuowany jest na skale wapiennej, jednej z piękniejszych w Dolinie Prądnika. Zamkowi, dzięki dużym nakładom finansowym, został przywrócony dawny blask renesansowej magnackiej siedziby. Dziś znajduje się tam siedziba filii Muzeum Zamku Królewskiego na Wawelu. Tuż przy zamku jest usytuowana najbardziej wyróżniająca się skała jury – Maczuga Herkulesa.

Zamek Pieskowa Skała – Szlak Orlich Gniazd – Foto: Grzegorz Posała

Maczuga Herkulesa – Foto: Grzegorz Posała

Zamek w Ojcowie

Zamek w Ojcowie wzniesiony został przez Kazimierza Wielkiego w XIV wieku, dziś nie przypomina swej dawnej świetności. Pozostała tylko brama, wieża, studnia oraz nikłe resztki murów. We wnętrzu bramy utworzono niewielką wystawę zdjęć ukazujących dawny wygląd zamku w Ojcowie.

Zamek w Ojcowie – Szlak Orlich Gniazd – Foto: Grzegorz Posała

Zamek w Korzkwi

Przedostatni na Szlaku Orlich Gniazd to zamek w Korzkwi, usytuowany na górze Korzkiew. Obecnie w częściowo odrestaurowanym zamku znajduje się hotel, lecz prace rekonstrukcyjne wciąż trwają. Zamek, jak większość z szlaku, został wzniesiony już w XIV wieku, a budowla była idealnie dopasowana do form skalnych. Niestety zamek ze względu na swój komercyjny charakter nie jest dostępny dla zwiedzających.

Zamek w Korzkwi – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Jakub Hałun

Zamek Królewski na Wawelu

Końcowym przystankiem na Szlaku Orlich Gniazd jest Kraków, a dokładnie Wawel, który jest najokazalszym zamkiem na całym szlaku. Jego pierwsze drewniane konstrukcje powstały już przed X wiekiem, a murowany i okazały zamek powstał za panowania Władysława Łokietka. Władysław Jagiełło podwyższył mury obwodowe, a dwie najwyższe wieże Wawelu wzniósł Kazimierz Jagiellończyk. Za panowania Zygmunta Starego średniowieczną rezydencję rozpoczęto przebudowywać na nową renesansową i obecnie z tego czasu pochodzi współczesny wygląd zamku.

Zamek Królewski na Wawelu – Szlak Orlich Gniazd – Foto: Mireq

Szlak Orlich Gniazd to jedna z najciekawszych tras pieszych, rowerowych i samochodowych w całej Polsce. Warto poświęcić jej weekend, majówkę lub dłuższy urlop wakacyjny i odkryć samemu urok tego szlaku. Poniżej mapa Szlaku Orlich Gniazd z zaznaczonymi obiektami.

Artykuł Szlak Orlich Gniazd – Mapa zamków pochodzi z serwisu Eloblog.