Sokołowsko – Historia wsi Görbersdorf

Wieś Sokołowsko, do końca II wojny światowej nazywana Görbersdorf, położona jest w całości powyżej 500 m n.p.m., w samym środku Parku Krajobrazowego Sudetów Wałbrzyskich. Wypełniające Kotlinę Sokołowską mgły smętnie snują się uliczkami miejscowości, a strome ściany Gór Suchych dają osłonę przed wiatrem i odgradzają ten zakątek świata od sąsiednich Czech i wścibskich spojrzeń.

Usytuowane w głębokiej niecce, wciśnięte między pionowe górskie ściany Sokołowsko, jest wręcz skazane na swój wyjątkowy mikroklimat, który w połowie XIX wieku dał początek uzdrowisku. Nie byle jakiemu zresztą, gdyż to właśnie tutaj powstało pierwsze na świecie sanatorium leczące gruźlicę.

Nim nasza opowieść dotrze do kluczowej dla Sokołowska połowy XIX wieku i historii o Śląskim Davos, dowiedzmy się jak głęboko sięgają jego korzenie.…

Granicy dwóch krain strzegło niegdyś zamczysko…

Wieś istnieje prawdopodobnie od XIII wieku. Z racji granicznego położenia, nie wiadomo czy powstała z woli piastowskiego księcia, czy opata czeskiego klasztoru benedyktynów w Broumovie. Ostatnimi reliktami tych zamierzchłych czasów są nikłe ruiny zamku Radosno, okupujące trudno dostępny skalny cypel, położony w połowie drogi pomiędzy Sokołowskiem a schroniskiem Andrzejówka.

Co ciekawe, przez przeszło cztery stulecia wieś należała do Hochbergów, co dało panom zamku Książ realny wpływ na kształtowanie historii Görbersdorf.

Sanatorium dra Hermanna Brehmera

Zwrot akcji w historii Sokołowska następuje 170 lat temu, gdy ok. 1854 roku w tę śródgórską kotlinę dociera młody lekarz, dr Hermann Brehmer (1826–1889), by rozpocząć testowanie innowacyjnej metody leczenia nieuleczalnego – gruźlicy. W ślad za jego sukcesem, typowa górska wieś zaczyna z wolna przekształcać się w uzdrowisko, stopniowo obrastając modną wówczas uzdrowiskową zabudową, czego efekt widzimy dziś – niby to wioska, a wygląda jak niewielkie, urocze miasteczko.

Tak powstaje pierwsze na świecie specjalistyczne sanatorium przeciwgruźlicze, nazywane Śląskim Davos, choć prawdą jest, że to szwajcarskie uzdrowisko w Davos (będące tłem powieści „Czarodziejska Góra” Thomasa Manna) powstało na wzór sudeckiego. Kluczem do powodzenia uzdrowiska w Görbersdorf okazało się… chłodne i wilgotne górskie powietrze, nieodzowne w leczeniu tuberkulozy, jak niegdyś zwano gruźlicę.

Jednak by leczyć, potrzebne jest co? Oczywiście, że… szpital!

Potężny ceglany gmach o strzelistych wieżach, rozmachem i mnogością detali przywodzący twierdzę krzyżacką albo zamczysko czarnoksiężnika rodem z bajki o walce dobra ze złem, wita przyjezdnych i pozostawia niezatarte pierwsze wrażenie. Szczególnie oglądany nocą!

Grunwald. Tę triumfalną nazwę otrzymał po zakończeniu II wojny światowej, gdy na miejsce ludności niemieckiej przybyli polscy osadnicy. Do 1945 Dr. Brehmers Heilanstalt.

Strawiony pożarem w 2005 roku Grunwald dziś straszy ziejącymi pustką otworami okiennymi, gdy jednak przyjrzycie mu się bliżej… ewidentnie ktoś podjął się remontu zrujnowanego gmaszyska! Na tyle skutecznie, że mury szpitala już teraz goszczą festiwale muzyczne, fotograficzne, literackie, filmowe, a to dopiero początek! Będąca od 2007 roku właścicielem sanatorium Fundacja In Situ na tym nie poprzestaje.

Co warto zobaczyć w Sokołowsku?

Minąwszy Grunwald lądujemy w centrum miejscowości, która jest i zawsze była wioską. Co jednak rzuca się w oczy, to aż trzy kawiarnie, które mierzą się wzrokiem ponad linią głównej ulicy. Co ciekawe, żadna nie narzeka na brak klientów! Na szczególną uwagę zasługuje Kawiarenka Smaków ze swoim autorskim torcikiem bezowym, którego sława sięga najdalszych zakątków Dolnego Śląska. W środku sezonu bez rezerwacji nie podchodźcie! ; )

Festiwale, spacery pośród kwitnącej natury i uzupełnianie deficytów energii po górskich wędrówkach w Kawiarence. No jasne, ale czy to wszystko? A czy jest w Sokołowsku miejsce dla zaspokojenia potrzeb duchowych? Tak, co najmniej dwa!

Stojący na wzgórzu kościół katolicki powstał w połowie wieku XIX i początkowo służył ewangelikom. Prosty, skromny, na pozór niewyróżniający się niczym, zawiera jednak pewną niecodzienną ciekawostkę, tyle że… całkowicie zasłoniętą przez wzrokiem ciekawskich!

Pod warstwami farby kryją się malowidła autorstwa Johannesa Avenariusa, które kamiennogórski artysta stworzył w latach 30. XX wieku, a więc w przededniu wybuchu II wojny światowej. Görbersdorf znajdował się wówczas w granicach III Rzeszy Niemieckiej, której przywódca bezwględnie podporządkował każdy aspekt życia narodu interesowi NSDAP – także sztukę. Dzieło Avenariusa, pomimo że zdobi wnętrze świątynne, zawiera wątki… militarystyczne. Być może pewnego dnia będzie nam dane ujrzeć je na własne oczy.

Głęboko skryte tajemnice zamieszkują także cerkiew prawosławną, czyli przybytek nietypowy z punktu widzenia wsi śląskiej, która w ponad stuletniej historii pełniła kilka wyjątkowo osobliwych ról, w tym… domu jednorodzinnego oraz kostnicy! Przeszło 20 lat temu powróciła jednak na łono kościoła, by po dziś dzień pełnić funkcję sakralną i przyciągać rzesze zachwyconych tym niewątpliwie egzotycznym elementem turystów.

Zwiedzanie w towarzystwie? Brzmi dobrze!

Sokołowsko to scenariusz na opowieść o wielu wątkach, której na nowo powstająca po latach zapaści tożsamość składa się z licznych, poprzeplatanych w skomplikowanym tańcu warstw. Nie sposób rozwikłać tej zagadki krótkim artykułem na blogu.

Jaką mamy więc propozycję dla tych z Was, których apetyty na Sokołowsko tylko uległy wzmożeniu? Cóż… Nic nie zastąpi fizycznych odwiedzin w miejscowości i dogłębnemu zbadaniu jej historii, przyrody i atmosfery w towarzystwie przewodnika sudeckiego, mieszkańca dawnego uzdrowiska. Piszecie się na to?

W okresie jesienno-zimowym świetną opcją jest udział w nocnym zwiedzaniu Sokołowska! Spróbujemy legendarnego torcika bezowego, serwowanego w zabytkowych wnętrzach pensjonatu Leśne Źródło. Dowiemy się, co wspólnego z Sokołowskiem mają nazwiska takie jak Tokarczuk, Kieślowski, Hauptmann. Poznamy ojca Jeremiasza, który otworzy przed nami wrota prawosławnej cerkwi. Odwiedzimy leśny grobowiec zmarłego przed przeszło wiekiem lekarza. Na koniec zaś nabierzemy sił przy ognisku!

Kto idzie z nami? ; )

Artykuł Sokołowsko – Śląskie Davos pochodzi z serwisu Eloblog.

Jakie są współczesne najchętniej odwiedzane i najczęściej polecane do zobaczenia atrakcje ziemi kłodzkiej?

Mapa wszystkich opisywanych atrakcji ziemi kłodzkiej znajduje się na końcu artykułu.

Polecamy również przeczytać:

1. Kłodzko i Stare Miasto

Największe miasto całego regionu i oczywiście całej ziemi kłodzkiej, od którego wzięła ona swoją nazwę. W dawnych wiekach nazywane było „kluczem do śląska”, ponieważ przebiegał przez nie jeden z najważniejszych traktów handlowych z Czech. Najbardziej znanym obiektem w Kłodzku jest gotycki most na Młynówce, zwany też mostem św. Jana, określany często jako miniaturka Mostu Karola w Pradze. Konstrukcja pochodzi z XIII wieku, a przyczyną jego długowieczności jest prawdopodobnie zaprawa murarska z dodatkiem jajek. Na przełomie XVI i XVIII wieku mieszczanie ufundowali serię rzeźb, które przyozdobiły obydwie strony mostu. Wśród nich znalazł się rzecz jasna Jan Nepomucen – ulubiony święty kłodzczan. Najciekawszym obiektem sakralnym jest, bez dwóch zdań, Kolegiata Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Jest to jednocześnie jeden z najcenniejszych zabytków sakralnych Śląska. Początek jej budowy sięga aż XIV wieku. Wnętrze bije w oczy przepychem i połyskuje złoceniami a drewniane elementy są misternie zdobione. Część wyposażenia świątyni wyszła spod dłuta wybitnego rzeźbiarza Michała Klahra Starszego, pochodzącego z okolic Lądka-Zdroju. Ciekawostką wartą zobaczenia są również nagrobki Arnosta z Pardubic – pierwszego arcybiskupa Pragi pochodzącego z Kłodzka.

Kłodzkie Stare Miasto zachowało oryginalny i kompletny średniowieczny układ urbanistyczny, czym może się dziś poszczycić. Był on ściśle dostosowany do uformowania terenu oraz obronnej roli zamku, a później Twierdzy Kłodzkiej. Warto wspomnieć również, że na kamienicach dookoła renesansowego ratusza pozostały jeszcze gdzieniegdzie emblematy z nazwami (np. Pod Jeleniem, Pod Czarnym Niedźwiedziem), mające zadanie podobne do dzisiejszego numerowania budynków. Czasem ściany zewnętrzne znakowano także rysunkami. Odwiedzając Kłodzko warto odwiedzić również atrakcje przygotowane specjalnie z myślą o turystach, do których należą między innymi: Muzeum Ziemi Kłodzkiej oraz Podziemna Trasa Turystyczna.

2. Twierdza Kłodzko

Na Górze Fortecznej, na której obecnie wznoszą się mury twierdzy, wcześniej stał zamek, a jeszcze wcześniej gród, wymieniony po raz pierwszy w kronice Kosmasa z XII wieku. Zwiedzający mogą wejść na teren twierdzy z przewodnikiem, który po kolei, w ramach zwiedzania, opowie o jej historii, wykorzystaniu jako więzienia (w XIX wieku podjęto decyzję o ograniczeniu militarnego znaczenia twierdzy) oraz jej funkcji w trakcie wojen. W skład całego kompleksu wchodzą również: fort pomocniczy na pobliskiej Owczej Górze oraz podziemna trasa-labirynt, służąca dawniej jako korytarze kontrminerskie (uwaga! w niektórych miejscach trzeba poruszać się ‘w kucki’). Ze szczytu twierdzy rozciąga się wspaniały widok na zarówno starą jak i nową zabudowę Kłodzka, Nysę Kłodzką, a na południu pasma gór okalających całą Kotlinę Kłodzką. Obecnie twierdza należy do najlepiej zachowanych systemów obronnych w całej Europie.

3. Kopalnia węgla kamiennego w Nowej Rudzie

Nowa Ruda słynie w szczególności z renesansowo-barokowego ratusza z XIX wieku, uważanego za jeden z najpiękniejszych w Polsce. W ciągu ostatnich lat miasto zaczęło się także coraz częściej pojawiać w produkcjach filmowych (np. serial „Znaki”). Jednak najbardziej Nowa Ruda znana jest ze złóż węgla kamiennego. Pierwsze wzmianki o kopalnictwie na terenie Nowej Rudy pochodzą z XV wieku. Głównym materiałem wydobywczym był węgiel kamienny, tzw. ‘czarne złoto’. W wielu legendach możemy przeczytać o tym, jak prawdopodobnie doszło do odkrycia złóż. Na początku lat 90. XX wieku kopalnię pozostawiono w stanie likwidacji. Kilka lat później postanowiono otworzyć Muzeum Górnictwa, obecnie przekształcone w Podziemną Trasę Turystyczną „Kopalnia Węgla Kamiennego w Nowej Rudzie”, oferującą przejazd autentyczną kolejką górniczą.

4. Zamek Sarny w Ścinawce Górnej

Z początku był to renesansowy dwór na granicy Gór Sowich i Stołowych wybudowany w XVI wieku przez Fabiana von Reichenbach. Jedną z najokazalszych rezydencji rodowych na ziemi kłodzkiej stał się natomiast dopiero w wieku XVIII dzięki hrabiom von Gotzen. Wtedy też na terenie kompleksu powstała kaplica św. Jana Nepomucena. Po II wojnie światowej Sarny podzieliły los wielu dworów i pałaców na Dolnym Śląsku – weszły w skład Skarbu Państwa i przejął je PGR. Dopiero od 2014 roku na zamku trwają prace remontowe prowadzone przez „Fundację Odbudowy Dworu Sarny”, chcącej utworzyć w jego wnętrzu instytucję kulturalną. Obecnie Sarny są jednym z najciekawszych architektonicznie historycznych kompleksów pałacowo-folwarcznych zachowanych na Dolnym Śląsku. Zamek i kaplica otwarte są do zwiedzania codziennie. W jego murach działają również kawiarnia i restauracja. Pieniądze i datki zarząd zamku przeznacza na dalszy remont obiektu.

5. Sanktuarium w Wambierzycach

Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w niewielkiej wiosce jaką są Wambierzyce sprawia wrażenie wielkiego pałacu górującego nad poddanym mu miasteczkiem. Powstanie Wambierzyc związane jest z legendą z XII wieku, mówiącą jakoby Jan z pobliskiego Ratna miał w miejscu późniejszego wybudowania bazyliki cudownie odzyskać wzrok. W budowie pierwszej kaplicy pomagali podobno sami aniołowie. Całe Wambierzyce zbudowane zostały na wzór Jerozolimy. Okoliczne wzgórza noszą nazwy takie jak Horeb, Syjon, Tabor, rzeka przepływająca przez miasteczko to Cedron. Między budynkami znajduje się 12 biblijnych bram, a naprzeciwko sanktuarium długie schody prowadzą do Kalwarii (jest to jedno z największych założeń kalwaryjnych w Europie). Liczba schodów do bazyliki również ma znaczenie biblijne – na początku jest 9 schodów (tyle, ile chórów anielskich), następnie 33 (lata życia Jezusa) a na koniec 15 (wiek Maryi, gdy poczęła Jezusa lub ilość tajemnic różańcowych). Obecna świątynia z XVIII wieku została podniesiona do rangi bazyliki mniejszej w roku 1936 przez papieża Piusa XI, natomiast kardynał Stefan Wyszyński w 1980 roku koronował figurkę Matki Boskiej z XIV wieku, nadając jej tytuł Wambierzyckiej Królowej Rodzin. Zwiedzając wnętrze bazyliki warto zwrócić uwagę na wspaniałe liczne obrazy na ścianach korytarzy oraz kamienny średniowieczny ołtarz. Z drugiej strony sanktuarium znajduje się plac z platformą widokową, która pozwala spojrzeć na świątynię w mniej ozdobnym i wyniosłym świetle. Po drugiej stronie ulicy pod wzniesieniami Kalwarii obejrzeć można własnoręcznie wykonaną ruchomą szopkę z XIX wieku. Ma ona opinię największej i najstarszej w Polsce.

6. Pałac w Gorzanowie

Pierwotny średniowieczny zamek zniszczony w XV wieku został zastąpiony w wieku XVI renesansowym dworem. Lata największej jego rozbudowy przypadają na połowę wieku XVII, kiedy to właścicielem Gorzanowa był Johann Friedrich von Herberstein. W konsekwencji szczegółowo i bogato rozplanowanych prac powstała najokazalsza na ziemi kłodzkiej rezydencja pałacowo-parkowa. Po II wojnie światowej, jak wiele podobnych obiektów na Dolnym Śląsku, pałac opuszczono. Dopiero w roku 2012 „Fundacja Pałac Gorzanów” rozpoczęła jego renowację. Zwiedzanie pałacu jest bezpłatne, jednakże bardzo mile widziane są dobrowolne datki na kontynuowanie prac konserwatorskich. Przed wizytą w Gorzanowie warto upewnić się, czy danego dnia będzie możliwość odwiedzenia pałacu. Odbywają się w nim bowiem dość często różnego rodzaju imprezy kulturalne.

7. Bystrzyca Kłodzka

Bystrzyca Kłodzka jest głównym miastem Rowu Górnej Nysy. Jest także centralnie położonym miastem ziemi kłodzkiej. Słynie ona ze swojej średniowiecznej zabudowy. Do dziś możemy oglądać zachowane w całości mury miejskie z trzema wieżami (Basztą Rycerską, Basztą Kłodzką oraz Bramą Wodną). Ze względu na tyle zachowanych oryginalnych części miasta, murów i starej zabudowy Bystrzycę Kłodzką często nazywa się ‘polskim Carcassonne’. Ta tarasowa zabudowa umiejscowiona jest w widłach Nysy Kłodzkiej i Bystrzycy Łomnickiej. Budowę pierwszych obwarowań zakończono w początkach XIV wieku. Za ich wzniesienie król Jan Luksemburski postawił Bystrzycę w rzędzie tzw. miast królewskich, do których na ziemi kłodzkiej należały jeszcze Kłodzko, Radków oraz Lądek-Zdrój. Na rynku, poza rzecz jasna ratuszem, po którego pierwowzorze pozostała tylko renesansowa wieża, wyróżnia się też pomnik Trójcy Świętej oraz bardzo charakterystyczny pręgierz z napisem Deus Impios Punit (Bóg karze niegodziwych). Ciekawostką jest kościół św. Michała Archanioła, który (wbrew tradycjom, by jako świątynia religijna znajdował się w pobliżu rynku) wybudowano w najwyższym punkcie miasta. Część jego murów datuje się na XIII wiek. Będąc w Bystrzycy Kłodzkiej warto odwiedzić także Aleję Gwiazd polskiego kina w parku miejskim oraz Muzeum Filumenistyczne, mieszczące się w budynkach dawnego kościoła ewangelickiego. Jest wyjątkowe, ponieważ jako jedyne w Polsce zajmuje się historią niecenia ognia.

8. Uzdrowisko Lądek-Zdrój

Lądek-Zdrój jest jednym z najstarszych uzdrowisk w Polsce, którego wody zdrojowe znano już jako lecznicze w końcu XV wieku. Historia samego miasta sięga natomiast nawet wieku XIII. Miasto składa się z dwóch wyraźnie wyodrębnionych części – miejskiej i zdrojowej. W części miejskiej na rynku, poza eklektycznym ratuszem oraz otaczającymi go barokowymi kamieniczkami, znaleźć można kolumnę wotywną Trójcy Świętej z 1745 roku – najwybitniejsze dzieło Michała Klahra Starszego. W kamienicy przy ul. Rynek 1 mieści się natomiast (na miejscu jego dawnej pracowni) Kawiarnia Artystyczna Dom Klahra. Most św. Jana, w XVI wieku wybudowany nad Białą Lądecką, jest najstarszym w pełni zachowanym obiektem miasta. Kolejnym natomiast mostem wartym odwiedzenia jest most kryty z początków XX wieku, wchodzący dawniej w skład Instytutu Sanatorium Lądeckiego. Największy gmach części uzdrowiskowej, Zakład Przyrodoleczniczy „Wojciech” powstał w XIX wieku na miejscu pierwotnego z wieku XVII. W swoim wnętrzu kryje marmurowy basen wzorowany na łaźni tureckiej w Budzie. Oprócz niego wzrok przykuwają także kamienne wanny do kąpieli leczniczych, natomiast pod kopułą budynku znajduje się pijalnia wód mineralnych („Zdzisław” oraz „Maria Skłodowska-Curie”). „Wojciech” jest uważany za jeden z najpiękniejszych obiektów uzdrowiskowych w Polsce. Uzdrowisko w Lądku-Zdroju oferuje trzy baseny termalne oraz stanowiska do hydroterapii i kąpieli leczniczych. Największym bogactwem kurortu są ciepłe źródła mineralne – termy o unikalnym na skalę europejską składzie chemicznym (siarczkowo-fluorkowym). Wody te mają wiele leczniczych właściwości, a Lądek-Zdrój to jedyne w Polsce uzdrowisko wykorzystujące je w procesie leczenia.

9. Kopalnia uranu w Kletnie

Po zakończeniu II wojny światowej, Związek Radziecki, który wkroczył na tereny Dolnego Śląska, poszukiwał złóż uranu potrzebnego do budowy bomby atomowej. Kopalnia w Kletnie zyskała wtedy pseudonim „Kopaliny”. Obejmowała aż 20 wyrobisk o łącznej długości 37 km. Poszukiwaczom udało się wydobyć 20 ton rudy uranu. Obecnie do zwiedzania udostępniona jest jedynie sztolnia numer 18. Turystom oferuje się zobaczenie wielu oświetlonych w kopalni kolorowych minerałów oraz wystawy – starych map i lamp górniczych oraz innego sprzętu pokazującego, jak pracowali górnicy od średniowiecza po czasy współczesne. Jedna z wystaw pokazuje również geologiczną historię Masywu Śnieżnika.

10. Jaskinia Niedźwiedzia

W 1966 roku w trakcie prac w kamieniołomie marmuru w pobliżu Kletna odkryto przez przypadek obecnie jedną z najdłuższych i najgłębszych jaskiń w Polsce. Już w 1983 roku kilka poziomów i długie na parę kilometrów korytarze udostępniono turystom. Najniższym poziomem prowadzi trasa ekstremalna. Ten, kto odważy się nią przejść, będzie miał jedyną w swoim rodzaju okazję zobaczyć, jak wygląda jaskinia oczami prawdziwego ‘grotołaza’. Poza stalaktytami, stalagmitami i stalagnatami przyuważyć można wiele innych fantazyjnych form skalnych i naciekowych. Dostrzec da się także rzadko spotykane perły jaskiniowe zwane pizoidami. W jaskini znaleziono wiele szczątków zwierzęcych, często już tych wymarłych. Najwięcej jednak odkryto kości Niedźwiedzia Jaskiniowego (ursus spelaelus) i właśnie z tego powodu nadano jaskini miano Niedźwiedziej.Podczas zwiedzania warto zapytać przewodnika o nietoperza zatopionego w kalcytowej szacie naciekowej, którego z roku na rok widać coraz słabiej.

11. Jaskinia Radochowska

Jedna z największych jaskiń w Sudetach (aczkolwiek nie dorównująca Jaskini Niedźwiedziej pod względem długości, ma bowiem jedynie 500 metrów), zlokalizowana w Górach Złotych. Znana była natomiast dużo wcześniej niż Niedźwiedzia – już w XVIII wieku. Największą atrakcją jaskini, poza różnorodną szatą naciekową, jest jeziorko, w którym żyją endemiczne gatunki skorupiaków (studniczki tatrzańskie). Jaskinia nie jest oświetlona i przystosowana dla większych grup turystów. Zwiedzanie odbywa się zawsze z przewodnikiem i z wyposażeniem składającym się na w latarkę i kask.

12. Międzygórze

Międzygórze najbardziej znane jest dzięki swojej dawnej właścicielce Mariannie Orańskiej. W XIX wieku właśnie dzięki niej ta niewielka wieś zaczęła przekształcać się w znane na ziemi kłodzkiej letnisko. Wtedy też miejscowość zaczęła zapełniać zabudowa w tradycyjnym stylu tyrolskim. Jest to na pewno aspekt mocno wyróżniający Międzygórze na tle innych pobliskich miejscowości. Jednym z najpiękniejszych obiektów wybudowanych w tym stylu są: budynek dawnego sanatorium dr. Jaenischa (obecnie Dom Wypoczynkowy „Gigant”) oraz dworek myśliwski księcia Albrechta (obecnie Ośrodek Wypoczynkowy „Sabat”). Podczas pobytu w Międzygórzu warto odwiedzić Ogród Bajek, założony w hołdzie wszystkim baśniom i Duchowi Gór. Już od stu lat w ogrodzie pojawiają się co jakiś czas nowe bajkowe postacie. Nie można zapomnieć także o Wodospadzie Wilczki. Jest on jednym z najwyższych w Sudetach (22 metry). Warto wspomnieć, że w XIX wieku poprowadzono prace upiększające, dzięki którym Wilczki stały się jeszcze wyższe (27 metrów). Obok karkonoskiego Kamieńczyka były wtedy najwyższe w całych Sudetach. Niestety podczas powodzi tysiąclecia w 1997 roku kamienny 5-metrowy próg nie wytrzymał naporu wody, tak też wodospad powrócił do swojej dawnej postaci.

13. Sanktuarium Maria Śnieżna na Iglicznej

Początek pielgrzymkowego charakteru tego miejsca sięga jeszcze XVIII wieku, kiedy to wójt pobliskiego Wilkanowa przywiózł figurkę Matki Boskiej z sanktuarium w Mariazell (miasto w Austrii). Początkowo została umieszczona pod konarem wielkiego buka na górze Igliczna. Lata później okazało się, że ocalała po przejściu w tamtym miejscu potężnej wichury. Uznano ją z tego powodu za cudowną. Początkowo na Iglicznej wybudowano kapliczkę, do której (z uwagi na ów cud) coraz liczniej zaczęli przybywać pielgrzymi. Z myślą o nich w XIX wieku powstał budynek schroniska. W 1983 roku cudowną figurkę koronował papież Jan Paweł II. Obecnie, na ołtarzu głównym (już nie kaplicy a sanktuarium) znajduje się jej kopia. Na Iglicznej warto zobaczyć także jedną z kilku na ziemi kłodzkiej wykonanych własnoręcznie ruchomych szopek.

14. Masyw Śnieżnika i Śnieżnik

Masyw Śnieżnika jest najwyższym pasmem polskiej części Sudetów Wschodnich. Jego najwyższym szczytem jest Śnieżnik, wznoszący się na wysokość 1426 m n.p.m. Przy dobrej pogodzie ze Śnieżnika da się dostrzec nawet Ślężę oraz Śnieżkę. Podobnie jak z Orlicy w Górach Orlickich tak i ze Śnieżnika modnym było podziwianie przez XIX-wiecznych turystów wschodów i zachodów słońca. W obrębie Masywu zapoczątkowała to królewna Marianna Orańska, do której dawniej należało wiele terenów ziemi kłodzkiej. Poleciła ona wybudować na Hali pod Śnieżnikiem pierwsze turystyczne schronisko, obecnie „Pod Śnieżnikiem”. Z czasem, ku podniesieniu atrakcyjności szczytu, z inicjatywy Kłodzkiego Towarzystwa Górskiego wybudowano kamienną wieżę widokową. Po latach zaniedbaną, by zapobiec jej możliwemu zawaleniu, wysadzono ją w powietrze w roku 1973. W zeszłym roku udostępniono nowo wybudowaną wieżę widokową (której pierwsza wersja nie spodobała się miłośnikom Śnieżnika – na szczęście szare blachy zamieniono na kamienną obudowę). Wieża ma 34 m wysokości (czyli o 0,5 m więcej niż jej poprzedniczka), jest otwarta całą dobę a wejście na nią jest bezpłatne. Warto wspomnieć, że Śnieżnik jest górą graniczną. Jedna część jego wierzchołka należy do Polski, druga natomiast do Republiki Czeskiej. Czeskim symbolem Śnieżnika jest kamienna rzeźba słoniątka stojąca na szczycie już od 1932 roku. Wtedy też, w 10 rocznicę spotkań, ustawili ją członkowie pewnego niemieckiego zespołu artystów-poetów, chcących zniwelować różnice pomiędzy niemieckim a czeskim artyzmem. Nazwa grupy „Jescher” prawdopodobnie miała być inspiracją do wyboru na rzeźbę słonia – podobno bardzo podobny dźwięk wydają słonie podczas kichania.

15. Zamek w Międzylesiu

Zamek jaki możemy zwiedzać do dziś powstał jako siedziba rodu von Glaubitz. Nie zachował się niestety cały kompleks, ponieważ jego część została zniszczona podczas wojen husyckich w XV wieku. Najstarszym zachowanym reliktem jest tzw, „Czarna Wieża”, pozostałość gotyckiej części budowli obronnej jeszcze z XIV wieku. Kolejną częścią jest dobudowany do kompleksu pałac renesansowy z wewnętrznym dziedzińcem należący do rodu Tschirnhausów. Ostatnią częścią jest, tym razem barokowy, dwuskrzydłowy pałac wzniesiony dla hrabiego von Althann, którego ród posiadał dobra w Międzylesiu i pobliskim Wilkanowie aż do końca drugiej wojny światowej. Warto wspomnieć, że nazwisko von Althann pojawia się często w legendach o międzyleskim rejonie ziemi kłodzkiej. Obecnie jedno z barokowych skrzydeł pałacu zaadaptowano na restaurację i pokoje hotelowe dla turystów. Zamek w Międzylesiu można zwiedzać zarówno w dzień (w sezonie czynny poza poniedziałkami, poza sezonem lepiej umówić się telefonicznie) jak i w nocy (wymagane wcześniejsze grupowe umówienie terminu).

16. Autostrada Sudecka

Początki obecnej drogi wojewódzkiej nr 389 sięgają lat 30. XX wieku, kiedy to w ówczesnych Niemczech rozpoczęto planowanie budowy szosy biegnącej przez całe Sudety – od Zittau do Opavy (wtedy Czechosłowacja). Cała inwestycja była reklamowana jako ‘górska droga widokowa’, jednakże samo miejsce budowy i zbliżająca się II wojna światowa podają w wątpliwość jedynie turystyczne walory trasy. Za strategicznym przeznaczeniem Drogi czy też Autostrady Sudeckiej przemawia również jej położenie (równoległe do budowanych w Czechosłowacji granicznych fortyfikacji), a także bunkry. Część z nich znajduje się w pobliżu schroniska Jagodna na Przełęczy Spalona. Zamaskowane są w sposób przypominający przydrożne chaty. Kolejne znajdują się natomiast w rejonach Przełęczy nad Porębą. Dodatkowym aspektem militarnym trasy jest chodnik minowy, mający umożliwić wysadzenie kawałka drogi jeśli zaszłaby taka potrzeba. Tylko dwa fragmenty Autostrady Sudeckiej zostały oddane do użytku – zachodni w Karkonoszach oraz wschodni w Górach Orlickich i Bystrzyckich. Warto wspomnieć, że część wschodnia dzieli się na Drogę Sudecką i Drogę Orlicką – najwyżej położoną górską drogę w Polsce (zaczyna się na Przełęczy Polskie Wrota a kończy na Rozdrożu pod Hutniczą Kopą). Popularną dawniej nazwą była Droga Göringa – „wielkiego łowczego” III Rzeszy, który podobno przyjeżdżał w Góry Bystrzyckie i Orlickie na polowania. Dawniej, jadąc Autostradą Sudecką, podróżni mogli napawać się wspaniałymi widokami ziemi kłodzkiej i Masywu Śnieżnika. Teraz niestety zbocza górskie obrosły drzewami tak też widoki nie są już tak fascynujące jak kiedyś. Sama trasa biegnie natomiast przez wiele ciekawych miejsc takich jak: Zieleniec, Dolina Dzikiej Orlicy, ruiny zamku Szczerba czy Solna Jama.

17. Zieleniec

Zieleniec to niewielka wioska górująca nad Dusznikami-Zdrój, położona na zboczach Gór Orlickich. Zaraz obok, pomiędzy drzewami, kryje się unikatowy rezerwat przyrody „Torfowisko pod Zieleńcem”, który bywa porównywany do arktycznej tajgi i tundry. Najbardziej Zieleniec jest znany jednakże jako ośrodek sportów zimowych, a jego narciarskie tradycje sięgają aż XIX wieku. Zieleniec Ski Arena to jedna z największych w Polsce stacji narciarskich. Obejmuje 22 km tras o zróżnicowanym poziomie trudności, najdłuższa zaś liczy aż 2800 m. Cały stok posiada sztuczne oświetlenie, dzięki czemu jazda na nartach może trwać nawet do późnych godzin wieczornych. Dla turystów chcących wybrać się na narty na dłuższy czas, godnym polecenia obiektem noclegowym jest Schronisko PTTK „Orlica” – jeden z najstarszych budynków wybudowanych na terenie Zieleńca. Warto wspomnieć, że dawne schronisko na pobliskiej Orlicy (najwyższym szczycie polskiej części Gór Orlickich, 1084 m n.p.m.) prowadzone było przez Heinricha Rübartscha – pioniera turystyki górskiej i narciarstwa w Sudetach. To właśnie on, według podań, zostawił pierwsze ślady nart w Górach Orlickich.

18. Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju

Mieści się ono w młynie papierniczym z przełomu XVI/XVII wieku. Jest to bezcenny zabytek techniki na skalę światową. Uznany został za pomnik historii, ponadto pod względem architektonicznym jest jednym z najciekawszych tego typu obiektów w Europie. Tematem wiodącym ekspozycji stałej jest historia papieru i sposobu jego wytwarzania na świecie, w Polsce i na Śląsku. Obecne są także wystawy dotyczące druku, metod produkcji oraz papierów o różnych właściwościach. Ponadto od niedawna w muzeum znajdują się wystawy o polskim pieniądzu papierowym oraz sztuce papieru. W postaci wystaw czasowych Muzeum Papiernictwa ma do zaoferowania swoim gościom również coś zupełnie nowego. Największą, zdaje się, atrakcją jest możliwość zobaczenia na własne oczy, jak wygląda proces czerpania papieru. Można nawet spróbować zrobić to samemu i zabrać wytworzony przez siebie papier na pamiątkę.

19. Ruiny zamku Homole

Ruiny zamku z czerwonego krzemienia zobaczyć można na szczycie wzgórza Gomoła. Góruje ona nad tzw. Polskimi Wrotami. Jest to część dawnego szlaku bursztynowego (obecnie drogi krajowej nr 8), którego Homole strzegło kiedyś przed rabusiami. Zamek powstał już w XIII wieku i stanowił centrum niewielkiego, istniejącego wtedy państewka homolskiego, które ówcześnie obejmowało tereny współcześnie i polskie i czeskie. W okresie wojen husyckich w XV wieku Homole przejęli rycerze rabusie. Zamek służył im aż do XVI wieku. Później niestety coraz szybciej przemieniał się w ruinę. Dziś na czubku bardzo stromego szczytu można podziwiać jedynie pozostałości w postaci śladów muru obwodowego i suchej fosy oraz wieży-donżonu. Już w XVIII wieku ruiny stały się celem wycieczek kuracjuszy z pobliskich Dusznik-Zdroju. Zaadaptowano wtedy wzgórze na ‘romantyczny zakątek’. W ostatnich latach postanowiono przywrócić Homoli dawną świetność, tym samym wybudowano schody na szczyt (na który wcześniej dość niebezpiecznie było się wdrapać) oraz drewnianą ścieżkę ułatwiającą przejście obok zdradliwych moczarów. Na trasie ustawiono również tablice informacyjne z ciekawostkami o historii zamku oraz faunie i florze okolicznego terenu.

20. Uzdrowisko Kudowa-Zdrój

Bad Kudowa – jedno z najbardziej znanych w XIX wieku niemieckich uzdrowisk. Obecnie poszczycić może się zachowaną typową starą uzdrowiskową zabudową. Niezmieniony pozostał także układ Parku Zdrojowego. Zaraz po wejściu na jego teren ukarze nam się okrągła hala mieszcząca płatną Pijalnię Wód Zdrojowych („Marchlewski” i „Śniadecki”). Dalej połączona jest ona z gmachem sali koncertowej. Z drugiej strony znajduje się natomiast sanatorium „Zameczek”, w którym to w roku 1813 zawarto konwencję pomiędzy Prusami, Austrią i Rosją, która była przedwstępem do Kongresu Wiedeńskiego. Drugie i o wiele większe sanatorium góruje nad parkiem z drugiej strony. Początkowo „Książęcy Dwór” obecnie „Polonia”, pojawił się w trzyodcinkowej produkcji pt. „Hotel Polanów i jego goście”. Za „Zameczkiem” wznosi się dość stromo Góra Parkowa, nosząca na swoim grzbiecie starą kaplicę ewangelicką, Altankę Miłości z widokiem na park i pobliskie Czechy oraz „Beatkę” – przekaźnik radiowo telewizyjny, górujący nad całą Kudową. Przechodząc obok muszli koncertowej i pod „Teatrem pod blachą” główną aleją dotrze się do Stawu Zdrojowego, na którego środku w ciepłe dni pojawia się niewielka fontanna. Zaraz obok alei znaleźć można tzw. „Pająka” – ujęcie wody zdrojowej „Moniuszko”. Jest to oczywiście odwołanie do Stanisława Moniuszki, ojca polskiej opery narodowej (Międzynarodowe Festiwale Moniuszkowskie odbywają się w Kudowie-Zdroju co roku w sierpniu już od ponad 60 lat), którego popiersie zobaczyć można w Ogrodzie Różanym nieopodal „Zameczka”. Woda „Moniuszko” jest dostępna za darmo, niektórzy jednak uważają, że jej zapach i smak nie są równie dobre, co „Marchlewskiego” i „Śniadeckiego”. Z myślą o najmłodszych, vis a vis „Pająka” postawiono się plac zabaw, natomiast po uliczkach parku jeździ „Ciuchcia Balbinka”, która zabiera na przejażdżki dzieci z rodzicami. Warto zwrócić uwagę na zastanawiające rzeźby ptaków zrobione z szarego podziurawionego materiału. Wyglądają dość przerażająco, a od czasu do czasu w okresie wakacyjnym zdarza im się zmieniać miejsce. Zazwyczaj widziane są nad stawem i na skwerku za muszlą koncertową. Już bliżej ulicy i końca parku znajdują się budynki sanatoryjne, mieszczące także bary i restauracje, sklepy z pamiątkami i nie tylko oraz warte odwiedzenia Muzeum Minerałów i Kamieni Szlachetnych. Jeśli komuś przypadnie do gustu smak wody zdrojowej i zapragnie napić się równie dobrej także poza Kudową, jest to jak najbardziej możliwe. W wielu sklepach w całej Polsce sprzedawana jest bowiem woda Kudowianka, pozyskiwana ze źródeł niedaleko uzdrowiska. Jest ona sprzedawana przez firmę Staropolanka, mającą swoją siedzibę w Polanicy-Zdroju.

21. Muzeum Zabawek w Kudowie-Zdroju

W ścisłym centrum uzdrowiska, vis a vis parku i sanatorium „Polonia”, w niepozornym budynku, od 2002 roku działa Muzeum Zabawek. Może pochwalić się kilkutysięcznym, i tym samym największym w Polsce, zbiorem zabawek w każdej formie znanej od starożytności aż do teraz. Na wystawach obejrzeć można zarówno lalki, pluszaki oraz klocki jak i teatrzyki, zabawki z filmów, zabawki optyczne i wiele, wiele innych. Jest to miejsce szczególnie warte polecenia ze względu na, z jednej strony, możliwość powrotu do dzieciństwa, z drugiej natomiast, przekonania się, jak wyglądały zabawki wieki temu, także w innych krajach i na innych kontynentach.

22. Kaplica Czaszek w Kudowie-Zdroju

Znajduje się w Czermnej – części Kudowy, która jest starsza niż samo uzdrowisko. Jej nazwa wzięła się prawdopodobnie od występujących na jej terenie czerwonych ziem. W 1776 roku ówczesny proboszcz Vaclav Tomasek, przy pomocy kościelnego i grabarza, zgromadził około 24 tysięcy ludzkich czaszek i kości. Na wzór rzymskich katakumb powstała przykościelna kaplica, w której umieszczono wszystkie szczątki zmarłych po wojnie siedmioletniej i panującej wcześniej epidemii. Ściany wyłożone są czaszkami i kośćmi. Większość z nich zalega jednak pod kaplicą i z roku na rok ziemia pochłania je kawałek po kawałku. Sprawdzają się więc słowa „Z prochu powstałej i w proch się obrócisz”. Sam zamysł kaplicy ma bowiem na celu przypomnienie żyjącym o nieuchronności śmierci. Warto wspomnieć,że jest to jeden z trzech takich obiektów w Europie (pozostałe znajdują się w Rzymie i Czechach). Kaplicę zwiedza się w grupach około 10 osobowych, więc jeśli przychodzi się samemu, trzeba mieć na uwadze, że będzie musiało się poczekać na innych chętnych. Zwiedzanie trwa do 15/20 minut.

23. Szczeliniec Wielki

Jest najwyższym szczytem Gór Stołowych, jedynych w Polsce gór o rzeźbie płytowej. Jego szczyt pełen jest piaskowcowych form skalnych, które doczekały się fantazyjnych nazw. Większość z nich nadał im Franz Pabel, w XVIII/XIX wieku sołtys położonego u stóp Szczelińca Karłowa i pierwszy w historii licencjonowany przewodnik. To jemu pierwsi turyści zawdzięczali wytyczenie szlaku przez skalny labirynt i poprowadzenie schodów (z początku drewnianych, później kamiennych) ułatwiających dostanie się na szczyt. Na początku XIX wieku powstała pierwsza drewniana altana na szczycie Szczelińca. Turystów jednak z każdym rokiem przybywało, tak też, dzięki staraniom Franza Pabla, w 1845 roku powstało w jej miejscu schronisko „Na Szczelińcu”. Wybudowane zostało w stylu tyrolskim i potocznie nazwane „Szwajcarką”. Warto wspomnieć, że jest to najstarszy w całych Sudetach zachowany do dziś obiekt zbudowany w celach turystycznych. Jest to jednocześnie jedyne schronisko w Sudetach, do którego nie da się dojechać samochodem. Samo podejście schodami do schroniska nie jest jednak punktem kulminacyjnym Szczelińca. Aby dostać się na 919 m n.p.m. trzeba przebyć jeszcze część trasy skalnego labiryntu i wspiąć się na Fotel Pradziada, do którego prowadzą dodatkowe schody. Najciekawszą i jedną z największych szczelin w masywie Szczelińca jest tzw. Piekiełko. Panuje w nim specyficzny mikroklimat, poprzez który nawet w środku lata na dnie może jeszcze zalegać śnieg. Wilgotne ściany porastają natomiast mchy (niektóre z nich świecą się w nocy). Na samym końcu labiryntu wychodzi się na Tarasy Wschodnie, z których w pogony dzień da się dostrzec wzniesienia Masywu Śnieżnika. Dawniej istniał szlak powrotny do schroniska, dzięki któremu można było zobaczyć niedostępnie na dzisiejszej trasie skały. Niestety obecnie przejście labiryntu kończy się dla turystów powrotem do Karłowa. Zaraz obok Szczelińca Wielkiego skrywa się na jego tle Szczeliniec Mały, który nie jest niestety udostępniony turystom, z uwagi na ochronę tamtejszej flory i fauny. Obydwa kolosy widać natomiast bardzo wyraźnie z pobliskiego schroniska PTTK „Pasterka”, znajdującego się w pobliskiej Pasterce.

24. Błędne Skały

Jest to druga najchętniej odwiedzana atrakcja turystyczna w Górach Stołowych. W jej skład wchodzi kamienny labirynt złożony z fantazyjnych form skalnych. Swoje niecodzienne kształty zawdzięczają one wietrzeniu piaskowca ciosowego, z których są uformowane. W dawnych wiekach w miejscu obecnego skalnego labiryntu poganie wznosili modły do bóstw. Samo miejsce było zaś nazywane Wilczymi Dołami lub Borem (ta nazwa nadal funkcjonuje w języku czeskim). Na tę niedługą (około 30 minut) wyprawę, pośród wilgotnych i chłodnych czeluści, warto wybrać się wraz z mapą, wskazującą dokładne miejsce i nazwę wszystkich formacji skalnych. Dodatkową atrakcję sprawia bowiem próba odnalezienia w danej formie piaskowcowej tego, co rzekomo przedstawia. Niektóre nazwy skał sięgają początków turystyki na tym terenie, czyli XIX wieku. Zaraz za krańcem labiryntu na turystów czeka punkt widokowy zwany Skalnymi Czaszami. W dole rysuje się czeska wioska Machov, a przy dobrej pogodzie dostrzeże się nawet Karkonosze. W pobliżu znajduje się tzw. Głaz Trzech Krzyży – dawniej wyznaczający zbieg trzech ziemskich granic. Kilka lat temu przed Błędnymi Skałami zaadaptowano miejsce na parking. Wycięte ku temu drzewa ukazały kolejny piękny widok, tym razem na Kudowę-Zdrój i czeski Náchod. Warto pamiętać, że wjazd na Błędne Skały Drogą Aleksandra (odbiegającą od Szosy Stu Zakrętów) jest możliwy o pełnej godzinie, zjazd zaś w połowie godziny.

Mapa 24 atrakcji turystycznych ziemi kłodzkiej

Artykuł 24 atrakcje na ziemi kłodzkiej warte odwiedzenia pochodzi z serwisu Eloblog.

Na sezon jesienno-zimowy 2022/2023 planujemy cykl nocnych zwiedzań Sokołowska, urokliwej miejscowości położonej w Górach Suchych nieopodal Wałbrzycha. Ze względu na specyficzny mikroklimat w połowie XIX wieku założono tu pierwsze na świecie specjalistyczne sanatorium dla osób chorych na gruźlicę. Pamiątką po uzdrowisku jest dziś potężny ceglany gmach sanatorium Grunwald. Blask uzdrowiska, zwanego niegdyś śląskim Davos, mocno przygasł po wojnie. Jednak dziś Sokołowsko odradza się na nowo niczym feniks z popiołów. Zapraszamy na nocne zwiedzania!

Artykuł Nocne zwiedzania Sokołowska – Historia sukcesu i upadku śląskiego Davos pochodzi z serwisu Eloblog.

Turystyka w Polsce w czasach pandemii

W ciągu 2021 roku mieszkańcy Polski odbyli łącznie 62,6 mln podróży turystycznych (jedna osoba mogła odbyć kilka podróży w ciągu roku), było to o 18,1% więcej niż w 2020 roku. Podobnie jak w latach ubiegłych przeważały podróże krajowe – 55,1 mln podróży krajowych, z tego 30,9 mln stanowiły podróże krótkookresowe (2–4 dni) i 24,2 mln podróże trwające 5 dni lub dłużej. Podróże Polaków nie wróciły jednak do stanu sprzed pandemii, kiedy to w 2019 roku Polacy odbyli łącznie 75,1 mln podróży. Wydatki mieszkańców Polski na podróże w 2021 roku wyniosły razem 57,7 mld zł (wzrost o 19,5% w stosunku do 2020 roku), z czego na krajowe wyjazdy z noclegami przypadało 31,9 mld zł (wzrost o 28,6%), na zagraniczne wyjazdy z noclegami 17,2 mld zł (wzrost o 15,3%), a na zagraniczne podróże jednodniowe 8,5 mld zł (wzrost o 0,2%). Również wydatki Polaków na podróże nie powróciły do stanu sprzed epidemii koronawirusa (w 2019 roku Polacy wydali łącznie 79,5 mld zł).

Obiekty noclegowe w Polsce

Według danych GUS w minionym roku z obiektów noclegowych w Polsce skorzystało łącznie 23,1 mln turystów (wzrost o 23,0% w stosunku do roku ubiegłego). Z noclegów skorzystało o 24,6% więcej turystów krajowych i o 11,5% więcej turystów zagranicznych. Łączna liczba udzielonych noclegów w 2021 roku wyniosła 65,9 mln (wzrost o 22,0%).

Turyści zagraniczni w Polsce

W 2021 roku Polskę odwiedziło łącznie 51,0 mln cudzoziemców, było to nieznacznie mniej niż w roku ubiegłym (mniej o 0,1%). W tej grupie osób było 9,7 mln turystów (wzrost o 15,5% w stosunku do roku ubiegłego) i 41,3 mln odwiedzających jednodniowych (mniej o 3,2%). Wśród cudzoziemców odwiedzających Polskę przeważali obywatele Niemiec – odpowiednio 37,3% turystów i 54,7% odwiedzających jednodniowych. Cudzoziemcy odwiedzający Polskę w 2021 roku wydali (przed podróżą u siebie w kraju i na terenie Polski) łącznie 28,6 mld zł, było to więcej o 4,3% niż w 2020 roku. Widać wyraźnie, że ruch turystów zagranicznych w Polsce nie powrócił do poziomu sprzed pandemii, kiedy to w 2019 roku Polskę odwiedziło łącznie 88,5 mln cudzoziemców. Spadek turystów zagranicznych w Polsce jest najbardziej widoczny.

Cały raport dostępny jest na stronach GUS pod tym linkiem.

Artykuł Raport GUS turystyka w Polsce w 2021 roku pochodzi z serwisu Eloblog.

Nieme znaki – Němé značky

Gwałtowny rozwój turystyki w Karkonoszach w XIX wieku wymusił wprowadzenie systemu oznakowania szlaków turystycznych, zarówno po śląskiej jak i czeskiej stronie Karkonoszy. Rozwiązań i pomysłów jak znakować karkonoskie szlaki było kilka. Montowano metalowe lub drewniane tabliczki z opisami szlaków, stawiano granitowe słupy z wyrytymi oznaczeniami, malowano znaki na drzewach i kamieniach, a także stawiano tablice informacyjne na najważniejszych skrzyżowaniach. Pracami znakarskimi zajmowały się ówczesne towarzystwa górskie. Po stronie czeskiej (austriackiej) było to Austriackie Towarzystwo Karkonoskie (niem. Österreichischer Riesengebirgsverein, w skrócie ÖRGV), a także Klub Czeskich Turystów (czes. Klub českých turistů, w skrócie KČT), a po stronie śląskiej (niemieckiej) Towarzystwo Karkonoskie (niem. Riesengebirgsverein, w skrócie RGV). Pewnym problemem po stronie czeskiej była kwestia języka w jakim miały być umieszczone informacje na tabliczkach. Czy miał być to język czeski czy niemiecki? Obszar zamieszkiwała ludność niemiecko- i czeskojęzyczna.

Po zakończeniu I wojny światowej w 1923 roku (już po powstaniu Czechosłowacji) w grzbietowych partiach czeskich Karkonoszy wprowadzono system tzw. niemych znaków (czes. Němé značky). Były to powycinane z blachy piktogramy, pomalowane na czerwono i zamontowane na tyczkach przy drodze. System piktogramów zaprojektował czeski malarz i ilustrator, a także zapalony narciarz Kamil Vladislav Muttich. Każdy z niemych znaków prowadził do jakiegoś konkretnego charakterystycznego miejsca – celu wędrówki. Tak więc nieme znaki prowadziły do najważniejszych szczytów, charakterystycznych elementów krajobrazu, schronisk górskich, miejscowości itd. Niektóre z niemych znaków prowadziły także do miejsc po śląskiej stronie gór.

Piktogramy zostały zaprojektowane przez Mutticha w taki sposób, aby każdy z nich posiadał indywidualny niepowtarzalny kształt. Domyślnie wprowadzony system znaków miał pomóc turystom i narciarzom przemierzającym karkonoskie szlaki w czasie trudnych warunków w zimę. Wycięte z blachy kształty nawet po oblepieniu śniegiem i szronem miały być łatwe do rozpoznania. Dodatkowo rozwiązywały wspomniany już wcześniej problem językowy. Czeskie nieme znaki zachowały się do dziś, choć niektóre zmieniły swój kształt. Aktualnie w czeskich Karkonoszach używa się 31 znaków.

Artykuł Co oznaczają te dziwne znaki w czeskich Karkonoszach? Nieme znaki pochodzi z serwisu Eloblog.

Poniżej znajdują się pierwsze zaplanowane terminy wycieczek na maj 2022 roku. Szczegółowe informacje na temat programu wycieczki, ceny biletów oraz sposobu rezerwacji biletów znajdują się w opisie po kliknięciu przycisku „REZERWUJ”.

Zobacz wszystkie dostępne terminy wycieczek. W wypadku braku wolnych miejsc (wyprzedania wszystkich biletów w danym terminie) mogą pojawić się również dodatkowe nowe terminy wycieczek. W takiej sytuacji sugeruję sprawdzić aktualne terminy wycieczek za jakiś czas. Niebawem pojawią się również terminy wycieczek na czerwiec, lipiec i sierpień 2022 roku.

Artykuł Wycieczki po kompleksie Riese w Górach Sowich pochodzi z serwisu Eloblog.

Widmo Brockenu

Widmo Brockenu to jedno z najbardziej znanych i niezwykłych zjawisk, jakie możemy doświadczyć w górach. Jest to zjawisko optyczne, występujące przeważnie w wysokich partiach gór, polegające na obserwacji własnego powiększonego cienia rzuconego na znajdujące się naprzeciw nas lub poniżej nas chmury. Zjawisko Brockenu powstaje, kiedy obserwator znajduje się na linii pomiędzy słońcem a niżej położonymi chmurami. Samo zjawisko widma Brockenu jest tylko powiększonym cieniem, natomiast często wokół cienia pojawia również barwna tęczowa otoczka zwana glorią. Gloria może występować również bez widma Brockenu (cienia). Nazwa zjawiska pochodzi od nazwy szczytu Brocken w górach Harzu w Niemczech, gdzie w 1780 roku zostało po raz pierwszy opisane przez Johanna Silberschlaga.

Ze widmem Brockenu wiąże się również pewien górski przesąd. Powiadają, że jeżeli wędrowiec zobaczy widmo Brockenu czeka go w górach niechybna śmierć. Aby odwrócić swój los musi zobaczyć widmo po raz drugi i po raz trzeci. Wtedy rzucony na niego urok zostanie odwrócony, a wędrowca już po wsze czasy nie spotka w górach nic złego.

Więcej zdjęć widma Brockenu na Przełęczy pod Śnieżką można zobaczyć pod tym linkiem.

Halo

Halo to zjawisko optyczne przybierające formę pierścienia wokół słońca (czasem również wokół Księżyca). Aby zjawisko zaistniało muszą wystąpić odpowiednie warunki atmosferyczne. Halo powstaje poprzez załamanie promieni światła przechodzących przez zawieszone w powietrzu drobne kryształki lodu. Najczęściej halo widzimy na wysokich prześwitujących chmurach. Można je zobaczyć również podczas delikatnego zamglenia lub zamieci. Halo może przybierać różne formy, najpopularniejsze o nazwie halo 22° (tzw. małe halo) występuje w postaci jednego mniejszego okręgu o promieniu kątowym 22°. Czasem okrąg halo przecięty jest przez tzw. krąg parheliczny, wówczas na ich styku może powstać efekt tzw. słońca pobocznego. Bardziej rozbudowane formy halo zazwyczaj obserwujemy na zamgleniu przyziemnym przy bardzo niskich temperaturach.

Niekiedy w przypadku efektu halo może wytworzyć się wrażenie pojawienia się trzech krzyży (na styku kręgów), co w zamierzchłych czasach mogło być interpretowane przez osoby wierzące jako ukazanie się biblijnej Golgoty.

Ognie świętego Elma

Ognie świętego Elma to jedno z najbardziej zaskakujących zjawisk jakie możemy spotkać w górach. Jest to zjawisko optyczno-akustyczne polegające na małych, ciągłych i cichych wyładowaniach pojawiających się na krawędziach różnych przedmiotów. Przyczyną powstawania tych wyładowań (iskrzeń) jest duża różnica potencjałów elektrycznych występujących pomiędzy ziemią a warstwą chmur. Iskrzenia mogą pojawiać się na szpiczastych zakończeniach budowali, antenach, skałach, drzewach, a nawet na ludzkiej dłoni. Towarzyszyć im mogą syczące dźwięki. W dzień są całkowicie niewidzialne, ale za to słyszalne. W wysokich górach mogą powodować „stawanie dęba” włosów na głowie i rękach. Ognie świętego Elma pojawiają się zazwyczaj tuż przed burzą, ale mogą również towarzyszyć samej burzy. W trakcie burzy wyładowanie momentalnie je wycisza, ale mogą zaraz ponownie narastać.

Ognie świętego Elma są potencjalnie bardzo niebezpieczne. Wystawienie dłoni, aby je zobaczyć (usłyszeć), może sprowokować wyładowanie. Dla każdego wytrawnego wędrowca powinny być sygnałem, że należy natychmiast zacząć szukać schronienia!

Oprócz gór zjawisko to występuje również na morzu. To właśnie dzięki marynarzom otrzymało imię świętego Elma (Erazma z Formii), męczennika, świętego Kościoła katolickiego, patrona żeglarzy, który nie bał się piorunów.

Morze mgieł i morze chmur

Morze mgieł i morze chmur to zjawiska często spotykane w górach. Polegają ono na wytworzeniu się mgieł lub niskich chmur w obniżeniach terenu np. kotlinach. Zalegające mgły lub niskie chmury sięgają tylko do pewnej wysokości, a otaczające kotlinę grzbiety i szczyty wystają ponad nie. Obserwator pozostający na górze odnosi wrażenie, że szczyt, na którym stoi, otoczony jest jak samotna wyspa rozległym morzem. Morze mgieł występuje najczęściej późnym latem i jesienią (wieczorami i nad ranem). Natomiast morze chmur występuje najczęściej od jesieni do wiosny i może utrzymywać się całymi dniami. Morze chmur może zdarzyć się również w lecie, ale najczęściej krótkotrwałe.

Wytworzenie się morza mgieł bardzo często towarzyszy zjawisko tzw. inwersji termicznej, czyli wzrostu temperatury powietrza wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza. Wyżej jest wtedy cieplej niż niżej.

Ciekawostka. Zjawisko morza mgieł stało się tematem jednego z najbardziej rozpoznawalnych obrazów epoki romantyzmu. Obraz pt. Wędrowiec nad morzem mgły (niem. Der Wanderer über dem Nebelmeer), pędzla niemieckiego malarza Caspara Davida Friedricha, przedstawia wędrowca spoglądającego na rozległe morze mgły w Saksońskiej Szwajcarii.

Chmury Kelvina-Helmholtza

Chmury Kelvina-Helmholtza, fachowo nazywane chmurami Fluctus, swoim niezwykłym kształtem przypominają morskie fale zawieszone na niebie. Te niecodzienne struktury-chmury mogą niektórym przywodzić na myśl również jadący pociąg. Powstają dzięki zjawisku zwanemu niestabilnością Kelvina-Helmholtza, którego przyczyną jest przesuwaniu się względem siebie warstw powietrza o różnej prędkości i gęstości. Zjawisko to zostało nazwane na cześć fizyków lorda Kelvina i Hermanna von Helmholtza. Występuje niezwykle rzadko i krótko. Zazwyczaj nad obszarami górskim, gdzie pofałdowany teren stanowi przeszkodę dla swobodnie przemieszczających się mas powietrza.

Biała ciemność white-out

White-out, zwane również „białą ciemnością”, to zjawisko, które może nam przysporzyć w czasie górskiej wędrówki wiele problemów. Zjawisko polega na wystąpieniu gęstej mgły, ograniczającej widoczność do minimum, która w połączeniu z białym śniegiem sprawia, że całe otoczenie zlewa się w jedną białą masę. W takiej sytuacji zatarciu ulega również linia horyzontu. Otaczająca obserwatora biel, brak jakichkolwiek punktów odniesienia sprawia, że u niektórych ludzi mogą pojawić się zawroty głowy, dezorientacja, poczucie utraty kierunku, a nawet zaburzenia orientacji góra-dół (wariuje nasz błędnik). White-out jest zjawiskiem niebezpiecznym, gdyż może być przyczyną pobłądzeń i wypadków.

Artykuł Niezwykłe zjawiska, które możesz spotkać w górach pochodzi z serwisu Eloblog.

1. Rynek Staromiejski i zegar astronomiczny Orloj

Rynek Staromiejski (czes. Staroměstské náměstí) to historyczne i turystyczne serce praskiego Starego Miasta (czes. Staré Město). Rynek, popularnie nazywany przez Czechów Staromákiem, jest jedną z głównych atrakcji w Pradze. Na placu znajduje się wieża ze słynnym zegarem astronomicznym Orloj. O każdej pełnej godzinie zegar prezentuje niezwykły spektakl, w czasie którego poruszają się figury umieszczone na zegarze, a z jego wnętrza wyłania się 12 apostołów. Widowisko przyciąga każdorazowo setki turystów, zgromadzonych pod zegarem, pragnących na własne oczy zobaczyć to intrygujące przedstawienie. Sama wieża jest pozostałością po Ratuszu Staromiejskim (czes. Staroměstská radnice), który został zniszczony w czasie II wojny światowej, podczas powstania praskiego. Na placu znajduje się również imponujący pomnik Jana Husa – czeskiego bohatera narodowego, duchownego i reformatora Kościoła, który oskarżony o herezję został spalony na stosie w Konstancji w 1415 roku. Na Rynku Staromiejskim znajdziemy liczne restauracje i knajpy, zazwyczaj wypchane po brzegi turystami. Życie tętni tu przez całą dobę.

2. Most Karola

Most Karola (czes. Karlův most) to niekwestionowany symbol stolicy Czech. Jest jedną z najchętniej i najczęściej odwiedzanych praskich atrakcji. Most Karola został wzniesiony w II połowie XIV wieku, z polecenia króla Czech i cesarza rzymskiego Karola IV Luksemburskiego. To właśnie od jego imienia zawdzięcza swoją nazwę. Most ma blisko 516 m długości i około 9,50 m szerokości. Dodatkowo w dobie baroku ozdobiony został po bokach licznymi figurami świętych. Wśród nich znajdziemy również rzeźbę przedstawiająca św. Jana Nepomucena, który w tym miejscu został za karę wrzucony do Wełtawy, z polecenia króla Wacława IV. Most Karola łączy ze sobą Stare Miasto z leżącą u stóp Hradczan dzielnicą Mała Strona (czes. Malá Strana). Jest więc najchętniej wybieraną drogą przez turystów, którzy pragną dostać się z Rynku Staromiejskiego do praskiego zamku. Na moście jest zawsze dużo turystów. Ze względu na piękną iluminację jest również chętnie wybierany na wieczorne spacery.

3. Zamek na Hradczanach i katedra św. Wita

Hradczany (czes. Hradčany) to kolejna z praskich dzielnic. Nie jest to jednak zwykła dzielnica, ale symbol czeskiej państwowości. Powszechnie Hradczany utożsamiane są z praskim zamkiem, dawną siedzibą monarchów, a obecnie prezydentów Republiki Czeskiej. Kompleks zamkowy zajmuje jej większą część i jest jedną z głównych atrakcji w Pradze. To prawdziwy „must-see”, który koniecznie trzeba odwiedzić będąc w stolicy Czech. Tym bardziej, gdyż wejście na teren zamkowych dziedzińców jest bezpłatne. Na terenie kompleksu znajduje się monumentalna katedra św. Wita, Wacława i Wojciecha. Najważniejszy kościół w Pradze, siedziba arcybiskupów praskich, w którym przechowywane są insygnia koronacyjne królów czeskich. Do wnętrza świątyni (początek głównej nawy) możemy wejść za darmo, jednak jej całe zwiedzanie wymaga zakupu biletu. Katedra św. Wita należy do najcenniejszych zabytków architektury gotyckiej i neogotyckiej. Piesza wycieczka prowadzącą od Rynku Staromiejskiego, przez Most Karola, Małą Stronę, do Hradczan jest najchętniej wybieraną trasą przez turystów zwiedzających Pragę.

4. Dzielnica żydowska Josefov

Josefov to dawna dzielnica żydowska Pragi. Położona jest przy Starym Mieście, w bliskiej odległości od Rynku Staromiejskiego. Nazwa Josefov została nadana na cześć cesarza Józefa II Habsburga, który emancypował Żydów pod koniec XVIII wieku. W czasie II wojny światowej na terenie dzielnicy znajdowało się żydowskie getto. Josefov jest również miejscem urodzenia wybitnego pisarza Franza Kafki. Współcześnie na terenie dzielnicy zachowało się sporo zabytków związanych z jej dawnymi mieszkańcami, m.in. Ratusz Żydowski, Synagoga Wysoka, Synagoga Klausowa, Sala Obrzędowa czy Stary Cmentarz Żydowski. Wejście na teren Josefova jest całkowicie darmowe, a ciekawą architekturę możemy podziwiać z zewnątrz. Zwiedzanie cmentarza i zabytków w środku wymaga jednak nabycia biletu.

5. Najwęższa ulica Pragi

Atrakcje Pragi wcale nie muszą mieć rozmiarów katedry. Stara zabudowa stolicy Czech kryje w sobie wiele urokliwych wąskich uliczek i zaułków. Ciekawostka, w dzielnicy Mała Strona znajduje się uliczka okrzyknięta mianem najwęższej ulicy Pragi. Jest tak wąską, że na jej początku i końcu zamontowano sygnalizację świetlną, gdyż dwie przechodzące naprzeciw siebie osoby mogą mieć problem z minięciem siebie. Uliczka, a w zasadzie schody wciśnięte pomiędzy dwie kamienice, znajduje się przy ulicy U Lužického semináře. Zejście najwęższą ulicą Pragi prowadzi do restauracji Čertovka.

6. Rzeźba Sikające Postacie

W pobliżu najwęższej uliczki Pragi znajduje się jeszcze jedna darmowa praska atrakcja. To rzeźba przedstawiająca dwie sikające postacie (czes. Čůrající postavy). Rzeźba, w formie fontanny, przedstawia dwóch nagich mężczyzn, stojących w niecce w kształcie Republiki Czeskiej i zarazem sikających do niej. Autorem tej kontrowersyjnej rzeźby jest znany czeski artysta David Černý. Według niektórych sikające postacie należy interpretować jako alegorię polityków olewających sprawy własnego kraju.

7. Plac Wacława

Plac Wacława (czes. Václavské náměstí), popularnie nazywany przez polskich turystów Wacławiakiem, jest współcześnie głównym placem Nowego Miasta (czes. Nové Město). Na placu znajduje się pomnik św. Wacława, czeskiego księcia z dynastii Przemyślidów, męczennika, uznanego za świętego przez Kościół Katolicki i Cerkiew Prawosławną. Pomnik przedstawiający św. Wacława, siedzącego na koniu, uważany jest za jeden z symboli czeskiej państwowości. Postać władcy otoczona jest figurami innych świętych. Ciekawostka, wśród nich znajduje się św. Wojciech będący zarówno patronem Czech i Polski. Plac Wacława jest dla Czechów ważny nie tylko ze względu na pomnik czeskiego władcy. W przeszłości obszerny plac był miejscem, świadkiem, ważnych przemian w państwie. W czasie aksamitnej rewolucji w 1989 roku na placu zgromadziły się tłumy protestujących Czechów, a z okna jednej kamienic przemawiał Václav Havel. Plac był również świadkiem wydarzeń tragicznych, jak samopodpalenie czeskich studentów Jana Zajíca i Jana Palacha w akcie protestu przeciwko okupacji Czechosłowacji przez wojska Układu Warszawskiego.

8. Wiszący Koń św. Wacława

W bocznej uliczce prowadzącej od placu Wacława znajduje się wejście do domu handlowego zwanego pałacem Lucerna. Zaraz po wejściu do środka, w holu na parterze, znajduje się nietypowa rzeźba. Przedstawia ona martwego konia, zawieszonego kopytami do góry, a łbem do dołu. Na brzuchu zdechłego konia siedzi postać św. Wacława, tego samego, którego przed chwilą widzieliśmy na placu. Rzeźba nosi tytuł Koń (czes. Kůň). To kolejna z kontrowersyjnych instalacji czeskiego artysty Davida Černego. Przykład konia Wacława, będącego symbolem czeskiej państwowości, a także wcześniejszych sikających postaci do konturów państwa, pokazuje, że Czesi mają wielki dystans do swoich narodowych symboli. Aby zobaczyć rzeźbę najlepiej wejść od ulicy Vodičkovej. Oryginalne, kontrowersyjne, a czasem dziwaczne instalacje Černego, które często możemy zobaczyć na ulicach stolicy Czech, należą do popularnych atrakcji w Pradze.

9. Obrotowa głowa Kafki

Kolejna z darmowych atrakcji Pragi autorstwa Davida Černego znajduje się również na Nowym Mieście. To obrotowa głowa Franza Kafki. Instalacja ma ponad 10 m wysokości i składa się z 42 ruchomych, błyszczących, metalowych paneli. Każdy z paneli porusza się niezależnie od siebie i razem układają się w kształt głowy praskiego pisarza. Głowa Kafki znajduje się przy wejściu do centrum handlowego Quadrio. W momencie, kiedy piszę ten artykuł, chorografia instalacji uruchamia się o pełnych godzinach.

10. Tańczący Dom

Będąc na praskim Nowym Mieście warto również podejść do słynnego Tańczącego Domu (czes. Tančící dům). Tańczący Dom jest najbardziej rozpoznawalnym przykładem nowoczesnej architektury w Pradze. Wybudowany został w 1996 roku według projektu Vlado Milunića i Franka Gehry’ego. W asymetrycznym kształcie budowli można dopatrzeć się sylwetek tańczącej pary. Początkowo architektura Tańczącego Domu była krytykowano jako zbyt odważna i niepasująca do zabytkowej zabudowy Pragi. Z czasem budynek urósł do rangi jednego z symboli miasta.

11. Ratusz Nowomiejski i plac Karola

Praska dzielnica Nowe Miasto do 1784 roku była osobnym miastem. Choć przymiotnik „nowe” sugeruje młody wiek, to w rzeczywistości Nowe Miasto powstało już w XIV wieku. Jak każde średniowieczne miasto miało swój ratusz i plac targowy. Tym placem targowym był dzisiejszy plac Karola (czes. Karlovo náměstí). Plac Karola uważany jest za największy średniowieczny plac w Czechach i jeden z największych w Europie. Stojąc na placu jego rozmiary nie są dostrzegalne, gdyż wewnętrzna część placu w połowie XIX wieku została przekształcona w miejski park. Przy placu Karola znajduje się Ratusz Nowomiejski (czes. Novoměstská radnice). Niepozorna budowla, która związana jest z jednym z najważniejszych wydarzeń w historii Czech. To właśnie w budynku Ratusza Nowomiejskiego doszło do I defenestracji praskiej – wówczas z okien ratusza wyrzuconych zostało siedmiu katolickich rajców, co zapoczątkowało powstanie husyckie.

12. Petřínské sady

Po lewej stronie Wełtawy, na terenie dzielnicy Mała Strona, znajdują się Petřínské sady. Jest to rozległy kompleks parkowy otaczający wzgórze Petřín. Petřínské sady to oaza zieleni i spokoju w środku ruchliwego miasta. Idealne miejsce na spokojny spacer. Wdrapując się na wzgórze możemy po drodze natrafić na punkt widokowy na Stare i Nowe Miasto, a także Mur Głodowy, będący średniowiecznym murem obronnym. Na samym wzgórzu Petřín znajduje się wybudowana w 1889 roku wieża widokowa (czes. Petřínská rozhledna), wzniesiona na podobieństwo słynnej wieży Eiffla z Paryża. Wejście na wieżę wymaga jednak zakupu biletu.

13. Wyszehrad

Wyszehrad (czes. Vyšehrad) to dawna, druga obok Hradczan, siedziba czeskich Władców. Wzgórze znajduje się po prawej stronie Wełtawy, w odległości około 2,5 km od Starego Miasta. Z jego założeniem wiąże się wiele legend, Wyszehrad miał być siedzibą legendarnego czeskiego władcy Kroka. Była to główna siedziba czeskiego księcia, pierwszego króla Czech, Wratysława II. Na wyszehradzkim wzgórzu dawniej znajdował się zamek, został on jednak zniszczony w czasie wojen husyckich. Obecnie na wzgórzu znajduje się bazylika św. Piotra i Pawła, romańska rotunda św. Marcina, a także cmentarz (czes. Vyšehradský hřbitov), na którym pochowano wiele ze znanych czeskich osobistości. Do Wyszehradu można się dostać spacerując brzegiem Wełtawy.

14. Pomnik Jana Žižki na Vítkovie

Kolejna z darmowych atrakcji w Pradze, którą osobiście bardzo polecam odwiedzić, to pomnik Jana Žižki na Vítkovie. Monument znajduje się na wzgórzu Vítkov w dzielnicy Žižkov, w odległości około 2 km od Starego Miasta. Przedstawia Jana Žižkię z Trocnova siedzącego na koniu – czeskiego bohatera, jednego z najsłynniejszych przywódców Husytów. Potężnych rozmiarów monument ma 9 m wysokości, 9,6 m długości i waży około 16,5 tony. Wraz z przyległym do niego oddziałem Muzeum Narodowego ma status czeskiego narodowego pomnika (czes. Národní památník na Vítkově). Spod pomnika Žižki rozciągają się widoki na Pragę. Miejsce wykorzystywane jest na uroczystości państwowe, ale w dni powszednie odwiedzane jest również chętnie rekreacyjnie przez prażan. Na szczyt, gdzie znajduje się pomnik, prowadzą liczne ścieżki spacerowe.

15. Złota Uliczka wieczorową porą

Złota Uliczka (czes. Zlatá ulička) to jedna z atrakcji znajdujących się na terenie praskiego zamku na Hradczanach. To uliczka z kolorowymi, urokliwymi i niewielkimi domkami, przyległymi do muru obronnego zamku. Dawniej zamieszkana była przez rzemieślników, w tym złotników, od czego pochodzi jej nazwa. Złota Uliczka jest udostępniona do zwiedzania w ciągu dnia, jednak wejście wtedy wymaga zakupu biletu. Wieczorem, kiedy ulice Hradczan pustoszeją z turystów, a kasy biletowe są już zamknięte, wejście na część Złotej Uliczki jest całkowicie darmowe. Warto wybrać się tam wieczorową porą, nie tylko ze względu na brak tłumów. Wieczorny spacer po Hradczanach, widok roztaczającej się ze wzgórza panoramy oświetlonej Pragi, może być doskonałym zakończeniem intensywnego dnia poznawania zabytków i atrakcji Pragi.

Mapa 15 darmowych atrakcji w Pradze

Artykuł 15 darmowych atrakcji w Pradze pochodzi z serwisu Eloblog.

Turystyka w Polsce w czasach koronawirusa

W 2020 roku Polacy odbyli łącznie 53,0 mln podróży turystycznych (jedna osoba mogła odbyć kilka podróży w ciągu roku). Było to mniej o 29,4% niż w 2019 roku. Zdecydowania przeważały podróże krajowe 46,2 mln. Liczba podróży zagranicznych wyniosła 6,8 mln. Liczba mieszkańców Polski powyżej 15 roku życia, którzy odbyli przynajmniej jedną podróż z jednym noclegiem w ciągu roku, wyniosła w 14,1 mln osób – było to mniej o 29,8% mniej niż w 2019 roku. Polacy na wydatki związane z podróżami w 2020 roku wydali 48,3 mld zł, było to mniej o 39,3%, w porównaniu z poprzednim rokiem.

Obiekty noclegowe w Polsce

Według badań GUS z obiektów noclegowych w minionym roku skorzystało tylko 18,8 mln turystów, jest to mniej o 48,6% niż w roku 2019 (spadek o 17,7 mln). W tej grupie jeszcze większy spadek dotknął turystów zagranicznych. Z noclegów w Polsce skorzystało 2,3 mln turystów zagranicznych, to jest mniej o 69,8% niż w 2019 roku. Turyści zagraniczni stanowili 12,7% ogółu korzystających z turystycznej bazy noclegowej. Łącznie w 2020 roku udzielono 54,0 mln noclegów, w tym 6,7 mln turystom zagranicznym. Stopień wykorzystania miejsc noclegowych wyniósł 26,6%. W porównaniu do wcześniejszego roku zmniejszyła się również liczba wszystkich obiektów noclegowych (spadek o 4,2%). Przy czym podany spadek został zanotowany na dzień 31 lipca 2020 roku. Być może drugi (jesienny) lockdown pogłębił te spadki.

Turyści zagraniczni w Polsce

W 2020 roku Polskę odwiedziło łącznie 51,1 mln cudzoziemców, było to o 42,3% mniej niż w roku poprzednim. W tej grupie było 8,4 mln turystów (o 60,2 % mniej niż w 2019 roku) i 42,7 mln tzw. odwiedzających jednodniowych (o 36,7% mniej niż w 2019 roku). Cudzoziemcy odwiedzający Polskę w 2020 roku wydali (przed podróżą u siebie w kraju i na terenie Polski) łącznie 27,4 mld zł, było to mniej o 55,0% niż w 2019 roku.

Cały raport dostępny jest na stronach GUS pod tym linkiem.

Artykuł Raport GUS turystyka w Polsce w 2020 roku pochodzi z serwisu Eloblog.

Osobliwości Karkonoszy to miejsca niezwykłe, zaskakujące, ciekawe. Wśród wymienionych ciekawostek są miejsca powszechnie odwiedzane przez turystów, ale i również takie, które pozostają poza najczęściej uczęszczanymi szlakami. Przeważnie związane są one z niezwykłą karkonoską przyrodą i odległymi procesami geologicznymi, które tworzyły wyjątkowy charakter Karkonoszy. Artykuł został napisany na podstawie publikacji Karkonoskiego Parku Narodowego pt. „100 przyrodniczych osobliwości Karkonoszy” Piotr Migoń.

1. Równia pod Śnieżką

Mianem Równi pod Śnieżką określa się rozległy płaski grzbiet Karkonoszy rozciągający się pomiędzy Śnieżką, kopułą Smogorni a Luční i Studniční horą. Równia pod Śnieżką należy do jednych z największych osobliwości w Karkonoszach. Przede wszystkim dlatego, że odbiega ona znacząco od powszechnie przyjętego wyobrażenia o wysokich górach, gdzie oczekujemy strzelistych szczytów i stromych stoków. Równia jest rozległym wypłaszczonym terenem (wierzchowiną) o powierzchni około 6 km². Ten płaski teren przypomina bardziej obszary nizinne, choć znajduje się już na wysokości około 1400 m n.p.m. Rzeczywiście miliony lat temu obszar ten był rozległą równiną, jednak w czasie ostatnich ruchów górotwórczych, które wypiętrzyły Sudety, został wyniesiony do góry wraz całymi Karkonoszami, ponad otaczający go teren. Przez obszar Równi pod Śnieżką przebiega kilka turystycznych szlaków. Znajdują się również dwa schroniska: polski Dom Śląski i czeska Luční bouda.

2. Kozie Grzbiety

Wędrując po Karkonoszach na ogół widzimy wypłaszczone grzbiety i rozłożyste kopuły szczytów. Jest jednak jedno miejsce w Karkonoszach, które odbiega od tego utrwalonego krajobrazu. Tym miejscem są Kozie Grzbiety (czes. Kozí hřbety), które znajdują się już po czeskiej stronie gór (część Grzbietu Czeskiego). Kozie Grzbiety są jedyną granią występującą w Karkonoszach. Ich skalisty, ostry grzbiet, o dużym nachyleniu zbocza, przywodzi na myśl krajobrazy występujące bardziej w Tatrach Zachodnich niż w Karkonoszach. Przez Kozie Grzbiety przebiega szlak turystyczny, są więc one łatwo dostępne dla turystów.

3. Śnieżne Kotły

Monumentalne, zachwycające, zdumiewające – tak w kilku słowach można określić wrażenia jakie wywierają na obserwatorach Śnieżne Kotły. Ważnym elementem krajobrazu Karkonoszy jest występowanie tzw. rzeźby polodowcowej. Jej najlepszym przykładem są Śnieżne Kotły, czyli kotły polodowcowe, które powstały w zboczach Karkonoszy w wyniku wytworzenia się dawniej w tym miejscu lodowców. Lodowce w Karkonoszach powstawały w tzw. epoce lodowej, zwanej fachowo plejstocenem, w czasie której nastąpiło gwałtowne ochłodzenie klimatu. Wówczas linia wiecznego śniegu przebiegała w Karkonoszach na wysokości około 1200 m n.p.m. To właśnie działalność lodowców doprowadziła do powstania – wyrzeźbienia – w zboczach tych imponujących form skalnych. Szacuje się, że lodowce w Karkonoszach stopniały około 10 tys. lat temu. Efektowne skalne ściany Wielkiego Śnieżnego Kotła dochodzą tu nawet do 150 m wysokości! Śnieżne Kotły najlepiej podziwiać z punktu widokowego zlokalizowanego przy czerwony szlaku prowadzącym po grzbiecie.

4. Jeziora polodowcowe Wielki i Mały Staw

Pozostałością po dawnych karkonoskich lodowcach są nie tylko kotły polodowcowe, ale również jeziora polodowcowe. Po polskiej stronie Karkonoszy przykładami takich jezior są Wielki i Mały Staw. Wielki Staw powstał w wyniku wypełnienia wodą głębokiej misy wyżłobionej w skalnym podłożu przez lodowiec. Tafla Wielkiego Stawu znajduje się na wysokości 1224 m n.p.m., a jego głębokość w najgłębszym miejscu wynosi 24,4 m. Powstanie Małego Stawu było trochę inne, gdyż jego wody wypełniają zagłębienie w obrębie moren lodowcowych. Oba jeziora stanowią niezwykłe osobliwości Karkonoszy. Przy Małym Stawie poprowadzono niebieski szlak. Dojście do Wielkiego Stawu jest jednak niemożliwe, a podziwiać go możemy jedynie z grzbietu Karkonoszy. Nie będą one jednak wiecznie widoczne. Procesy zmieniające Karkonosze wciąż zachodzą, choć nie są one zauważalne dla oka człowieka. Dna jezior cały czas wypełniają osady. Nawet Wielki Staw, za kilkadziesiąt tysięcy lat, zostanie zasypany osadami.

5. Pokrywa granitowa na Wielkim Szyszaku

Wielki Szyszak (czes. Vysoké kolo) to czwarty pod względem wysokości szczyt w Karkonoszach i drugi po polskiej stronie tego pasma. Szczyt wznosi się na wysokość 1509 m n.p.m. Wędrując czerwonym szlakiem, od Śmielca w kierunku Śnieżnych Kotłów, przechodzimy po zboczach kopuły Wielkiego Szyszaka, po długim „kamiennym chodniku”. Naszym oczom ukazuje się wówczas zdumiewający widok zboczy pokrytych rumowiskiem niezliczonej ilości głazów i skalnych bloków. To tzw. granitowa pokrywa, która na przemian ze spłaszczeniami i murawami tworzy kopułę Wielkiego Szyszaka. Morze głazów zalegających na zboczach, o różnej wielkości, czasem dochodzących nawet do 3–4 m długości, jest efektem procesu rozpadu granitu. To właśnie ta skała buduje Wielkiego Szyszaka i tę część Karkonoszy. Ale nawet tak twarda skała jak granit, pod wpływem procesów wietrzenia, pęka i rozpada się na mniejsze fragmenty. Siły natury są dla niej nieubłagane. Przez zbocze Wielkiego Szyszaka przechodzi czerwony szlak (Główny Szlak Sudecki im. Mieczysława Orłowicza), jednak w czasie zimy jego przebieg jest zmieniany.

6. Szachownica w dolinie Myi

Osobliwości Karkonoszy wcale nie muszą mieć gabarytów najwyższych szczytów czy rozległych grzbietów. Niektóre mogą być naprawdę małe. Jedna z nich znajduje się w dolinie potoku Myi, przy asfaltowej drodze prowadzącej z Podgórzyna do Borowic. Drogę tę pokonuję się zazwyczaj samochodem, więc nie sposób wówczas zauważyć tej niezwykłej formacji skalnej. Na poboczu leży pęknięta skała, na której znajdują się zadziwiająco regularne kwadratowe kostki przypominające szachownicę! Choć blok skały zbudowany jest z granitu, to regularne spękania powstały w przylegającej do niego żyle aplitu. Przy szachownicy przed wojną znajdował się jeszcze drugi blok z podobnymi kwadratowymi spękaniami, ale zaginął w do dziś niewyjaśnionych okolicznościach…

7. Dziurawy Kamień

Karkonosze na ogół nie są kojarzone z jaskiniami. Zjawiska krasowe, zazwyczaj tworzące jaskinie, są w Karkonoszach prawdziwą rzadkością. Jednak możemy spotkać tu inny typ jaskiń, naturalnych pustek, które powstały nie poprzez wypłukiwanie rozpuszczalnych skał przez wodę, ale poprzez odsuwanie się od siebie bloków skalnych. Takie jaskinie nazywamy jaskiniami szczelinowymi. Jedna z nich znajduje się na zboczach Chojnika na Pogórzu Karkonoskim. Nazwana została Dziurawym Kamieniem. Jaskinia ma długość 18,5 m. Pokonuje się ją wąskim korytarzem o szerokości poniżej 1 m, zakończonym kominem o wysokości około 3 m. Dziurawy Kamień znajduje się przy czarnym szlaku prowadzącym na Zamek Chojnik. Jest oznakowany, ale łatwo go nie zauważyć i przypadkowo ominąć. Choć Dziurawy Kamień znajduje się na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego, w tym miejscu możemy na chwilę zboczyć ze znakowanego szlaku i przejść krótki fragment karkonoską jaskinią.

8. Kociołki wietrzeniowe

Dawniej powstanie tych intrygujących kulistych form w skałach przypisywano pradawnym pogańskim kultom. Miały być one wykutymi przez człowieka misami ofiarnymi, do których składano krwawe ofiary ze zwierząt lub ludzi. Kociołki wietrzeniowe, bo o nich mowa, nie są jednak dziełem rąk człowieka. Zazwyczaj przybierają kształt okrągłych lub kulistych zagłębień w płaskich powierzchniach skał. Ciężko uwierzyć, że tak regularne kształty zostały wytworzone przez siły natury. Ich powstanie wiąże się zazwyczaj z procesami selektywnego wietrzenia, które zachodzą na powierzchniach skały, wielokrotnym zamarzaniem i rozmarzaniem wody wypełniającej wnętrza kociołków. Kociołki wietrzeniowe posiadają różne rozmiary. Największy z nich znajduje się na zboczach Drewniaka koło Michałowic, ma wymiary 145×110 cm i głębokość ponad 1 m.

9. Waloński Kamień

Kolejna z osobliwości Karkonoszy znajduje się w Przesiece. Przemierzając tę urokliwą miejscowość możemy natrafić na zagadkową grupę skalną zwaną Walońskim Kamieniem. Jego nazwa pochodzi od owianych legendą Walonów, zwanych też Walończykami, którzy w średniowieczu przemierzali te góry w poszukiwaniu cennych minerałów i kruszców. Na jednym z bloków skalnych Walońskiego Kamienia widać odciśnięty ślad przypominający do złudzenia sylwetkę człowieka. Dostrzec można również wyryty znak krzyża i prawie już zatarty ślad ręki. Miały być to znaki pozostawione przez Walonów, którzy przemierzając Karkonosze, w poszukiwaniu bogactw ziemi, w ten sposób oznaczali sobie drogę. W rzeczywistości odciśnięta postać człowieka jest niczym innym, jak kociołkiem wietrzeniowym na skale, która uległa przewróceniu. Wyryty znak krzyża wciąż pozostaje nierozwikłaną tajemnicą… Waloński Kamień znajduje się tuż przy głównej drodze prowadzącej przez Przesiekę.

10. Opuszczona osada Budniki

Na zboczach Grzbietu Kowarskiego, na wysokości około 900 m n.p.m., znajdują się pozostałości górskiej osady Budniki (niem. Forstlangwasser). Dawniej w tym miejscu istniało kilkanaście domostw, była też szkoła i schronisko. Dziś po Budnikach pozostały tylko fundamenty domów skryte w coraz gęstszym lesie. Na Dolnym Śląsku spotkać możemy wiele miejsc, gdzie dawniej istniały wsie lub osady. Budniki są jednak wyjątkowe. Zasłynęły jako osada, która przez 113 dni nie miała dostępu do słońca. Specyficzne położenie na zboczach Karkonoszy sprawiało, że od 26 listopada do 19 marca, położone nisko słońce, nawet w ciągu dnia, nie wychylało się znad grzbietu Karkonoszy. Przez 113 dni do osady nie docierały więc promienie słońca, a jej zabudowania skryte były w cieniu okolicznych gór. Budniki krótko po wojnie były zasiedlone, ale działalność pobliskich kopalń uranu, poszukiwanie nowych złóż, a co za tym idzie utajnienie procederu, najprawdopodobniej sprawiło, że osada została wysiedlona. Pozostałości Budnik położone są tuż przy zielonym i żółtym szlaku. Najłatwiej do nich dotrzeć wędrując Tabaczaną Ścieżką od Karpacza. Przy wielu pozostałościach domów postawione są dziś tablice informujące o danym miejscu i jego historii. Budniki zamykają moją listę 10 niezwykłych miejsc i osobliwości w Karkonoszach.

Mapa ciekawych miejsc i osobliwości w Karkonoszach

Artykuł 10 niezwykłych miejsc i osobliwości w Karkonoszach pochodzi z serwisu Eloblog.