Ciężko dziś określić dokładnie, kiedy to na odrzańskiej wyspie – zwanej dziś Ostrowem Tumskim – pojawiła się pierwsza osada, która to dała początek Wrocławiowi. A tym samym wraz z jej powstaniem, nadanie pierwszej nazwy wyspowego grodu. Na podstawie fragmentów zebranych informacji do tej pory badacze wyciągają odmienne wnioski, co do pierwszych osad na terenie wyspy.

Wrocław na starej panoramie z 1493 roku – Nazwa miasta Bressla

Najprawdopodobniej protoplasta współczesnej nazwy miasta wywodzi się od imienia czeskiego księcia Wratysława I, który panował w latach 915-921. Badacze przypuszczają, że to właśnie od którejś z jego form imienia zaczerpnięto nazwę wrocławskiego grodu. W późniejszym czasie, pod koniec X wieku tereny dostają się pod panowanie dynastii Piastów. W czasie zjazdu gnieźnieńskiego w roku 1000, cesarz Otton III i książę (jeszcze nie król) Bolesław I Chrobry postanowili o utworzeniu trzech biskupstw. W tym jednego biskupstwa na południu państwa w mieście:

Vratislavia

Tym samym wyspowy gród Vratislavia trafił do pisanych źródeł historycznych. Następnie po umocnieniu się panowania Piastów gród na wyspie zostaje uwieczniony w kronice biskupa Thietmara z Magdeburga, jako:

Wrotizla

W XIV wieku Śląsk przechodzi pod panowanie Korony Czeskiej. Miasto ze swoim życiem politycznym i kulturowym wiąże się na lata nie tylko z Królestwem Czech, ale i całym Świętym Cesarstwem Rzymskim. W pisemnej wzmiance w roku 1327 stolica Śląska pojawia się jako:

Wretslaw

Po zdobyciu prymatu w Europie Środkowej przez ród Habsburgów w XVI wieku, Śląsk wraz ze swoim najważniejszym miastem również trafia w obszar ich wpływów. W roku 1620 w zapiskach pojawia się nazwa miasta:

Presslaw

W połowie wieku XVIII podczas ekspansji Królestwa Prus i wybuchu kilku wojen śląskich, obszar Śląska trafia pod panowanie Króla Pruskiego. W tym początkowym okresie złamana zostaje wielowiekowa niezależność miasta oraz następuje wzrost dominacji Prusaków. Wówczas miasto nazywane jest:

Bresslau

W późniejszym okresie, kiedy to na ziemiach śląskich utrwaliło się panowanie niemieckie, z nazewnictwa miasta wypadła jedna listera „s”. Do roku 1945 miasto nazywało się:

Breslau

Po zakończeniu II wojny światowej ziemie Dolnego i Górnego Śląska przypadły ostatecznie Polsce. Wraz z utrwalaniem się nowej polskiej władzy na zdobytych terenach, zmieniało się również nazewnictwo miast. W przypadku stolicy Śląska przemianowano ją na jej współczesny polski odpowiednik:

Wrocław

Według brytyjskiego historyka Normana Daviesa, autora książki o historii Wrocławia, na przestrzeni wieków zarejestrowało się ponad 50 różnych nazw (określeń) miasta, które dziś my Polacy znamy jako Wrocław, Niemcy nazywają Breslau, a Czesi używają nazwy Vratislav. Każda z tych nazw nosi piętno czasu, miejsca i jej historycznych użytkowników. W artykule wymieniam tylko te najważniejsze nazwy, podkreślające kolejne etapy rozwoju i historii miasta. Informacje zostały zaczerpnięte z książki opisującej dzieje Wrocławia – Mikrokosmos, Norman Davies i Roger Moorhouse.

Artykuł Ciekawe pochodzenie nazwy miasta Wrocław pochodzi z serwisu Eloblog.

Co jest na polskich banknotach?

Oczywiście każdy odpowie, że królowie! Zgadza się, oprócz Mieszka I. Ale czy coś jeszcze? Czy zbiór różnorodnych szlaczków i wzorów jest czysto przypadkowy? Okazuje się, że jednak nie. Polskie banknoty zawierają szereg ukrytych znaków, alegorii i wkomponowanych odniesień do najważniejszej historii Polski.

W artykule zamieściłem grafiki banknotów w starej wersji, ale nowe również zawierają te same elementy.

Banknot 10 zł – Mieszko I

1. Po lewej stronie władcy znajdują się dwie rozety pochodzące z odkrytych posadzek w podziemiach Katedry w Gnieźnie.
2. Po prawej stronie władcy znajduje się roślinna ornamentyka, która nawiązuje do romańskich naczyń liturgicznych.
3. Na odwrocie banknotu znajduje się wizerunek monety sięgającej początków historii państwa polskiego. Z założenia miał być to denar pochodzący prawdopodobnie z czasów panowania księcia Mieszka I. Jednakże badacze są zdania, że może to być moneta znacznie późniejsza, bowiem wybita za panowania Mieszka II.
4. Na denarze w okręgu znajduje się wizerunek krzyża na czymś, co przypomina pół koła. Istnieją dwie interpretacje tego wzoru na denarze. Jedna mówi, iż przedstawia on wizerunek świątyni, a druga, iż jest to książęca mitra (nakrycie głowy władcy).
5. Bo bokach denara znajdują się dwie kolumny romańskie, które pochodzą z Opactwa Benedyktynów w Tyńcu.

Banknot 10 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Banknot 10 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Pkt. 1 – Posadzka w podziemiach Katedry w Gnieźnie – Foto: Lech Szymanowski Źródło: pinholeandphotodocument.blogspot.com

Pkt. 3, 4 – Denar z czasów Mieszka I lub Mieszka II

Pkt. 5 – Kolumny z Opactwa Benedyktynów w Tyńcu – Foto: Zde Źródło: commons.wikimedia.org

Banknot 20 zł – Bolesław I Chrobry

1. Po lewej stronie króla znajduje się romański portal, chyba nie nawiązuje on do żadnego konkretnego miejsca.
2. Po prawej stronie króla znajduje się korona młodego dębu, która pochodzi z Drzwi Gnieźnieńskich z Katedry w Gnieźnie. Korona dębu na drzwiach umiejscowiona jest w scenie ukazującej wystawienie zwłok św. Wojciecha.
3. Motyw z Drzwi Gnieźnieńskich znajduje się również na odwrocie banknotu, po prawej stronie denara. Jest to wizerunek lwa uchwyconego wijącej się gałęzi.
4. W centralnej części drugiej strony banknotu jest umiejscowiony denar z czasów Bolesława Chrobrego, który otoczony jest napisem PRINCES POLONIE.
5. W środku denara znajduje się wizerunek jakiegoś ptaka. W kwestii jego gatunku wciąż trwają spory. Niektórzy uważają go za reprezentację orła, ale bardziej przypomina on koguta lub pawia. Do tej drugiej teorii przychyla się większość badaczy. Prawdopodobnie jest to pierwsza moneta państwa polskiego, na której pojawił się ptak.
6. Po lewej stronie od denara znajduje się romańska rotunda, zwana też kaplicą św. Mikołaja. Jest to jeden z najstarszych zabytków budownictwa polskiego, pochodzący z XI lub co bardziej prawdopodobne z XII wieku. Rotunda znajduje się w Cieszynie.

Banknot 20 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Banknot 20 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Pkt. 2, 3 – Drzwi Gnieźnieńskie – Foto: Ferdziu Źródło: commons.wikimedia.org

Pkt. 3 – Lew z Drzwi Gnieźnieńskich

Pkt. 4, 5 – Denar Bolesława Chrobrego PRINCES POLONIE

Pkt. 6 – Romańska Rotunda w Cieszynie – Foto: Pankrzysztoff Źródło: commons.wikimedia.org

Banknot 50 zł – Kazimierz III Wielki

1. Po prawej stronie króla znajduje się litera „K” w koronie będąca królewskim monogramem. Litera pochodzi z drzwi Katedry na Wawelu.
2. W centralnej części drugiej strony banknotu znajduje się królewska pieczęć Kazimierza Wielkiego.
3. Tuż pod pieczęcią znajdują się królewskie insygnia – jabłko i berło.
4. Po prawej stronie od pieczęci znajduje się panorama Krakowa autorstwa niemieckiego kronikarza i podróżnika Hartmanna Schedla. Obraz miasta pochodzi z kroniki Liber Chronicarum wydanej pod koniec XV wieku.
5. Natomiast po lewej stronie od pieczęci znajduje się panorama Kazimierza, która również pochodzi z tej samej kroniki.

Banknot 50 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Banknot 50 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Pkt. 1 – Litera „K” na drzwiach do Katedry na Wawelu – Foto: Lestat (Jan Mehlich) Źródło: commons.wikimedia.org

Pkt. 2 – Pieczęć Kazimierza Wielkiego

Pkt. 4, 5 – Panoramy Krakowa i Kazimierza – Źródło: Liber Chronicarum

Banknot 100 zł – Władysław II Jagiełło

1. Po obu stronach wizerunku króla znajdują się rozety i elementy ornamentyki gotyckiej.
2. Na odwrocie banknotu w centralnej części znajduje się orzeł na tarczy herbowej. Pochodzi on z nagrobku Władysława Jagiełły, który znajduje się w Katedrze na Wawelu.
3. Poniżej tarczy z orłem znajduje się hełm i dwa miecze owinięte w krzyżacki płaszcz. Jest to bezpośrednie nawiązanie do zwycięstwa w Bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku.
4. Po lewej stronie od tarczy znajduje się wizerunek Zamku w Malborku.

Banknot 100 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Banknot 100 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Pkt. 2 – Orzeł Biały na tarczy umieszczony na nagrobku Władysława Jagiełły – Foto: Poznaniak Źródło: commons.wikimedia.org

Pkt. 4 – Zamek w Malborku – Foto: DerHexer Źródło: commons.wikimedia.org

Banknot 200 zł – Zygmunt I Stary

1. Na odwrocie banknotu znajduje się wizerunek orła, który pochodzi z fasady Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu. Orzeł wpisany jest w sześciokątny kartusz herbowy i opleciony literą „S”, która stanowi królewski monogram.
2. Z tyłu, za orłem znajduje się rysunek dziedzińca na Wawelu.

Banknot 200 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Pkt. 1 – Orzeł na Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu – Foto: Lestat (Jan Mehlich) Źródło: commons.wikimedia.org

Pkt. 2 – Dziedziniec na Wawelu – Foto: Lestat (Jan Mehlich) Źródło: commons.wikimedia.org

Mapa lokalizacji miejsc z polskich banknotów

A czemu są królowie?

W sumie dobre pytanie. Przez tyle lat przyzwyczailiśmy się do nowych banknotów, że umieszczone na nich wizerunki polskich władców stały się oczywistością. Młodsi z czytelników zapewne nie mieli okazji w ogóle płacić tzw. „starymi złotówkami” i milionowymi sumami. Rzut oka na starsze banknoty i kogo widzimy? Świerczewskiego, Kopernika, Waryńskiego… Niektóre z tych postaci kojarzą się jednoznacznie z pewną epoką i nie mam tu na myśli toruńskiego astronoma. Autorem chyba większości polskich banknotów jest grafik Andrzej Heidrich. Projektował on banknoty już w czasach PRLu. Po zmianach ustrojowych powierzono mu również misję zaprojektowania nowych polskich pieniędzy. Jak sam mówi uznał, że już chyba wszyscy wielcy Polacy zostali uwiecznieni na banknotach. Przyszła więc pora na królów. Stwierdził, że ich wybór będzie najbardziej bezpieczny, i co ważne – apolityczny. Do tego pomysłu przychylił się Narodowy Bank Polski.

Artykuł Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach pochodzi z serwisu Eloblog.

Wyspa Władców – Ostrów Lednicki

Ostrów Lednicki to największa z wysp położonych na Jeziorze Lednica, 15 km na zachód od Gniezna. Miejsce niezmiernie ważne ze względów historycznych, którego dzieje związane są z najstarszą historią państwa polskiego. Odnalezione tam pozostałości kamiennych budowli i wałów obronnych są dowodami dawnej świetności wyspy oraz początków chrześcijaństwa na ziemiach polskich. Dziś miejsce udostępnione do zwiedzania, wraz ze zbiorami Muzeum Pierwszych Piastów, zaprasza odwiedzających do zgłębienia najstarszej historii państwa Piastów.

Wyspa Władców – Ostrów Lednicki

Ostrów Lednicki – Foto: W. Rączkowski – Za zgodą Muzeum Pierwszych Piastów

Jezioro Lednica położone jest w samym centrum Wielkopolski. Już we wczesnym średniowieczu tereny te były ważnym regionem ziem Polan. Na przełomie IX i X wieku na wyspie zostaje założony niewielki gród. Po rozbudowie w latach 60-tych X wieku, przemienia się w jeden z najważniejszych centrów piastowskiej władzy. Tak oto wyspa staje się rezydencją panującego księcia Mieszka I, a później jego syna Bolesława Chrobrego. Dla kształtującego się państwa Mieszka I, terytorium położone na osi Poznań-Gniezno pełniło istotną rolę. Wyspa położona była przy głównych drogach komunikacji wodnej i lądowej.

Mieszko I i Bolesław I Chrobry

Ostrów Lednicki i Polska za panowania Mieszka I – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Palatium i budowle sakralne

Na Ostrowie Lednickim zachowały się pozostałości dwóch budowli stanowiących zabytki najwcześniejszego kultu chrześcijaństwa na terenie Polski. Pierwszym i zarazem największym obiektem jest palatium. Składało się ono z dwóch części: książęcego pałacu oraz przypałacowej kaplicy. Powstanie palatium wiąże się z osobą księcia Mieszka I. Najwcześniejsze fazy budowli pochodzą już z roku 965.

Pozostałości przypałacowej kaplicy – Palatium na Ostrowie Lednickim

Pozostałości pałacu siedziby książęcej – Palatium na Ostrowie Lednickim

Model rekonstrukcji palatium – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Ciekawostką jest to, że w pozostałościach kaplicy odnaleziono dwa baseny chrzcielne tzw. baptysteria. Z tego powodu niektórzy badacze najdawniejszej historii Polski uważają, że Ostrów Lednicki był miejscem chrztu Polski i Mieszka I w 966 roku. Jednym z argumentów jest właśnie obecność basenów chrzcielnych. Jednak część historyków uważa, że bardziej prawdopodobnym miejscem chrztu było Gniezno lub Poznań. Muzeum Pierwszych Piastów przesłało nam taką oto odpowiedź:

„[…] w tym przypadku Gniezno praktycznie nie jest brane pod uwagę. Żadne badania archeologiczne niestety nie potwierdziły w Poznaniu istnienia basenów chrzcielnych i miejsca chrztu władcy, a brak jednoznacznych argumentów, brak wystarczającej ilości (ważnych) zabytków znalezionych na Ostrowie Tumskim nie pozwala archeologom potwierdzić jakoby w Poznaniu odbył się chrzest władcy. W przypadku Ostrowa Lednickiego, jak dowiodły ostatnie międzynarodowe konferencje naukowe argumenty m.in.: jedna z największych inwestycji tamtych czasów w tej części Europy – mosty, prawdopodobnie pierwsza kamienne palatium z kaplicą na ziemiach polskich, odkryta stauroteka oraz wiele zabytków związanych z odprawianiem liturgii, aż w końcu baseny chrzcielne symbolicznie wpisane w budowlę (kaplicę przypałacową) na rzucie krzyża równoramiennego skłaniają naukowców do potwierdzenia, że Ostrów Lednicki jest prawdopodobnym miejscem chrztu. […]”

Miejsca dwóch baptysteriów po lewej i prawej stronie kaplicy – Ostrów Lednicki

Drugim obiektem na wyspie władców był niewielki kościół grodowy. Była to budowla wolnostojąca, jednonawowa z prostokątnym prezbiterium. W jej obrębie dokonywano pochówków ówczesnych elit państwa pierwszych Piastów.

Pozostałości kościoła grodowego – Ostrów Lednicki

Model rekonstrukcji kościoła grodowego – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Wał grodowy

Najbardziej charakterystycznym obiektem na Ostrowie Lednickim, widocznym już z lotu ptaka, są pozostałości wału grodowego. Otaczał on palatium, kościół grodowy oraz pobliskie zabudowania. Umocnienia zostały zbudowane z dębowego drewna i ziemi, z zastosowaniem techniki przekładkowej. Wał mógł mieć nawet kilkanaście metrów wysokości. Po dziś dzień jego pozostałości są bardzo dobrze widoczne.

Widoczne pozostałości wału obronnego – Ostrów Lednicki

Zdjęcie satelitarne i obraz LIDAR z wyraźnie zaznaczonym wałem – Źródło: Geoportal

Model wału grodowego , w środku palatium, kośiół i zabudowania – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Przekrój i budowa wału grodowego na modelu – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Drewniane mosty

Aby była możliwa komunikacja pomiędzy wyspą a lądem, konieczne było wybudowanie przeprawy mostowej. Ostrów Lednicki był połączony z brzegami za pomocą dwóch imponujących mostów. Oprócz funkcji komunikacyjnej pełniły one również rolę militarną. W wodach jeziora odnaleziono relikty i pozostałości tych konstrukcji.

Model mostu z Ostrowa Lednickiego – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Model wyspy z zaznaczonymi mostami – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Pierwszy most (zachodni) zwany poznańskim, miał 440 m długości. To największy ze znanych nam mostów monarchii wczesnopiastowskiej. Badanie metodą dendrochronologiczną wykazało, iż drewno użyte do budowy mostu zostało ścięte w latach 963-964.

Lokalizacja przyczółka mostu zachodniego – Ostrów Lednicki

Drugi most (wschodni) zwany gnieźnieńskim, miał 170 m długości. Jego datowanie jest podobne, jak mostu zachodniego.

Lokalizacja przyczółka mostu wschodniego – Ostrów Lednicki

Skarby Wyspy Władców

Jeżeli mówimy o wyspie tak potężnych władców, nie mogło zabraknąć również skarbów. Podczas prac archeologicznych, naukowcy natrafili na wiele niezwykłych artefaktów. Znaleziska te mają niezwykłą wartość historyczną. I tak oto wraz z pozostałościami budowli sakralnych odkryto wiele przedmiotów związanych ze wczesnym kultem chrześcijaństwa. Najcenniejszym z nich jest tzw. stauroteka. Jest to specjalny rodzaj relikwiarza w kształcie krzyża, z pozłacanej blachy brązowej. Oprawiono go w gagat, czyli czarny bursztyn. Prawdopodobnie przechowywana była w nim relikwia w postaci fragmentu drzewa z krzyża Jezusa Chrystusa.

Stauroteka z Ostrowa Lednickiego – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Na wyspie władców nie zabrakło również monet, które dokumentują bogactwo ówczesnych elit i czasy świetności Ostrowa Lednickiego.

Brązowa moneta bizantyjskiego cesarza Bazylego II – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Monety z przypałacowego skarbu z II polowy XI wieku – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Jak już wspomniałem, wyspa posiadała również funkcje militarne. Możemy nawet mówić o wysokim poziomie militaryzacji tego miejsca, czego dowodem jest odnajdywanie licznego uzbrojenia. Zbiór odnalezionego wyposażenia to ponad 300 sztuk broni, pochodzących z różnych okresów, od połowy X wieku do XII wieku. Odnalezienie tego jednego z największych zbiorów wczesnośredniowiecznej broni w Europie, jest wynikiem wielu bitew, jakie miały miejsce na przełomie wieków na lednickich mostach.

Hełm odkuty z jednego kawałka żelaznej bryły – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Kolczuga zwinięta w rulon o wadze 8,5 kg – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Wyprawa na Wyspę Władców

Oprócz oglądania wspaniałych zbiorów Muzeum Pierwszych Piastów możliwe jest również zwiedzanie całej wyspy. Spacerując po wyspie czuje się „zapach historii” tego niezwykłego miejsca. Poza oglądaniem pozostałości piastowskich budowli, zorganizowane są również rekonstrukcje chat osady.

Rekonstrukcja domów osady na Ostrowie Lednickim.

Zrekonstruowane wnętrze domu Ostrowa Lednickiego.

Polska flaga zatknięta na pozostałościach wału grodowego.

Rzeźba króla Bolesława Chrobrego wraz z cesarzem Ottonem III i biskupem Gaudentym.

Na wyspę władców trzeba się dostać za pomocą barki.

Dal wszystkich, którzy chcieliby poznać lepiej historię tego niezwykłego miejsca, zapraszam do oglądania filmu Tajemnice początków Polski – Wyspa Władców.

Poniżej mapa z lokalizacją wyspy oraz linkami.

Artykuł Wyspa Władców – Ostrów Lednicki pochodzi z serwisu Eloblog.