Krzyż przy drodze na Śnieżkę

Śnieżka, 1603 m n.p.m. Najwyższy szczyt Karkonoszy i Sudetów. Wchodząc na Śnieżkę drogą tak zwanymi Zakosami, mniej więcej po pokonaniu 2/3 dystansu, mijamy po prawej stronie metalowy krzyż z pamiątkową tablicą. Część turystów wchodzących na Śnieżkę zatrzymuje się przy nim, aby przeczytać inskrypcję znajdującą się na tablicy. Inni zaś, próbując złapać oddech podczas stromego podejścia pod Śnieżkę, mijają go bezrefleksyjnie. Wydaje się, że dla części turystów jest on w ogóle niezauważalny, niewidoczny, kiedy wchodząc pod górę swój wzrok wbijają w kamieniste podłoże. Jest to zrozumiałe, gdyż droga na tym odcinku jest szczególnie wyboista i należy uważać na każdym kroku. Zimą, kiedy tablica pokryta jest śniegiem, wystaje tylko zmrożony krzyż. Warto przystanąć w tym miejscu na chwilę i przytoczyć historię, która wydarzyła się na Śnieżce blisko 50 lat temu.

16 stycznia 1975 roku

Była połowa stycznia 1975 roku, kiedy pogoda w Karkonoszach znacznie się poprawiła. Pojawiające się na niebie słońce zaczęło roztapiać zalegające warstwy śniegu, które na przemian roztapiając się i zamarzając zamieniały się w lód. Szlak na Śnieżkę pokryła gruba warstwa lodu, którą obrosły także zamontowane przy szlaku łańcuchy i tymczasowe liny. Zwyczajowo pomagały one przy wchodzeniu i schodzeniu drogą tzw. Zakosami, która była jedyną drogą łączącą szczyt Śnieżki z Równią pod Śnieżką. Tradycyjnie łatwiejsza droga, czyli trasa trawersująca kopułę Śnieżki, zwana Drogą Jubileuszową, była na czas zimowy zamykana. Zmrożonego śniegu było tak dużo, że łańcuchy zaczęły ginąć pod warstwą śniegu i lodu. Tego dnia droga była bardzo niebezpieczna. Polscy wopiści (żołnierze Wojsk Ochrony Pogranicza), pełniący wówczas służbę w strażnicy WOP w Domu Śląskim, zawracali turystów, którzy chcieli wejść na sam szczyt. Były to jeszcze czasy, kiedy biegnącą wzdłuż górskich grzbietów granicę państwową pilnowali żołnierze.

16 stycznia na Śnieżkę pojechało dwóch terenowych pracowników karkonoskiej Horskej služby – Jan Messner i Štefan Spusta. Horska služba była wówczas czechosłowackim odpowiednikiem polskiego GOPRu, częściowo ochotniczym, częściowo uzawodowionym. Zadaniem Messnera i Spusty było zabezpieczenie oblodzonego szlaku – wykucie stopni w lodzie, odkucie łańcuchów z lodu i naciągnięcie tymczasowych lin. Jeszcze przed przystąpieniem do prac czescy ratownicy poprosili obsługę Českiej boudy, aby ci informowali turystów o niebezpieczeństwie na szlaku i zniechęcali ich do zejścia na dół. Česká bouda był wówczas czynnym czeskim schroniskiem na szczycie Śnieżki. Choć kopuła Śnieżki pokryła się lodową czapą to sama pogoda była dobra. Świeciło słońce, oświetlając śnieżnobiałe zbocza Karkonoszy. Tylko u dołu poniżej grzbietów zalegały warstwy ciemniejszych chmur. Można by rzecz, że była to aura idealna na zimową wycieczkę.

W tym dniu działała czeska kolej krzesełkowa na Śnieżkę, która umożliwiała wjazd z Pecu pod Śnieżką na najwyższy szczyt Karkonoszy. Z tej formy spędzenia wolnego czasu postanowiło skorzystać małżeństwo z Karlowych Warów – dentysta dr Marián Landa wraz ze ciężarną małżonką. Przyjechali oni w Karkonosze w celach rekreacyjnych i postanowili skorzystać z możliwości wjazdu na Śnieżkę. Po wjeździe na szczyt małżeństwo Landów zlekceważyło ostrzeżenia o oblodzonym szlaku i oboje zaczęli schodzić drogą Zakosami w kierunku Domu Śląskiego. Po przejściu raptem kilkudziesięciu metrów dr Landa poślizgnął się, upadł, przeleciał pod łańcuchami i zaczął się zsuwać po północnym zboczu Śnieżki. Mężczyzna nie spadł jednak na sam dół. Zjechał 15 m i zatrzymał się o wystającą skałę. Było około godz. 11. Według relacji Přemyslawa Kováříka, jednego z czeskich ratowników, którzy dotarli na miejsce tragedii godzinę po tym wydarzeniu, upadek Landy widzieli polscy pogranicznicy z Domu Śląskiego. Dr Landa trzymał się kurczowo wystającej skały, która prawdopodobnie była dla niego jedynym punktem oparcia. Polscy żołnierzy krzyczeli, żeby wytrzymał, że przyniosą mu linę. Poszkodowany mężczyzna nie był jednak w stanie utrzymać się dłużej. Według innych opisów próbował wstać i poślizgnął się ponownie. Cała ta sytuacja trwała raptem kilka minut, po których mężczyzna osunął się ze skalnej półki i zaczął spadać dalej w głąb Kotła Łomniczki. W tym samym czasie żołnierze WOP pobiegli na górną stację kolei krzesełkowej na Kopie, gdzie poprosili o pomoc ratowników polskiego GOPRu. Wspomniany już Kovářík, który pomagał później w wyciągnięciu ciał poszkodowanych, wspomina, że dr Landa miał na sobie skórzane buty do biegania przełajowego, które same w sobie były bardzo śliskie.

Poślizgnięcie doktora widzieli także Messner i Spusta, którzy pracowali niżej na tej samej drodze, którą schodziło małżeństwo z Karlowych Warów. Podjęli oni szybką decyzję, aby dotrzeć do poszkodowanego, pomimo tego, że nie posiadali przy sobie odpowiedniego sprzętu. Prawdopodobnie widzieli, że spadł on tylko kilkanaście metrów na dół i zatrzymał się na skale. Zdawali sobie sprawę, że nie utrzyma się tam długo i że szybkie dotarcie do poszkodowanego jest jedyną szansą na jego uratowanie. Kiedy wspólnie obaj próbowali dotrzeć do poszkodowanego, trawersując zbocze Śnieżki najkrótszą drogą, prawdopodobnie stracili go z oczu. Kiedy zbliżyli się do miejsca upadku, okazało się, że mężczyzny już nie ma. Spadł jeszcze niżej. Pierwszy szedł Spusta, drugi Messner. Messner miał na nogach raki z czterema zębami, które przywiązywało się do butów paskami. Pomimo raków w którymś momencie Messner poślizgnął się i zaczął spadać na dół. Spusta, który szedł pierwszy, próbował go złapać i zahamować jego upadek. Nie udało się i po chwili obaj razem zaczęli zsuwać się z dużą prędkością po zboczu Śnieżki. Początkowo trajektorie ich upadku były takie same. Spusta próbował zhamować swój zjazd na dół czekanem i narciarskim kijkiem, który udało mu się wyciągnąć z plecaka. Obaj dotarli do Drogi Jubileuszowej, przez którą dosłownie przelecieli. Wcięta w zboczę droga zadziałała jak próg skoczni narciarskiej i wyrzuciła ich w powietrze. Po ostrym upadku w skalny rumosz Messner doznał śmiertelnych obrażeń, a jego ciało spadało dalej w głąb Kotła Łomniczki. Spusta po upadku zaczął zsuwać się zboczem bardziej porośniętym kosówką i zatrzymał się szybciej, po około 80 m. Natomiast poszkodowany dr Landa również przeleciał przez Drogę Jubileuszową, gdzie po upadku doznał również śmiertelnych obrażeń. Dalej jego ciało bezwiednie staczało się po ośnieżonym zboczu Śnieżki w głąb Kotła Łomniczki. Jego upadek był jednak nieco krótszy niż Messnera. Trzeba jednak podkreślić, że cały ten opisany przebieg wydarzeń jest tylko kwestią domysłów i próbą odtworzenia ich na podstawie wspomnień świadków.

Powyższy przebieg i trasa upadku zostały opracowane na podstawie materiałów Horskiej služby ČR.

Akcja ratunkowa

W tym samym czasie trwała już akcja ratunkowa. Wopiści szybko zaalarmowali ratowników polskiego GOPRu. Równolegle obsługa Českiej boudy powiadomiła ratowników Horskej služby z Pecu pod Śnieżką. Jako pierwsi na miejscu wypadku pojawili się Polacy, którzy przyjechali skuterem śnieżnym ze górnej stacji kolejki na Kopie. Kiedy zaczęli schodzić do poszkodowanych zorientowali się, że Messner i dr Landa nie przeżyli upadku. Oznaki życia dawał jednak Spusta, którego upadek był znacznie krótszy. Dotarli więc do poszkodowanego ratownika i przetransportowali go na drogę, gdzie doraźnej pomocy udzieli mu przypadkowy lekarz. Była godz. 12:10. Następnie wspólnie przetransportowali rannego ratownika do Domu Śląskiego, gdzie miał oczekiwać na wezwany śmigłowiec z Wrocławia. W międzyczasie przybyli również czescy ratownicy, którzy wjechali kolejką z Pecu. Początkowo myśleli, że poszkodowanych jest trzech turystów. O tym, że wypadku uczestniczyło ich dwóch kolegów dowiedzieli się od polskich ratowników. Niestety obrażenia jakich doznał Spusta po upadku okazały się zbyt poważne. Już po przetransportowaniu do Domu Śląskiego, gdzie oczekiwał na dalszą pomoc, stwierdzono u niego zgon.

W tym samym czasie czescy ratownicy dotarli również do ciał dwójki pozostałych poszkodowanych. Razem przetransportowali ich na saniach kanadyjskich w dół Łomniczki i dalej do dolnej stacji kolei na Kopę. Tam przyjechał po nich skuter śnieżny wysłany przez naczelnika Horskej služby, który zabrał ich do Domu Śląskiego. Zachodziło już słońce, kiedy stamtąd ciała całej trójki, Messnera, Spusty i Landy, zostały przetransportowane skuterem przez Luční boudę do Pecu po Śnieżką. Bilans tego dnia wyniósł trzy ofiary śmiertelne, w tym po raz pierwszy aż dwóch górskich ratowników.

Pamiątkowa płyta na Śnieżce

Śmierć dwóch ratowników na Śnieżce poruszyła i oburzyła społeczność ratowników. Przede wszystkim mieli żal do kierownictwa Horskej služby za braki w sprzęcie, które były jedną z przyczyn wypadku. Wydarzenie to było szeroko komentowane w prasie. Społeczność podzieliła się dwa obozy. Jedni uważali, że należało zaczekać z akcją ratunkową do czasu przybycia posiłków. Inni uważali, że Messner i Spusta słusznie postąpili od razu ruszając na pomoc turyście, który zatrzymał się na skale, gdyż była to jedyna szansa na jego uratowanie. A czas grał tutaj kluczową rolę.

Po tym wydarzeniu brat jednego z tragicznie zmarłych ratowników, również wieloletni członek Horskej služby, Valerián Spusta, zamontował pamiątkową tablicę przy drodze prowadzącej na Śnieżkę. Początkowo tablica stała jeszcze bez krzyża, gdyż na jego umieszczenie nie chciały się zgodzić komunistyczne władze. W 1988 roku, kiedy wymieniano płytę na nową, zamontowano również krzyż. Dziś krzyż i tablica są miejscem, gdzie co roku 16 stycznia spotykają się czescy i polscy ratownicy. Dla nich to ważna i symboliczna data.

Jan Messner (1932–1975)

Urodzony 19 listopada 1932 r., posiadacz honorowej odznaki ČSTV, instruktor ratownictwa górskiego I stopnia, przewodnik górski, pracownik terenowy Horskej služby. Od 1959 roku w służbie ochotniczej, od 1965 roku pracownik zawodowy.

Štefan Spusta (1942–1975)

Urodzony 27 kwietnia 1942 r., przewodnik górski, pracownik terenowy Horskej služby. Od 1966 roku w służbie ochotniczej, od 1973 roku pracownik zawodowy.

Artykuł Najczarniejszy dzień na Śnieżce pochodzi z serwisu Eloblog.

Ziemia kłodzka a Kotlina Kłodzka

Zgodnie z regułami języka polskiego wszelkie nazwy ‘ziem’ piszemy małą literą. Stąd też ziemia kłodzka zamiast Ziemi Kłodzkiej. Odwrotnie rzecz ma się w przypadku Kotliny Kłodzkiej. Jest to bowiem nazwa geograficzna, a takie piszemy zawsze wielką literą. Co natomiast z przynależnością ziemi kłodzkiej? Kiedyś przecież nie była ona częścią Dolnego Śląska, a stanowiła osobny twór geograficzno-polityczny. Jak więc to wszystko się zaczęło?

Ziemia kłodzka to pojęcie raczej historyczne niż geograficzne. Odnosi się ono do terenu na pograniczu Sudetów Środkowych i Wschodnich, którego centrum stanowi obniżenie terenu o nazwie Kotlina Kłodzka (zawdzięcza ją rzecz jasna największemu miastu – Kłodzku). Tym samym o żadnej górskiej osadzie na ziemi kłodzkiej nie powinno mówić się, że leży ‘w Kotlinie Kłodzkiej’. Każdy wie o co chodzi, jednak z geograficznego punktu widzenia jest to błąd wielkiej wagi.

Na południu Kotliny Kłodzkiej wyraźnie wyodrębnia się tzw. Rów Górnej Nysy. Razem jednostki te tworzą największą śródgórską kotlinę w Sudetach (500 km2). Warto wspomnieć, że największym miastem samego Rowu Górnej Nysy nie jest wcale największe miasto ziemi kłodzkiej, czyli Kłodzko, a Bystrzyca Kłodzka.

Możemy przyjąć więc następujące rozumienie pojęć:

Ziemia kłodzka – teren dawnego hrabstwa kłodzkiego, a obecnie powiatu kłodzkiego. Kraina historyczna na południe od Dolnego Śląska. Obejmuje Kotlinę Kłodzką, Rów Górnej Nysy, Obniżenie Nowej Rudy, częściowo Obniżenie Ścinawki oraz otaczające je tereny górskie (częściowo: Góry Suche, Góry Stołowe, Góry Sowie, Góry Złote, Góry Bardzkie, Masyw Śnieżnika, Góry Bystrzyckie, Góry Orlickie). Niemieckim odpowiednikiem nazwy ‘ziemia kłodzka’ jest ‘Glatzer Bergland’.

Kotlina Kłodzka – czes. Kladská kotlina, niem. Glatzer Kessel. Kraina geograficzna w randze mezoregionu. Kotlina w Sudetach Środkowych otoczona przez Góry Bardzkie, Wzgórza Włodzickie, Wzgórza Ścinawskie, Góry Stołowe, Góry Bystrzyckie, Góry Złote i Masyw Śnieżnika.

Hrabstwo kłodzkie – czes. Hrabství kladské, niem. Grafschaft Glatz. Kraina historyczna ze stolicą w Kłodzku istniejąca w latach 1459–1816. Jej teren zajmuje obecnie powiat kłodzki. Nazwa ‘hrabstwo’ funkcjonowała w świadomości mieszkańców aż do czasu wysiedleń w 1945 roku.

Obecnie ziemia kłodzka jest częścią województwa dolnośląskiego. Na pierwszy rzut oka można by więc pomyśleć, że od zawsze znajdowała się w granicach Śląska. Wydarzenia historyczne twierdzą jednak zupełnie inaczej.

Ziemia kłodzka na przestrzeni dziejów

Już w starożytności ziemia kłodzka była ważnym terenem tranzytowym. Szlaki prowadzące przez nią były wykorzystywane jako trakty handlowe wiodące z Czech i Moraw na Śląsk. Przechodzący natomiast przez tzw. Polskie Wrota nieopodal Dusznik Zdroju szlak bursztynowy (obecnie droga krajowa nr 8) łączył tereny bałtyckie ze śródziemnomorskimi. Drugi ważny szlak prowadził przez Bystrzycę Kłodzką do Przełęczy Międzyleskiej.

W dawnych wiekach Sudety same w sobie tworzyły naturalną granicę pomiędzy plemionami śląskimi, czeskimi i morawskimi. Pomagały im w tym rozległe, trudne do przebycia pierwotne puszcze, po których obecnie niestety niewiele się już ostało.Patrząc na mapę możemy domyślać się, że początkowo ziemia kłodzka mogła być ziemią czeską. Wyraźnie widać bowiem jak wcina się ona w terytorium Czech.

Po raz pierwszy w źródłach pisanych pojawiła się w czeskiej kronice Kosmasa (1045-1125). Według niego w roku 981 czeski książę Sławnik (ojciec św. Wojciecha – biskupa Pragi) posiadał graniczny gród Kladsko nad rzeką Nysą, który miał za zadanie bronić Czech przed najazdami Polaków.

Z racji pogranicznego położenia ziemia kłodzka, w ramach sporów polsko-czeskich, przechodziła często z rąk do rąk. Do dziś pozostaje pytaniem, co dokładnie działo się z nią w czasach, kiedy to (wedle faktów historycznych) cały Śląsk należał do Piastów? Było to jeszcze za czasów Mieszka I, kiedy w X wieku Śląsk wszedł w skład nowo powstałego państwa Polskiego. Wiemy natomiast, że w 1137 roku (wraz z podpisaniem pokoju w Kłodzku) królowie Bolesław Krzywousty i Sobiesław ustalili pokojowe granice między Polską a Czechami. Tak też ziemia kłodzka przypadła Koronie Czeskiej. W rękach piastowskich ostatni raz znalazła się pod koniec XIII wieku (później bywała jedynie terenem lennym książąt śląskich).

W XIV wieku Jan Luksemburski podejmował wysiłki mające na celu trwałe związanie Śląska z Czechami. Po roku 1392 (śmierci księżnej Agnieszki, wdowy po Bolku świdnicko-jaworskim) ostatnie księstwo piastowskie na Śląsku weszło do Korony Czeskiej.

W pierwszej połowie XV wieku ziemia kłodzka znalazła się w zasięgu tzw. wojen husyckich (religijno-narodowościowych walk zapoczątkowanych w Czechach). Swoje apogeum na omawianym terenie osiągnęły one dopiero w 1428 roku. Ograbionych i zniszczonych zostało wtedy wiele miast i wsi. Tylko Kłodzko oparło się najazdom husytów. Zamek Homole natomiast (strzegący szlaku bursztynowego) stał się główną siedzibą rycerzy rabusiów.

Ziemia kłodzka jako hrabstwo

Dla ziemi kłodzkiej ważnym rokiem był rok 1459, kiedy to czeski arystokrata i umiarkowany husyta Jerzy z Podiebradu (przejął władzę w Czechach w roku 1448, najpierw jako zwierzchnik, później jako król) podniósł ją do rangi samodzielnego hrabstwa (nazwy określające jednostki administracyjne zawsze piszemy małą literą).

Za jego rządów ziemia kłodzka stała się główną bazą wojsk czeskich, walczących z księstwami śląskimi, które nie uznawały władzy Jerzego. Kierował się on prywatą, ponieważ hrabstwo połączył z księstwem ziębickim, zapewniając tym samym odpowiednie władztwo dla swoich synów. Nie mógł im bowiem zapewnić czeskiej korony. Prawomocność jego rządów cały czas podważano, natomiast ani jako król czeski ani niemiecki książę elektor nie miał prawa ustanawiać hrabstwa.

Uważa się, że prawdziwe miano hrabstwa (Grafshaft Glatz) w tym samym roku nadał ziemi kłodzkiej dopiero cesarz Fryderyk III.

Ziemia kłodzka w państwie pruskim

W wyniku bitwy pod Mochaczem w 1526 roku władzę nad znacznymi terenami czeskimi (w tym nad Śląskiem i hrabstwem kłodzkim) przejęli Habsburgowie. Z początkiem ich rządów nastąpił okres spokoju, odbudowy i postępu. Wraz ze sprowadzeniem osadników ze Śląska narodziło się na ziemi kłodzkiej płóciennictwo i sukiennictwo. Niektóre tereny stwarzały bowiem bardzo dobre warunki dla rozwoju tkactwa lnianego (odpowiednie nawodnienie i nasłonecznienie stoków górskich).

Czas wojny trzydziestoletniej i wojen śląskich (w tym wojny siedmioletniej) był dla ziemi kłodzkiej istnym pasmem nieszczęść. W 1620 roku panowie kłodzcy opowiedzieli się przeciwko cesarstwu, co skończyło się porażką w bitwie pod Białą Górą, natomiast w trakcie sporów prusko-austriackich kłodzka kraina przeszła całkowicie pod panowanie pruskie. Warto wspomnieć, że w trakcie wojny siedmioletniej wojska austriackie zaatakowały twierdzę kłodzką – wtedy to po raz pierwszy i ostatni w swojej historii została zdobyta.

Z czasem granice z państwem Habsburgów zaczęto umacniać. Z tego też względu powstał system fortów w Górach Stołowych i Bystrzyckich. Rozważano nawet wybudowanie twierdzy na Szczelińcu Wielkim, jednak król Prus Fryderyk Wilhelm II tak bardzo zachwycił się widokiem z niego roztaczającym, że porzucono ten pomysł.

Warto wspomnieć, że ruiny Fortu Karola zaczęto z czasem wykorzystywać jako atrakcję turystyczną (punkt widokowy na Szczeliniec Wielki).

Ziemia kłodzka została przyłączona do Śląska dopiero za panowania pruskiego, a więc przez cały czas przynależności do Czech (do roku 1742 i zagarnięcia jej podczas I wojny śląskiej na mocy układu pokojowego we Wrocławiu) była osobnym tworem geograficzno-politycznym. Prusacy utworzyli z hrabstwa kłodzkiego oddzielny powiat, z którego z czasem wyodrębniono jeszcze powiaty bystrzycki i noworudzki.

Tak też dwie odrębne geograficznie i historycznie krainy zaczęły się spajać, za sprawą ustanowienia prowincji śląskiej. Wtedy też ziemia kłodzka zaczęła reklamować uroki Dolnego Śląska w przewodnikach i innych wydawnictwach, jakoby niezaprzeczalnie była jego częścią.

Pod koniec wieku XIX na szerszą skalę zaczął rozwijać się ruch turystyczny. Turyści początkowo najczęściej pielgrzymowali do miejsc kultu maryjnego (Wambierzyce, Igliczna). Pierwsza linia kolejowa dotarła do Kłodzka w 1874 roku. Połączyła ona tym samym ziemię kłodzką z Wrocławiem i całą resztą Śląska. Wiązało się to ze wzmożeniem ruchu turystycznego i uzdrowiskowego na terenie hrabstwa. Początkowo jednak, z pojawieniem się kolei, mieszkańcy wiązali większe nadzieje na rozwój gospodarczy.

Na przełomie XIX i XX wieku aż do końca II wojny światowej nazwą ‘hrabstwo kłodzkie’ posługiwano się w materiałach promocyjnych regionu, jako swoistą marką turystyczną. Podobnie było z nazwą Kłodzka – ‘Glatz’. Prawdopodobnie była ona skrótem od określenia ‘Gottes Stadt’ – Zakątek Pana Boga.

W 1881 roku powstało Towarzystwo Górskie Hrabstwa Kłodzkiego (Glatzer Gebirgsverein) – regionalna organizacja turystyczna zajmująca się wytyczaniem szlaków, budową wież widokowych i schronisk oraz udostępnianiem miejsc atrakcyjnych turystycznie. Herbem GGV po dziś dzień jest pełnik europejski, lepiej znany pod nazwą ‘róża kłodzka’. Występuje powszechnie na podmokłych łąkach ziemi kłodzkiej. Dziś można go spotkać w szczególności w okolicach Dusznik Zdroju – przy zamku Homole i na Koziej Hali.

Ziemia kłodzka w czasie wojen światowych

Po I wojnie światowej roszczenia do znacznych obszarów Śląska (w tym Śląska Cieszyńskiego i ziemi kłodzkiej) zgłosiła Czechosłowacja. Swoje zamiary poparła nawet militarnie, wprowadzając na tereny kłodzkie oddział wojskowy. W związku z tym, po I wojnie światowej na terenie hrabstwa pojawiło się przekonanie o stałym zagrożeniu ze strony Czechosłowacji. Potwierdziło to wzniesienie w latach 30’ XX wieku pasa umocnień przygranicznych na południowej granicy z ziemią kłodzką. Takie decyzje z czasem zaczęły utrudniać kontakty mieszkańców hrabstwa z tzw. Niemcami sudeckimi zamieszkującymi tereny czechosłowackie przylegające do ziemi kłodzkiej.

W opozycji do poprzednich walk, II wojna światowa nie przyniosła ziemi kłodzkiej zniszczeń, ponieważ nie odbywały się na jej terenie żadne działania militarne. Armia Czerwona wkroczyła dopiero po kapitulacji Niemiec. Sam rok 1945 miał okazać się przełomowym – powrót Śląska do Polski po stuleciach czeskiego, austriackiego i niemieckiego panowania.

Warto wspomnieć o incydencie z czerwca 1945 roku, kiedy to władze Czechosłowacji wprowadziły pociąg pancerny na ziemię kłodzką. W wyniku zmian przebiegu granic ustalonych przez Stalina i poprowadzeniu granicy grzbietem Sudetów i granicą wzdłuż Nysy Łużyckiej, ziemia kłodzka nie przypadła finalnie Czechosłowacji a Polsce. Zakończyło się to ostrym konfliktem pomiędzy obydwoma państwami.

O losie całego Śląska zadecydowały wielkie mocarstwa. Tak też Śląsk wraz z ziemią kłodzką finalnie przypadły Polsce w ramach rekompensaty za zagrabione Kresy Wschodnie.

W Polsce obszar ziemi kłodzkiej wszedł najpierw w skład województwa wrocławskiego, aby potem przez województwo wałbrzyskie i podział na powiaty kłodzki, bystrzycki i noworudzki pozostać aż do dziś w województwie dolnośląskim. W całej Polsce nie ma większego powiatu niż powiat kłodzki. Zajmuje on bowiem 1642 km² i liczy aż 14 gmin.

Ziemia kłodzka jako część arcybiskupstwa praskiego

Warto wspomnieć również o przynależności kanonicznej ziemi kłodzkiej, która to zmieniała się dwukrotnie – od średniowiecza należała ona do biskupstwa (a później arcybiskupstwa) praskiego, od roku 1972 do wrocławskiego, a od 2004 (decyzją Jana Pawła II) do diecezji świdnickiej. Nieraz w historii zdarzało się, że tereny diecezji praskiej wcale nie znajdowały się na terenie Czech, jednakże przynależność terytoriów w kolejnych latach do Austrii, Prus i Niemiec była kwestią, na którą kościół nie miał wpływu.

Oddziaływanie przynależności ziemi kłodzkiej do arcybiskupstwa praskiego możemy podeprzeć takimi kwestiami, jak np. obecność Jezulatka (praskiej figurki małego Jezusa) na licznych ołtarzach i w zakrystiach kościołów z terenów kłodzkich, a także wybudowanie gotyckiego mostu św. Jana w Kłodzku, który jest miniaturą Mostu Karola w Pradze.

W trakcie wojny trzydziestoletniej ziemię kłodzką poddano przymusowej rekatolizacji. W tamtym czasie cała diecezja praska musiała zdecydować – przejść na katolicyzm albo opuścić kraj. Kolejnym wyzwaniem dla kościoła na ziemi kłodzkiej były czasy Kulturkampfu kanclerza Bismarcka – antykatolickiej polityki prowadzonej w ramach integracji świeżo zjednoczonego państwa niemieckiego.

Dziedzictwo ziemi kłodzkiej

Kolonizacja na prawie niemieckim, rozpoczęta na Śląsku już w XIII wieku, zapoczątkowała powolne niemczenie ludności ziemi kłodzkiej. Wyjątkiem był tzw. ‘czeski zakątek’ – wsie w rejonach Kudowy Zdroju, które swoją odrębność etniczną zachowały aż do roku 1946.

Mieszkańcy ziemi kłodzkiej zawsze czuli się inni od Ślązaków i z dumą podkreślali swoją odrębność. Mieli własną tradycję, po której do dziś pozostało niestety niewiele. Należy wspomnieć tu przede wszystkim o dialekcie kłodzkim, w którym publikowano wiersze i inne utwory literatury popularnej. Gdy po II wojnie światowej w końcu lat 40’ ziemia kłodzka przeszła całkowitą wymianę ludności, miejsce Niemców zajęli Polacy i wprowadzili na tamte tereny zupełnie nowe zwyczaje.

Swoistym fundamentem do zbudowania tożsamości lokalnej na ziemi kłodzkiej było pojęcie ‘hrabstwo kłodzkie’, które obecnie ma już blisko 600 lat. Choć w 1818 roku przestało istnieć, po włączeniu go do prowincji śląskiej, to zachowało ono swoją tradycję i tożsamość. Obecnie powiat kłodzki można uznać za sukcesora hrabstwa kłodzkiego.

Nazwa ‘hrabstwo kłodzkie’ utrzymała się do roku 1945, kiedy to po wojnie rozpoczęła się akcja dokonywania zmian w nazewnictwie topograficznym. Było to pewnym aspektem polonizacji ziemi kłodzkiej. Nawiązywano więc w szczególności do nazw wczesnośredniowiecznych o rodowodzie słowiańskim, tłumaczono nazwy niemieckie lub też wymyślano zupełnie nowe. Działań tych dokonywano w ramach powrotu Polaków do tzw. Ziem Odzyskanych (niegdyś piastowskich zagrabionych przez Niemców). Pamiętajmy jednak, iż poza resztą obecnego Śląska ziemia kłodzka należała do Piastów sporadycznie.

Po ostatniej wojnie ziemia kłodzka przekształciła się w, bardzo znaczący w Polsce, teren turystyczny – wczasowo-wypoczynkowy, krajoznawczy i leczniczo-sanatoryjny. Warto dodać, że w 1946 roku w Polanicy Zdroju powstał oddział Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego (od 1950 roku znanego jako PTTK). To właśnie dzięki niemu po wojnie dość szybko uruchomiono część schronisk i wyznakowano szlaki turystyczne.

Ziemia kłodzka pisana małą literą, w której to obrębie mieści się Kotlina Kłodzka na przestrzeni dziejów zyskała miano hrabstwa kłodzkiego. Obecnie można uznać ją za dziedzictwo wielu narodów, o której renomę dbają wszystkie pograniczne tereny Dolnego Śląska, należące zarówno do Niemców, Czechów jak i Polaków.

Artykuł Ziemia kłodzka – Część Dolnego Śląska czy odrębna kraina? pochodzi z serwisu Eloblog.

Nieme znaki – Němé značky

Gwałtowny rozwój turystyki w Karkonoszach w XIX wieku wymusił wprowadzenie systemu oznakowania szlaków turystycznych, zarówno po śląskiej jak i czeskiej stronie Karkonoszy. Rozwiązań i pomysłów jak znakować karkonoskie szlaki było kilka. Montowano metalowe lub drewniane tabliczki z opisami szlaków, stawiano granitowe słupy z wyrytymi oznaczeniami, malowano znaki na drzewach i kamieniach, a także stawiano tablice informacyjne na najważniejszych skrzyżowaniach. Pracami znakarskimi zajmowały się ówczesne towarzystwa górskie. Po stronie czeskiej (austriackiej) było to Austriackie Towarzystwo Karkonoskie (niem. Österreichischer Riesengebirgsverein, w skrócie ÖRGV), a także Klub Czeskich Turystów (czes. Klub českých turistů, w skrócie KČT), a po stronie śląskiej (niemieckiej) Towarzystwo Karkonoskie (niem. Riesengebirgsverein, w skrócie RGV). Pewnym problemem po stronie czeskiej była kwestia języka w jakim miały być umieszczone informacje na tabliczkach. Czy miał być to język czeski czy niemiecki? Obszar zamieszkiwała ludność niemiecko- i czeskojęzyczna.

Po zakończeniu I wojny światowej w 1923 roku (już po powstaniu Czechosłowacji) w grzbietowych partiach czeskich Karkonoszy wprowadzono system tzw. niemych znaków (czes. Němé značky). Były to powycinane z blachy piktogramy, pomalowane na czerwono i zamontowane na tyczkach przy drodze. System piktogramów zaprojektował czeski malarz i ilustrator, a także zapalony narciarz Kamil Vladislav Muttich. Każdy z niemych znaków prowadził do jakiegoś konkretnego charakterystycznego miejsca – celu wędrówki. Tak więc nieme znaki prowadziły do najważniejszych szczytów, charakterystycznych elementów krajobrazu, schronisk górskich, miejscowości itd. Niektóre z niemych znaków prowadziły także do miejsc po śląskiej stronie gór.

Piktogramy zostały zaprojektowane przez Mutticha w taki sposób, aby każdy z nich posiadał indywidualny niepowtarzalny kształt. Domyślnie wprowadzony system znaków miał pomóc turystom i narciarzom przemierzającym karkonoskie szlaki w czasie trudnych warunków w zimę. Wycięte z blachy kształty nawet po oblepieniu śniegiem i szronem miały być łatwe do rozpoznania. Dodatkowo rozwiązywały wspomniany już wcześniej problem językowy. Czeskie nieme znaki zachowały się do dziś, choć niektóre zmieniły swój kształt. Aktualnie w czeskich Karkonoszach używa się 31 znaków.

Artykuł Co oznaczają te dziwne znaki w czeskich Karkonoszach? Nieme znaki pochodzi z serwisu Eloblog.

„Podróżnicy w Górach Olbrzymich. Antologia tekstów źródłowych” – Recenzja

„Podróżnicy w Górach Olbrzymich” to zbiór relacji podróżników odwiedzających w minionych wiekach Karkonosze i Góry Izerskie, niegdyś wspólnie nazywane Górami Olbrzymimi. Publikacja jest antologią wybranych tekstów źródłowych, przełożonych na język polski, pochodzących głównie z XVIII i XIX wieku. Najstarszy zamieszczony tekst pochodzi z końca XVII wieku, a najmłodszy z 1922 roku. Teksty zostały wybrane, przełożone i opatrzone przypisami przez Marcina Wawrzyńczaka. Książka zawiera blisko 40 relacji wędrowców przemierzających góry, odwiedzających górskie miejscowości i stykających się z ich mieszkańcami. Podróżnicy często w sposób barwny i zabawny opisują swoją drogę, perypetie, przemierzając jeszcze niezagospodarowane turystycznie i dzikie miejsca. Ich relacje oprócz opisów drogi i krajobrazów zawierają również opisy ówczesnych mieszkańców gór, ich zwyczaje, ubiór, wygląd domostw, a także stosunek do gości. Szczególnie ciekawe są opisy pasterskich bud (niem. Baude), które dały początek karkonoskim i izerskim schroniskom. Publikacja zawiera głównie relacje podróżników odwiedzających Góry Olbrzymie od strony śląskiej i łużyckie. Nie brak jednak opisów wędrowców zdobywających szczyty również od strony czeskiej. Razem zebrane teksty stanowią unikatowy kulturowy obraz Karkonoszy i Gór Izerskich z XVIII i XIX wieku.

Książkę „Podróżnicy w Górach Olbrzymich” szczególnie polecam osobom zainteresowanym Karkonoszami i Górami Izerskimi, ich historią, kulturą i zagospodarowaniem turystycznym. Publikacja jest również niezwykle cenną pozycją ze względu na wymianę ludności dokonaną po 1945 roku, zarówno po polskiej jak i czeskiej stronie gór, która zerwała kulturową i pokoleniową ciągłość mieszkańców tych terenów. Uważam, że książka może być szczególnie ciekawą pozycją dla osób zaznajomionych już z karkonoskimi i izerskimi szlakami. Czytając relacje ówczesnych podróżników możemy natrafić na miejsca nam doskonale znane. Na swój sposób czytanie „Podróżników w Górach Olbrzymich” to odwiedzanie na nowo tych samych i znanych już nam miejsc, z tą różnicą, że 200 czy 300 lat wcześniej. To swoista podróż w czasie do Gór Olbrzymich z XVIII i XIX wieku.

Tytuł: Podróżnicy w Górach Olbrzymich. Antologia tekstów źródłowych
Wybór i przekład: Marcin Wawrzyńczak
Rok polskiego wydania: 2020
Moja ocena: ★★★★★

Oferty w księgarniach i sklepach internetowych
„Podróżnicy w Górach Olbrzymich. Antologia tekstów źródłowych”

Artykuł „Podróżnicy w Górach Olbrzymich. Antologia tekstów źródłowych” pochodzi z serwisu Eloblog.

Katastrofa zapory na rzece Biała Desna (Bílá Desná)

Czeska część Gór Izerskich, rzeka Bílá Desná, czyli po polsku Biała Desna. W odległości niespełna 4 km od polskiej granicy znajduje się miejsce, w którym wydarzyła się jedna z najtragiczniejszych katastrof w Sudetach. To tutaj, zaledwie po 10 miesiącach od oddania do użytku, pękła zapora wodna wybudowana na rzece Biała Desna. Katastrofa wydarzyła się po południu 18 września 1916 roku, w czasie ładnej i bezdeszczowej pogody. Strumień wody wypływający z korpusu zapory zauważony został około 15:30. Błyskawicznie powiększał się z każdą minutą, a po ponad godzinie doszło do całkowitego przerwania konstrukcji. Wówczas w zbiorniku znajdowało się około 290 tys. m³ wody. Pęknięta zapora uwolniła ogromne masy wody, które wdarły się do koryta rzeki. Powstała fala miała 13 m wysokości i uderzyła w zabudowania niżej położonej miejscowości Desná.

Widok jaki ukazał się po przejściu fali był przerażający. Woda odsłoniła dziesiątki uszkodzonych lub zniszczonych budynków. Zewsząd walały się fragmenty ich wyposażenia, przemieszane z gruzem, kamieniami i połamanym drewnem. Niektórym budynkom położonym niżej miejscowości udało się przetrwać przejście fali, ale ich wygląd był lichy. Wyglądały jakby ktoś poprzecinał je wielkim ostrzem, a z pourywanych elewacji dostrzec można było wnętrza domostw. Łącznie żywioł pochłonął 65 ofiar (62 plus 3 ofiary doliczone później). Fala, która przeszła przez Desnę, zniszczyła 33 domy, a 69 zostało uszkodzonych. 307 osób pozostało bez dachu nad głową. Obecnie jako przyczynę pęknięcia zapory najczęściej podaje się wady gruntowe.

Wizualizacja katastrofy zapory na Białej Desnej

Jako uzupełnienie zachęcam również do obejrzenia poniższego filmu. Jest to wizualizacja 3D opracowana przez Povodí Labe w 100. rocznicę pęknięcia zapory. Wizualizacja jest próbą odtworzenia przebiegu katastrofy.

Przerwana zapora – Protržená přehrada

Dziś pozostałości przerwanej zapory i teren po dawnym zbiorniku są chętnie odwiedzane przez turystów. W 1996 roku zapora została uznana za narodowy pomnik kultury Republiki Czeskiej (czes. Národní kulturní památka). Teren został kilka lat temu odsłonięty i oczyszczony (wycięto drzewa porastające konstrukcję). Dzięki temu lepiej widoczny jest teraz zarys korpusu zapory. Przy zaporze znajduje się niewielka Krömerova bouda, w której możemy na chwile zatrzymać się i kupić coś do picia. Do zapory najlepiej dostać się pieszym szlakiem z miejscowości Desná. Wejście na teren po dawnej zaporze jest bezpłatne.

Mapa i miejsce lokalizacji przerwanej zapory na Białej Desnej

Artykuł Gdy pęknie zapora – Katastrofa zapory na rzece Biała Desna pochodzi z serwisu Eloblog.

1. Rynek Staromiejski i zegar astronomiczny Orloj

Rynek Staromiejski (czes. Staroměstské náměstí) to historyczne i turystyczne serce praskiego Starego Miasta (czes. Staré Město). Rynek, popularnie nazywany przez Czechów Staromákiem, jest jedną z głównych atrakcji w Pradze. Na placu znajduje się wieża ze słynnym zegarem astronomicznym Orloj. O każdej pełnej godzinie zegar prezentuje niezwykły spektakl, w czasie którego poruszają się figury umieszczone na zegarze, a z jego wnętrza wyłania się 12 apostołów. Widowisko przyciąga każdorazowo setki turystów, zgromadzonych pod zegarem, pragnących na własne oczy zobaczyć to intrygujące przedstawienie. Sama wieża jest pozostałością po Ratuszu Staromiejskim (czes. Staroměstská radnice), który został zniszczony w czasie II wojny światowej, podczas powstania praskiego. Na placu znajduje się również imponujący pomnik Jana Husa – czeskiego bohatera narodowego, duchownego i reformatora Kościoła, który oskarżony o herezję został spalony na stosie w Konstancji w 1415 roku. Na Rynku Staromiejskim znajdziemy liczne restauracje i knajpy, zazwyczaj wypchane po brzegi turystami. Życie tętni tu przez całą dobę.

2. Most Karola

Most Karola (czes. Karlův most) to niekwestionowany symbol stolicy Czech. Jest jedną z najchętniej i najczęściej odwiedzanych praskich atrakcji. Most Karola został wzniesiony w II połowie XIV wieku, z polecenia króla Czech i cesarza rzymskiego Karola IV Luksemburskiego. To właśnie od jego imienia zawdzięcza swoją nazwę. Most ma blisko 516 m długości i około 9,50 m szerokości. Dodatkowo w dobie baroku ozdobiony został po bokach licznymi figurami świętych. Wśród nich znajdziemy również rzeźbę przedstawiająca św. Jana Nepomucena, który w tym miejscu został za karę wrzucony do Wełtawy, z polecenia króla Wacława IV. Most Karola łączy ze sobą Stare Miasto z leżącą u stóp Hradczan dzielnicą Mała Strona (czes. Malá Strana). Jest więc najchętniej wybieraną drogą przez turystów, którzy pragną dostać się z Rynku Staromiejskiego do praskiego zamku. Na moście jest zawsze dużo turystów. Ze względu na piękną iluminację jest również chętnie wybierany na wieczorne spacery.

3. Zamek na Hradczanach i katedra św. Wita

Hradczany (czes. Hradčany) to kolejna z praskich dzielnic. Nie jest to jednak zwykła dzielnica, ale symbol czeskiej państwowości. Powszechnie Hradczany utożsamiane są z praskim zamkiem, dawną siedzibą monarchów, a obecnie prezydentów Republiki Czeskiej. Kompleks zamkowy zajmuje jej większą część i jest jedną z głównych atrakcji w Pradze. To prawdziwy „must-see”, który koniecznie trzeba odwiedzić będąc w stolicy Czech. Tym bardziej, gdyż wejście na teren zamkowych dziedzińców jest bezpłatne. Na terenie kompleksu znajduje się monumentalna katedra św. Wita, Wacława i Wojciecha. Najważniejszy kościół w Pradze, siedziba arcybiskupów praskich, w którym przechowywane są insygnia koronacyjne królów czeskich. Do wnętrza świątyni (początek głównej nawy) możemy wejść za darmo, jednak jej całe zwiedzanie wymaga zakupu biletu. Katedra św. Wita należy do najcenniejszych zabytków architektury gotyckiej i neogotyckiej. Piesza wycieczka prowadzącą od Rynku Staromiejskiego, przez Most Karola, Małą Stronę, do Hradczan jest najchętniej wybieraną trasą przez turystów zwiedzających Pragę.

4. Dzielnica żydowska Josefov

Josefov to dawna dzielnica żydowska Pragi. Położona jest przy Starym Mieście, w bliskiej odległości od Rynku Staromiejskiego. Nazwa Josefov została nadana na cześć cesarza Józefa II Habsburga, który emancypował Żydów pod koniec XVIII wieku. W czasie II wojny światowej na terenie dzielnicy znajdowało się żydowskie getto. Josefov jest również miejscem urodzenia wybitnego pisarza Franza Kafki. Współcześnie na terenie dzielnicy zachowało się sporo zabytków związanych z jej dawnymi mieszkańcami, m.in. Ratusz Żydowski, Synagoga Wysoka, Synagoga Klausowa, Sala Obrzędowa czy Stary Cmentarz Żydowski. Wejście na teren Josefova jest całkowicie darmowe, a ciekawą architekturę możemy podziwiać z zewnątrz. Zwiedzanie cmentarza i zabytków w środku wymaga jednak nabycia biletu.

5. Najwęższa ulica Pragi

Atrakcje Pragi wcale nie muszą mieć rozmiarów katedry. Stara zabudowa stolicy Czech kryje w sobie wiele urokliwych wąskich uliczek i zaułków. Ciekawostka, w dzielnicy Mała Strona znajduje się uliczka okrzyknięta mianem najwęższej ulicy Pragi. Jest tak wąską, że na jej początku i końcu zamontowano sygnalizację świetlną, gdyż dwie przechodzące naprzeciw siebie osoby mogą mieć problem z minięciem siebie. Uliczka, a w zasadzie schody wciśnięte pomiędzy dwie kamienice, znajduje się przy ulicy U Lužického semináře. Zejście najwęższą ulicą Pragi prowadzi do restauracji Čertovka.

6. Rzeźba Sikające Postacie

W pobliżu najwęższej uliczki Pragi znajduje się jeszcze jedna darmowa praska atrakcja. To rzeźba przedstawiająca dwie sikające postacie (czes. Čůrající postavy). Rzeźba, w formie fontanny, przedstawia dwóch nagich mężczyzn, stojących w niecce w kształcie Republiki Czeskiej i zarazem sikających do niej. Autorem tej kontrowersyjnej rzeźby jest znany czeski artysta David Černý. Według niektórych sikające postacie należy interpretować jako alegorię polityków olewających sprawy własnego kraju.

7. Plac Wacława

Plac Wacława (czes. Václavské náměstí), popularnie nazywany przez polskich turystów Wacławiakiem, jest współcześnie głównym placem Nowego Miasta (czes. Nové Město). Na placu znajduje się pomnik św. Wacława, czeskiego księcia z dynastii Przemyślidów, męczennika, uznanego za świętego przez Kościół Katolicki i Cerkiew Prawosławną. Pomnik przedstawiający św. Wacława, siedzącego na koniu, uważany jest za jeden z symboli czeskiej państwowości. Postać władcy otoczona jest figurami innych świętych. Ciekawostka, wśród nich znajduje się św. Wojciech będący zarówno patronem Czech i Polski. Plac Wacława jest dla Czechów ważny nie tylko ze względu na pomnik czeskiego władcy. W przeszłości obszerny plac był miejscem, świadkiem, ważnych przemian w państwie. W czasie aksamitnej rewolucji w 1989 roku na placu zgromadziły się tłumy protestujących Czechów, a z okna jednej kamienic przemawiał Václav Havel. Plac był również świadkiem wydarzeń tragicznych, jak samopodpalenie czeskich studentów Jana Zajíca i Jana Palacha w akcie protestu przeciwko okupacji Czechosłowacji przez wojska Układu Warszawskiego.

8. Wiszący Koń św. Wacława

W bocznej uliczce prowadzącej od placu Wacława znajduje się wejście do domu handlowego zwanego pałacem Lucerna. Zaraz po wejściu do środka, w holu na parterze, znajduje się nietypowa rzeźba. Przedstawia ona martwego konia, zawieszonego kopytami do góry, a łbem do dołu. Na brzuchu zdechłego konia siedzi postać św. Wacława, tego samego, którego przed chwilą widzieliśmy na placu. Rzeźba nosi tytuł Koń (czes. Kůň). To kolejna z kontrowersyjnych instalacji czeskiego artysty Davida Černego. Przykład konia Wacława, będącego symbolem czeskiej państwowości, a także wcześniejszych sikających postaci do konturów państwa, pokazuje, że Czesi mają wielki dystans do swoich narodowych symboli. Aby zobaczyć rzeźbę najlepiej wejść od ulicy Vodičkovej. Oryginalne, kontrowersyjne, a czasem dziwaczne instalacje Černego, które często możemy zobaczyć na ulicach stolicy Czech, należą do popularnych atrakcji w Pradze.

9. Obrotowa głowa Kafki

Kolejna z darmowych atrakcji Pragi autorstwa Davida Černego znajduje się również na Nowym Mieście. To obrotowa głowa Franza Kafki. Instalacja ma ponad 10 m wysokości i składa się z 42 ruchomych, błyszczących, metalowych paneli. Każdy z paneli porusza się niezależnie od siebie i razem układają się w kształt głowy praskiego pisarza. Głowa Kafki znajduje się przy wejściu do centrum handlowego Quadrio. W momencie, kiedy piszę ten artykuł, chorografia instalacji uruchamia się o pełnych godzinach.

10. Tańczący Dom

Będąc na praskim Nowym Mieście warto również podejść do słynnego Tańczącego Domu (czes. Tančící dům). Tańczący Dom jest najbardziej rozpoznawalnym przykładem nowoczesnej architektury w Pradze. Wybudowany został w 1996 roku według projektu Vlado Milunića i Franka Gehry’ego. W asymetrycznym kształcie budowli można dopatrzeć się sylwetek tańczącej pary. Początkowo architektura Tańczącego Domu była krytykowano jako zbyt odważna i niepasująca do zabytkowej zabudowy Pragi. Z czasem budynek urósł do rangi jednego z symboli miasta.

11. Ratusz Nowomiejski i plac Karola

Praska dzielnica Nowe Miasto do 1784 roku była osobnym miastem. Choć przymiotnik „nowe” sugeruje młody wiek, to w rzeczywistości Nowe Miasto powstało już w XIV wieku. Jak każde średniowieczne miasto miało swój ratusz i plac targowy. Tym placem targowym był dzisiejszy plac Karola (czes. Karlovo náměstí). Plac Karola uważany jest za największy średniowieczny plac w Czechach i jeden z największych w Europie. Stojąc na placu jego rozmiary nie są dostrzegalne, gdyż wewnętrzna część placu w połowie XIX wieku została przekształcona w miejski park. Przy placu Karola znajduje się Ratusz Nowomiejski (czes. Novoměstská radnice). Niepozorna budowla, która związana jest z jednym z najważniejszych wydarzeń w historii Czech. To właśnie w budynku Ratusza Nowomiejskiego doszło do I defenestracji praskiej – wówczas z okien ratusza wyrzuconych zostało siedmiu katolickich rajców, co zapoczątkowało powstanie husyckie.

12. Petřínské sady

Po lewej stronie Wełtawy, na terenie dzielnicy Mała Strona, znajdują się Petřínské sady. Jest to rozległy kompleks parkowy otaczający wzgórze Petřín. Petřínské sady to oaza zieleni i spokoju w środku ruchliwego miasta. Idealne miejsce na spokojny spacer. Wdrapując się na wzgórze możemy po drodze natrafić na punkt widokowy na Stare i Nowe Miasto, a także Mur Głodowy, będący średniowiecznym murem obronnym. Na samym wzgórzu Petřín znajduje się wybudowana w 1889 roku wieża widokowa (czes. Petřínská rozhledna), wzniesiona na podobieństwo słynnej wieży Eiffla z Paryża. Wejście na wieżę wymaga jednak zakupu biletu.

13. Wyszehrad

Wyszehrad (czes. Vyšehrad) to dawna, druga obok Hradczan, siedziba czeskich Władców. Wzgórze znajduje się po prawej stronie Wełtawy, w odległości około 2,5 km od Starego Miasta. Z jego założeniem wiąże się wiele legend, Wyszehrad miał być siedzibą legendarnego czeskiego władcy Kroka. Była to główna siedziba czeskiego księcia, pierwszego króla Czech, Wratysława II. Na wyszehradzkim wzgórzu dawniej znajdował się zamek, został on jednak zniszczony w czasie wojen husyckich. Obecnie na wzgórzu znajduje się bazylika św. Piotra i Pawła, romańska rotunda św. Marcina, a także cmentarz (czes. Vyšehradský hřbitov), na którym pochowano wiele ze znanych czeskich osobistości. Do Wyszehradu można się dostać spacerując brzegiem Wełtawy.

14. Pomnik Jana Žižki na Vítkovie

Kolejna z darmowych atrakcji w Pradze, którą osobiście bardzo polecam odwiedzić, to pomnik Jana Žižki na Vítkovie. Monument znajduje się na wzgórzu Vítkov w dzielnicy Žižkov, w odległości około 2 km od Starego Miasta. Przedstawia Jana Žižkię z Trocnova siedzącego na koniu – czeskiego bohatera, jednego z najsłynniejszych przywódców Husytów. Potężnych rozmiarów monument ma 9 m wysokości, 9,6 m długości i waży około 16,5 tony. Wraz z przyległym do niego oddziałem Muzeum Narodowego ma status czeskiego narodowego pomnika (czes. Národní památník na Vítkově). Spod pomnika Žižki rozciągają się widoki na Pragę. Miejsce wykorzystywane jest na uroczystości państwowe, ale w dni powszednie odwiedzane jest również chętnie rekreacyjnie przez prażan. Na szczyt, gdzie znajduje się pomnik, prowadzą liczne ścieżki spacerowe.

15. Złota Uliczka wieczorową porą

Złota Uliczka (czes. Zlatá ulička) to jedna z atrakcji znajdujących się na terenie praskiego zamku na Hradczanach. To uliczka z kolorowymi, urokliwymi i niewielkimi domkami, przyległymi do muru obronnego zamku. Dawniej zamieszkana była przez rzemieślników, w tym złotników, od czego pochodzi jej nazwa. Złota Uliczka jest udostępniona do zwiedzania w ciągu dnia, jednak wejście wtedy wymaga zakupu biletu. Wieczorem, kiedy ulice Hradczan pustoszeją z turystów, a kasy biletowe są już zamknięte, wejście na część Złotej Uliczki jest całkowicie darmowe. Warto wybrać się tam wieczorową porą, nie tylko ze względu na brak tłumów. Wieczorny spacer po Hradczanach, widok roztaczającej się ze wzgórza panoramy oświetlonej Pragi, może być doskonałym zakończeniem intensywnego dnia poznawania zabytków i atrakcji Pragi.

Mapa 15 darmowych atrakcji w Pradze

Artykuł 15 darmowych atrakcji w Pradze pochodzi z serwisu Eloblog.

Osobliwości Karkonoszy to miejsca niezwykłe, zaskakujące, ciekawe. Wśród wymienionych ciekawostek są miejsca powszechnie odwiedzane przez turystów, ale i również takie, które pozostają poza najczęściej uczęszczanymi szlakami. Przeważnie związane są one z niezwykłą karkonoską przyrodą i odległymi procesami geologicznymi, które tworzyły wyjątkowy charakter Karkonoszy. Artykuł został napisany na podstawie publikacji Karkonoskiego Parku Narodowego pt. „100 przyrodniczych osobliwości Karkonoszy” Piotr Migoń.

1. Równia pod Śnieżką

Mianem Równi pod Śnieżką określa się rozległy płaski grzbiet Karkonoszy rozciągający się pomiędzy Śnieżką, kopułą Smogorni a Luční i Studniční horą. Równia pod Śnieżką należy do jednych z największych osobliwości w Karkonoszach. Przede wszystkim dlatego, że odbiega ona znacząco od powszechnie przyjętego wyobrażenia o wysokich górach, gdzie oczekujemy strzelistych szczytów i stromych stoków. Równia jest rozległym wypłaszczonym terenem (wierzchowiną) o powierzchni około 6 km². Ten płaski teren przypomina bardziej obszary nizinne, choć znajduje się już na wysokości około 1400 m n.p.m. Rzeczywiście miliony lat temu obszar ten był rozległą równiną, jednak w czasie ostatnich ruchów górotwórczych, które wypiętrzyły Sudety, został wyniesiony do góry wraz całymi Karkonoszami, ponad otaczający go teren. Przez obszar Równi pod Śnieżką przebiega kilka turystycznych szlaków. Znajdują się również dwa schroniska: polski Dom Śląski i czeska Luční bouda.

2. Kozie Grzbiety

Wędrując po Karkonoszach na ogół widzimy wypłaszczone grzbiety i rozłożyste kopuły szczytów. Jest jednak jedno miejsce w Karkonoszach, które odbiega od tego utrwalonego krajobrazu. Tym miejscem są Kozie Grzbiety (czes. Kozí hřbety), które znajdują się już po czeskiej stronie gór (część Grzbietu Czeskiego). Kozie Grzbiety są jedyną granią występującą w Karkonoszach. Ich skalisty, ostry grzbiet, o dużym nachyleniu zbocza, przywodzi na myśl krajobrazy występujące bardziej w Tatrach Zachodnich niż w Karkonoszach. Przez Kozie Grzbiety przebiega szlak turystyczny, są więc one łatwo dostępne dla turystów.

3. Śnieżne Kotły

Monumentalne, zachwycające, zdumiewające – tak w kilku słowach można określić wrażenia jakie wywierają na obserwatorach Śnieżne Kotły. Ważnym elementem krajobrazu Karkonoszy jest występowanie tzw. rzeźby polodowcowej. Jej najlepszym przykładem są Śnieżne Kotły, czyli kotły polodowcowe, które powstały w zboczach Karkonoszy w wyniku wytworzenia się dawniej w tym miejscu lodowców. Lodowce w Karkonoszach powstawały w tzw. epoce lodowej, zwanej fachowo plejstocenem, w czasie której nastąpiło gwałtowne ochłodzenie klimatu. Wówczas linia wiecznego śniegu przebiegała w Karkonoszach na wysokości około 1200 m n.p.m. To właśnie działalność lodowców doprowadziła do powstania – wyrzeźbienia – w zboczach tych imponujących form skalnych. Szacuje się, że lodowce w Karkonoszach stopniały około 10 tys. lat temu. Efektowne skalne ściany Wielkiego Śnieżnego Kotła dochodzą tu nawet do 150 m wysokości! Śnieżne Kotły najlepiej podziwiać z punktu widokowego zlokalizowanego przy czerwony szlaku prowadzącym po grzbiecie.

4. Jeziora polodowcowe Wielki i Mały Staw

Pozostałością po dawnych karkonoskich lodowcach są nie tylko kotły polodowcowe, ale również jeziora polodowcowe. Po polskiej stronie Karkonoszy przykładami takich jezior są Wielki i Mały Staw. Wielki Staw powstał w wyniku wypełnienia wodą głębokiej misy wyżłobionej w skalnym podłożu przez lodowiec. Tafla Wielkiego Stawu znajduje się na wysokości 1224 m n.p.m., a jego głębokość w najgłębszym miejscu wynosi 24,4 m. Powstanie Małego Stawu było trochę inne, gdyż jego wody wypełniają zagłębienie w obrębie moren lodowcowych. Oba jeziora stanowią niezwykłe osobliwości Karkonoszy. Przy Małym Stawie poprowadzono niebieski szlak. Dojście do Wielkiego Stawu jest jednak niemożliwe, a podziwiać go możemy jedynie z grzbietu Karkonoszy. Nie będą one jednak wiecznie widoczne. Procesy zmieniające Karkonosze wciąż zachodzą, choć nie są one zauważalne dla oka człowieka. Dna jezior cały czas wypełniają osady. Nawet Wielki Staw, za kilkadziesiąt tysięcy lat, zostanie zasypany osadami.

5. Pokrywa granitowa na Wielkim Szyszaku

Wielki Szyszak (czes. Vysoké kolo) to czwarty pod względem wysokości szczyt w Karkonoszach i drugi po polskiej stronie tego pasma. Szczyt wznosi się na wysokość 1509 m n.p.m. Wędrując czerwonym szlakiem, od Śmielca w kierunku Śnieżnych Kotłów, przechodzimy po zboczach kopuły Wielkiego Szyszaka, po długim „kamiennym chodniku”. Naszym oczom ukazuje się wówczas zdumiewający widok zboczy pokrytych rumowiskiem niezliczonej ilości głazów i skalnych bloków. To tzw. granitowa pokrywa, która na przemian ze spłaszczeniami i murawami tworzy kopułę Wielkiego Szyszaka. Morze głazów zalegających na zboczach, o różnej wielkości, czasem dochodzących nawet do 3–4 m długości, jest efektem procesu rozpadu granitu. To właśnie ta skała buduje Wielkiego Szyszaka i tę część Karkonoszy. Ale nawet tak twarda skała jak granit, pod wpływem procesów wietrzenia, pęka i rozpada się na mniejsze fragmenty. Siły natury są dla niej nieubłagane. Przez zbocze Wielkiego Szyszaka przechodzi czerwony szlak (Główny Szlak Sudecki im. Mieczysława Orłowicza), jednak w czasie zimy jego przebieg jest zmieniany.

6. Szachownica w dolinie Myi

Osobliwości Karkonoszy wcale nie muszą mieć gabarytów najwyższych szczytów czy rozległych grzbietów. Niektóre mogą być naprawdę małe. Jedna z nich znajduje się w dolinie potoku Myi, przy asfaltowej drodze prowadzącej z Podgórzyna do Borowic. Drogę tę pokonuję się zazwyczaj samochodem, więc nie sposób wówczas zauważyć tej niezwykłej formacji skalnej. Na poboczu leży pęknięta skała, na której znajdują się zadziwiająco regularne kwadratowe kostki przypominające szachownicę! Choć blok skały zbudowany jest z granitu, to regularne spękania powstały w przylegającej do niego żyle aplitu. Przy szachownicy przed wojną znajdował się jeszcze drugi blok z podobnymi kwadratowymi spękaniami, ale zaginął w do dziś niewyjaśnionych okolicznościach…

7. Dziurawy Kamień

Karkonosze na ogół nie są kojarzone z jaskiniami. Zjawiska krasowe, zazwyczaj tworzące jaskinie, są w Karkonoszach prawdziwą rzadkością. Jednak możemy spotkać tu inny typ jaskiń, naturalnych pustek, które powstały nie poprzez wypłukiwanie rozpuszczalnych skał przez wodę, ale poprzez odsuwanie się od siebie bloków skalnych. Takie jaskinie nazywamy jaskiniami szczelinowymi. Jedna z nich znajduje się na zboczach Chojnika na Pogórzu Karkonoskim. Nazwana została Dziurawym Kamieniem. Jaskinia ma długość 18,5 m. Pokonuje się ją wąskim korytarzem o szerokości poniżej 1 m, zakończonym kominem o wysokości około 3 m. Dziurawy Kamień znajduje się przy czarnym szlaku prowadzącym na Zamek Chojnik. Jest oznakowany, ale łatwo go nie zauważyć i przypadkowo ominąć. Choć Dziurawy Kamień znajduje się na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego, w tym miejscu możemy na chwilę zboczyć ze znakowanego szlaku i przejść krótki fragment karkonoską jaskinią.

8. Kociołki wietrzeniowe

Dawniej powstanie tych intrygujących kulistych form w skałach przypisywano pradawnym pogańskim kultom. Miały być one wykutymi przez człowieka misami ofiarnymi, do których składano krwawe ofiary ze zwierząt lub ludzi. Kociołki wietrzeniowe, bo o nich mowa, nie są jednak dziełem rąk człowieka. Zazwyczaj przybierają kształt okrągłych lub kulistych zagłębień w płaskich powierzchniach skał. Ciężko uwierzyć, że tak regularne kształty zostały wytworzone przez siły natury. Ich powstanie wiąże się zazwyczaj z procesami selektywnego wietrzenia, które zachodzą na powierzchniach skały, wielokrotnym zamarzaniem i rozmarzaniem wody wypełniającej wnętrza kociołków. Kociołki wietrzeniowe posiadają różne rozmiary. Największy z nich znajduje się na zboczach Drewniaka koło Michałowic, ma wymiary 145×110 cm i głębokość ponad 1 m.

9. Waloński Kamień

Kolejna z osobliwości Karkonoszy znajduje się w Przesiece. Przemierzając tę urokliwą miejscowość możemy natrafić na zagadkową grupę skalną zwaną Walońskim Kamieniem. Jego nazwa pochodzi od owianych legendą Walonów, zwanych też Walończykami, którzy w średniowieczu przemierzali te góry w poszukiwaniu cennych minerałów i kruszców. Na jednym z bloków skalnych Walońskiego Kamienia widać odciśnięty ślad przypominający do złudzenia sylwetkę człowieka. Dostrzec można również wyryty znak krzyża i prawie już zatarty ślad ręki. Miały być to znaki pozostawione przez Walonów, którzy przemierzając Karkonosze, w poszukiwaniu bogactw ziemi, w ten sposób oznaczali sobie drogę. W rzeczywistości odciśnięta postać człowieka jest niczym innym, jak kociołkiem wietrzeniowym na skale, która uległa przewróceniu. Wyryty znak krzyża wciąż pozostaje nierozwikłaną tajemnicą… Waloński Kamień znajduje się tuż przy głównej drodze prowadzącej przez Przesiekę.

10. Opuszczona osada Budniki

Na zboczach Grzbietu Kowarskiego, na wysokości około 900 m n.p.m., znajdują się pozostałości górskiej osady Budniki (niem. Forstlangwasser). Dawniej w tym miejscu istniało kilkanaście domostw, była też szkoła i schronisko. Dziś po Budnikach pozostały tylko fundamenty domów skryte w coraz gęstszym lesie. Na Dolnym Śląsku spotkać możemy wiele miejsc, gdzie dawniej istniały wsie lub osady. Budniki są jednak wyjątkowe. Zasłynęły jako osada, która przez 113 dni nie miała dostępu do słońca. Specyficzne położenie na zboczach Karkonoszy sprawiało, że od 26 listopada do 19 marca, położone nisko słońce, nawet w ciągu dnia, nie wychylało się znad grzbietu Karkonoszy. Przez 113 dni do osady nie docierały więc promienie słońca, a jej zabudowania skryte były w cieniu okolicznych gór. Budniki krótko po wojnie były zasiedlone, ale działalność pobliskich kopalń uranu, poszukiwanie nowych złóż, a co za tym idzie utajnienie procederu, najprawdopodobniej sprawiło, że osada została wysiedlona. Pozostałości Budnik położone są tuż przy zielonym i żółtym szlaku. Najłatwiej do nich dotrzeć wędrując Tabaczaną Ścieżką od Karpacza. Przy wielu pozostałościach domów postawione są dziś tablice informujące o danym miejscu i jego historii. Budniki zamykają moją listę 10 niezwykłych miejsc i osobliwości w Karkonoszach.

Mapa ciekawych miejsc i osobliwości w Karkonoszach

Artykuł 10 niezwykłych miejsc i osobliwości w Karkonoszach pochodzi z serwisu Eloblog.

Atlas Karkonoszy

„Atlas Karkonoszy” to publikacja poświęcona Karkonoszom w formie zbioru map opisujących to najważniejsze sudeckie pasmo. Karkonosze bez wątpienia stanowią jeden z najcenniejszych pod względem przyrodniczym i krajobrazowym obszarów Sudetów. W celu ochrony po obu stronach granicy powołano do istnienia parki narodowe – polski Karkonoski Park Narodowy (KPN) i czeski Krkonošský národní park (KRNAP). Poniższy atlas jest wspólną publikacją polskiego i czeskiego parku narodowego, jest również efektem wieloletniej transgranicznej współpracy pomiędzy oboma parkami. Atlas w sposób bilateralny i kompleksowy opisuje wiele przyrodniczych zagadnień Karkonoszy, zarówno po polskiej, jak i czeskiej stronie. Znajdziemy w nim informacje m.in. na temat przyrody nieożywionej (geomorfologii, budowy geologicznej, geostanowisk, klimatu), przyrody ożywionej (roślinności nieleśnej, lasów, torfowisk), fauny (wybrane gatunki), ochrony przyrody, zaludnienia, turystyki itp. Jak czytamy na stronach KPN:

„Publikacja prezentuje zharmonizowane dane dotyczące wielu zagadnień przyrodniczych i społecznych obu stron Karkonoszy. Ma za zadanie popularyzować wiedzę o przyrodzie całych Karkonoszy pokazując kontekst przestrzenny i bez uwzględniania sztucznych granic.”

Atlas porusza również kwestie historyczne, prezentując dawne stare mapy, na których po raz pierwszy zostały ujęte Karkonosze. Publikacja została współfinansowana ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.

Atlas Karkonoszy dostępny jest do pobrania na stronach KPN – link

Uwaga! Atlas w formacie PDF waży około 110 MB, pobiera się go spakowanego w pliku zip. Po pobraniu plik należy rozpakować.

Zachęcam również do obejrzenia poniższego filmu, w którym współtwórca publikacji dr hab. Waldemar Spallek, opowiada o atlasie.

Artykuł „Atlas Karkonoszy” do pobrania bezpłatnie w PDF pochodzi z serwisu Eloblog.

Mapa polskich i czeskich Karkonoszy

Na stronach Karkonoskiego Parku Narodowego (KPN) funkcjonuje od jakiegoś czasu interaktywna mapa Karkonoszy. Mapa oparta jest na rozwiązaniach Geoportalu. Obejmuje zarówno polski, jak i czeski obszar gór. Jak każda mapa oparta o Geoportal jest raczej mało intuicyjna, ale zawiera w sobie dużo ciekawych informacji. Mapa posiada swoją warstwę turystyczną, na której zaznaczone są szlaki turystyczne, schroniska i inne ważniejsze obiekty. Osobiście raczej nie widzę jej zastosowania do celów stricte turystycznych. Są lepsze rozwiązania. Za to mapa KNP posiada inne zalety. Na mapie znajdziemy informacje w formie warstwy map m.in. na temat fauny, flory, ekosystemów leśnych, budowy geologicznej czy infrastruktury tego najwyższego pasma górskiego Sudetów. A wszystko to naniesione na ortofotomapę. Dostępne są również inne podkłady mapowe, łącznie z cieniowaniem ISOK, popularnie zwanym Lidarem.

Mapa dostępna jest na stronie: geoportal.kpnmab.pl.

Poniżej prezentuję jedną z ciekawszych opcji mapy. Coś dla miłośników geologii. Jest to warstwa geologiczna mapy. Dzięki niej możemy sprawdzić jaki fragment Karkonoszy zbudowany jest z jakich skał. Aby wejść w warstwę geologiczną należy kliknąć w prawym górnym rogu „ZASOBY”, a następnie w rozwijanej liście wybrać opcję „Geologia, Geomorfologia, Gleby”. To oczywiście nie jedyne rozwiązanie prezentowane przez w/w serwis mapowy. Polecam przejrzeć samemu jej dostępne zasoby.

Artykuł Interaktywna mapa polskich i czeskich Karkonoszy pochodzi z serwisu Eloblog.

Pułapki językowe w Czechach

Spokojnie, jeszcze nikt nie ukradł naszym południowym sąsiadom ich najwyższych gór. Wciąż śmiało możecie jechać na narty do Szpindlerowego Młyna. Czechy to specyficzny kraj – w pozytywnym tego słowa znaczeniu. Choć język czeski i polski są do siebie bardzo podobne, to lepiej czasem uważać, co się mówi. Oba z tych języków posiadają pewne „pułapki językowe”, które mogą przysporzyć niezłego zamieszania. W najlepszym wypadku można strzelić niezłą gafę, a w najgorszym kogoś obrazić… Niektóre ze słów w języku czeskim, choć wypowiadane podobnie do polskich, znaczą zupełnie coś innego. Sławne jest już polskie „szukać”. Lepiej nie mówić, że w Czechach się czegoś „szuka”. Polskie słowo „szukać” wypowiada się podobnie jak czeskie „šukat” będące wulgarnym określeniem czynności seksualnych. To nie jedyna pułapka. Czeskie słowo „květen” oznacza „maj”, a nie polski „kwiecień”. Co ciekawe, niektóre polskie wyrażenia w języku czeskim oznaczają coś zupełnie odwrotnego. Polskie słowo „czerstwy” to czeskie „čerstvý”, czyli „świeży”. Polskie słowo „pachnieć” jest bardzo podobne do czeskiego „páchnout”, czyli „cuchnąć”.

Pułapka językowa w czeskiej ubikacji – „páni” to „panowie”, a nie jak wiele osób myśli „pani”, to jest ubikacja dla mężczyzn

Podobne pułapki możemy również spotkać z drugiej strony. Jeżeli Polak od Czecha usłyszy, że jest „chytrý”, to może się obrazić. A Czech miał na myśli tylko to, że jest on „mądry”. Nasze polskie słowo „drogi” brzmi niemalże tak samo jak czeskie „drogy” oznaczające „narkotyki” (od angielskiego „drugs”). Wyobraźcie sobie teraz, co słyszał Czech, kiedy jadąc obok polskiej granicy w polskim radiu, tuż przed Euro 2012, słyszał, że polski rząd na mistrzostwa szykuje nowe „drogy”. 🙂

Sudety w Czechach? To se ne vrati!

Wróćmy jednak do naszych Sudetów. Również i nazwa tego łańcucha górskiego może być w Czechach źle odebrana. W 1938 roku pewien krzykliwy Austriak z wąsikiem zapragnął przyłączenia do III Rzeszy sudeckich Niemców (Sudetendeutsche) mieszkających na terenie Czechosłowacji. W ówczesnych granicach Republiki Czechosłowackiej mieszkało bowiem ponad 3,2 mln etnicznych Niemców, co stanowiło prawie 1/4 ludności tego kraju. Zamieszkiwali oni głównie górskie obszary wzdłuż granicy z Niemcami i Austrią. Wbrew obiegowej nazwie – Niemcy sudeccy – nie zamieszkiwali oni jedynie obszaru Sudetów. Zasiedlali również inne pasma górskie – Rudawy i Szumawy. Obszar zasiedlony przez Niemców sudeckich powszechnie nazywany był Sudetenlandem – Krajem Sudetów. Tak duża liczba Niemców stanowiła tykającą bombę na obrzeżach państwa, zwłaszcza biorąc pod uwagę sytuację polityczną w III Rzeszy. Niemcy sudeccy posiadali swoją własną organizację (Sudetendeutsche Heimatsfront), a także partię polityczną (Sudetendeutsche Partei) domagającą się oderwania od Czechosłowacji.

Na czerwono zaznaczone obszary zamieszkane przez sudeckich Niemców według spisu z 1930 roku – Źródło: commons.wikimedia.org Autor: Fext

W 1938 roku Hitler wysunął roszczenia w stosunku do czechosłowackiego terytorium zamieszkałego przez Niemców. Zgodnie z Układem Monachijskim, zawartym we wrześniu 1938 roku, Sudetenland został oderwany od Czechosłowacji i przyłączony do III Rzeszy. Porozumienie podpisane ponad głowami Czechosłowaków pogwałciło ich suwerenności i pozwoliło wesoło wjechać Niemcom czołgami do czeskich Sudetów. Układ Monachijskim oznaczał początek końca Czechosłowacji. W marcu 1939 roku ze słowackiej części terytorium utworzono Republikę Słowacką, będącą de facto satelitą Niemiec, a pozostałą część kraju przekształcono w Protektorat Czech i Moraw. Czechosłowacja przestała istnieć na mapie Europy.

Sudeccy Niemcy entuzjastyczne witają wkraczające wojska niemieckie – Źródło: das Bundesarchiv

Po wojnie Czechosłowacja znowu pojawiła się na mapie Europy, choć w trochę okrojonych granicach. Przedwojenna zawierucha z Niemcami sudeckimi i Sudetenlandem dała się jednak mocno we znaki Czechom. Nazwa „Sudety” zaczęła się jednoznacznie kojarzyć z Sudetenlandem i Niemcami, czyli z tymi, którzy bezpardonowo doprowadzili do rozbioru kraju. Skojarzenia te były na tyle silne, że Czesi postanowili na zawsze wymazać Sudety z podręczników do geografii. Pod koniec lat 70. ubiegłego wieku słowo „Sudety” postanowiono zastąpić nową nazwą „Krkonošsko-jesenická subprovincie”. Nowa nazwa powstała z połączenia nazw pasm górskich: Karkonoszy oraz Wysokiego i Niskiego Jesionika. Termin ten, choć zupełnie sztuczny, trafił jednak do podręczników i atlasów geografii, dość mocno zakorzeniając się w świadomości współczesnych Czechów. Choć od czasu do czasu w Czechach pojawiają się głosy o przywrócenie historycznej nazwy, to wciąż oficjalnym określeniem dla tego łańcucha górskiego jest „Krkonošsko-jesenická subprovincie”. Sudetów już oficjalnie nie ma, a sama nazwa „Sudety” może mieć dla Czecha zupełnie inne znaczenie, stając się kolejną pułapką językową…

Sudety w Czechach? O nie! Czeska wikipedia jednoznacznie podaje oficjalną nazwę Krkonošsko-jesenická subprovincie

Czeski geoportal dla czeskiej części Sudetów podaje oficjalną nazwę Krkonošsko-jesenická soustava – Źródło: geoportal.gov.cz

Artykuł Sudety w Czechach? Jakie Sudety? W Czechach nie ma Sudetów! pochodzi z serwisu Eloblog.