Osobliwości Karkonoszy to miejsca niezwykłe, zaskakujące, ciekawe. Wśród wymienionych ciekawostek są miejsca powszechnie odwiedzane przez turystów, ale i również takie, które pozostają poza najczęściej uczęszczanymi szlakami. Przeważnie związane są one z niezwykłą karkonoską przyrodą i odległymi procesami geologicznymi, które tworzyły wyjątkowy charakter Karkonoszy. Artykuł został napisany na podstawie publikacji Karkonoskiego Parku Narodowego pt. „100 przyrodniczych osobliwości Karkonoszy” Piotr Migoń.

1. Równia pod Śnieżką

Mianem Równi pod Śnieżką określa się rozległy płaski grzbiet Karkonoszy rozciągający się pomiędzy Śnieżką, kopułą Smogorni a Luční i Studniční horą. Równia pod Śnieżką należy do jednych z największych osobliwości w Karkonoszach. Przede wszystkim dlatego, że odbiega ona znacząco od powszechnie przyjętego wyobrażenia o wysokich górach, gdzie oczekujemy strzelistych szczytów i stromych stoków. Równia jest rozległym wypłaszczonym terenem (wierzchowiną) o powierzchni około 6 km². Ten płaski teren przypomina bardziej obszary nizinne, choć znajduje się już na wysokości około 1400 m n.p.m. Rzeczywiście miliony lat temu obszar ten był rozległą równiną, jednak w czasie ostatnich ruchów górotwórczych, które wypiętrzyły Sudety, został wyniesiony do góry wraz całymi Karkonoszami, ponad otaczający go teren. Przez obszar Równi pod Śnieżką przebiega kilka turystycznych szlaków. Znajdują się również dwa schroniska: polski Dom Śląski i czeska Luční bouda.

2. Kozie Grzbiety

Wędrując po Karkonoszach na ogół widzimy wypłaszczone grzbiety i rozłożyste kopuły szczytów. Jest jednak jedno miejsce w Karkonoszach, które odbiega od tego utrwalonego krajobrazu. Tym miejscem są Kozie Grzbiety (czes. Kozí hřbety), które znajdują się już po czeskiej stronie gór (część Grzbietu Czeskiego). Kozie Grzbiety są jedyną granią występującą w Karkonoszach. Ich skalisty, ostry grzbiet, o dużym nachyleniu zbocza, przywodzi na myśl krajobrazy występujące bardziej w Tatrach Zachodnich niż w Karkonoszach. Przez Kozie Grzbiety przebiega szlak turystyczny, są więc one łatwo dostępne dla turystów.

3. Śnieżne Kotły

Monumentalne, zachwycające, zdumiewające – tak w kilku słowach można określić wrażenia jakie wywierają na obserwatorach Śnieżne Kotły. Ważnym elementem krajobrazu Karkonoszy jest występowanie tzw. rzeźby polodowcowej. Jej najlepszym przykładem są Śnieżne Kotły, czyli kotły polodowcowe, które powstały w zboczach Karkonoszy w wyniku wytworzenia się dawniej w tym miejscu lodowców. Lodowce w Karkonoszach powstawały w tzw. epoce lodowej, zwanej fachowo plejstocenem, w czasie której nastąpiło gwałtowne ochłodzenie klimatu. Wówczas linia wiecznego śniegu przebiegała w Karkonoszach na wysokości około 1200 m n.p.m. To właśnie działalność lodowców doprowadziła do powstania – wyrzeźbienia – w zboczach tych imponujących form skalnych. Szacuje się, że lodowce w Karkonoszach stopniały około 10 tys. lat temu. Efektowne skalne ściany Wielkiego Śnieżnego Kotła dochodzą tu nawet do 150 m wysokości! Śnieżne Kotły najlepiej podziwiać z punktu widokowego zlokalizowanego przy czerwony szlaku prowadzącym po grzbiecie.

4. Jeziora polodowcowe Wielki i Mały Staw

Pozostałością po dawnych karkonoskich lodowcach są nie tylko kotły polodowcowe, ale również jeziora polodowcowe. Po polskiej stronie Karkonoszy przykładami takich jezior są Wielki i Mały Staw. Wielki Staw powstał w wyniku wypełnienia wodą głębokiej misy wyżłobionej w skalnym podłożu przez lodowiec. Tafla Wielkiego Stawu znajduje się na wysokości 1224 m n.p.m., a jego głębokość w najgłębszym miejscu wynosi 24,4 m. Powstanie Małego Stawu było trochę inne, gdyż jego wody wypełniają zagłębienie w obrębie moren lodowcowych. Oba jeziora stanowią niezwykłe osobliwości Karkonoszy. Przy Małym Stawie poprowadzono niebieski szlak. Dojście do Wielkiego Stawu jest jednak niemożliwe, a podziwiać go możemy jedynie z grzbietu Karkonoszy. Nie będą one jednak wiecznie widoczne. Procesy zmieniające Karkonosze wciąż zachodzą, choć nie są one zauważalne dla oka człowieka. Dna jezior cały czas wypełniają osady. Nawet Wielki Staw, za kilkadziesiąt tysięcy lat, zostanie zasypany osadami.

5. Pokrywa granitowa na Wielkim Szyszaku

Wielki Szyszak (czes. Vysoké kolo) to czwarty pod względem wysokości szczyt w Karkonoszach i drugi po polskiej stronie tego pasma. Szczyt wznosi się na wysokość 1509 m n.p.m. Wędrując czerwonym szlakiem, od Śmielca w kierunku Śnieżnych Kotłów, przechodzimy po zboczach kopuły Wielkiego Szyszaka, po długim „kamiennym chodniku”. Naszym oczom ukazuje się wówczas zdumiewający widok zboczy pokrytych rumowiskiem niezliczonej ilości głazów i skalnych bloków. To tzw. granitowa pokrywa, która na przemian ze spłaszczeniami i murawami tworzy kopułę Wielkiego Szyszaka. Morze głazów zalegających na zboczach, o różnej wielkości, czasem dochodzących nawet do 3–4 m długości, jest efektem procesu rozpadu granitu. To właśnie ta skała buduje Wielkiego Szyszaka i tę część Karkonoszy. Ale nawet tak twarda skała jak granit, pod wpływem procesów wietrzenia, pęka i rozpada się na mniejsze fragmenty. Siły natury są dla niej nieubłagane. Przez zbocze Wielkiego Szyszaka przechodzi czerwony szlak (Główny Szlak Sudecki im. Mieczysława Orłowicza), jednak w czasie zimy jego przebieg jest zmieniany.

6. Szachownica w dolinie Myi

Osobliwości Karkonoszy wcale nie muszą mieć gabarytów najwyższych szczytów czy rozległych grzbietów. Niektóre mogą być naprawdę małe. Jedna z nich znajduje się w dolinie potoku Myi, przy asfaltowej drodze prowadzącej z Podgórzyna do Borowic. Drogę tę pokonuję się zazwyczaj samochodem, więc nie sposób wówczas zauważyć tej niezwykłej formacji skalnej. Na poboczu leży pęknięta skała, na której znajdują się zadziwiająco regularne kwadratowe kostki przypominające szachownicę! Choć blok skały zbudowany jest z granitu, to regularne spękania powstały w przylegającej do niego żyle aplitu. Przy szachownicy przed wojną znajdował się jeszcze drugi blok z podobnymi kwadratowymi spękaniami, ale zaginął w do dziś niewyjaśnionych okolicznościach…

7. Dziurawy Kamień

Karkonosze na ogół nie są kojarzone z jaskiniami. Zjawiska krasowe, zazwyczaj tworzące jaskinie, są w Karkonoszach prawdziwą rzadkością. Jednak możemy spotkać tu inny typ jaskiń, naturalnych pustek, które powstały nie poprzez wypłukiwanie rozpuszczalnych skał przez wodę, ale poprzez odsuwanie się od siebie bloków skalnych. Takie jaskinie nazywamy jaskiniami szczelinowymi. Jedna z nich znajduje się na zboczach Chojnika na Pogórzu Karkonoskim. Nazwana została Dziurawym Kamieniem. Jaskinia ma długość 18,5 m. Pokonuje się ją wąskim korytarzem o szerokości poniżej 1 m, zakończonym kominem o wysokości około 3 m. Dziurawy Kamień znajduje się przy czarnym szlaku prowadzącym na Zamek Chojnik. Jest oznakowany, ale łatwo go nie zauważyć i przypadkowo ominąć. Choć Dziurawy Kamień znajduje się na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego, w tym miejscu możemy na chwilę zboczyć ze znakowanego szlaku i przejść krótki fragment karkonoską jaskinią.

8. Kociołki wietrzeniowe

Dawniej powstanie tych intrygujących kulistych form w skałach przypisywano pradawnym pogańskim kultom. Miały być one wykutymi przez człowieka misami ofiarnymi, do których składano krwawe ofiary ze zwierząt lub ludzi. Kociołki wietrzeniowe, bo o nich mowa, nie są jednak dziełem rąk człowieka. Zazwyczaj przybierają kształt okrągłych lub kulistych zagłębień w płaskich powierzchniach skał. Ciężko uwierzyć, że tak regularne kształty zostały wytworzone przez siły natury. Ich powstanie wiąże się zazwyczaj z procesami selektywnego wietrzenia, które zachodzą na powierzchniach skały, wielokrotnym zamarzaniem i rozmarzaniem wody wypełniającej wnętrza kociołków. Kociołki wietrzeniowe posiadają różne rozmiary. Największy z nich znajduje się na zboczach Drewniaka koło Michałowic, ma wymiary 145×110 cm i głębokość ponad 1 m.

9. Waloński Kamień

Kolejna z osobliwości Karkonoszy znajduje się w Przesiece. Przemierzając tę urokliwą miejscowość możemy natrafić na zagadkową grupę skalną zwaną Walońskim Kamieniem. Jego nazwa pochodzi od owianych legendą Walonów, zwanych też Walończykami, którzy w średniowieczu przemierzali te góry w poszukiwaniu cennych minerałów i kruszców. Na jednym z bloków skalnych Walońskiego Kamienia widać odciśnięty ślad przypominający do złudzenia sylwetkę człowieka. Dostrzec można również wyryty znak krzyża i prawie już zatarty ślad ręki. Miały być to znaki pozostawione przez Walonów, którzy przemierzając Karkonosze, w poszukiwaniu bogactw ziemi, w ten sposób oznaczali sobie drogę. W rzeczywistości odciśnięta postać człowieka jest niczym innym, jak kociołkiem wietrzeniowym na skale, która uległa przewróceniu. Wyryty znak krzyża wciąż pozostaje nierozwikłaną tajemnicą… Waloński Kamień znajduje się tuż przy głównej drodze prowadzącej przez Przesiekę.

10. Opuszczona osada Budniki

Na zboczach Grzbietu Kowarskiego, na wysokości około 900 m n.p.m., znajdują się pozostałości górskiej osady Budniki (niem. Forstlangwasser). Dawniej w tym miejscu istniało kilkanaście domostw, była też szkoła i schronisko. Dziś po Budnikach pozostały tylko fundamenty domów skryte w coraz gęstszym lesie. Na Dolnym Śląsku spotkać możemy wiele miejsc, gdzie dawniej istniały wsie lub osady. Budniki są jednak wyjątkowe. Zasłynęły jako osada, która przez 113 dni nie miała dostępu do słońca. Specyficzne położenie na zboczach Karkonoszy sprawiało, że od 26 listopada do 19 marca, położone nisko słońce, nawet w ciągu dnia, nie wychylało się znad grzbietu Karkonoszy. Przez 113 dni do osady nie docierały więc promienie słońca, a jej zabudowania skryte były w cieniu okolicznych gór. Budniki krótko po wojnie były zasiedlone, ale działalność pobliskich kopalń uranu, poszukiwanie nowych złóż, a co za tym idzie utajnienie procederu, najprawdopodobniej sprawiło, że osada została wysiedlona. Pozostałości Budnik położone są tuż przy zielonym i żółtym szlaku. Najłatwiej do nich dotrzeć wędrując Tabaczaną Ścieżką od Karpacza. Przy wielu pozostałościach domów postawione są dziś tablice informujące o danym miejscu i jego historii. Budniki zamykają moją listę 10 niezwykłych miejsc i osobliwości w Karkonoszach.

Mapa ciekawych miejsc i osobliwości w Karkonoszach

Artykuł 10 niezwykłych miejsc i osobliwości w Karkonoszach pochodzi z serwisu Eloblog.

Gdzie było terytorium Polski miliony lat temu?

Często mówi się o tym, że np. x milionów lat temu w miejscu, w którym teraz jesteśmy znajdowało się rozległe morze albo wysokie góry. Jednak x milionów lat temu „tutaj” nie oznacza dokładnie tego samego miejsca co dziś. Zgodnie z powszechnie obowiązującą teorią wędrówek płyt tektonicznych kontynenty ciągle się poruszają. Terytorium, na którym teraz jesteśmy dawniej znajdowało się w innej części kuli ziemskiej. Dryfujące kontynenty na przestrzeni milionów lat nachodziły na sobie, ocierały się i zderzały. Co więcej, ruch ten ciągle trwa, jest tylko niezauważalny z perspektywy krótkiego życia człowieka.

Za pomocą niżej pokazanej strony możecie sprawdzić, jak wyglądały kontynenty na przestrzeni ostatnich setek milionów lat. Na dawne kształty kontynentów mapa nanosi współczesne granice polityczne. Dzięki temu możecie sprawdzić, gdzie leżała Polska 200 mln lat temu albo gdzie znajdowały się Stany Zjednoczone 500 mln lat temu. U góry strony widzimy datownik, przestawiając go na wybraną datę możemy zobaczyć jak wówczas wyglądała Ziemia. Dodatkowo widok można przybliżać i oddalać. Jeżeli komuś będą przeszkadzały naniesione chmury i automatyczny obrót kuli ziemskiej można je wyłączyć w prawym górnym rogu. Dla przykładu, jakieś 500 mln lat temu terytorium współczesnej Polski znajdowało się na półkuli południowej. Natomiast 280-300 mln lat temu na południowych częściach Polski znajdowały się ogromne góry, które przez kolejne miliony lat uległy niemal całkowitemu zniszczeniu przez czynniki zewnętrze. Pozostałością tych gór (wyniesioną później przez orogenezę alpejską) są dziś Sudety czy Góry Świętokrzyskie.

Współczesny wygląd Ziemi – Źródło: dinosaurpictures.org/ancient-earth

Ziemia 280 mln lat temu, Polska zaznaczona strzałką – Gdzie Polska znajdowała się setki milionów lat temu?

Ziemia 500 mln lat temu, terytorium współczesnej Polski znajdowało się wtedy na południowej półkuli

Link do strony: dinosaurpictures.org/ancient-earth

Jeżeli ktoś ma problemy ze znalezieniem Polski można w lewym górnym rogu w wyszukiwarce wpisać „Poland” i zatwierdzić. Mapa powinna wskazać pozycję terytorium Polski.

Artykuł Ta mapa pokaże, gdzie było terytorium Polski setki milionów lat temu pochodzi z serwisu Eloblog.

Darmowe e-książki o Dolnym Śląsku

Postanowiłem stworzyć w jednym artykule zestawienie darmowych publikacji poświęconych Dolnemu Śląskowi. W trakcie poszukiwania materiałów związanych z regionem udało mi się natrafić na kilka darmowych i ciekawych pozycji. W większości są to książki związane z historią Dolnego Śląska, ale znalazły się również pozycje związane z innymi dziedzinami np. geologią. Większość z nich skupia się na konkretnym wybranym temacie. Wśród darmowych e-książek są publikacje zarówno popularnonaukowe, jak i publikacje stanowiące formę pracy naukowej. Z pewnością jednak pomogą one wzbogacić również ogólną wiedzę o Dolnym Śląsku.

Wszystkie niżej wzmiankowane darmowe e-książki zamieszczone są na innych serwisach. Podaję do nich tylko linki. Ufam, że wskazane pozycje zostały przez te serwisy udostępnione zgodnie z prawem i z poszanowaniem własności intelektualnych autorów tych publikacji.

Na razie zestawienie obejmuje tylko kilka pozycji. Z czasem, jeżeli pojawią się nowe darmowe publikacje, uzupełnię listę o nowe e-książki. Jeżeli posiadacie linki do innych darmowych publikacji zachęcam do pozostawienia informacji w komentarzu.

Lista publikacji:

Corona Silesiae: zamki Piastów fürstenberskich na południowym pograniczu księstwa jaworskiego, świdnickiego i ziębickiego do połowy XIV wieku

Publikacja poświęcona średniowiecznym zamkom wzniesionym na pograniczu księstwa jaworskiego, świdnickiego i ziębickiego.
Autor – Artur Boguszewicz
Link – www.bibliotekacyfrowa.pl

Corona Silesiae: zamki Piastów fürstenberskich na południowym pograniczu księstwa jaworskiego, świdnickiego i ziębickiego do połowy XIV wieku – Artur Boguszewicz

Schroniska turystyczne Karkonoszy i Gór Izerskich w Polsce oraz w Czechach

Publikacja poświęcona historii wybranych schronisk górskich w Karkonoszach i Górach Izerskich. Praca obejmuje zarówno znane i popularne schroniska jak np. Dom Śląski czy Strzechę Akademicką, jak i te schroniska, które już przestały istnieć.
Autor – praca zbiorowa, redakcja Ivo Łaborewicz
Link – docplayer.pl

Schroniska turystyczne Karkonoszy i Gór Izerskich w Polsce oraz w Czechach – Redakcja Ivo Łaborewicz

Przewodnik geoturystyczny po Karkonoskim Parku Narodowym

Przewodnik został wydany i opracowany przez Karkonoski Park Narodowy. W prosty i przystępny sposób opisuje historię geologiczną polskich Karkonoszy wraz w wybranymi geostanowiskami.
Autor – Roksana Knapik
Link – kpnmab.pl

Przewodnik geoturystyczny po Karkonoskim Parku Narodowym – Roksana Knapik

Karkonoski Park Narodowy

Monografia poświęcona Karkonoskiemu Parkowi Narodowemu. Rys historyczny, budowa geologiczna, klimat, świat zwierząt i roślin Karkonoszy.
Autor – Andrzej Raj, Roksana Knapik
Link – kpnmab.pl

Karkonoski Park Narodowy – Andrzej Raj, Roksana Knapik

Kamienne krzyże i kapliczki na Dolnym Śląsku

Katalog poznanych dotąd krzyży i kapliczek pokutnych w województwie dolnośląskim i przyległych obszarach województw lubuskiego i opolskiego. Publika została przygotowana w formie przewodnika po tych niezwykłych zabytkach dawanego prawa.
Autor – Witold Komorowski
Link – kamienne-krzyze.dwspit.pl

Kamienne krzyże i kapliczki na Dolnym Śląsku – Witold Komorowski

Wrocławska architektura spod znaku swastyki na tle budownictwa III Rzeszy

Książka, rozprawa habilitacyjna, poświęcona wrocławskim budynkom, które powstały według zasad lansowanych przez narodowy socjalizm. Katalog zawiera opisy obiektów istniejących, zniszczonych, a także pozostawionych w fazie planowania w czasach III Rzeszy. Publikacja odnosi się również do niektórych obiektów wybudowanych poza stolicą Dolnego Śląska.
Autor – Janusz L. Dobesz
Link – www.dbc.wroc.pl

Wrocławska architektura spod znaku swastyki na tle budownictwa III Rzeszy – Janusz L. Dobesz

Śmierć nieczysta na Śląsku

Studia nad obrządkiem pogrzebowym społeczeństwa przedindustrialnego. Autor publikacji omawia sposoby pochówku określonych grup osób, którym odmawiano pogrzebu w tradycyjny sposób, np. skazańcom, samobójcom, niechrzczonym, dzieciom, ofiarom zarazy. Publikacja prezentuje również wyniki badań archeologicznych.
Autor – Paweł Duma
Link – www.academia.edu

Śmierć nieczysta na Śląsku – Autor: Paweł Duma

Budynki i budowle dolnośląskich folwarków

Publikacja jest wynikiem wieloletnich obserwacji, jakie autorka prowadziła nad zabudowaniami wchodzącymi w skład dawnych założeń dworsko- oraz pałacowo-folwarcznych.
Autor – Renata Gubańska
Link – www.dbc.wroc.pl

Budynki i budowle dolnośląskich folwarków – Renata Gubańska

Architektura podziemi

Architektura podziemi, w tym również na podstawie wybranych obiektów na terenie Dolnego Śląska. Dawne kopalnie, grobowce, miejskie podziemia i obiekty o charakterze militarnym.
Autor – Marek W. Lorenc
Link – www.dbc.wroc.pl

Architektura podziemi – Marek W. Lorenc

Zwierzęta Karkonoszy

Świat zwierząt Karkonoszy charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem gatunkowym. Jest to związane z występowaniem pięter roślinnych o odmiennym klimacie i z różnorodną mozaiką zbiorowisk flory.
Autor – Roman Rąpała
Link – kpnmab.pl

Zwierzęta Karkonoszy – Roman Rąpała

Artykuł Darmowe e-książki, które pomogą lepiej poznać Dolny Śląsk pochodzi z serwisu Eloblog.

Interaktywna mapa trzęsień ziemi

Na interaktywnej mapie nanoszone są tylko wstrząsy powyżej magnitudy 4,0 (stopni w skali Richtera). Na mapie zaznaczone są także styki płyt tektonicznych (czerwone linie). Według anglojęzycznej Wikipedii, wstrząsy w przedziale od 4,0 do 5,0 mogą występować w ciągu roku od 10 tys. do 15 tys. razy. Według informacji zamieszczonych na stronie agencji, średnio USGS rejestruje w ciągu doby 50 wstrząsów, co daje w skali roku około 20 tys. wstrząsów. Na terenie Polski trzęsienia ziemi pojawiają się dość rzadko, zazwyczaj są związane z działalnością górniczą. Wyższą aktywność odnotować można także na obszarze Sudetów i Karpat. Domyślnie mapa przedstawia wstrząsy odnotowane w ciągu ostatniej dobry, ale możemy w panelu po prawej stronie (trybik prawy górny róg) przełączyć widok na dłuższy okres, maksymalnie 30 dni.

Interaktywna mapa trzęsień ziemi – Źródło: USGS

Mapa znajduje się na stronie earthquake.usgs.gov.

Co ciekawe, przedwczorajszy wstrząs (29.11.2016 r.), który miał miejsce w kopalni KGHM „Rudna” w Polkowicach został zarejestrowany i oznaczony na mapie. Według mapy wstrząs w kopalni miał siłę 4,4 stopni w skali Richtera. Natomiast według informacji nieoficjalnych z IGF wstrząs był słabszy (3,5-4,0). Geneza wstrząsów była naturalna, wzmacniana przez działania górnicze.

Odnotowane wstrząsy w kopalni KGHM „Rudna” w Polkowicach – Źródło: USGS

Artykuł Interaktywna mapa trzęsień ziemi pochodzi z serwisu Eloblog.

Szczegółowe mapy geologiczne Polski

Zdigitalizowane mapy dostępne są za pomocą dwóch serwisów. Pierwszym jest Centralna Baza Danych Geologicznych, gdzie mapy geologiczne możemy przeglądać za pomocą warstw i arkuszy nanoszonych na inne mapy (np. mapy topograficzne). Serwis jest bardzo rozbudowany, dlatego należy się nim trochę „pobawić”. Na przykład możemy wybrać warstwę geologiczną. W tym celu należy przeskrolować listę map po prawej stronie, a następnie zaznaczyć naraz checkboksa i radiobuttona (niebieskie kółko i kwadrat) wskazane przez strzałkę nr 1. Żeby przejść do opisu obiektów, klikamy przycisk zaznaczony strzałką nr 2, a następnie klikamy w interesujące nas miejsce.

Zdigitalizowane mapy geologiczne Polski – Centralna Baza Danych Geologicznych

Ciekawostka, na serwisie możemy sprawdzić również występujące na terenie Polski złoża. W tym celu należy zaznaczyć naraz checkboksa i radiobuttona zgodnie ze strzałką nr 1, jak na poniższym zrzucie. Jeżeli chcemy przejść do szczegółowych informacji na temat złoża, klikamy w przycisk zaznaczony strzałką nr 2, a następnie klikamy w interesujące nas złoże.

Mapa złóż Polski – Centralna Baza Danych Geologicznych

Drugim serwisem jest aplikacja GeoLog, którą możemy przeglądać również za pomocą urządzeń mobilnych. Po przybliżeniu mapy należy wskazać konkretny kwadrat (arkusz), a następnie wybrać interesujący nas rodzaj mapy. Mapy dostępne są w postaci skanów. Aplikacja GeoLog jest o wiele prostsza w obsłudze, tak że polecam właśnie jej używanie.

Zdigitalizowane mapy geologiczne Polski – GeoLog

Więcej informacji na temat udostępnionych map jest pod tym linkiem.

Artykuł Zdigitalizowane mapy geologiczne Polski pochodzi z serwisu Eloblog.

Lista ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce

To już kolejna, trzecia część z serii ukrytych miejsc, które można zobaczyć na mapach LIDAR. Mijają kolejne miesiące odkąd warstwa LIDAR jest dostępna na Geoportalu. Dzięki niej niemal co miesiąc pojawiają się informacje o rożnych nowych odkryciach. A to kolejne wczesnośredniowieczne grodzisko, a to znowu ślady uskoku tektonicznego lub zabudowań zapomnianej fabryki. Z pewnością LIDAR pomógł już wielu poszukiwaczom i naukowcom. Jeżeli ktoś jeszcze nie spotkał się z tą technologią, zapraszam do mojego artykułu pt. Zostań Odkrywcą Zaginionych Miejsc. Na samym dole na mapie są zaznaczone punkty z wygenerowanymi linkami do Geoportalu dla każdego z opisanych miejsc.

1. Tajna fabryka amunicji w Kamiennej Górze

W lasach Antonówki nieopodal Kamiennej Góry, Niemcy podczas wojny zorganizowali fabrykę amunicji. Fabryka położona była w zalesionym terenie zwanym po niemiecku „Antonienwald”. Jak mówią mieszkańcy, oficjalnie produkowano w niej makaron. Nieoficjalnie amunicję, o czym mogą świadczyć znajdowane tu pozostałości zapalników A.Z. 23. Po wojnie teren ten został zajęty przez Rosjan, którzy „oczyścili” go z przydatnej infrastruktury i wyposażenia. Stąd w świadomości mieszkańców funkcjonuje również określenie „Ruski Las”. Obecnie po fabryce pozostały tylko ruiny, ślady fundamentów, porozbijane cegły, gdzieniegdzie podziemne kanały technologiczne. Z góry las wygląda na zwyczajny, ale prawdziwe jego oblicze można zobaczyć dopiero na obrazie LIDAR. Więcej na temat tajemnic Kamiennej Góry można przeczytać w tym artykule.

Fabryka amunicji w Kamiennej Górze – Ślady licznych zabudowań i nasypów kolejki – Źródło: Geoportal

Pozostałości fabryki amunicji w Kamiennej Górze

2. Stanowisko niemieckiego superdziała „Dora”

W czasie II Wojny Światowej na poligonie koło Rügenwalde, dzisiejsze Darłowo, Niemcy testowali superdziało o kalibrze 800 mm. Było to ogromnych rozmiarów działo kolejowe Schwerer Gustav o masie 1350 ton (sic!), które niemieccy żołnierz ochrzcili nazwą „Dora”. Pierwotnie budowa działa była planowana w związku z inwazją na Francję. Dora miała niszczyć umocnienia Linii Maginota. Opóźnienia w budowie sprawiły jednak, że nigdy nie wzięła udziału w kampanii francuskiej. Według informacji zawartych na Wikimapii to właśnie w tym miejscu zaznaczonym poniżej miało się znajdować stanowisko superdziała. Prawdopodobnie, gdyż pewności nie ma.

Stanowisko niemieckiego superdziała „Dora” – Źródło: Geoportal

Działo kolejowe „Dora”, w środku A. Hitler, po prawej A. Speer

3. Piramidy grobowce w Wietrzychowicach

Na Kujawach znajdują się megalityczne grobowce zwane powszechnie polskimi piramidami. Choć określenie to wydaje mi się zbyt na wyrost, to bez wątpienia należą one do jednych z najbardziej niezwykłych miejsc w Polsce. Grobowce mają kształt nasypów w formie ogromnego podłużnego trójkąta. Stąd skojarzenie z piramidami. Na zdjęciach LIDAR można dostrzec owy trójkątny kształt. Jedno z takich skupisk piramid znajduje się koło wsi Wietrzychowice. Na obrazie zaznaczonych jest 5 obiektów, o różnym rozmiarze. Pochodzą one z epoki neolitu, ich powstanie datowane jest na przełom IV i III wieku p.n.e.

Piramidy w Wietrzychowicach – 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce – Źródło: Geoportal

Piramida w Wietrzychowicach – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Einsamer Schütze

4. Średniowieczne grodzisko koło Maniowa

W pobliżu Zalewu Mietkowskiego i wsi Maniów na Dolnym Śląsku znajduje się średniowieczne grodzisko. Dziś pozostałości osady są kompletnie porośnięte lasem. Tylko na jesiennych zdjęciach satelitarnych można dostrzec regularny kwadratowy kształt. Prawdziwy rozmiar i formę grodziska odkrywa przed nami dopiero obraz LIDAR. Jest ono sporych rozmiarów z wyraźnie zaznaczonymi wałami. Średnica wewnętrznych pierścieni to około 85-90 m. Zgodnie z tablicą umieszczoną na miejscu, grodzisko to powstało na przełomie XIII i XIV wieku. Więcej informacji i zdjęć można zobaczyć na Labiryntarium.

Średniowieczne grodzisko koło Maniowa – Źródło: Geoportal

Grodzisko Maniów – Źródło: Fotopolska.eu CC-BY-SA 3.0 – Foto: muzolph

5. Uskok tektoniczny na Roztoczu

Ponad miesiąc temu pojawiła się ciekawa informacja o zlokalizowaniu na terenie Roztoczańskiego Parku Narodowego uskoku tektonicznego. Już wcześniej dziwne nienaturalne zapadliska w ziemi budziły zaciekawienie naukowców. Jednakże ze względu na gęsty las porastający wzgórze trudno było odgadnąć ich naturę. Z pomocą przyszła technologia LIDAR, która to utwierdziła badaczy, że mają do czynienia z uskokiem tektonicznym. Co ciekawe, w przeszłości na tym terenie zaobserwowano aktywność sejsmiczną. W 1875 roku odnotowano wystąpienie trzęsienia ziemi w okolicach Hrubieszowa. Na załączonym obrazie uskok ma około 700 m długości, 20 m szerokości, a miejscami jego głębokość dochodzi do 2 m. Więcej na jego temat można przeczytać w tym artykule.

Uskok tektoniczny na Roztoczu – 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce – Źródło: Geoportal

6. Wilczy Szaniec – Bunkry Hitlera

W Gierłoży na Mazurach znajduje się Wolfsschanze, czyli Wilczy Szaniec. Zespół obiektów spełniających w czasie II Wojny Światowej rolę Kwatery Głównej Hitlera – Führerhauptquartier. To właśnie tutaj 20 lipca 1944 roku pułkownik Claus von Stauffenberg dokonał nieudanego zamachu na życie Führera. Na Wilczy Szaniec składa się około 200 obiektów różnego typu ukrytych w lesie, kwatera zajmowała obszar około 200 ha. Prawdziwe miasteczko ukryte w mazurskich lasach. Do dziś na zdjęciach satelitarnych trudno dostrzec elementy zabudowań. Liczne pozostałości budowali Wilczego Szańca widać za to dobrze na obrazie LIDAR.

Zabudowania Wilczego Szańca – 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce – Źródło: Geoportal

Jeden ze schronów w Wilczym Szańcu – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Avi1111 dr. avishai teicher

7. Gigantyczne wydmy w Puszczy Bydgoskiej

W Polsce możemy spotkać liczne przypadki występowania wydm śródlądowych. W przeszłości formowały się one na skutek oddziaływania wiatru, zazwyczaj w okresie po ustąpieniu ostatniego zlodowacenia. Jeden z tych regionów, gdzie występują wydmy śródlądowe w dużych ilościach, znajduje się w Puszczy Bydgoskiej koło Bydgoszczy. Wydmy porośnięte lasem z góry są praktycznie niewidoczne. Ich prawdziwy paraboliczny kształt przypominający wydmy można dostrzec dopiero na mapach LIDAR. Ponieważ na obszarze Polski zazwyczaj występuje zachodni kierunek wiatrów, ramiona wydm skierowane są na zachód.

Wydmy w Puszczy Bydgoskiej – Źródło: Geoportal

Szczyt wydmy w Puszczy Bydgoskiej – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Pit1233

8. Bunkry Linii Mołotowa

W pobliżu granicy z Ukrainą, nieopodal wsi Nowe Brusno, znajdują się schrony będące częścią radzieckich umocnień z czasów II Wojny Światowej. Budowa obiektów ruszyła w 1940 roku na nowo wytyczonej granicy między Związkiem Radzieckim i III Rzeszą, ustanowionej po rozbiorze Polski we wrześniu 1939 roku. Umocnienia zostały nazwane Linią Mołotowa, a ich budowa została przerwana w wyniku niemieckiej agresji w 1941 roku. Na gęsto zalesionym wzgórzu Hrebcianki znajduje się 6 ukrytych bunkrów i okalające je transzeje. Rozkład tych niezwykłych miejsc można dostrzec na obrazie LIDAR. Bunkry zaznaczone są strzałkami. Po więcej informacji na temat tego punktu oporu odsyłam do tego artykułu.

Bunkry Linii Mołotowa – 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce – Źródło: Geoportal

Schron Linii Mołotowa Hrebcianka – Foto: Mirosław Teterycz

9. Niedokończona kolonia Łagiewniki

W Łodzi w Lesie Łagiewnickim dzięki obrazowi LIDAR możemy dostrzec kształty niedokończonej kolonii, która powstawała tam w latach 30 ubiegłego wieku. Parcelacji lasu dokonał Wiliam Grossman. Zamierzał on wybudować kolonię zabudowaną domkami rodzinnymi w formie „miasta-ogordu”. Ówczesna prasa pisała, że Łagiewniki miały stać się „płucami” Łodzi. Budowy jednak ukończyć się nie udało. W lesie pozostały jednak wytyczone regularne drogi i zniwelowane tereny, które dziś zasłaniają korony drzew. Swoiste śledztwo w tej sprawie przeprowadził Olaf Wójtowicz, a jego wyniki opublikował na swoim Facebooku.

Niedokończona kolonia Łagiewniki – Źródło: Geoportal

Fragment artykułu z „Ilustrowanej Republiki” 26.04.1934 r. nr 113 – Źródło: Olaf Wójtowicz

10. Ślady dawnego górnictwa

W lasach pomiędzy Końskimi i Szydłowcem można doszukać się takich oto regularnie wystepujących struktur. To ślady dawnej działalności wydobywczej. Równo rozłożone wypukłe obiekty przypominające trochę „mini wulkany”, to tak naprawdę hałdy. W środku każdej z nich znajduje się punkt, który jest zapadniętym szybem. Ślady takiej działalności są bardzo powszechne w Polsce, zwłaszcza w okolicach Częstochowy. Na poniższym zrzucie obrazu LIDAR można dostrzec jeszcze jedną ciekawą rzecz. Przy hałdach na prawo i w górę rozciągają się porowate struktury, różniące się wyraźnie od pozostałych gładszych obszarów. To również ślady dawnej działalności górniczej, ale znacznie bardziej starszej. Ze względu na prymitywne metody, wcześniejsze górnictwo obejmowało tylko pokłady występujące tuż przy powierzchni ziemi.

Ślady dawnego Górnictwa – Źródło: Geoportal

Mapa 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce

Zobacz także:

• 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce cz. 1
• 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce cz. 2

Artykuł 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce cz. 3 pochodzi z serwisu Eloblog.

Trójwymiarowy model terenu Polski

Poniższy model ukształtowania terenu został stworzony przez Antona Balazha na podstawie danych udostępnionych przez amerykańską agencję kosmiczną NASA. Wizualizacje i modele ukształtowania terenu obrazują różne kontynenty, jednak ja skupiłem się na Europie i oczywiście Polsce. To właśnie z tych grafik wyciąłem poniższy fragment ze zbliżeniem na Polskę. W gwoli ścisłości należy zwrócić uwagę, że nie są to wierne odwzorowania terenu, a raczej specjalnie „wypaczone modele”, które mają pokazać przebieg poszczególnych pasm górskich, dolin, nizin itd. Wartości wysokości dla poszczególnych punktów zostały tutaj celowo mocno zawyżone, tak aby dobitniej zobrazować rzeźbę terenu. Oznacza to, że w rzeczywiści Ziemia widziana z takiej wysokości byłaby znacznie bardziej płaska. Góry przedstawione na poniższym modelu miałyby w rzeczywistości dziesiątki kilometrów wysokości, co nie jest zgodne z prawdą. Ale dzięki takiemu specjalnemu przeskalowaniu wysokości, udało się osiągnąć bardzo ciekawy model wizualizacji rzeźby terenu.

Trójwymiarowy Model Terenu Polski – Źródło: Anton Balazh / NASA

Model terenu Polski w interesujący sposób pokazuje przebieg łańcuchów górskich – Sudetów i Karpatów, które stanowią naturalną południową granicę kraju. Większą część Polski stanowi płaska Nizina Środkowoeuropejska plus nieduży obszar Wyżyn Polskich znajdujących się przed Karpatami. Na modelu w łańcuchu Karpat można dostrzec najwyżej wyniesioną część gór, to Tatry. Niewielki przesmyk pomiędzy łańcuchami Sudetów i Karpat to tzw. Brama Morawska. Stanowiła ona już od pradawnych lat naturalne przejście pomiędzy Sudetami i Karpatami w kierunku na Morze Bałtyckie. To właśnie przez nią miał początkowo biec jeden z wariantów tzw. szlaku bursztynowego. Oglądając wizualizację ukształtowania terenów Polski w stosunku do pozostałych regionów Europy, nasuwa się pewna myśl historyczna. Widać jak na dłoni, że obszar Polski stanowi naturalną drogę ekspansji Rosji. Otwarte płaskie tereny – trudne do obrony – są niczym brama otwierająca się na Europę Zachodnią.

Trójwymiarowy model terenu Europy

Poniżej załączam pozostałe wizualizacje Europy, z których pochodzi powyższy model terenu Polski. Mogą istnieć pewne dysproporcje między naszymi Sudetami i Karpatami, a pozostałymi europejskimi górami. Wszak jest to tylko odwzorowanie terenu na podstawie jakiegoś modelu matematycznego.

Model Terenu Europy Środkowej – Źródło: Anton Balazh / NASA

Obraz w większej rozdzielczości (5000×5000) dostępny jest pod tym linkiem.

Model Terenu Europy Zachodniej – Źródło: Anton Balazh / NASA

Obraz w większej rozdzielczości (5000×5000) dostępny jest pod tym linkiem.

Pozostałe grafiki tego autora wraz z innymi kontynentami są umieszczone na Imgur.

Artykuł Genialny trójwymiarowy model terenu Polski i Europy pochodzi z serwisu Eloblog.

Budowa 30 garaży kompleksu Riese

Oto dokument, na który powołuję się w moim filmie. Został on zaprezentowany przez Romualda Owczarka w książce „Zagłada Riese” z 2014 roku. Jest to pismo z dnia 6 kwietnia 1944 roku omawiające warunki budowy 30 garaży samochodowych koło Palmiarni w Lubiechowie, w ramach zadania (przedsięwzięcia) Riese. Jedną ze stron tej urzędniczej korespondencji jest architekt Ruelberg, jeden z pracowników biura projektowego prof. Hermanna Gieslera. Filia biura projektowego znajdowała się w Zamku Książ i zajmowała się przygotowaniem planów adaptacji zamkowych pomieszczeń. Warto wspomnieć, że o pomieszczeniach dla kierowców i obsługi środków transportu wspominają także plany zagospodarowania zamku z Sonderarchiv w Moskwie. Natomiast w zaprezentowanym piśmie zastanawiają dwie rzeczy. Po pierwsze, to że w zwykłej urzędniczej korespondencji pojawia się kryptonim „Riese”. Po drugie, czemu przygotowanie projektu garaży zlecono architektom prof. Gieslera, a nie Organizacji Todt? OT miała na takie okoliczności już gotowe ustandaryzowane plany. Czyżby była zajęta ważniejszymi przedsięwzięciami, że postanowiono nie zawracać sobie głowy prostą budową 30 garaży?

Pismo w sprawie budowy 30 garaży w ramach zadania Riese – Źródło „Zagłada Riese” R. Owczarek str. 258

Jeżeli dokument jest niewyraźny, proszę kliknąć w ten link.

Dziwne jest to, że garaże kompleksu Riese nie planowano wybudować bezpośrednio przy Zamku Książ, ale w pewnej odległości od niego, a dokładnie koło Palmiarni przy drodze prowadzącej do Lubiechowa. Sugeruje to jakiś związek garaży z przebiegającą w pobliżu linią kolejową. Czy budowa garaży może mieć również związek z hipotetycznym schronem dla pociągów przy lini kolejowej i ukrytym tam „złotym pociągiem”? Tego niestety nie wiadomo, ale w świetle zaprezentowanego dokumentu taka sytuacja wydaje się dość logiczna. To oczywiście tylko spekulacje na gruncie historycznym. Garaże jednak nigdy nie zostały wybudowane, przynajmniej nie ma po nich śladu, co samo w sobie też jest dziwne.

Garaże kompleksu Riese i wskazane miejsce ukrycia pociągu – Stara mapa z lat 30-tch XX wieku

Najnowsze zdjęcia termograficzne nasypu

Na początku 2016 roku na nasypie kolejowym zostały wykonane zdjęcia aparatem termograficznym. Obserwacji dokonał Michał Banaś z Instytutu Nauk Geologicznych PAN. Zdjęcia zostały wykonane w bardzo wyjątkowych warunkach, kiedy to po ciepłym okresie nastąpił szybki spadek temperatury o ponad 20 stopni. W takich warunkach mogą pojawiać się pewne anomalie termiczne, związane np. z pustymi miejscami pod ziemią. Zdjęcia termograficzne wykonane przez Michała Banasia ukazały szereg regularnie rozłożonych anomalii termicznych na nasypie kolejowym, w którym ma być ukryty „złoty pociąg”. Wykonane obserwacje oczywiście nie potwierdzają jednoznacznie istnienia takiego obiektu pod ziemią, ale na pewno są bardzo zastanawiające.

Zdjęcie termograficzne nasypu i anomalie termiczne – Foto: Michał Banaś

Zdjęcie termograficzne nasypu i anomalie termiczne – Foto: Michał Banaś

Zdjęcie termograficzne nasypu i anomalie termiczne – Foto: Michał Banaś

Panorama złożona z kilku ujęć, widać regularnie rozłożone anomalie – Foto: Michał Banaś

Zobacz także: Złoty Pociąg – Legendy, fakty i wątek historyczny

BIBLIOGRAFIA

1. Zagłada Riese – Romuald Owczarek

ZDJĘCIA

1. Zdjęcia Termograficzne – Michał Banaś ING PAN
2. Zdjęcia Archiwalne – das Bundesarchiv

Artykuł Złoty Pociąg – Schron i garaże kompleksu Riese pochodzi z serwisu Eloblog.