Riese – Początek tajemnicy

Przyczynkiem do naszej rozmowy jest nowo wydana książka Bartosza Rdułtowskiego pt. „Riese – Początek tajemnicy”. Jest to rozwinięcie i uzupełnienie wcześniejszych publikacji autora, również tyczących się pierwszych powojennych lat w Górach Sowich. Nowa książka jest znacznie grubsza i uzupełniona o nowe materiały. Dostępna jest do nabycia w sklepie Wydawnictwa Technol – link do sklepu.

W trakcie wywiadu pojawia się również wzmianka o jeszcze jednej publikacji pt. „Zaginiony konwój do Riese”, dotyczącej ukrycia przez Niemców depozytu w podziemiach na Gontowej – link do sklepu.

Artykuł Kompleks Riese – Jak wyglądały pierwsze powojenne lata? pochodzi z serwisu Eloblog.

Poniżej znajdują się pierwsze zaplanowane terminy wycieczek na maj 2022 roku. Szczegółowe informacje na temat programu wycieczki, ceny biletów oraz sposobu rezerwacji biletów znajdują się w opisie po kliknięciu przycisku „REZERWUJ”.

Zobacz wszystkie dostępne terminy wycieczek. W wypadku braku wolnych miejsc (wyprzedania wszystkich biletów w danym terminie) mogą pojawić się również dodatkowe nowe terminy wycieczek. W takiej sytuacji sugeruję sprawdzić aktualne terminy wycieczek za jakiś czas. Niebawem pojawią się również terminy wycieczek na czerwiec, lipiec i sierpień 2022 roku.

Artykuł Wycieczki po kompleksie Riese w Górach Sowich pochodzi z serwisu Eloblog.

Poniżej zamieszczam dla przypomnienia pierwszą część filmu.

W poprzednim filmie zaprezentowane zostały zmiany jakie zaszły przy budowie kompleksu Riese w Górach Sowich w połowie 1944 roku. Wydarzenia te zostały odtworzone na podstawie protokołów przesłuchań, zeznań świadków i relacji osób biorących udział w naradach budowlanych z udziałem samego Hitlera i najważniejszych urzędników Ministerstwa Uzbrojenia i Produkcji Wojennej, Organizacji Todt oraz Luftwaffe. Z zaprezentowanych i przetłumaczonych dokumentów wyłania się obraz budowy, która ulegała kilkukrotnie poważnym zmianą. Budowa systemu rozproszonych kwater dla sztabów, łącznie z kwaterą główną dla wodza III Rzeszy, ostatecznie nigdy nie została zrealizowana na Śląsku. Jednocześnie w tle cały czas przewijała się kwestia produkcji zbrojeniowej, tak niezbędnej dla odwrócenia losów przegranej wojny. Był to jeden z głównych tematów poruszanych w czasie gorączkowych wojennych narad.

Szczegółowe informacje nt. zaprezentowanych dokumentów znajdują się tutaj.

Zakłady Krupp AG w Głuszycy

W pierwszej połowie filmu przeprowadziłem niezwykle ciekawą rozmowę z Grzegorzem Borensztajnem z Fundacji Szlakiem Riese, na temat zakładów zbrojeniowe Krupp AG w Głuszycy. Zakłady te zostały ulokowane w dawnych zakładach bawełnianych Meyer Kauffmann Textilwerke. W czasie wojny produkowano w nich części do samolotów wojskowych. Grzegorz ciekawie opowiada o ich losach i odnalezionych dokumentach.

W Głuszycy zakłady Krupp AG istniały w dwóch miejscach:

• Zakład I (Werk I) – lokalizacja
• Zakład II (Werk II) – lokalizacja

Relacje i zeznania świadków

W drugiej połowie filmu zaprezentowałem relacje i wspomnienia światków:

• Wspomnienia Anny Gwiazdy w listach do Józefa Piszczka, opracowane na podstawie publikacji „Riese Hitlerowskie Podziemia Śmierci”, autor Zbigniew Dawidowicz.
• Fragment wspomnień byłego więźnia AL Riese Wolfsberg Davida Halivniego, źródło: United States Holocaust Memorial Museum, Accession Number: 2014.62.1 | RG Number: RG-50.030.0753.
• Fragment wspomnień byłego więźnia AL Riese Wolfsberg Freda Schwartza, źródło: United States Holocaust Memorial Museum, Accession Number: 1990.384.1 | RG Number: RG-50.030.0208.
• Fragment publikacji „Das nationalsozialistische Lagersystem” autor Martin Weinmann.
• Fragment zeznań Oswalda Pohla (NMT 4 s. 1504 i 1505) – LINK
• Fragment listów Leo Müllera do Piotra Kruszyńskiego, opisane w publikacji „Tajny projekt III Rzeszy FHQu Riese”, autor Dariusz Garba.

W tym miejscu chciałbym serdecznie podziękować panu Dariuszowi Garbie za udostępnienie kopii listów i zgodę na ich zaprezentowanie w filmie.

Współpraca przy realizacji filmu

Scenariusz i prowadzenie: Grzegorz Sanik
Lektor: Tomasz Sikora

Zdjęcia do filmu zostały zrealizowane w udostępnionych turystycznie obiektach:

• Sztolnie Walimskie
• Podziemne Miasto Osówka
• Pałac Jedlinka

Serdeczne podziękowanie za udostępnienie obiektów do zdjęć. Szczególne podziękowania przesyłam dla pana Dariusza Garby za udostępnienie kopii listów Leo Müllera i zgodę na ich zaprezentowanie w filmie.

Film powstał we współpracy z Instytutem Piastów Śląskich

Artykuł Riese – Kwatera Hitlera czy fabryki zbrojeniowe? Cz. 2 pochodzi z serwisu Eloblog.

Wywiad z Jerzym Cerą

Spotkałem się z Panem Jerzym Cerą najpierw w Sztolniach Walimskich, gdzie nagrywaliśmy wywiad, a później na Osówce. Dzięki wieloletnim pracom badawczym Jerzego Cery, wraz z naukowcami z Akademii Górniczo-Hutniczej, udało się opracować trójwymiarowe modele m.in podziemi kompleksu Osówka i zbudowanych na szczycie góry Osówka żelbetowych obiektów.

Model Osówki i znajdujących się powyżej obiektów tzw. „Kasyno” i „Siłownia”, opracowany na podstawie badań Jerzego Cery i naukowców z AGH – Zbiory: Jerzy Cera

Wspólne zdjęcie na „Siłowni”

„Siłownia” i „Kasyno” na Osówce

Kompleks Osówka posiada najbardziej rozbudowane obiekty naziemne. Choć teoretycznie – po zakończeniu budowy – więcej obiektów naziemnych miało się znajdować na Soboniu, to jednak Osówka posiada naziemne budowle w stopniu najbardziej zaawansowanym. Dwa obiekty tzw. „Kasyno” i „Siłownia” już od wielu lat budzą sporo emocji, co do swojego przeznaczenia. Współczesne nazwy są tylko nazwami umownymi. Dla przykładu, na początku po wojnie „Kasyno” nazywane było „zamkiem Hitlera”.

Widok na obiekt „Kasyno” z drona – Zbiory: Jerzy Cera

Model 3D „Kasyna” na Osówce – Zbiory: Jerzy Cera

Najwięcej dyskusji i domniemywań budził od zawsze obiekt zwany „Siłownią”. Ponieważ pozostawiony został w stanie nieukończonym; de facto mamy do czynienia z wylaną tylko podstawą właściwego obiektu, pojawiło się wiele spekulacji na jego temat. Dla niektórych „Siłownia” miała być podstawą reaktora jądrowego, dla innych wyrzutnią rakiet, inni zaś dopatrywali się w niej zwykłego obiektu technicznego, który miał obsługiwać niżej położone podziemia. Prof. Franz Seidler w swojej publikacji poświęconej kwaterom głównym Hitlera, opisał „Siłownię” na szkicu Manningera, jako podstawę bunkra Hitlera.

Szkic Manningera, „Siłownia” na początkowym etapie budowy – „Die Führerhauptquartiere” Franz W. Seidler, Dieter Zeigert

Obiekt „Siłownia” na Osówce

Widok na „Siłownię” z drona – Zbiory: Jerzy Cera

Półokrągłe i kwadratowe pomieszczenia na „Siłowni” – Zbiory: Jerzy Cera

Wygląda na to, że półokrągłe pomieszczenie miało służyć za klatkę schodową

Model 3D „Siłowni” na Osówce – Zbiory: Jerzy Cera

Zobacz także: Tajemnice Gór Sowich – Jerzy Cera cz. 2

Współpraca

Wykorzystane w filmie materiały pochodzą ze zbiorów Jerzego Cery i zostały wykonane z jego inicjatywy przy współpracy Jerzego Cery z Akademią Górniczo-Hutniczą w Krakowie, a zwłaszcza z Wydziałem Geodezji, Wydziałem Geofizyki AGH (w ramach obozów naukowych) oraz na podstawie opracowań wykonanych przez dr. inż. Wiesława Nawrockiego, inż. Kazimierza Winiarskiego oraz wielu innych uczestników wypraw.

Film powstał przy współpracy z Centrum Kultury i Turystyki w Walimiu i Sztolni Walimskich

Artykuł Zagadka „Siłowni” Riese – Jerzy Cera cz. 1 pochodzi z serwisu Eloblog.

Tunele kolejowe na Dolnym Śląsku

Nie jest tajemnicę, że pod koniec XIX i na początku XX wieku Niemcy intensywnie rozwijali sieć kolejową na Dolnym Śląsku. Rozwinięta infrastruktura miała ważne znaczenie dla gospodarki, przemysłu, turystyki, a także była istotna ze względów militarnych. Rozwój linii kolejowej w Sudetach wymuszał budowę również tuneli kolejowych. Były to przedsięwzięcia niezwykle trudne, często dokonywane w niełatwych warunkach terenowych. Jak rozbudowana była dawniej infrastruktura możemy zobaczyć m.in. na starych pocztówkach.

Infrastruktura kolejowa w Karkonoszach na starej pocztówce

Pośpieszne uprzemysłowienie i intensywny rozwój infrastruktury sprawił, że ludzie w dawnych czasach wyobrażali sobie przyszłość i swoje otoczenie, jako znacząco zmodyfikowane przez człowieka. Do tego stopnia, że w wizjach przyszłości tunele, linie kolejowe i stacje pojawiały się nawet w najwyższych górach np. na Śnieżce. Dziś raczej taka wizja wydaje nam się odstraszająca, wszak przyrodę i jej walory staramy się chronić. Wczorajsze wyobrażenia przyszłości pozostały jednak ciekawym świadectwem dawnego postrzegania świata. To były jeszcze czasy, kiedy ówczesny człowiek, na fali bieżących sukcesów, uważał siebie za niezniszczalnego i wszechwładnego. Czasy przed katastrofą Titanica, Hindeburga i przed niszczycielskimi klęskami przyrody, powstałymi w wyniku działalności człowieka.

Wizja przyszłość z 1900 roku, stacja kolejowa i tunel pod Śnieżką – Źródło: dolny-slask.org.pl

Poniżej przedstawiam trzy najpopularniejsze tunele na Dolnym Śląsku. To oczywiście nie jedyne tunele w tym regionie.

Tunel kolejowy pod Małym Wołowcem

Pierwszy tunel o którym napiszę, a w zasadzie dwie nitki, zostały wydrążone pod Małym Wołowcem w Górach Wałbrzyskich. Tunel powstał na trasie kolejowej od Wałbrzycha w kierunku na Nową Rudę i dalej Kłodzko. Dwie nitki, zwane również fachowo rurami, zostały wydrążone w pewnych odstępach czasowych od siebie. Pierwsza powstała w latach 1876-1879 i ma długość 1560 m. Druga została wydrążona w latach 1909-1911 i ma długość 1601 m. Ta druga nitka o długości 1,6 km jest wciąż rekordowym, bo najdłuższym tunelem kolejowym w Polsce.

Pamiątkowe zdjęcie, tunele kolejowe pod Małym Wołowcem – Źródło: dolny-slask.org.pl

Krótszy tunel jest już od dawna wyłączony z ruchu kolejowego, a znajdujące się w nim tory zostały rozebrane. Całość 1,6 km można więc pokonać pieszo z latarkami. Drugi tunel jest wciąż używany.

Wjazd do tunelu pod Małym Wołowcem, w środku widać koniec tunelu (mały jasny punkcik)

Nieużywana nitka tunelu pod Małym Wołowcem, tory są już rozebrane

Wciąż używana druga nitka tunelu pod Małym Wołowcem

W tunelu zachowały się jeszcze niemieckie napisy

Wnęka do schronienia się w razie przejazdu pociągu

Pamiątkowy kamień z datą budowy nad wjazdem do tunelu pod Małym Wołowcem

Tunel kolejowy pod Przełęczą Kowarską

Drugi z opuszczonych tuneli kolejowych na Dolnym Śląsku znajduje się pod Przełęczą Kowarską. Wydrążono go w latach 1901-1904. Tunel składa się tylko z jednej nitki o długości 1025 m. Wybudowano go na teasie Jelenia Góra – Kamienna Góra.

Prace nad tunelem kolejowym pod Przełęczą Kowarską – Źródło: dolny-slask.org.pl

Linia kolejowa na tej trasie została zamknięta w 1986 roku, tak więc nie spotkamy na jej trasie pociągów. Tunel jest nieczynny i również możemy go przejść na całej długości.

Początek tunelu kolejowego pod Przełęczą Kowarską

Tunel o pod Przełęczą Kowarską, zachowały się jeszcze tory

Tunel kolejowy pod Przełęczą Kowarską

Tunel kolejowy pod Przełęczą Kowarską

Tunele kolejowe mają wybudowane liczne tzw. wnęki ucieczkowe

Tunel kolejowy pod Sajdakiem

W bliskiej odległości od tunelu pod Małym Wołowcem znajduje się jeszcze jeden ciekawy obiekt. Tunel kolejowy wydrążony pod górą Sajdak na trasie kolejowej pomiędzy stacjami Jedlina-Zdrój i Głuszyca. Tunel ma 377 m długości. Podobnie jak tunel pod Małym Wołowcem, również i ten składa się z dwóch równoległych nitek (rur tuneli).

Archiwalna pocztówka z tunelem pod Sajdakiem, kiedy składał się tylko z jednej nitki – Źródło: dolny-slask.org.pl

Starszy wschodni tunel jest wciąż używany w ruchu kolejowym, nowszy zachodni jest już wyłączony z eksploatacji, a jego torowisko zostało rozebrane. Choć stosunkowo krótki w porównaniu do poprzednich tuneli, polecam go również zobaczyć.

Dwie nitki (rury) tuneli kolejowych pod górą Sajdak

Opuszczony tunel pod Sajdakiem – Wjazd od strony Głuszycy

Opuszczony tunel pod Sajdakiem – Wjazd od strony Jedliny-Zdrój

Opuszczony tunel pod Sajdakiem, torowisko zostało już rozebrane

Tunel pod Sajdakiem

Tunel pod Sajdakiem

Detronizacja tunelu pod Małym Wołowcem

W niedługim czasie tunel pod Małym Wołowcem przestanie być najdłuższym tunelem w regionie. W ramach budowy drogi ekspresowej S3, prowadzącej od Legnicy w kierunku przejścia granicznego w Lubawce, ma powstać tunel drogowy o rekordowej długości 2300 m. Będzie to najdłuższy tunel drogowy w Polsce. Zrządzenie losu, jakby symboliczny ukłon w kierunku historii Sudetów. Znowu to bowiem rekordowa budowla powstanie w Górach Wałbrzyskich. Wciąż jednak tunel pod Małym Wołowcem pozostanie najdłuższym obiektem wśród tuneli kolejowych.

Wizja nowego (rekordowego) tunelu drogowego w Górach Wałbrzyskich – Źródło: Mosty Katowice

Mapa opuszczone tunele kolejowe na Dolnym Śląsku

UWAGA! Tunele nie są przystosowane do zwiedzania, a wejście do nich jest zabronione. Wchodzi się tylko na własne ryzyko i odpowiedzialność.

Artykuł Opuszczone tunele kolejowe na Dolnym Śląsku pochodzi z serwisu Eloblog.

Kim był Anthon Dalmus?

W tym odcinku chciałem się odnieść do poprzedniej części Tajemnic Riese, w której to przedstawiłem zagadkową postać inżyniera Anthona Dalmusa. Wspomniany film zamieszczam jeszcze raz poniżej. Materiał należy uzupełnić jeszcze o kilka wniosków.

W kontekście historii Gór Sowich i kompleksu Riese, Dalmus przestawiany jest zazwyczaj, jako niemiecki (austriacki) strażnik pilnujący „czegoś”, co ukryli Niemcy w ostatnich miesiącach wojny. Dowodem na to jest ogólne dziwne zachowanie Dalmusa, przytaczane w relacjach urzędników oraz dziennikarzy. Zastanawiający jest również sam fakt pozostania Dalmusa w rejonie budowy Riese, kiedy jednocześnie pozostali Niemcy związani z projektem ewakuowali się zawczasu. Oczywiście, w końcu mogła być taka jego wola, ale czemu zgodę na to wyrazili Polacy i Rosjanie?

Kim był Anthon Dalmus?

Należałoby jednak zastanowić się jeszcze nad inną wersją wydarzeń. Otóż Anthon Dalmus mógł pracować dla przeciwnej strony tej dziwnej gry, która miała miejsce w rejonach Głuszycy i Walimia. Dalmus mógł być również współpracownikiem wywiadu sowieckiego lub polskiego Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. To by wyjaśniało, dlaczego w ogóle mógł on pozostać w Górach Sowich, w miejscu realizacji jednej z największych budowli militarnych III Rzeszy.

W ostatnich publikacjach Pana Romualda Owczarka z wydawnictwa Technol, zamieszczona jest taka oto informacja na temat samego autora książek.

Jako pierwszy przedstawił prawdziwe informacje o tajnych bazach ministerstwa bezpieczeństwa publicznego w Kolcach i Olszance, które zajmowały się szabrem materiałów budowlanych pozostałych po nieukończonej budowie kompleksu podziemnych obiektów w Górach Sowich, znanych powszechnie jako „Riese”. Na podstawie odnalezionych dokumentów ujawnił również nowe oblicze inżyniera Anthona Dalmusa, który po wojnie stał się płatnym współpracownikiem wspomnianego ministerstwa.

Niestety temat ten nie został dalej rozwinięty w publikacjach Pana Owczarka w Technolu. Nie wiem gdzie były publikowane te wyniki badań przeprowadzonych przez autora. Być może chodzi, o któryś z numerów miesięcznika „Odkrywca”?

Anthon Dalmus i PPT

Wspominając działalność Przedsiębiorstwa Poszukiwań Terenowych, warto przypomnieć jeden z często cytowanych dokumentów. To jest sprawozdanie Feliksa Plucińskiego z PPT, który sugeruje dziwne zachowanie Niemca, bowiem tak o jego narodowości pisze bezpośrednio. Oto fragment tego sprawozdania.

Zamiary inż. Dalmusa (Niemca) są niejasne i wyrażając chęć wskazania położenia kabli w górach leżących w pasmie przygranicznym, zależy mu przede wszystkim na uzyskaniu zaświadczenia, na podstawie którego mógłby się swobodnie poruszać w pasie przygranicznym. […] Do chwili zdobycia planów kontaktu z inż. Dalmusem nie zrywać. Ewentualnie inż. Dalmusa wysyłać tylko w asyście pewnego Polaka.

Sprawozdanie F. Plucińskiego z PPT – Tajemnica Riese J. M. Kowalski, R. J. Kudelski, Z. Rekuć str. 248

Życiorys Anthona Dalmusa

Badaczom tajemnic Riese udało się także dotrzeć do własnoręcznego życiorysu tajemniczego inżyniera. Oto, jak sam o sobie pisał Dalmus. Pisownia oryginalna.

Ja Antoni Dalmus ur. się dnia 28.VII.1895 r. z ojca Antoniego i matki Emmy Schlaupitz. Ojciec był urzędnikiem (rodzice nie żyją). Do szkoły powszechnej uczęszczałem od 1901-1906 r. po ukończeniu której, wstąpiłem do gimnazjum, które ukończyłem w 1913 r. Od 1913-1918 r. służyłem w wojsku Austriackim. Od 1919-24 r. studiowałem w Politechnice w Wiedniu, gdzie uzyskałem dyplom inżyniera mechanika. Od 1925-1927 r. studiowałem w wyższej szkole technicznej w Berlinie, uzyskując dyplom inżyniera elektryka. Od 1927-1939 r. pracowałem jako inżynier w firmie „Siemens” przy budowie urządzeń elektrycznych i cieplnych. W roku 1940 powołany do służby wojskowej przy robotach lotniczych we Francji, a następnie w organizacji „Todt” w Jedlinie Zdroju pow. Wałbrzych. Od 1945-1948 r. pracowałem z ramienia Ministerstwa Odbudowy w Głuszycy i okolicy. W roku 1947 ożeniłem się z Martą Sacher obywatelką polską. Od dn. 1.VI.1949 r. – 28.II 1950 r. pracowałem w Państw. Przedsieb. Poszukiwań Terenowych na terenie Głuszycy i Kolc. Od dnia 6.III.1950 – 26.X.1953 pracowałem w G.Z.P.B. [Głuszyckie Zakłady Przemysłu Bawełnianego] w Głuszycy jako Główny Energetyk, skąd zwolniłem się na własne żądanie. Do żadnych organizacji politycznych nie należałem.

Dalmus Antoni

Tajemnica Riese J. M. Kowalski, R. J. Kudelski, Z. Rekuć str. 232

Życiorys Anthona Dalmusa

Dalmus cały czas utrzymywał w swoich relacjach, że jest Austriakiem. Być może myślał, że w ten sposób będzie mu łatiwej funkcjonować wśród Polaków. Niemcy wówczas po wojnie nie mieli najlepszej opinii… Ostatecznie jednak na podstawie dokumentów pozyskanych z archiwów Deutsche Dienststelle, udało się ustalić, że Dalmus urodził się w Niemczech w miejscowści Meiderich, dziś część Duisburga.

Jakie sekrety skrywał ten tajemniczy budowniczy Riese? Dla kogo pracował Anthon Dalmus? To wciąż pytania, które budzą emocje wsród badaczy Riese.

WSPÓŁPRACA

Sztolnie Walimskie
www.sztolnie.pl

BIBLIOGRAFIA

1. Tajemnica Riese – Jacek M. Kowalski, Robert J. Kudelski, Zbigniew Rekuć
2. Podziemne Tajemnice Gór Sowich – Bartosz Rdułtowski

ZDJĘCIA

1. ahojMEDIA
   www.ahojmedia.pl

Artykuł Ciekawostki o Riese – Kim był Anthon Dalmus? pochodzi z serwisu Eloblog.

Sekret inżyniera Dalmusa

Anthon Dalmus to chyba najbardziej zagadkowa postać związana z historią tajemniczego kompleksu Riese na Dolnym Śląsku. Większość powojennych relacji na temat Riese, a także późniejszych przytaczanych informacji o kompleksie, pochodzi właśnie od zeznań Dalmusa. Inżyniera, który oprowadzał ludzi po niedokończonych budowlach i opowiadał o niezrealizowanych planach. Na podstawie tych przekazanych informacji, zbudowano większość późniejszych teorii o Riese. O samym Dalmusie nie wiele jednak wiadomo, pomimo opublikowania jego pracowniczych dokumentów. Badaczom tajemnic Riese udało się uzyskać istniejące jedyne zdjęcie inżyniera, które zachowało się w jego pracowniczej kartotece.

Anthon Dalmus

Anthon Dalmus w powojennych relacjach

Na temat postaci Dalmusa istnieje sporo relacji w powojennej prasie. Osobiście dla mnie ciekawy jest jeden z reportaży Zbigniewa Mosingiewicza, który wybrał się z inżynierem na przejażdżkę po Górach Sowich. Relacja jest niezwykłe ciekawa, gdyż pokazuje bardzo dziwne zachowanie Dalmusa, o ile została ona rzetelnie przedstawiona przez dziennikarza Słowa Polskiego.

Towarzysz mój rzuca takie pytanie. „Czy plotki mieszkańców na temat mającego tu powstać atomowego podziemnego miasteczka odpowiadały prawdzie?” Czerwona twarz Dolmussa robi się miejscami blada, a szare oczy przykrywają się powiekami. Łapie się za twarz nerwowym ruchem – jakby chciał odepchnąć nasze pytanie i dopiero po dobrej chwili zaczyna mówić. „Nie, to nie jest prawda.” Waży starannie każde słowo. „Plany podziemnego miasta widziałem w głównym biurze Organizacji Todt w Berlinie i mogę na to przysięgać.” Wątpimy w tej chwili w prawdomówność Dolmussa.

Artykuł „Słowa Polskiego” 3.11.1947 r. – Podziemne Tajemnice Gór Sowich B. Rdułtowski str. 89

Inna bardzo ciekawa relacja została sporządzona wiele lat później, przez Ryszarda Makowskiego dziennikarza Trybuny Wałbrzyskiej. Dalmus ukrywa się tutaj pod inicjałami A.D. Makowski prawdopodobnie nie wiedział, że pod koniec lat 40 powstał cykl reportaży o Riese, właśnie przy udziale Dalmusa. Relacja dziennikarza Trybuny Wałbrzyskiej jest ciekawa, gdyż ukazuje nam Dalmusa, jako majora niemieckiej armii nieznającego języka polskiego… To bardzo dziwne zachowanie, zważywszy na jego poprzednią pracę dla Ministerstwa Odbudowy.

Jest to starszy Pan, który był odpowiedzialny za całość prac budowlanych na terenie budowy fortyfikacji Wału Atlantyckiego, wyrzutni rakietowych, głównej kwatery Hitlera w Kętrzynie oraz budowy nowej kwatery w okolicach Wałbrzycha. […] Przez wiele lat służył w wojsku. […] Języka polskiego nie zna…

Artykuł „Trybuny Wałbrzyskiej” 11.12.1959 r. Podziemne Tajemnice Gór Sowich B. Rdułtowski str. 174

Trzeba przyznać, że major sypie nazwiskami, ale nie pamięta np. nazwisk lekarzy obozowych, dowódców SS czy nawet członków stu osobowej specjalnej jednostki Abwhery – kontrwywiadu… Wie, że było tu ponad stu wyższych oficerów SS. Nazwisk nie przypomina sobie, a przecież prawie każdego dnia kontaktował się z nimi…

Artykuł „Trybuny Wałbrzyskiej” 23.12.1959 r. Podziemne Tajemnice Gór Sowich B. Rdułtowski str. 183

Kim więc był ten tajemniczy inżynier, który – to bez dwóch zdań – wykonywał, jakąś dziwną misję w Górach Sowich? Czy był Niemcem, czy Austriakiem? No i w końcu, czy faktycznie był strażnikiem pilnującym niemieckich tajemnic ukrytych w sowiogórskich sztolniach? A może Dalmus pracował dla kogoś innego? Może ten zagadkowy budowniczy Riese grał „do innej bramki”?

Zobacz także: część 5 – Klęska Organizacji Todt
http://eloblog.pl/kleska-organizacji-todt-tajemnice-riese-cz-5/

Uzupełnienie: Ciekawostki o Riese – Kim był Anthon Dalmus?

WSPÓŁPRACA

Sztolnie Walimskie
www.sztolnie.pl

PRODUKCJA FILMOWA

ahojMEDIA
www.ahojmedia.pl

BIBLIOGRAFIA

1. Tajemnica Riese – Jacek M. Kowalski, Robert J. Kudelski, Zbigniew Rekuć
2. Podziemne Tajemnice Gór Sowich – Bartosz Rdułtowski
3. Riese Hitlerowskie Podziemia Śmierci – Zbigniew Dawidowicz
4. Podziemia w Górach Sowich i Zamku Książ – Piotr Kruszyński
5. Wojenne Tajemnice Zamku Książ Podziemia – Piotr Kruszyński

Literatura i książki o Riese

Archiwalne Zdjęcia

1. Archiwum Historii Mówionej Ziemi Wałbrzyskiej
   www.archiwum-historii-mowionej.pl
2. Zdjęcia z III Rzeszy – das Bundesarchiv / das Münchener Digitalisierungszentrum
   www.bundesarchiv.de

Artykuł Sekret inżyniera Dalmusa – Tajemnice Riese cz. 4 pochodzi z serwisu Eloblog.

Tajne fabryki zbrojeniowe

Moją opowieść o kompleksie Riese rozpoczynam omówieniem sytuacji, która miała miejsce na Dolnym Śląsku w roku 1943. Niezaprzeczalnym jest fakt, że Niemcy po zmasowanych alianckich nalotach, zaczęli przenosić na Dolny Śląsk część swojej produkcji zbrojeniowej. Przykład Głuszycy (Wüstegiersdorf) i Ludwikowic Kłodzkich (Ludwigsdorf) nie jest odosobniony. Nie była to jednak produkcja duża, raczej drobna rozsiana po różnych zakładach przemysłowych. Dobrym przykładem jest wytwarzanie podzespołów do samolotów Messerschmitt Me-262, które zorganizowano na bazie dawnych zakładów wkłokienniczych w Głuszycy.

Dawne zakłady Meyer-Kauffmann Textilwerke – Tajne Fabryki Zbrojeniowe – Źródło: dolny-slask.org.pl

Wchodziło się do olbrzymiej hali betonowej, która nie miała okien. Wszędzie stały maszyny, wiertarki – duże, dwurzędowe z grubymi wiertłami i małe, tak zwane bormaszyny – na których pracowały pozostałe dziewczyny. Na dużych wiertarkach pracowali mężczyźni – czescy i niemieccy cywile. Wszyscy pracownicy tej hali wykonywali prace wykończeniowe na skrzydłach samolotu.

Relacja Anny Gwiazdy – Riese Hitlerowskie Podziemia Śmierci Z. Dawidowicz str. 139

Anna Gwiazda – Zbiory Zbigniew Dawidowicz

Oprócz przenoszenia zakładów zbrojeniowych, prawie równocześnie na Dolnym Śląsku rozpoczynają się prace związane z projektem Riese. Na początku przygotowywana jest niezbędna infrastruktura, a później rozpoczyna się bicie sztolni. Te dwie sytuacje sprawiły, że wielu badaczy historii zaczęło łączyć produkcję zbrojeniową z przeznaczeniem Riese. Choć na takie wykorzystanie kompleksu nie ma dowodów w zebranej dokumentacji. Pojawiają się jednak pewne wspomnienia pracowników przymusowych, do których z naturalnych względów należy podchodzić bardzo ostrożnie. Raczej nie mogli mieć oni istotnej wiedzy na temat planów tak ważnego przedsięwzięcia. Niemniej jednak, wiedza pozyskana z plotek między pracownikami też jest ważna.

Byłem w obozie pracy przymusowej. Inżynier opowiadał, że to będą fabryki zbrojeniowe i że łącznie pracuje tu około 40 tys. ludzi. Ja pracowałem od września 1943 roku do maja 1944 roku. Roboty były w stadium początkowym, tunele 100-200 metrów. Nie było jeszcze bunkrów, kolejki, wyrzutni i kasyna.

Relacja Hieronima Grębowicza – Riese Hitlerowskie Podziemia Śmierci Z. Dawidowicz str. 58

Hieronim Grębowicz – Zbiory Zbigniew Dawidowicz

Uzyskane dokumenty, pierwotne plany i wspomnienia nazistowskich dygnitarzy, sugerują raczej, że system podziemi miał być przeznaczony na Kwaterę Główna Hitlera oraz sztaby poszczególnych rodzajów sił zbrojnych. O tym wątku będę mówił szerzej w następnym odcinku. Nie jest jednak wykluczone, że wraz ze zmianą sytuacji na froncie, przeznaczenie podziemi Riese mogło ulec również zmianie. Być może, w którymś momencie, możliwość zorganizowana produkcji zbrojeniowej w Riese była brana pod uwagę przez niemieckich planistów. Nie byłaby to sytuacja odosobniona. Części Kwater Głównych Hitlera w innych rejonach Europy, była także wykorzystana na drobną produkcje, głównie amunicji. Nawet w Berchtesgaden.

Podziemna hala w Walimiu na tajne fabryki zbrojeniowe? – Foto: Grzegorz Bijak ahojMEDIA

Dyskusja na ten temat wciąż jest otwarta i wciąż budzi spory między badaczami. W części hipotez, oprócz produkcji broni konwencjonalnej, pojawiają się również wątki związane z badaniami nad nowymi technologiami. Na przykład nad wykorzystaniem energii atomowej. Nie jest wykluczone, że takie pomysły mogły się pojawić pod koniec wojny. Pamietajmy jednak, że żaden ze znanych nam kompleksów nie jest ukończony. Wszystko w stanie surowym lub dopiero w trakcie bicia sztolni. Tajne fabryki zbrojeniowe mogły być więc tylko w fazie koncepcji i planów. Chyba, że istnieje jakaś część ukończonego kompleksu Riese, która została ukryta, a której to do tej pory nie odkryto. Póki nie będziemy mieli dokumentów, które potwierdzą takie hipotezy, wciąż nie będzie można rozstrzygnąć tego sporu.

Zobacz także część 2 – Kwatera Główna Hitlera
http://eloblog.pl/kwatera-glowna-hitlera-tajemnice-riese-cz-2/

WSPÓŁPRACA

Sztolnie Walimskie
www.sztolnie.pl

Zamek Książ
www.ksiaz.walbrzych.pl

PRODUKCJA FILMOWA

ahojMEDIA
www.ahojmedia.pl

BIBLIOGRAFIA

1. Tajemnica Riese – Jacek M. Kowalski, Robert J. Kudelski, Zbigniew Rekuć
2. Podziemne Tajemnice Gór Sowich – Bartosz Rdułtowski
3. Riese Hitlerowskie Podziemia Śmierci – Zbigniew Dawidowicz
4. Podziemia w Górach Sowich i Zamku Książ – Piotr Kruszyński
5. Wojenne Tajemnice Zamku Książ Podziemia – Piotr Kruszyński

Literatura i książki o Riese

Archiwalne Zdjęcia

1. Dolny Śląsk, Głuszyca, Walim, Góry Sowie
   www.dolny-slask.org.pl
2. Zdjęcia z III Rzeszy – das Bundesarchiv
   www.bundesarchiv.de
3. Zdjęcia pracowników – zbiory Zbigniew Dawidowicz

Artykuł Tajne fabryki zbrojeniowe – Tajemnice Riese cz. 1 pochodzi z serwisu Eloblog.