Mysłakowice – Erdmannsdorf-Zillerthal

Mysłakowice to wieś położona w Kotlinie Jeleniogórskiej. Powstała z połączenia dwóch wsi o nazwach Erdmannsdorf i Zillerthal, stąd późniejsza niemiecka przedwojenna nazwa miejscowości – Erdmannsdorf-Zillerthal. Region Kotliny Jeleniogórskiej to obszar szczególnie bogaty w zabytki. Liczne zamki, pałace, sztuczne ruiny, romantyczne założenia parkowe, to wszystko sprawiło, że zaskarbił on sobie miano Doliny Pałaców i Ogrodów. Swoją rezydencję posiadali tu również królowie Prus, właśnie tu w Pałacu Królewskim w Mysłakowicach. W Mysłakowicach znaleźli również swoje miejsce protestanci, którzy wyemigrowali z austriackiego Tyrolu na skutek katolickiej polityki Habsburgów.

Mysłakowice (Erdmannsdorf-Zillerthal) na starej przedwojennej mapie

Pałac Królewski w Mysłakowicach, rezydencja króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III – Źródło: Śląska Biblioteka Cyfrowa

Protestanci z Tyrolu

Życie protestantów pod panowaniem katolickich Habsburgów nie należało do łatwych. Choć pod koniec XVIII wieku cesarz Józef II wprowadził „ustawę tolerancyjną” gwarantującą wolność wyznania, to wciąż protestanci byli społecznością dyskryminowaną. Utrudniano im nabywanie ziemi, budowanie domów czy chowanie zmarłych. Tak było i również w typowo katolickim Tyrolu, gdzie nad rzeką Ziller mieszkała spora grupa protestantów. Chcąc pozostać przy swojej wierze i jednocześnie nie godząc się z takim traktowaniem, protestanccy Zillertalczycy podjęli starania o możliwość wyjazdu z Tyrolu. Swoje prośby skierowali zarówno do cesarza Austrii, jak i do króla Prus, które już wcześniej w historii przyjmowały protestanckich uchodźców. Jak pisze Emil Pyzik opisując historię Mysłakowic:

„Tyrolczycy rozpoczęli energiczne starania o wyjazd, zwracając się z prośbą o pomoc do cesarza austriackiego i króla pruskiego. Efektem było zarządzenie władz Tyrolu z 12 stycznia 1837 roku, zgodnie z którym w ciągu 14 dni mieli zdecydować, czy przechodzą na katolicyzm, czy zostaną przy swojej wierze i opuszczą Tyrol. I tym razem dali dowód nieugiętej woli i wiary. Za wiarą katolicką opowiedziało się wtedy tylko 7 osób, a 393 osoby pozostały wierne swoim ideałom.”

Emil Pyzik, Historia – Erdmannsdorf – Zillerthal – Mysłakowic. 1385-1945 r.

Władze Austrii były zaskoczone decyzją Zillertalczyków i nie pozostało im nic innego, jak zezwolić na opuszczenie kraju. Wkrótce przywódca protestantów Johann Fleidl udał się na wizytę do króla Prus Fryderyka Wilhelma III, prosząc o udzielenie schronienia. Król przychylił się do jego prośby i zgodził się na osiedlenie protestantów na terenie Śląska. Rozpoczęły się przygotowania do wyjazdu, który ostatecznie nastąpił 31 sierpnia 1837 roku. Protestanci podróżowali w czterech grupach. Szli pieszo przez trzy tygodnie, ciągnąc za sobą wozy z dobytkiem. Trasa ich przemarszu przebiegała przez Salzburg, dalej Czechy, aż do granicy z Prusami. Z Tyrolu wyruszyła łącznie grupa 440 protestantów, z czego na Dolny Śląsk dotarło 415 osób.

Król Prus Fryderyk Wilhelm III

Zillertalczycy opuszczający Tyrol, ostatnie spojrzenie na ojczyznę – Autor: Mathias Schmid

Tyrolczycy pod Karkonoszami

Tyrolczycy opuścili swoją krainę w smutku i poczuciu przygnębienia. Nierzadko w czasie ich wędrówki na Dolny Śląsk towarzyszyły im drwiny ze strony lokalnych społeczności. Po przybyciu na Dolny Śląsk asymilacja protestantów z Tyrolu również okazała się sporym wyzwaniem. Początkowo cała grupa znalazła schronienie w Kowarach, jednak szybko okazało się to niewystarczające. Potrzebne było nowe miejsce. Sytuacją Tyrolczyków zainteresowała się hrabina von Reden z Bukowca. Z pomocą przyszedł również król Prus, który częściowo ze swoich królewskich posiadłości w Mysłakowicach wydzielił ziemię dla nowych osadników. Wkrótce przystąpiono do budowy nowych domów. Oczywiście w stylu tyrolskim, tak aby choć minimalnie stworzyć namiastkę tyrolskiej ojczyzny, tu na dolnośląskiej ziemi. Do listopada 1838 roku ukończono 45 tego typu domów. W 1875 roku było ich już 65. Drewniane dwukondygnacyjne domy, często do pierwszego piętra na kamiennej lub ceglanej podmurówce, z charakterystycznymi zdobionymi balkonami, na stałe wpisały się w krajobraz Mysłakowic. Kolonia zamieszkana przez Tyrolczyków otrzymała również swoją osobną nazwę – Zillerthal, czyli dolina rzeki Ziller, na część regiony Tyrolu, z którego przybyli.

Grafika prezentująca jeden z domów tyrolskich wybudowanych w Mysłakowicach – Źródło: dolny-slask.org.pl

Choć w tamtym czasie zarówno Dolnoślązaków, jak i przybyłych Tyrolczyków, można by określić narodowościowo jako Niemców, to tak de facto oprócz wiary różniło ich wszystko. Dialekty jakimi się posługiwali były zupełnie inne, co nastręczało trudności w komunikacji. Różniły ich również stroje, sposób uprawy roli, czy wspomniany już styl budowy domów. Przybyli z Tyrolu Zillertalczycy dla Dolnoślązaków byli czymś zupełnie egzotycznym. Problemem okazały się również różnice w kwestii wyznaniowej. Wszystko to nie ułatwiało procesu asymilacji. Pisarz Fedor Sommer w powieści „Die Zillertaler” tak oto opisywał nostalgię i smutek dręczący Tyrolczyków:

„W tych dniach niektórzy z Zillertalczyków zauważali wielokrotnie dziwne zachowanie Andre Eggera […]. Widywali go wysoko na turni, daleko za ostatnimi domostwami miasteczka, jak stał oparty o pień drzewa i wpatrywał się w stronę, z której kiedyś przywędrowali tu z Austrii. Nie mógł wprawdzie ujrzeć z tego miejsca ani skrawka austriackiej ziemi, bowiem najbliższe grzbiety górskie przesłaniały widok. Ale najwyraźniej radowało go niezwykle, iż mógł stąd wypatrzyć choć kawałek nieba, o którym wiedział, że rozciąga się także aż nad Austrię, a nawet jeszcze dalej – nad jego ukochany Tyrol […]. Stał więc tak godzinami, dzień po dniu na tej smaganej wiatrem wysoczyźnie i zdawał się nawet nie zauważać, jak zimowy wicher przenika go do kości.”

Józef Zaprucki, Powrót wygnańców. Wygnanie jako proces komunikacji międzykulturowej oraz motyw literacki…, str. 228

Panorama Mysłakowic, w tle domki tyrolskie, Karkonosze i Śnieżka – Źródło: dolny-slask.org.pl

Z biegiem lat różnice dzielące Tyrolczyków i Dolnoślązaków uległy zatarciu, a przybysze znad rzeki Ziller zadomowili się tu na stałe. W krajobraz Mysłakowic a stałe wpisały się również ludowe stroje tyrolskie, który tradycję noszenia wciąż kontynuowali.

„Nosili białe, wełniane podkolanówki, które nie zasłaniały ich silnych, opalonych kolan, do tego krótkie skórzane spodnie z zieloną wypustką i krwistoczerwone kamizelki pod szarozielonymi filcowymi kurtkami zaopatrzonymi w mankiety z zielonego aksamitu. Ich ciała ściskały skórzane pasy, które z przodu rozszerzały się na kształt tarczy i ukazywały wyszyte tam nazwisko właściciela. Jednak najbardziej rzucały się w oczy ich czarne, szerokie, filcowe kapelusze ze szpiczastym, wysokim stożkiem, na których dyndał złoty frędzelek zawieszony na grubo plecionym wychodzącym poza rondo sznurze.”

Tamże, str. 229

Stroje Zillertalczyków (Tyrolczyków)

Mijały lata, a kolejne pokolenia Tyrolczyków wciąż mieszkały na dolnośląskiej ziemi. Johann Bagg, ostatni Tyrolczyk z grupy przybyłej w 1837 roku, zmarł dopiero 1922 roku. Miał 90 lat. Wkrótce wybuchła kolejna wojna światowa, a w jej wyniku po zakończeniu wojny mieszkańcy Erdmannsdorf-Zillerthal musieli opuścić swoją ojczyznę. Również i Ci, których ojcowie i matki przybyli tutaj znad Tyrolu ponad 100 lat temu. Na ich miejsce przybyła kolejna grupa emigrantów, tym razem Polaków wysiedlonych z dawnych wschodnich terenów Polski. Mysłakowice, jak i cały Dolny Śląsk, znowu miał się stać „nowym domem” dla kolejnej grupy przybyszów. W pewnym sensie historia zatoczyła więc koło.

Tyrolczycy, rodzina Schiestlów – Źródło: www.1837-auswanderer.de

Tyrolczycy z Mysłakowic w strojach ludowych – Źródło: dolny-slask.org.pl

Domy Tyrolskie w Mysłakowicach

Dziś główną pozostałością po Tyrolczykach są tzw. domy tyrolskie. Charakterystyczne zabudowania nawiązujące do architektury Tyrolu. Przejeżdżając przez Mysłakowice warto się rozejrzeć, możemy je spotkać w różnych miejscach.

Dom tyrolski w Mysłakowicach przy ul. Starowiejska

Dom tyrolski w Mysłakowicach

Dom tyrolski w Mysłakowicach

Domy tyrolskie, w tle Karkonosze i Śnieżka

Będąc w Mysłakowicach warto również podjechać pod dawny królewski pałac. Dziś obecnie w budynku znajduje się szkołą podstawowa. Przed pałacem znajduje się pomnik Johanna Fleidla – przywódcy protestancki Tyrolczyków.

Pałac Królewski w Mysłakowicach

Pomnik Johanna Fleidla

Artykuł Skąd się wzięli Tyrolczycy pod Karkonoszami? pochodzi z serwisu Eloblog.

Ciężko dziś określić dokładnie, kiedy to na odrzańskiej wyspie – zwanej dziś Ostrowem Tumskim – pojawiła się pierwsza osada, która to dała początek Wrocławiowi. A tym samym wraz z jej powstaniem, nadanie pierwszej nazwy wyspowego grodu. Na podstawie fragmentów zebranych informacji do tej pory badacze wyciągają odmienne wnioski, co do pierwszych osad na terenie wyspy.

Wrocław na starej panoramie z 1493 roku – Nazwa miasta Bressla

Najprawdopodobniej protoplasta współczesnej nazwy miasta wywodzi się od imienia czeskiego księcia Wratysława I, który panował w latach 915-921. Badacze przypuszczają, że to właśnie od którejś z jego form imienia zaczerpnięto nazwę wrocławskiego grodu. W późniejszym czasie, pod koniec X wieku tereny dostają się pod panowanie dynastii Piastów. W czasie zjazdu gnieźnieńskiego w roku 1000, cesarz Otton III i książę (jeszcze nie król) Bolesław I Chrobry postanowili o utworzeniu trzech biskupstw. W tym jednego biskupstwa na południu państwa w mieście:

Vratislavia

Tym samym wyspowy gród Vratislavia trafił do pisanych źródeł historycznych. Następnie po umocnieniu się panowania Piastów gród na wyspie zostaje uwieczniony w kronice biskupa Thietmara z Magdeburga, jako:

Wrotizla

W XIV wieku Śląsk przechodzi pod panowanie Korony Czeskiej. Miasto ze swoim życiem politycznym i kulturowym wiąże się na lata nie tylko z Królestwem Czech, ale i całym Świętym Cesarstwem Rzymskim. W pisemnej wzmiance w roku 1327 stolica Śląska pojawia się jako:

Wretslaw

Po zdobyciu prymatu w Europie Środkowej przez ród Habsburgów w XVI wieku, Śląsk wraz ze swoim najważniejszym miastem również trafia w obszar ich wpływów. W roku 1620 w zapiskach pojawia się nazwa miasta:

Presslaw

W połowie wieku XVIII podczas ekspansji Królestwa Prus i wybuchu kilku wojen śląskich, obszar Śląska trafia pod panowanie Króla Pruskiego. W tym początkowym okresie złamana zostaje wielowiekowa niezależność miasta oraz następuje wzrost dominacji Prusaków. Wówczas miasto nazywane jest:

Bresslau

W późniejszym okresie, kiedy to na ziemiach śląskich utrwaliło się panowanie niemieckie, z nazewnictwa miasta wypadła jedna listera „s”. Do roku 1945 miasto nazywało się:

Breslau

Po zakończeniu II wojny światowej ziemie Dolnego i Górnego Śląska przypadły ostatecznie Polsce. Wraz z utrwalaniem się nowej polskiej władzy na zdobytych terenach, zmieniało się również nazewnictwo miast. W przypadku stolicy Śląska przemianowano ją na jej współczesny polski odpowiednik:

Wrocław

Według brytyjskiego historyka Normana Daviesa, autora książki o historii Wrocławia, na przestrzeni wieków zarejestrowało się ponad 50 różnych nazw (określeń) miasta, które dziś my Polacy znamy jako Wrocław, Niemcy nazywają Breslau, a Czesi używają nazwy Vratislav. Każda z tych nazw nosi piętno czasu, miejsca i jej historycznych użytkowników. W artykule wymieniam tylko te najważniejsze nazwy, podkreślające kolejne etapy rozwoju i historii miasta. Informacje zostały zaczerpnięte z książki opisującej dzieje Wrocławia – Mikrokosmos, Norman Davies i Roger Moorhouse.

Artykuł Ciekawe pochodzenie nazwy miasta Wrocław pochodzi z serwisu Eloblog.

Zabójstwo arcyksięcia Franciszka Ferdynanda

Zabójstwo habsburskiego arcyksięcia Franciszka Ferdynanda i jego żony czeskiej arystokratki Zofii von Chotek, wywróciło obowiązujący od blisko 100 lat układ równowagi w najpotężniejszym kontynencie świata – Europie. Przyczyniło się do wybuchu I wojny światowej, a w konsekwencji również II wojny światowej, która to była jej naturalną kontynuacją. W wyniku rozpętanych wojen miliony istnień ludzkich straciło życie na różnych frontach walki. Ginąc na morzach, w powietrzu i błotnistych okopach. Walcząc o skrawki ziemi porozrywanej przez artyleryjskie pociski, jeszcze nigdy w historii ludzkości tak wielu, nie umierało za tak niewiele. Ostatecznie Wielka Wojna obaliła same dynastie, które rządziły najpotężniejszymi państwami Europy od setek lat. Habsburgowie, Hohenzollernowie, Romanowowie, poszli w rozsypkę… Z kolei ich upadek był pożywką do narodzin XX-wiecznych totalitarnych systemów – Komunizmu i Faszyzmu, których to terror pochłonął kolejne setki milionów niewinnych istnień. Zniszczona Europa na zawsze utraciła swoją wiodącą pozycję. Europa po 28 czerwca 1914 roku już nigdy nie była taka sama, jak wcześniej. Ale tego dnia nikt jeszcze o tym nie wiedział.

Franciszek Ferdynand i Zofia von Chotek

Morderstwo bez znaczenia

Wszystko układałoby się w logiczną całość, gdyby nie to, że ich smierć była tak de facto bez znaczenia. Stanowiła zaledwie incydent, tylko lokalnie ważny z punktu politycznych rozgrywek wielonarodowego imperium Habsburgów. Nie była też czymś wyjątkowym. Już wcześniej w historii członkowie europejskich monarchii ginęli w zamachach lub niejasnych okolicznościach. Jednak żadne z tych wcześniejszych wydarzeń nie doprowadziło do tego, do czego doprowadziło morderstwo z Sarajewa. Myślę, że słowo „pretekst” – które często się przy tej okazji używa – nie jest tutaj odpowiednie. Wydarzenia z tego sierpniowego dnia były tylko jednym z elementów całej serii wydarzeń, które umożliwiły to, co europejskie narody szczerze pragnęły już od dłuższego czasu. Skoczyć sobie do gardeł.

Europa w roku 1914

28 czerwca 1914 roku

Tego dnia następca tronu Cesarstwa Austro-Węgier Franciszek Ferdynand wybrał się z wizytą do Sarajewa. Podróżował wraz ze swoją żoną Zofią. Bośnia była wówczas częścią wielonarodowego państwa Habsburgów. Franciszek Ferdynand zlekceważył ostrzeżenia i zdecydował się na podroż w czasie serbskiego święta narodowego – Dnia św. Wita. W pewnym sensie wyglądało to na prowokację, przynajmniej w oczach sąsiedniej Serbii, skonfliktowanej z Austro-Węgrami. Już rano tego dnia dokonano pierwszego zamachu, rzucając bombę w kierunku auta arcyksięcia, ale eksplozja nie spowodowała żadnych obrażeń. Goście pojechali więc dalej na obiad do miejskiego ratusza.

Franciszek Ferdynand i jego żona Zofia wychodzą z ratusza, 10 min później zostają zamordowani – Morderstwo, które zmieniło losy Europy

Zamach w Sarajewie

Po powrocie z ratusza Franciszek Ferdynand wraz z żoną Zofią udali się w dalszą drogę. Nieszczęśliwym zbiegiem okoliczności, kierujący ich autem szofer pomylił zakręty i skierował limuzynę Gräf & Stift prosto w objęcia kolejnego z serbskich spiskowców – młodego studenta Gavrilo Principa. Ten zaś nie marnując nadarzającej się okazji, oddał serię strzałów do cesarskiej pary. Strzały z bliskiej odległości okazały się śmiertelne.

Zamach w Sarajewie i zabójstwo arcyksięcia Franciszka Ferdynanda przedstawione na obrazie

Franciszek zdążył jeszcze wyszeptać:

„Sopherl! Sopherl! Sterbe nicht! Bleibe am Leben für unsere Kinder!”
(Zosiu! Zosiu! Nie umieraj! Żyj dla naszych dzieci!)

Ale Zofia już nie żyła. W chwili śmierci miała 46 lat. Franciszek zmarł później po kilkudziesięciu minutach. Miał 51 lat.

Zamachowiec „Czarnej Ręki”, 19-letni student Gavrilo Princip

Sytuacja po zamachu

Pierwsze tygodnie po morderstwie Franciszka Ferdynanda upłynęły spokojnie. Początkowo trochę napięta sytuacja nie wskazywała, aby zamach w Sarajewie mógł przerodzić się w coś znacznie bardziej poważniejszego. Światowa prasa pozostawała obojętna i zajęła się innymi sprawami. Aktualnie panujący cesarz Austro-Węgier Franciszek Józef I, przyjął śmierć swojego bratanka chłodno. Franciszek Ferdynand nie cieszył się popularnością z powodu poślubienia nisko urodzonej Czeszki. Zasłynął także, jako pedantyczny sadysta zamiłowany w polowaniach na dzikie zwierzęta. W swoim czeskim Zamku Konopiště arcyksiążę przechowywał niezliczone ilości zwierzęcych trofeów. Jego zamiłowanie do mordowania zwierząt i skrupulatnego konserwowania ich szczątków było conajmniej niestosowne, nawet jak na monarsze standardy. Podobno cesarz Franciszek Józef po jego śmierci miał odetchnąć z ulgą i powiedzieć:

„Bóg nie pozwala wyzywać losu – mruknął do swojego adiutanta – Najwyższe moce przywróciły porządek, którego ja sam już nie byłem w stanie utrzymać.”

Dalsze losy wydarzeń pozostawały w rękach nieroztropnej dyplomacji i butnych wojskowych. Austro-Węgry wystosowały stosowne ultimatum wobec Serbii, a ta ogłosiła częściową mobilizację. Zaniepokojone Imperium Rosyjskie udzieliło jej popracia, jednocześnie Rosjanie nie konsultowali tego z innymi swoimi sojusznikami – Francją i Wielką Brytanią. Miesiąc po zamachu Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii, pomimo iż ta spełniła większość z punktów ultimatum. W odpowiedzi Rosja zaczęła mobilizację swoich własnych wojsk. To zaś skłoniło Cesarstwo Niemieckie na postawienie własnego ultimatum najpierw Rosjanom, a później Francji. Oba ultimata pozostały bez odpowiedzi, więc kajzer wypowiedział wojnę 1 sierpnia Rosji, a 2 sierpnia Francji. Przystąpienie do wojny Cesarstwa Niemieckiego oznaczało, że lokalny konflikt zamienił się w wojnę europejską. Jednocześnie niemieckie wojska przekroczyły granicę Belgii, a to sprowokowało Wielką Brytanie, która nie zamierzała pozostawać bierna. Przystąpienie do wojny Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii oznaczało, że europejski konflikt zamienił się w wojnę globalną.

Pamiątki po zamachu w Sarajewie

W wiedeńskim Heeresgeschichtliches Museum w Wiedniu (Muzeum Historii Wojska) przechowuje się do dziś ważne pamiątki z tamtego brzemiennego w skutki wydarzenia. Wystawione są one na stałej, ogólnodostępnej ekspozycji. Najważniejszy i największy z eksponatów to limuzyna marki Gräf & Stift, model z 1910 roku o mocy 28 KM. To właśnie w tym aucie została zamordowana cesarska para. Jest także mundur arcyksięcia Franciszka Ferdynanda z wyblakłymi śladami krwi i wyraźnie widocznymi dziurami na lewej piersi. Można również zobaczyć pistolet marki Browning, z którego Gavrilo Princip strzelał do Fanciszka i Zofi.

Limuzyna marki Gräf & Stift – Zamach w Sarajewie

To właśnie w tym aucie 28 czerwca 1914 roku został zamordowany arcyksiążę Franciszek Ferdynand i jego żona Zofia

Podziurawiony mundur arcyksięcia Franciszka Ferdynanda

Porozrywany mundur i wyblakłe ślady krwi – Zabójstwo arcyksięcia Franciszka Ferdynanda

Pistolet marki Browning M1910 należący do zamachowca Gavrilo Principa

Mapa zamach w Sarajewie

Artykuł Zamach w Sarajewie – Morderstwo, które zmieniło Europę pochodzi z serwisu Eloblog.

Śladami Odsieczy Wiedeńskiej i Jana III Sobieskiego

Odsiecz Wiedeńska to wydarzenie niezwykle ważne w dziejach Europy. Jest również jedną z najważniejszych bitew w historii polskiego oręża i wojskowości. Zarazem sukcesem, które na zawsze wyryło nazwisko polskiego króla Jana III Sobieskiego, na kartach historii i marmurowych pamiątkowych tablicach. Dziś zapraszam ze mną na wycieczkę po stolicy Austrii, w której szukałem śladów tamtych wydarzeń z 12 września 1683 roku.

Tulln nad Dunajem – Tulln an der Donau

Król Polski Jan III Sobieski realizując zawarte porozumienie z cesarzem Leopoldem I wyruszył na pomoc oblężonemu miastu. Wojska Rzeczypospolitej nie były jednak odosobnione. Do bitwy wyruszyły także wojska cesarskie (Kaiserliche Armee), oddziały z Saksonii, Bawarii, a także południowo-wschodnich księstw Szwabii i Frankonii. Łącznie około 74 tys. żołnierzy (dane niemiecka Wikipedia). Ponieważ wojska Rzeczypospolitej były najliczniejsze w tej grupie, główne dowództwo postanowiono powierzyć Sobieskiemu. Koncentracja wojsk chrześcijańskich nastąpiła na rozległych naddunajskich równinach w pobliżu miejscowości Tulln nad Dunajem. Tam nastąpiło również uzgodnienie planu natarcia na pozycje Osmanów. To pierwsze miejsce w naszej historycznej wycieczce śladami Odsieczy Wiedeńskiej.

Rozległe równiny nad Dunajem, panorama z punktu widokowego przy drodze

Las Wiedeński – Wienerwald

Wojska Rzeszy miały nacierać wzdłuż prawego brzegu Dunaju, wiążąc tym samym siły przeciwnika. Natomiast wojska Rzeczypospolitej miały przeprowadzić decydujące natarcie trochę bardziej za zachód, ze wzgórz Wienerwaldu. Las Wiedeński (Wienerwald) to gęsto zalesione wzgórza okalające Wiedeń od zachodu i południowego-zachodu. Dziś lasy stanowią miejsce, gdzie Austriacy chętnie odpoczywają od miejskiego zgiełku. Znajdują się tu liczne domki, wille i wioseczki. Po dziś dzień Las Wiedeński stanowi niezłą przeszkodę. Zwróćcie na niego uwagę, kiedy będziecie jechać do Wiednia samochodem lub autobusem. 300 lat temu teren ten był jeszcze bardziej niedostępny. Skryte przejście przez las ok. 25 tys. żołnierzy, w tym 14 tys. jazdy, stanowiło nie lada problem.

Las Wiedeński (Wienerwald) – Śladami Odsieczy Wiedeńskiej

Przez tak gęste lasy Wienerwaldu musiały przedzierać się wojska Rzeczypospolitej

Wzgórze Kahlenberg

Bitwa rozpoczęła się rano 12 sierpnia 1683 roku. Zanim jeszcze dokonało się to, co miało przejść później do chwalebnej historii Polski, Jan III Sobieski o 4 nad ranem uczestniczył w mszy świętej w ruinach kościoła na wzgórzu Kahlenberg (484 m n.p.m.). Na początku bitwy Sobieski postanowił rozpoznać bojem zbocza Wienerwaldu, tak aby upewnić się o możliwości wykonania szarży przez polską jazdę. Decydująca szarża husarii miała miejsce tego samego dnia późnym popołudniem. Husarzy zwalili się ze wzgórz wiedeńskich lasów rozbijając druzgocąco siły tureckie, a samego wielkiego wezyra zmuszając do ucieczki. Tymczasem w rejonach wzgórza Kahlenberg posuwały się oddziały Rzeszy pod wodzą Karola V Lotaryńskiego i oddziały saskie pod wodzą Jana Jerzego III Saksońskiego. Dziś wzgórze Kahlenberg jest najważniejszym miejscem związanym z upamiętnieniem tamtych wydarzeń.

Widok na Wiedeń ze wzgórza Kahlenberg – Śladami Odsieczy Wiedeńskiej

Widok ze wzgórza Kahlenberg na Wiedeński Las, z którego polska husaria nacierała na tureckie obozowiska

Obraz Bitwa pod Wiedniem – W lewym górnym rogu znajduje się Kahlenberg, u dołu oblężony Wiedeń – Autor: Franz Geffels

Obraz Jan III Sobieski na Kahlenbergu – Autor: Juliusz Kossak

Na Kahlenbergu znajduje się kościół pw. św. Józefa prowadzony przez polskich księży. Odbywają się w nim również msze święte w języku polskim. W środku umieszczona jest mała sala z ekspozycją na temat bitwy. Na wzgórzu znajduje się również kilka pamiątkowych tablic nawiązujących do Odsieczy Wiedeńskiej i roli jaką odegrał król Jan III Sobieski.

Kościół św. Józefa na Kahlenbergu – Śladami Odsieczy Wiedeńskiej

Kościół św. Józefa na Kahlenbergu – Zwiedzanie Wiednia

Msze w kościele św. Józefa na Kahlenbergu są prowadzone również w języku polskim

Pamiątkowa tablica nad wejściem do kościoła św. Józefa – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Georges Jansoone

Pamiątkowa tablica poświęcona królowi Janowi III Sobieskiemu

Kahlenberg jest miejscem niezwykle popularnym wśród turystów odwiedzających Wiedeń. Nie tylko tych z Polski, ale również z innych regionów świata. Dzieje się tak, ponieważ z tego miejsca rozciąga się wspaniała panorama na Wiedeń. To jeden z najlepszych punktów widokowych na stolicę Austrii. Z oczywistych dodatkowych powodów dla polskich turystów stanowi również ważny punkt programu zwiedzania Wiednia. Będąc na miejscu i przyglądając się gęsto zalesionym zboczom Wienerwaldu, pomyślmy o tamtych zmaganiach Odsieczy Wiedeńskiej i polskim udziale w zwycięstwie nad Imperium Osmańskim.

Wiedeń ze wzgórza Kahlenberg – Śladami Odsieczy Wiedeńskiej

Kahlenberg – Popularny punkt widokowy na Wiedeń – Zwiedzanie Wiednia

Kościół św. Augustyna – Augustinerkirche

Następnego dnia po wygranej bitwie król Jan III Sobieski uczestniczył w mszy świętej, która odbyła się w kościele św. Augustyna w Wiedniu (Augustinerkirche). Kościół znajduje się w samym centrum Wiednia, w bliskiej odległości pałacu cesarskiego Hofburg. W jego ścianie wmurowana jest tablica pamiątkowa z informacją o królu Janie III Sobieskim – głównodowodzącym wojsk sprzymierzonych. Warto się tam wybrać zwiedzając zabytkowe centrum stolicy Austrii.

Kościół św. Augustyna w Wiedniu (Augustinerkirche) – Zwiedzanie Wiednia

Tablica pamiątkowa na ścianie kościoła św. Augustyna w Wiedniu

Napis na tablicy głosi:

„Jan III. Sobieski, König von Polen, Oberbefehlshaber der Vereinigten Heere, besuchte hier am 13. September 1683 nach der Befreiung Wiens die Heilige Messe.”

„Jan III Sobieski, król Polski, naczelny dowódca wojsk sprzymierzonych, po wyzwoleniu Wiednia uczestniczył tutaj 13 września 1683 roku w mszy świętej.”

Muzeum Historii Wojska w Wiedniu – Heeresgeschichtliches Museum

W wiedeńskim Muzeum Historii Wojska znajduje się sporo eksponatów związanych tureckim oblężeniem Wiednia i odsieczą miasta. W jednej z sal umieszczony jest duży obraz przedstawiający Bitwę pod Wiedniem autorstwa nieznanego autora. W jego centralnej części znajduje się król Jan III Sobieski. Przed obrazem znajdziemy plan bitwy z rozrysowanymi głównymi kierunkami natarcia chrześcijańskich wojsk sprzymierzonych. W tej samej sali znajdziemy również oryginalny turecki namiot, który był wykorzystywany przez wojska Imperium Osmańskiego.

Muzeum Historii Wojska w Wiedniu – Heeresgeschichtliches Museum

Muzeum Historii Wojska w Wiedniu – Zwiedzanie Wiednia

Ekspozycja wyposażenia wojsk Imperium Osmańskiego

Jeden ze zdobytych tureckich namiotów

Obraz przedstawiający Bitwę pod Wiedniem w 1683 roku – Autor: nieznany

Król Jan III Sobieski przedstawiony na wyżej pokazanym obrazie

Szyszak husarski

Ku pamięci Sobieskiego i Polaków

W Wiedniu znajdziemy również jeszcze inne miejsce nawiązujące bezpośrednio do roli polskiego króla i jego wojsk. Nie są to wielkie monumenty, ale raczej drobne i symboliczne gesty. Na pamiątkę dowódcy wojsk sprzymierzonych jego imieniem została nazwana jedna z wiedeńskich uliczek oraz pobliski plac. Jest to Sobieskigasse i przylegający do niej Sobieskiplatz.

Sobieskigasse – Śladami Odsieczy Wiedeńskiej

Sobieskiplatz – Śladami Odsieczy Wiedeńskiej

Sobieskiplatz – Nieduży plac w Wiedniu nazwany na część Jana III Sobieskiego

Trochę mniej znany jest jeden z pomników umieszczonych na elewacji pałacu cesarskiego w Wiedniu. Pałac Habsburgów Neue Hofburg należy do najważniejszych i najpiękniejszych budowli Wiednia. Znajduje się w centrum miasta, więc koniecznie trzeba go odwiedzić zwiedzając Wiedeń. Na jego półokrągłej elewacji znajduje się rząd kamiennych figur przedstawiających postacie z różnych epok. Przyjrzyjcie się uważnie. Jedną z nich jest postać polskiego żołnierza z 1683 roku.

Pałac Habsburgów Neue Hofburg w Wiedniu

Rząd kamiennych figur, drugi od prawej to polski żołnierz – Zwiedzanie Wiednia

Polski żołnierz z Odsieczy Wiedeńskiej z 1683 roku – Neue Hofburg

Ślady oblężenia Wiednia

W samym mieście znajdziemy również kilka miejsc związanych bezpośrednio z oblężeniem Wiednia. Pierwszym z nich jest Türkenschanzpark, czyli Park Turecki Szaniec. Jak sama nazwa wskazuje, w tym miejscu znajdowały się muzułmańskie umocnienia wojsk oblegających Wiedeń. Obecnie znajduje się tu park z licznymi ścieżkami, pięknymi drzewami i stawami. Park swoją nazwą nawiązuje bezpośrednio do historycznych wydarzeń, ale to nie wszystko. Pośród alejek i drzew postawiono dwa pomniki ukraińskich Kozaków, którzy to przybyli pod Wiedeń razem z Sobieskim. Przy jednym z nich umieszczona jest pamiątkowa tablica z inskrypcją w języku niemieckim i ukraińskim. Pomnik postawila ukraińska ambasada w porozumieniu z władzami Wiednia. Niestety próżno na niej szukać informacji i polskim królu, pod którego rozkazami walczyli…

Türkenschanzpark w Wiedniu – W 1683 roku w miejscu dzisiejszego parku znajdowały się tureckie umocnienia

Pomnik odpoczywającego Kozaka w Türkenschanzpark

Zbliżenie na tablice pamiątkową przy pomniku Kozaka

Zwiedzając Wiedeń możemy również spotkać ślady tureckiej artylerii w postaci zachowanych na pamiątkę kulu armatnich. Jedna z nich znajduje się na Sterngasse 3 druga przy Sieveringer Straße 101. Ta pierwsza znajduje się w centrum miasta, niedaleko najstarszego kościoła w Wiedniu – kościoła św. Ruprechta. Trzeba się uważnie rozglądać, bo można ja łatwo przegapić.

Kula armatnia na Sterngasse 3 w Wiedniu

Kula armatnia na Sterngasse – Ślady Oblężenia Wiednia

Natomiast na skrzyżowaniu ulic Heidenschuß i Strauchgasse znajduje się nieduża figura osmańskiego najeźdźcy na koniu. Umiejscowiona jest ona na rogu budynku, na wysokości pierwszego piętra. Figura nawiązuje do legendy, według której w tym miejscu Turcy próbowali wysadzić miejskie mury. Niektóre opisy podają, że dotyczy ona pierwszego oblężenia Wiednia z 1529 roku.

Figura osmańskiego najeźdźcy ulic Heidenschuß i Strauchgasse

Figura osmańskiego najeźdźcy – Zwiedzanie Wiednia

Pomnik króla Jana III Sobieskiego

Z tych wszystkich wymienionych miejsc niewątpliwie brakuje jeszcze jednej rzeczy. Pomnika samego głównodowodzącego wojsk sprzymierzonych Jana III Sobieskiego. Od kilku lat jego budowa jest przewidziana na wzgórzu Kahlenberg. Na razie na jego stworzenie zbierane są fundusze. Nie tak dawno temu na serwisie Polak Potrafi pojawiła się zbiórka pieniędzy na budowę w/w monumentu. Można ją wesprzeć pod tym linkiem. Myślę, że Kahlenberg do doskonałe miejsce na postawienie pomnika Sobieskiego. Turystyczna popularność tego miejsca sprawi, że będzie on widziany przez tysiące turystów odwiedzających Wiedeń i okolice.

W tym miejscu na wzgórzu Kahlenberg ma stanąć pomnik Jana III Sobieskiego, na jego budowę zbierane są pieniądze

Nie jest jednak prawdą, że Sobieski nigdy nie miał swojego pomnika w Wiedniu. W 1894 roku w katedrze św. Szczepana został odsłonięty pomnik poświęcony wiedeńskiej victorii. Tak zwany Türkendenkmal lub Türkenbefreiungsdenkmal. Na ogromnym pomniku znajdowały się liczne figury przedstawiające postacie ówczesnych uczestników starć z wojskami Imperium Osmańskiego. Wśród nich był m.in. cesarz Leopold I i papież Innocenty XI. Nie mogło zabraknąć również króla Jana III Sobieskiego. Niestety, prawie cały pomnik został zniszczony w 1945 roku w pożarze katedry. Po wojnie figury Matki Boskiej, papieża i cesarza zostały przywrócone. Pozostałych, w tym Sobieskiego, nie udało się uratować. Oto jedno z nielicznych archiwalnych zdjęć.

Türkendenkmal – Dawny pomnik w katedrze św. Szczepana w Wiedniu

Jan III Sobieski na Türkendenkmal

Mapa śladami Odsieczy Wiedeńskiej

Zobacz także interaktywną mapę Bitwy pod Wiedniem.

Artykuł Śladami Odsieczy Wiedeńskiej – Zwiedzanie Wiednia pochodzi z serwisu Eloblog.