Spotkanie z Romualdem Owczarkiem (02.06.2023 r.)

W trakcie spotkania Romuald Owczarek poruszył tematy związane ze swoją najnowszą publikacją, a tym samym wynikami pracy ostatnich 9 lat, które minęły od wydania jego poprzedniej książki pt. Zagłada „Riese”. W trakcie spotkania autor poruszył również sprawę tzw. złotego pociągu. Temat ten pojawi się w jego kolejnej książce, która niebawem trafi do druku. Zebrani na sali słuchacze mieli okazję również usłyszeć niezwykle ciekawe historie związane z rodziną Hochbergów i księżną Daisy von Pless. Jak sam autor przyznał w trakcie spotkania, temat Zamku Książ i Hochbergów zamierza poruszyć również w swojej kolejnej osobnej książce. Spotkanie zostało zorganizowane w Multimedialnej Filii Bibliotecznej na Podzamczu w Wałbrzychu (filia Biblioteki pod Atlantami).

Książki Romualda Owczarka o kompleksie „Riese”

Zobacz w sklepie

Zobacz w sklepie

Artykuł Romuald Owczarek – O archiwach Riese, złotym pociągu i Hochbergach pochodzi z serwisu Eloblog.

„Lepiej przemilczeć” Daisy von Pless – Recenzja

Polscy czytelnicy już wcześniej mieli okazję zapoznać się z pamiętnikami księżnej Daisy von Pless, wydanymi jeszcze przed wojną pt. „Taniec na wulkanie”. Nowa pozycja pt. „Lepiej przemilczeć”, wydana w 2013 roku, jest wierniejszym tłumaczeniem pamiętników Daisy. W porównaniu do „Tańca na wulkanie” jest również bardziej kompletna, gdyż wspomnienia wydane jeszcze przed wojną zostały częściowo pozbawione fragmentów, które mogłyby urazić ówczesną socjetę. Nowa książka została wydana dzięki staraniom Zamku Książ i Fundacji księżnej Daisy von Pless.

Księżna Daisy Hochberg von Pless była jedną z najbardziej znanych arystokratek swoich czasów. Urodziła się w Ruthin w Wielkiej Brytanii. W wieku 18 lat wyszła za maż za dziedzica fortuny książąt pszczyńskich, Jana Henryka XV. Księżna Daisy von Pless została zapamiętana jako najsłynniejsza mieszkanka Zamku Książ, gdzie zamieszkała wraz ze swoim mężem po ślubie. Szczególnie w pamięci wałbrzyszan i okolicznych mieszkańców zapadła jej działalność charytatywna i reformatorska. W swoich pamiętnikach opisuje zarówno prywatne momenty ze swojego życia, jak i oficjalne spotkania z najważniejszymi monarchami ówczesnej Europy. Księżna Daisy opisuje swoje prywatne, często intymne chwile, spędzane z dziećmi, mężem i najbliższą rodziną. Jej życie przeplatane jest częstymi spotkaniami, bankietami i koncertami, gdzie spotyka się ze śmietanką towarzyską Europy. Często nie szczędząc gorzkich słów pod ich adresem. Bajeczne życie Daisy wypełnione jest też licznymi podróżami, w tym także do swojego rodzinnego domu w Newlands w Wielkiej Brytanii. Nie jest to jednak życie w pełni szczęśliwe, jakby się mogło wydawać, gdyż księżna Daisy daje odczuć czytelnikowi głęboki smutek przeszywający jej myśli. Nieszczęśliwe małżeństwo z o wiele starszym mężczyzną, utrata pierwszego dziecka (jej córka żyła tylko 2 tygodnie), życie w obcym państwie… Te czarne myśli nie dawały księżnej spokoju.

Księżna Daisy Hochberg von Pless

Choć wspomnienia księżnej Daisy wydaję się niewinne, wręcz czasem infantylne, to jednak są bezcennym świadectwem dawnych czasów. Po pierwsze dlatego, że księżna opisuje życie w Cesarstwie Niemieckiem, w Prusach, a także w samym Książu, z perspektywy osoby z zewnątrz. Dziwią i irytują ją sztywne pruskie zasady. Dostrzego to, co niedostrzegalne było dla pruskiej społeczności. Po drugie, księżna Daisy mając kontakty z arystokratycznymi rodami Europy, w tym z samym królem Wielkiej Brytanii i cesarzem Niemiec, opisuje relacje między europejskimi narodami. Daisy wydaje się dostrzegać już wtedy pewne rysy na wzajemnych stosunkach. W jej pamiętnikach już słychać pomruki przyszłej wielkiej wojny. Z perspektywy czasu, wiele z jej ówczesnych spostrzeżeń wydaje się zadziwiająco trafnych. Zachęcam do kupienia i lektury, nie tylko miłośników Zamku Książ.

Tytuł: Lepiej przemilczeć
Autor: Daisy von Pless
Tłumaczenie: Barbara Borkowy
Rok polskiego wydania: 2013
Moja ocena: ★★★★☆

„Lepiej przemilczeć” Daisy von Pless

Oferty w księgarniach i sklepach internetowych
„Lepiej przemilczeć” Daisy von Pless

Książka jest dostępna w sklepie internetowym Zamku Książ.

Artykuł „Lepiej przemilczeć” Daisy von Pless pochodzi z serwisu Eloblog.

Już od prawie miesiąca na Zamku Książ możemy oglądać niezwykłą wystawę archiwalnych fotografii rodziny Hochbergów i jej dworu. Ulotne beztroskie chwile, sprzed ponad 100 lat, zostały uwiecznione przez pochodzącego z Francji zamkowego kucharza Louisa Hardouina. Zbiór bezcennych fotografii udało się odnaleźć u jego wnuczki, dziś mieszkającej już na stałe w Kanadzie. Dzięki swojej pasji do fotografowania Louis Hardouin uchwycił obiektywem swojego aparatu codzienne życie mieszkańców zamku. Wydarzenia i postacie uwiecznione na starych kliszach możemy dziś oglądać na wystawie zorganizowanej właśnie na Książu. Wśród odnalezionych fotografii odnajdziemy wiele zdjęć księżnej Daisy von Pless, jej męża i dzieci, które dorastały w zamkowym bajkowym otoczeniu. Na starych zdjęciach możemy dostrzec jak zamek wyglądał w czasie swojej ostatniej dużej przebudowy. Nie zabrakło również zdjęć przedstawiających codzienne życie na Książu, licznej zamkowej służby Hochbergów, a także żony i syna samego autora zdjęć. Ja już wystawę widziałem. Teraz zachęcam innych do jej odwiedzenia. Naprawdę warto!

Jedna z archiwalnych fotografii – Ukochana żona Louisa Hardouina na tle Zamku Książ

Wystawa starych fotografii Louisa Hardouina

Wystawa starych fotografii Louisa Hardouina

Zdjęcie zamku wykonane jeszcze przed ostatnią przebudową

Wystawa „Książ od kuchni” przedstawia m.in. losy rodziny Hochbergów

Artykuł „Książ od kuchni” – Wystawa starych fotografii Louisa Hardouina pochodzi z serwisu Eloblog.

Na Dolnym Śląsku jest wiele opuszczonych i porzuconych miejsc, lecz duża część z nich cieszy się popularnością wśród miłośników nietypowej turystyki. Znajdują się jednak też takie miejsca, które są zarazem opuszczone, jak i zapomniane. Odwiedzane tylko przez nielicznych, którzy w ogóle wiedzą o ich istnieniu. Zazwyczaj znajdują się one na uboczu, poza głównymi zatłoczonymi szlakami turystycznymi, pozostając w cieniu innych popularnych miejsc. Wiele z nich posiada niezwykle ciekawą historię. Oto 4 miejsca, które szczególnie mnie urzekły.

Żelazne Drzewo – Lipa Fryderyka

Dawniej w czasach pruskich i niemieckich miejsce to cieszyło się dużą popularnością wśród turystów. Stanowiło pamiątkę po stoczonej nieopodal bitwie i pruskim królu Fryderyku II Wielkim. Historia tego niezwykłego żelaznego drzewa wiąże się nieodłącznie z wojnami śląskimi. Jednym z jej epizodów była bitwa pod Burkatowem, która została stoczona pomiędzy oddziałami pruskimi i austriackimi w roku 1762. W wyniku tzw. wojen śląskich, Śląsk ostatecznie znalazł się w granicach Królestwa Prus. Po wygranej bitwie król Fryderyk Wielki postanowił skorzystać z zaproszenia i odpocząć w znajdującej się nieopodal karczmie w wiosce Podlesie. Kiedy zajechał pod nią wraz ze swoim orszakiem, właściciel karczmy Dawid Polte chwycił królewskiego konia i przywiązał go do stojącej przed gospodą lipy. Kiedy zakończyły się działania wojenne, zaradny oberżysta postanowił wykorzystać marketingowo zaistniałą historię, tak aby przyciągnąć gości do swojej karczmy. Od tego momentu lipa nazywana była Lipą Królewską, a później Lipą Pokoju, ostatecznie stając się Lipą Fryderyka. Karczma znajdowała się na odludziu, jednak historia o sławnym pruskim królu skutecznie przyciągała turystów. Goście, którzy po dłuższej drodze docierali do drzewa, nie omieszkali skorzystać również z usług gospody. W roku 1853 burza powaliła historyczną lipę, jednak z polecenia króla Fryderyka Wilhelma IV wykonano jej żelazny odlew, a następnie ustawiono ponownie przed gospodą. W ten sposób zachowano pamięć o wydarzeniach i wciąż skutecznie przyciągano gości do gospody. Do dziś żelazne drzewo znajduje się w tym miejscu. Stoi zapomniane i opuszczone na prywatnej posesji.

Po lewej stronie pocztówki Friedrichslinde – Lipa Fryderyka – Źródło: dolny-slask.org.pl

Plot’s Gasthof – Gospoda Poltego i Lipa Fryderyka – Źródło: dolny-slask.org.pl

Żelazna Lipa Fryderyka – Dziś często suszy się na niej pranie – Zapomniane miejsca na Dolnym Śląsku

Żelazne drzewo Lipa Fryderyka – Foto: skayline

Łabędzi Staw pod Zamkiem Książ

Zamek Książ jest jednym z najczęściej i najchętniej odwiedzanych miejsc na Dolnym Śląsku. Nie wszyscy jednak zapuszczają się w głąb otaczającego zamek wąwozu. A można tam znaleźć naprawdę opuszczone i zapomniane miejsca. Jednym z nich jest Łabędzi Staw, a w zasadzie to, co po nim zostało, gdyż na początku XX wieku był on już wyschnięty. Trudno w to dziś uwierzyć, patrząc na brunatną, przebiegającą wzdłuż wąwozu rzekę Pełcznicę. Wspomnienia o nim jednak zachowały się na starych pocztówkach, na których widać również pływające po krystalicznie czystej wodzie łabędzie. Nie jednak o sam staw tutaj chodzi, ale o znajdujący się na wysepce grób i pomnik dzieci Hochbergów. Na stawie na wyspie spoczęli bowiem dwaj synowie Hansa Heinricha VI von Hochberga, barona na Książu i jego małżonki. Pierwszy z nich Hans Heinrich VIII – pierworodny – żył tylko jeden dzień (ur. 31.12.1795 – zm. 01.01.1796). Drugi Hans Heinrich IX przeżył zaledwie dwa dni (ur. 31.10.1802 – zm. 02.11.1802). Obaj synowie zmarli najprawdopodobniej na apopleksję. Dla książęcej pary utrata dwóch synów musiała być traumatycznym przeżyciem. Na wyspie Łabędziego Stawu postawiono więc pomnik zmarłych dzieci. Zaprojektował go Christian Tischbain z Hesji, ten sam, który zaprojektował romantyczne ruiny Starego Zamku Książ. Wówczas stary i nowy Zamek Książ – tak samo jak i dzisiaj – cieszyły się dużą popularnością wśród turystów i kuracjuszy pobliskiego uzdrowiska w Szczawnie-Zdroju. Liczne mostki, kładki i przejścia sprawiały, że przechadzka wąwozem musiała być niezwykle urokliwa. Dziś po pomniku dzieci Hochbergów zachowały się tylko porozbijane kamienne szczątki. Prawie niezauważalne, są często omijane przez nieświadomych turystów, którzy odważyli zapuścić się do książańskiego wąwozu.

Stara niemiecka pocztówka z Łabędzim Stawem w wąwozie Zamku Książ – Źródło: dolny-slask.org.pl

Jedna z nielicznych zachowanych fotografii nagrobku – Zbiory: Fundacja Księżnej Daisy von Pless

Pozostałości stawu i zachowany kształt wysepki – Foto: Adrian Sitko Źródło: dolny-slask.org.pl

Pozostałości pomnika dzieci Hochbergów – Zapomniane miejsca na Dolnym Śląsku – Foto: Adrian Sitko Źródło: dolny-slask.org.pl

Najstarsza Wieża Bismarcka

Żelazny Kanclerz – Otto von Bismarck – był politykiem, który wywarł ogromny wpływ na XIX-wieczną politykę Niemiec. To za jego czasów proklamowano Cesarstwo Niemieckie. To za jego czasów Niemcy pokonały Francję i cesarza Napoleona III. To dzięki zbudowanej przez niego sieci układów i sojuszy Europa przez dłuższy czas utrzymywała się w stanie delikatnej równowagi. Niemcy wiele mu zawdzięczali, stąd jeszcze za życia postać ta zyskała sobie uznanie. Specyficzną formą upamiętnienia kanclerza Bismarcka było stawianie ku jego czci wież tzw. Wież Bismarcka – Bismarcktürme. W latach 1869-1934 na całym świecie wybudowano ponad 200 tego typu obiektów. Obecnie duża część z nich znajduje się na terenie Polski. Część z tych obiektów jest dziś wyremontowana i pełni funkcję wież widokowych. Niektóre z obiektów przestały jednak istnieć lub popadły w ruinę. Mało osób wie, że najstarsza i historycznie pierwsza wieża ku czci Otto von Bismarcka powstała na Dolnym Śląsku. Wybudowano ją w roku 1869 na Jańskiej Górze koło wsi Piotrówek. Wieża ma około 25 metrów wysokości i zlokalizowana jest na zalesionym niewielkim wzgórzu na wysokości 253 m n.p.m. Inicjatorem jej budowy był major w stanie spoczynku Friedrich Schröter. Koszt budowy wieży wynosił wówczas 18 tys. marek. Obecnie obiekt znajduje się w katastrofalnym i skandalicznym stanie. Oddalenie od głównych szlaków turystycznych sprawiło, że jak do tej pory nikt nie zainteresował się losem tej najstarszej wieży Bismarcka. Wieża chyli się już dosłownie ku upadkowi. Wchodząc na jej szczyt ma się wrażenie, że za chwilę runie na ziemię.

Stara niemiecka pocztówka, najstarsza Wieża Bismarcka jest po lewej stronie – Źródło: dolny-slask.org.pl

Tak wyglądała wieża na Jańskiej Górze zanim popadła w zapomnienie – Źródło: dolny-slask.org.pl

Najstarsza Wieża Bismarcka – Zapomniane miejsca na Dolnym Śląsku

Wieża Bismarcka na Jańskiej Górze

Średniowieczny Stół Sądowy

W małej dolnośląskiej wsi Kochanów znajduje się niezwykły średniowieczny zabytek – zestaw kamiennych mebli sądowych. Jak to zwykle bywa w takich przypadkach, ten unikalny zabytek położony jest na terenie mało uczęszczanym przez turystów. Dlatego bardzo mało osób w ogóle zdaje sobie sprawę z jego istnienia, a jeszcze mniej go odwiedza. Pomimo, iż tuż przy kochanowskim stole przebiega szlak turystyczny, niezwykle trudno do niego trafić. Stół ukryty jest na skraju lasu. Gęsto porośnięte miejsce, niewydeptane ścieżki i szlaki, sugerują, że raczej niewielu osobom udaje się tu przypadkowo trafić. Stół sędziowski w Kochanowie jest unikalnym zabytkiem w skali europejskiej i jedynym takim zachowanym obiektem na Dolnym Śląsku. W przeszłości kamienne meble sądowe służyły do wydawania lokalnych wyroków i rozstrzygania sporów. Rozprawy odbywały się publicznie i pod gołym niebem. Przetrwał do naszych czasów ze względu na materiał z jakiego został wykonany. Stół ma wymiary około 200 cm długości, 76 cm szerokości i 110 cm wysokości. Wokół rozstawionych jest kilka kamiennych krzeseł, niektóre nawet z oparciami. Tuż przy nim znajduje się skromna tabliczka informacyjna. Kochanowski stół wciąż pozostaje jednym z najbardziej zapomnianych miejsc.

Średniowieczny stół sądowy ukryty w lasku – Zapomniane miejsca na Dolnym Śląsku

Średniowieczny stół sądowy

Średniowieczny stół sądowy w Kochanowie

Średniowieczny stół sądowy w Kochanowie

Mapa 4 zapomnianych miejsc na Dolnym Śląsku

Artykuł 4 zapomniane miejsca na Dolnym Śląsku pochodzi z serwisu Eloblog.

Zabytkowe browary w Żywcu – Muzeum Browaru Żywiec

Pierwszy zakład, który odwiedziłem znajdował się w Żywcu. Było to w roku 2013. Browar w Żywcu został założony już w roku 1865 przez arcyksięcia Albrechta Fryderyka Habsburga. Jego losy były różne, uzależnione głównie od wydarzeń i sytuacji politycznej w jakich znajdował się region. W okresie PRLu browary należały do skarbu państwa. Wtedy też zostały rozbudowane i zmodernizowane. Z tego okresu pochodzi słynne logo, które znajduje się na etykiecie piwa. Z jego powstaniem wiąże się pewna ciekawostka. Na etykiecie znajduje się bowiem para tańcząca krakowiaka, która przecież nie miała żadnego związku z żywieckim regionem. Piwo miało iść na eksport do USA. Zrobiono więc badania wśród amerykańskiej Polonii, z których wynikało, że to właśnie para krakowiaków kojarzy się najbardziej z Polską. Tak więc znalazła się ona na etykiecie tylko w celach marketingowych, wbrew historii i tradycji. Wizerunek jednak przyjął się dobrze i wykorzystywany jest do dnia dzisiejszego.

Para tańcząca krakowiaka z etykiety piwa

Po przemianach gospodarczych żywieckie browary zostały przekształcone i sprywatyzowane. Obecnie ich większościowym udziałowcem jest holenderski koncern Heineken. Odwiedzając zabytkowe browary w Żywcu zwiedzamy głównie muzeum poświęcone historii browarnictwa. Ekspozycja jest bogata i multimedialna, sięgająca od początków piwowarstwa, po czasy współczesne. Jeżeli dobrze pamiętam, można również zwiedzać część przemysłową browarów, z której ja zrezygnowałem. Na koniec wycieczki w cenie biletu jest degustacja piwa, a dla zmotoryzowanych soku owocowego.

Stara panorama browarów w Żywcu

Widok współczesny na zabytkowe browary w Żywcu

Makieta zabytkowych browarów w Żywcu

Ekspozycja Muzeum Browaru Żywiec

Ekspozycja Muzeum Browaru Żywiec

Ekspozycja Muzeum Browaru Żywiec

Degustacja po zwiedzaniu Muzeum Browaru Żywiec

Zabytkowe browary w Tychach – Tyskie Browarium

Drugi zakład znajduje się w Tychach na Górnym Śląsku. Miałem okazję zwiedzać go w roku 2014. Pierwsze wzmianki o warzeniu piwa w tym miejscu pochodzą juz z XVII wieku. Jednak prawdziwy rozkwit tyskich browarów związany jest z postacią Jana Henryka XI von Hochberga, księcia von Pless. Rodzina Hochbergów von Pless była jedną z najbogatszych rodzin w ówczesnych Prusach. W skład ich posiadłości wchodziły m.in. sławny Zamek w Pszczynie na Górnym Śląsku oraz Zamek Książ na Dolnym Śląsku. Dziś wizerunek Jana Henryka XI możemy zobaczyć na etykiecie piwa marki „Książęce”, które również produkowane jest przez ten sam browar.

Jan Henryk XI von Hochberg i fragment etykiety piwa „Książęce” z jego wizerunkiem – Zbiory: Fundacja Księżnej Daisy von Pless

Po II Wojnie Światowej zakład został znacjonalizowany, zresztą jak wiele innych podobnych przedsiębiorstw. Po przemianach gospodarczych Tyskie Browary Książęce sprywatyzowano i obecnie są częścią Kompanii Piwowarskiej, a ta z kolei jest własnością południowoafrykańskiego koncernu SABMiller. Współcześnie na terenie browaru utworzono tzw. Tyskie Browarium, które udostępnione jest do zwiedzania. Zwiedzanie odbywa się w kilku etapach. Najpierw odwiedzamy wystawę poświęconą historii piwowarstwa, gdzie prezentowany jest również film. Później wraz z przewodnikiem idziemy zwiedzać zabytkową część tyskich browarów. Dalej odwiedzamy współczesne zakłady, które produkują piwo w sposób już zautomatyzowany i nowoczesny. Na sam koniec degustacja wyrobów, oczywiście w ramach biletu.

Stara panorama browarów książęcych w Tychach – Zbiory: Fundacja Księżnej Daisy von Pless

Tyskie Browarium

Zabytkowy samochód Tyskich Browarów Książęcych

Ekspozycja w Tyskiem Browarium

Ekspozycja w Tyskiem Browarium

Stare plany zabytkowych browarów w Tychach

Zabytkowa warzelnia Browarów Książęcych

Zabytkowa warzelnia Browarów Książęcych

Zabytkowa warzelnia Browarów Książęcych

Współczesne części browarów w Tychach

Współczesne części browarów w Tychach

Informacje na temat zwiedzania zabytkowych browarów znajdują się na ich stronach: Tyskie Browarium i Muzeum Browaru Żywiec. Radzę wcześniej rezerwować zwiedzanie. Poniżej mapa z zaznaczonymi lokalizacjami.

Artykuł Zabytkowe browary w Tychach i Żywcu pochodzi z serwisu Eloblog.

W czasie II wojny światowej w Waldenburgu na Śląsku, dzisiejszym Wałbrzychu, zlokalizowane były zakłady produkujące syntetyczny metylobenzen, zwany popularnie toluen. Wybudowano także trzeci pod względem wielkości produkcji w III Rzeszy, zakład wytwarzający metanol. Rozpoczęto również budowę fabryki, której celem była produkcja nadtlenku wodoru, potrzebnego do paliwa rakietowego. Jak to się stało, że o ich istnieniu nie wiedzieliśmy przez dziesiątki lat?

Zakłady produkcji metylobenzenu – Toluenu

Powszechnie przez wiele lat uważano, że w Wałbrzychu były zlokalizowane zakłady produkujące syntetyczną benzynę, która to była uzyskiwana w wyniku syntezy chemicznej przy udziale węgla brunatnego. Tego typu zakłady zlokalizowano również w Policach. Taka informacja pochodziła od agenta ZWZ Armii Krajowej, który 1942 roku przedstawił meldunek na ten temat. W Wałbrzychu jednak węgla brunatnego nie wydobywano, a notatka sporządzona przez agenta zwierała wiele dziś oczywistych błędów. Jak więc było naprawdę?

Przed wybuchem wojny na Wzgórzu Matyldy w Wałbrzychu, potężna rodzina Hochbergów von Pless postanowiła wybudować zakłady azotowe i fabrykę kwasu siarkowego. Hochbergowie byli znanym rodem posiadającym w regionie kopalnie, zakłady koksownicze oraz sławny Zamek Książ. Jednak sytuacja finansowa rodu ulegała systematycznemu pogorszeniu. Decyzja o budowie zakładów azotowych okazała się chybiona. Na produkt nie było zbytu, więc w połowie lat 30 zostały one przejęte przez syndyk.

Zakłady Azotowe przerobione poźniej na zakłady chemiczne IG Farben – Źródło: dolny-slask.org.pl

Wkrótce wybuchła wojna i Niemcy zaczęli szukać możliwości zastąpienia oryginalnych produktów syntetycznymi substytutami. Takie kroki poczyniono również w stosunku do metylobenzenu, zwanego toluenem. Toluen jest bezbarwną, przeźroczystą i łatwopalną cieczą. Podczas wojny wykorzystywany był do produkcji materiałów wybuchowych, a konkretnie trotylu. Był również składnikiem wysokooktanowych paliw lotniczych. Podjęto więc decyzję o budowie zakładów toluenu na bazie już wybudowanych nowych zakładów azotowych w Wałbrzychu, które to zostały przejęte przez państwo. Misję budowy zakładów powierzono potężnemu koncernowi chemicznemu IG Farben (Interessen Gemeinschaft Farbenindustrie AG). IG Farben był jednym z najważniejszych producentów III Rzeszy, dostarczających ogromne ilości materiałów chemicznych na potrzeby nazistowskiej machiny wojennej.

Rozbudowa zakładów IG Farben

Budowa zakładów metylobenzenu ruszyła w czerwcu 1941 roku. Syntetyczny toluen otrzymał również roboczą nazwę Witol. Pierwsze wyprodukowane partie chemikaliów okazały się zaskakująco dobrej jakości. Postanowiono więc dalej rozbudowywać tajne wałbrzyskie zakłady. W ramach tworzenia  zakładów toluenu, wybudowano również od podstaw fabrykę metanolu. Rozbudowa zakładów na Wzgórzu Matyldy sprawiła, że zwiększyło się także zapotrzebowanie na gaz koksowniczy. Podjęto więc kolejną decyzję, tym razem o budowie zakładu produkcji gazu syntezowego – Wasseranlage. Jednak z jakichś powodów nie udało się zakończyć tej inwestycji.

Po rozbudowie zakładów w Wałbrzychu, wielkość produkcji toluenu zaplanowano na 4 tys. ton miesięcznie. W szczytowym okresie na przełomie roku 1944-45 na Wzgórzu Matyldy pracowało ponad 800 osób.

Plany zakładów naniesione na współczesne zdjęcie satelitarne – Źródło: dolny-slask.org.pl i Google Earth

Zakład produkcji nadtlenku wodoru – Geprolu

Zakład produkcji metylobenzenu okazał się na tyle dużym sukcesem, że postanowiono uruchomić w Wałbrzychu kolejną fabrykę. Tym razem chodziło o zakład produkcji nadtlenku wodoru. Nadtlenek wodoru był wykorzystywany, jako utleniacz do paliwa rakietowego, a te z kolei było wykorzystywane w konstrukcjach typu rakiety V-2 i rakietoplany Messerschmitt Me-163. Decyzja o budowie fabryki nadlenku wodoru została podjęta po tym, jak alianci zbombardowali zakłady doświadczalne w Ludwigshafen. Uzyskiwany eksperymentalną metodą nadtlenek wodoru otrzymał nazwę Geprol. Szacowano, że zakład produkcyjny ma wytwarzać około 2 tys. ton tego związku chemicznego na miesiąc. Nie udało się jednak ukończyć jego budowy przed zakończeniem wojny. Szacuje się, że wykonano około 1/3 prac potrzebnych do ukończenia budowy.

Rakieta V-2 z zaznaczonym zbiornikiem nadtlenku wodoru

Likwidacja zakładów chemicznych

W odróżnieniu do wielu zwykłych fabryk produkcyjnych, zakładów chemicznych z Wałbrzycha nie udało się ewakuować w głąb III Rzeszy. Zapewne dlatego, że wygaszanie procesów chemicznych nie można przeprowadzić z dnia na dzień. Kadra wałbrzyskich zakładów IG Farben wyjechała przed wkroczeniem Rosjan. Natomiast w czerwcu 1945 roku do Wałbrzycha wkroczyły sowieckie brygady trofiejne, które rozmontowały zakłady na Wzgórzu Matyldy i wywiozły za Bug.

Mapa IG Farben w Wałbrzychu

Niezwykła historia wałbrzyskich zakładów IG Farben została opisana oraz udokumentowana w książce Romualda Owczarka „Zapomniane Fabryki Zbrojeniowe Hitlera”. Opisuje ona także losy innych zakładów produkcyjnych na terenie Dolnego Śląska. Osoby, które chcą zgłębić wiedzę na ich temat, zapraszam do jej nabycia. Naprawdę warto.

Wzgórze Matyldy, po zakładach IG Farben pozostał tylko gruz – Grudzień 2015

Zabytkowy Gościniec z końca XIX wieku – Wzgórze Matyldy

Stacja Wałbrzych Fabryczny przy Wzgórzu Matyldy – W tle szyby Kopalni „Wałbrzych”

BIBLIOGRAFIA

1. Zapomniane Fabryki Zbrojeniowe Hitlera – Romuald Owczarek

Artykuł Tajne zakłady chemiczne IG Farben w Wałbrzychu pochodzi z serwisu Eloblog.

Historia Piastów Śląskich

W materiale, który przygotowałem, skupiłem się na przybliżeniu dalszych losów Piastów Śląskich. Przede wszystkim od momentu działań króla czeskiego Jana Luksemburskiego, zmierzających do podporządkowania sobie księstw śląskich, aż do ostatniego księcia piastowskiego Jerzego Wilhelma. Oczywiście to historia w dużym skrócie. Przy okazji starałem się odpowiedzieć na pytania zadane przez widzów. Choć, co do pytania o dalsze losy władców na Śląsku, odniosłem się tylko w kontekście Piastów. Tutaj po prostu rzeczywiście przydałby się osobny film, jeżeli chcielibyśmy omówić losy wszystkich władców. Ponieważ temat jest obszerny. Cały powyższy film odnosi się do ostatniego odcinka filmu opublikowanego na naszym kanale na YouTube. Dla tych, co jeszcze nie widzieli, zamieszcza go pod spodem.

W przygotowanym materiale, wspominam również o tym, że biskupstwo wrocławskie aż do XIX wieku wchodziło w skład kościoła polskiego. Tutaj pomyliłem się z datą. Mówię o dacie końcowej w roku 1812, ale chodziło o rok 1821. Poniżej ostatni niezależny Piast książę świdnicko-jaworski Bolko II Mały oraz ostatni panujący Piast książę legnicko-wołowsko-brzeski Jerzy Wilhelm.

Książę Bolko II Mały – Historia Piastów Śląskich

Książę Jerzy Wilhelm – Historia Piastów Śląskich

W moim filmie wspominam o tym, że istniało pewne dalekie pokrewieństwo pomiędzy Piastami Śląskimi a Hochbergami. Poniżej załączam materiał filmowy, o którym wspominam na moim filmie. Jest to ciekawy wykład poświęcony pochodzeniu Hochbergów oraz zarys ich drzewa genealogicznego. Wykład jest długi, ale interesujący. Polecam go obejrzeć szczególnie osobom zamieszkującym ziemie będące dawniej we władaniu Hochbergów. Link do filmu.

Na filmie Pan Arkadiusz Kuzio-Podrucki rozrysowuje szczegółowo na planszy związek Hochbergów z Piastami Śląskimi. Podkreśla, że taki związek istniał, ale po bardzo odległej kądzieli (od strony matki).

Związek Hochbergów i Piastów Śląskich – Źródło: tagen.tv

Jest też poruszony wątek rodu Schaffgotschów, którzy to na początku XVIII wieku otrzymali zgodę na połączenie swojego herbu, z herbem Piastów Śląskich.

Herb Hrabiów Schaffgotschów – Źródło: commons.wikimedia.org

BIBLIOGRAFIA

1. „Dolny Śląsk Monografia Historyczna” – pod redakcją Wojciecha Wrzesińskiego
2. „Mikrokosmos” – Norman Davies
3. „Wrocław Jakiego Nie Znacie” – Wojciech Chądzyński
4. „Wędrówki Po Dolnym Śląsku i Jego Stolicy” –  Wojciech Chądzyński
5. „Zamek Książ” – Alfons Szyperski
6. Zdjęcie Hochbergów – Daisy von Pless i jej świat

Artykuł Pytania i odpowiedzi – Historia Piastów Śląskich pochodzi z serwisu Eloblog.