Fred Schwartz – Ocalały więzień AL RIESE Wolfsberg

Fred Schwartz urodził się w 1928 roku w miejscowości Kótaj na Węgrzech. Po zajęciu Węgier przez Niemcy w 1944 roku został przetransportowany do miejscowości Nyíregyháza, gdzie Niemcy utworzyli getto. Po dwóch tygodniach został zabrany do jakiegoś gospodarstwa do pracy, a następnie po kolejnych kilku tygodniach został przetransportowany do obozu KL Auschwitz-Birkenau wraz z prawie z całą swoją rodziną. Jak wspomina transport do obozu trwał trzy dni i odbył się przez miejscowość Koszyce na Słowacji. W Auschwitz-Birkenau w trakcie selekcji został oddzielony (wraz z bratem) od ojca i matki, a następnie po trzech dniach zostali obaj przewiezieni do obozu na Dolnym Śląsku. Trafili w Góry Sowie do AL Riese. Fred Schwartz miał wówczas 15 lat. W trakcie ewakuacji obozów AL Riese został przetransportowany do obozu KL Mauthausen-Gusen w Austrii. 6 maja 1945 roku wraz z obozem został wyzwolony przez wojska amerykańskie. W momencie wyzwolenie ważył około 30 kg. Jego ojciec zginął w Auschwitz, a matka zmarła cztery tygodnie po wyzwoleniu z obozu w Bergen-Belsen. Fred Schwartz po wojnie zamieszkał w Stanach Zjednoczonych.

Źródło nagrania: United States Holocaust Memorial Museum
Accession Number: 1990.384.1 | RG Number: RG-50.030.0208

Nagranie dostępne w całości → LINK

Wyjaśnienie niektórych pojęć i znaczeń

AL Riese – Arbeitslager Riese, system obozów pracy rozlokowanych w rejonie budowy kompleksu Riese, będących filiami obozu koncentracyjnego KL Gross-Rosen. W skład AL Riese wchodziło 13 obozów plus szpital obozowy. Szacuje się, że przez obozy AL Riese przeszło około 13 tys. więźniów.

Kapo – Więzień funkcyjny, który w obozowej strukturze sprawował nadzór nad innymi więźniami. Był więźniem uprzywilejowanym. Kapo często wykorzystywali swoją pozycję do znęcania się nad innymi więźniami.

Fińskie celty – Prowizoryczne zakwaterowanie w formie okrągłego namiotu, konstrukcja z drewna pokryta dyktą. Celty mogły być częściowo obsypane ziemią (przypominać ziemiankę).

Współpraca przy realizacji filmu

Film powstał we współpracy z Instytutem Piastów Śląskich

Artykuł Ocalały więzień AL RIESE Wolfsberg – Fred Schwartz pochodzi z serwisu Eloblog.

David Halivni – Ocalały więzień AL RIESE Wolfsberg

Prof. David Halivni urodził się w 1927 roku w Kobyłeckiej Polanie na terenie Czechosłowacji na Zakarpaciu. Teren ten został tuż przed wojną zajęty przez Węgry. W 1944 roku po zajęciu Węgier przez III Rzeszę trafił do getta, a następnie transportem kolejowym został przewieziony do KL Auschwitz-Birkenau, gdzie został oddzielony od rodziny w trakcie selekcji na rampie. Następnie po kilku dniach, jak wspomina na pewno mniej niż po tygodniu, został przewieziony transportem kolejowym w Góry Sowie. Trafił do KL Gross-Rosen, do filii obozów pracy AL Riese, konkretnie do obozu na Włodarzu, czyli AL Wolfsberg. Prawdopodobnie trafił bezpośrednio do AL Wolfsberg z pominięciem obozu macierzystego w Rogoźnicy. Jak wspomina nie miał nadanego numeru obozowego. Po ewakuacji obozów AL Riese został przewieziony do obozu KL Ebensee w Górnej Austrii, gdzie przebywał do zakończenia wojny. W maju 1945 roku został wyzwolony przez wojska amerykańskie.

Źródło nagrania: United States Holocaust Memorial Museum
Accession Number: 2014.62.1 | RG Number: RG-50.030.0753

Nagranie dostępne w całości → LINK

Wyjaśnienie niektórych pojęć i znaczeń

AL Riese – Arbeitslager Riese, system obozów pracy rozlokowanych w rejonie budowy kompleksu Riese, będących filiami obozu koncentracyjnego KL Gross-Rosen. W skład AL Riese wchodziło 13 obozów plus szpital obozowy. Szacuje się, że przez obozy AL Riese przeszło około 13 tys. więźniów.

Kapo – Więzień funkcyjny, który w obozowej strukturze sprawował nadzór nad innymi więźniami. Był więźniem uprzywilejowanym. Kapo często wykorzystywali swoją pozycję do znęcania się nad innymi więźniami.

Muzułman – Zniekształcona forma słowa muzułmanin, pochodząca od niemieckiego słowa Muselmann. Pogardliwa nazwa stosowana we wszystkich obozach wobec więźniów, których wygląd zewnętrzny wskazywał na bliską śmierć.

Bletl – Fragment Tory, w który obozowy strażnik zawinął swoje jedzenie.

Współpraca przy realizacji filmu

Film powstał we współpracy z Instytutem Piastów Śląskich

Artykuł Ocalały więzień AL RIESE Wolfsberg – David Halivni pochodzi z serwisu Eloblog.

Mapa niemieckich obozów śmierci

Znalazłem w sieci interaktywną mapę niemieckich obozów koncentracyjnych, obozów pracy i gett z czasów II wojny światowej. Mapa nie jest mojego autorstwa – co podkreślam – więc nie wiem, jaki jest jej stopień dokładnego odwzorowania. Błędy na pewno są, o czym napiszę niżej. Mapa została stworzona na podstawie danych z Jack, Joseph and Morton Mandel Center, które zajmuje się badaniami nad historią Holocaustu. Mapa sporządzona jest w formie interaktywnej nakładki. Kolorem ciemnoszarym zaznaczone są obozy koncentracyjne i obozy pracy, a także ich filie. Kolorem jasnoszarym zaznaczone są getta. Kolorem żółtym zaznaczone są wyróżnione miejsca pamięci np. Auschwitz i Buchenwald. Co Ciekawe, pomijając kwestie gett, terytorialnie większość obozów i i filii znajdowała się na terenie Niemiec, nawet uwzględniając już powojenną zmianę granic. Jeżeli się nie mylę, wynika to z dużej ilości filii różnego rodzaju obozów pracy. Niemcy w schyłkowej fazie wojny wykorzystywali na masową skalę niewolniczą siłę roboczą m.in. przy intensywnej produkcji zbrojeniowej. Warto również zwrócić uwagę na terytorium Austrii. Czasem zbytnio podkreślając niemieckość obozów, zapominamy o tym, że obozy były również tworzone na terytorium Austrii. Tak że obywatele Austrii brali również aktywny udział w funkcjonowaniu obozów śmierci, od szeregowych strażników, po takich nazistowskich prominentów jak Adolf Eichmann, który również był Austriakiem.

Mapa niemieckich obozów śmierci i gett w czasie II wojny światowej – Źródło: apps.frontline.org/camps

Interaktywna mapa dostępna jest pod adresem apps.frontline.org/camps

Podobozy Gross-Rosen

Rzut oka na obszar Dolnego Śląska, a w zasadzie na teren Gór Sowich i Pogórza Wałbrzyskiego, o którym mogę co nieco napisać, ze względu na zainteresowanie kompleksem Riese. Przy drążeniu podziemi w Górach Sowich byli wykorzystywani robotnicy przymusowi, jeńcy wojenni i więźniowie obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Dla tych ostatnich utworzono na terenie Gór Sowich kilkanaście obozowych filii o nazwie AL Riese. Zostały one uwzględnione na omawianej mapie, ale ich dokładna lokalizacja nie jest wszędzie prawidłowo zaznaczona. Nie ma się czemu dziwić, również i współczesnym badaczom historii Riese lokalizacja niektórych podobozów nastręczała sporo problemów. Tak więc należy również brać możliwość pojawienia się podobnych błędów przy innych obozach i podobozach.

Mapa obozów na terenie Dolnego Śląska – Źródło: apps.frontline.org/camps

W Górach Sowich zostały uwzględnione podobozy AL Riese, ale ich lokalizacja nie wszędzie jest prawidłowa – Źródło: apps.frontline.org/camps

Artykuł Mapa niemieckich obozów śmierci w czasie II wojny światowej pochodzi z serwisu Eloblog.