10 cytatów o Polsce i Polakach

Jakiś czas temu zacząłem poszukiwać informacji o ciekawych cytatach o Polsce i Polakach. Tylko w kontekście zagranicznych polityków, historyków oraz postaci historycznych. Chciałem zobaczyć, jaki obraz Polski był widziany przez sławnych ludzi, którzy wpłynęli na losy świata. Kiedy rozpocząłem poszukiwania szybko się zniechęciłem. Brak źródeł niektórych wypowiedzi, stawia je pod dużym znakiem zapytania. Ciężko też oddzielić to, co jest propagandą i zwykłą kurtuazją, od prawdziwych przemyśleń. Wszak 10 wypowiedzi nie jest miarodajne, ani też nie reprezentuje w pełni obrazu Polski za granicą. Mimo wszystko, postanowiłem je zebrać i opublikować. Proszę pamiętać, że dla wielu z nich brak jest źródła, stąd ich autentyczność może być podważana.

Napoleon Bonaparte

Cesarz Francuzów w latach 1804-1815. Jeden z największych przywódców politycznych i wojskowych swojej epoki, która zresztą wzięła swoją nazwę od jego imienia. Z polskiej perspektywy działalność Napoleona budziła ogromne nadzieje na odzyskanie niepodległości, utraconej podczas rozbiorów. Stąd udział Polaków w walkach po stronie napoleońskiej. Warto wspomnieć tu choćby słynną polską szarżę podczas Bitwy pod Samosierrą w 1808 roku. Wtedy to też miały paść z ust cesarza słowa „laissez faire aux Polonais!”, czyli „zostawcie to Polakom!”.

„Zostawcie to Polakom. Dla nich nie ma nic niemożliwego.”

Napoleon Bonaparte (1769-1821) – 10 cytatów o Polakach

Mikołaj I Romanow

Car Rosji z dynastii Romanowów, panował w latach 1826-1855. Tytułował się również królem Polski. Za jego panowania w 1830 roku wybuchło w Polsce powstanie listopadowe. Podczas jego trwania Sejm Królestwa Polskiego specjalną uchwałą pozbawił Mikołaja I praw do tronu Polskiego. Ostatecznie jednak powstanie zostało stłumione.

„Znam tylko dwa typy Polaków: tych, którzy się zbuntowali przeciwko mnie, i tych którzy pozostali mi wierni – jednych nienawidzę, drugimi gardzę.”

Mikołaj I Romanow (1796-1855) – 10 cytatów o Polakach

Otto von Bismarck

Premier Prus i późniejszy wieloletni kanclerz Rzeszy, zwany również „Żelaznym Kanclerzem”. Jego polityka przyczyniła się do zjednoczenia Niemiec oraz budowy potęgi państwa niemieckiego. Dzięki swojemu wyrachowaniu w polityce międzynarodowej opierał się na licznych sojuszach i traktatach, które zapewniały stabilizację w Europie. Autor tzw. Kulturkampf, która w zaborze pruskim objawiała się intensywną germanizacją. Nie szczędził wielu cynicznych i gorzkich słów pod adresem polityki, ludzi i innych narodów.

„Dajcie Polakom rządzić, a sami się wykończą.”

Otto von Bismarck (1815-1898) – 10 cytatów o Polakach

Karol Marks

Niemiecki filozof, historyk i działacz rewolucyjny pochodzenia żydowskiego, który stał się ideowym przywódcą ruchu robotniczego. Po dojściu komunistów do władzy w ZSRR, Marks i jego ideologia zostały wyniesione na piedestał. Tymczasem w roku 1866 na posiedzeniu Rady Międzynarodówki i Towarzystwa Robotniczego w Londynie, z ust Marksa padły takie oto ciekawe słowa.

„Istnieje jedna tylko alternatywa dla Europy: albo azjatyckie barbarzyństwo pod przywództwem moskiewskim zaleje ją jak lawina, albo Europa musi odbudować Polskę, stawiając między sobą a Azją 20 milionów bohaterów, by zyskać na czasie dla dokonania swego społecznego odrodzenia.”

Karol Marks (1818-1883) – 10 cytatów o Polsce i Polakach

David Lloyd George

Był brytyjskim premierem w latach 1916-1922. Na okres jego urzędowania przypadło zakończenie I wojny światowej. W związku z tym, jako przedstawiciel zwycięskiej Wielkiej Brytanii, miał istotny głos w rokowaniach pokojowych. Według jednego z brytyjskich historyków, podczas paryskiej konferencji pokojowej w 1919 roku, miał nietaktowanie zażartować na temat oddania Śląska Polakom.

„Oddać Polakom śląski przemysł to jak dać małpie zegarek.”

David Lloyd George (1863-1945) – Autor nietaktownej wypowiedzi o Polakach

Józef Stalin

Bezwzględny dyktator i przywódca Związku Radzieckiego, odpowiedzialny za śmierć dziesiątków milionów ludzi. Stalin był politykiem bezwzględnym i cynicznym, zarówno w polityce wewnętrznej, jak i międzynarodowej. Bez pardonu rozliczał się z przeciwnikami, zarówno pojedynczymi osobami, jak i całymi narodami. Jego słowa są również dowodem jego bezwzględności i zimnej kalkulacji. Raz o Polsce miał wypowiedzieć się w taki oto sposób. Wypowiedź ta występuje w kilku różnych wersjach.

„Wprowadzenie komunizmu w Polsce byłoby podobne do nałożenia siodła na krowę.”

Józef Stalin (1878-1953) – Bezwzględny dyktator i cynik

Winston Churchill

Dwukrotny premier Wielkiej Brytanii, legendarny przywódca z czasów II wojny światowej. Laureat literackiej Nagrody Nobla. Co ciekawe, nagrodę tę otrzymał za „wielkie mistrzostwo utworów o charakterze historycznym i biograficznym, a także błyskotliwą sztukę oratorską, z pomocą której bronił najwyższych ludzkich wartości”. W Polsce postać kontrowersyjna, ze względu na swój udział w tzw. Wielkiej Trójce, której to decyzją Polska weszła w sowiecką strefę wpływów. Warto też nadmienić, że nie jest to jego jedyna wypowiedzieć o Polakach.

„Niewiele jest za­let, których Po­lacy by nie mieli, i niewiele jest też wad, których umieli­by się ustrzec.”

Winston Churchill (1874-1965) – Autor wielu sławnych wypowiedzi

Ronald Reagan

Amerykański polityk Partii Republikańskiej, 40. prezydent Stanów Zjednoczonych. W Polsce osoba Ronalda Reagana cieszy się dużą popularność i szacunkiem. Między innymi za jego stanowczą walkę ze Związek Radzieckim, którego sam określił mianem „Imperium Zła”. O Polsce wypowiedział się raz w tak sposób.

„Odległości z Warszawy do Moskwy i z Warszawy do Brukseli są identyczne. Znak mówi, że Polska nie jest ani na wschodzie, ani na zachodzie. Polska jest centrum cywilizacji europejskiej. Wniosła rzeczywiście wiele w kształtowanie się tej cywilizacji. Czyni to również dzisiaj w sposób znaczący, nie godząc się na uciemiężenie.”

Ronald Reagan (1911-2004) – 10 cytatów o Polsce

Norman Davies

Popularny brytyjski historyk, który wiele lat swojej pracy poświecił na badanie dziejów państw Europy Środkowej. Zawsze starał się podkreślać, że historia Europy nie kończy się terytorialnie na państwie niemiecki. Tak jak często stereotypowo postrzegali to inni historycy na zachodzie. Wydał kilka książek związanych z historią Polski. Norman Davies w swojej książce „Boże Igrzysko” pisał o Polsce w ten sposób.

„Wydaje się, ze kraj ten jest nierozerwalnie związany z niekończącą się serią katastrof i kryzysów, które – w sposób paradoksalny – stają się źródłem jego bujnego życia. Polska znajduje się bez przerwy na krawędzi upadku. Ale jakimś sposobem zawsze udaje jej się stanąć na nogi.”

Norman Davies (ur. 1939) – Foto: Quest-88 Źródło: commons.wikimedia.org

George W. Bush

Republikański polityk i 43. prezydent Stanów Zjednoczonych. George W. Bush podczas debaty prezydenckiej w 2004 skierował do swojego adwersarza Johna Kerry’ego słynne słowa „zapomniał Pan o Polsce”. Słowa te zostały wypowiedziane, po tym jak John Kerry wymienił tylko trzy państwa koalicji antyterrorystycznej w Iraku. Odpowiedź Busha, choć zgodna z prawdą, nie stanowiła istoty sprawy tej dyskusji. Przez co określenie to zaczęto używać prześmiewczo, w momencie kiedy komuś brak kontrargumentów w dyskusji.

„You forgot Poland.”

George W. Bush (ur. 1946) – „You forgot Poland”

Artykuł 10 cytatów znanych ludzi o Polsce i Polakach pochodzi z serwisu Eloblog.

1. Linia kolejowa w oparach absurdu

W roku 1951 w Bieszczadach i na Sokalszczyźnie dokonano największej powojennej korekty granic Polski. Sowieci chcąc zagarnąć odkryte złoża węgla w okolicach Sokala (dziś Сокаль), wymusili na polskich władzach zmianę granic. Tak więc do Związku Radzieckiego trafiło bogate w węgiel zakole Bugu, a do Polski tereny z ubogą ziemią w Bieszczadach wraz z Ustrzykami Dolnymi. Wymiana odbyła się kilometr do kilometra. Polska oddała 480 km² i otrzymała 480 km². W wyniku niezwykłej zmiany granic, fragment linii kolejowej Przemyśl-Zagórz, wybudowanej jeszcze za czasów Austro-Węgier, pozostał dalej w granicach Związku Radzieckiego. Podróżni jadący na trasie Przemyśl-Ustrzyki Dolne i dalej do Zagórza, musieli przejeżdżać przez terytorium ZSRR na odcinku długości ok. 35 km. To była również trasa popularnego pociągu wakacyjnego jadącego w Bieszczady, na trasie Warszawa-Radom-Przemyśl-Zagórz. W momencie przejazdu przez sowieckie terytorium, skład był ściśle pilnowany przez żołnierzy. W Niżankowicach (dziś Нижанковичі) wsiadało kilku sowieckich uzbrojonych żołnierzy wraz z psem, a w przedziale z kierownikiem pociągu jechał sowiecki oficer. Wszystko było pozamykane, a w przejściach stali pogranicznicy. Na szczęście w latach 80-tych można już było otwierać okna. Sowieccy towarzysze wysiadali dopiero w rejonie pasa przygranicznego w Smolnicy, gdzie pociąg z powrotem wjeżdżał na terytorium Polski. Na początku po zmianie granic, władze Polski zdawały sobie sprawę z absurdalności zaistniałej sytuacji. Stalin próbował jeszcze coś zyskać w tym temacie i zaproponował przekazanie Polsce tego fragmentu terenu wraz z linią kolejową, za odpowiednią dopłatą w złocie. Polscy komuniści się na to nie zgodzili, a w roku 1953 zmarł Stalin i sprawa nie została już nigdy uregulowana. Po rozpadzie ZSRR pociąg kursował jeszcze dwa lata przez terytorium Ukrainy, również pilnowany. W obecnej chwili linia kolejowa na odcinku Przemyśl Bakończyce-Niżankowice jest rozkradziona.

Linia kolejowa Przemyśl-Zagórz (Galicyjska Kolej Transwersalna) na mapie Galicji z 1897 r.

Różowy – granice Polski z 1945 r., niebieski – korekta granicy z 1951 r., zielony – fragment linii kolejowej pozostałej w ZSRR.

2. Ziemia Kłodzka spadek po „Starym Frycu”

Zastanawialiście się kiedyś nad kształtem Ziemi Kłodzkiej? Wygląda niczym polski „przyczółek” wysunięty w głąb terytorium Czech. Ziemia Kłodzka przypomina enklawę, tylko otoczoną z trzech stron granicą, a z czwartej odgrodzona Górami Sowimi i Bardzkimi. Nie można tutaj mówić o jakimś małym fragmencie, gdyż jest to olbrzymie terytorium o powierzchni około 1640 km². Historycznie Ziemia Kłodzka nigdy nie była częścią Dolnego Śląska. Przez większość czasu należała do Czech. W zasadzie możemy mówić, że była częścią Czech, choć często była również nazywana dla podkreślenia odrębności – Hrabstwem Kłodzkim. Ziemia Kłodzka stała się częścią Polski przypadkowo. Najpierw w XVIII wieku, podczas tzw. wojen śląskich, monarchia Habsburgów straciła Śląsk w wyniku napaści dokonanej przez króla Prus Fryderyka Wielkiego, zwanego złośliwie Starym Frycem. Oprócz zagarnięcia Śląska, za którym płakała Maria Teresa, Fryderyk dokonał również zajęcia Ziemi Kłodzkiej. Dla Królestwa Prus teren wysunięty w głąb ziem Habsburgów zyskał znaczenie strategiczne, stąd rozbudowa twierdzy w Kłodzku i budowa nowej twierdzy w Srebrnej Górze. Granica została utrwalona na lata. Z czasem stała się granicą między Cesarstwem Niemyckim i Austro-Węgrami. Po I wojnie światowej, w wyniku rozpadu Austro-Węgier powstaje Czechosłowacja i od razu wysuwa roszczenia o Kłodzko do Republiki Weimarskiej. Czesi jednak są za słabi i Ziemia Kłodzka pozostaje w rękach Niemców. Po zakończeniu II wojny światowej, Czechosłowacja po raz drugi zobaczyła szansę na odzyskanie Kłodzka. Tym bardziej miała argumenty, gdyż podobnie jak Polska, utraciła terytorium na rzecz Związku Radzieckiego – Ruś Zakarpacką. Doszło do kilku mało znanych konfliktów granicznych między Polakami i Czechami. Jednak zdecydowana postawa polskich komunistów doprowadziła do powstrzymania żądań Czechosłowacji. Ostatecznie w wyniku nacisku wewnątrz państw „demoludów” PRL i Czechosłowacja zawarły porozumienie. Polska weszła w niemalże niezmienione dawne granice Prus i Austro-Węgier, przejmując spadek po Starym Frycu.

Mapa Królestwa Czech z XV w. wraz z obszarem Śląska i Ziemią Kłodzką.

Radziecka mapa z 1944 r., na której Stalin jeszcze planuje przekazanie Ziemi Kłodzkiej Czechosłowacji, później zmienił zdanie.

Współczesne granice Ziemi Kłodzkiej i Dolnego Śląska – Źródło: www.openstreetmap.org

3. Obwód kaliningradzki od linijki

Obwód Kaliningradzki stanowi współcześnie eksklawę terytorialną Federacji Rosyjskiej. Granica rozdzielająca Polskę od Rosji, na tle kształtów pozostałych granic, wydaje się niczym prosta linia odmierzona linijką. Choć tak naprawdę nie jest idealnie równa, ani też prosta. Zajęcie części terytorium Prus Wschodnich przez Związek Radziecki, Stalin argumentował tym, że narodowi radzieckiemu również należy się kawałek z poniemieckiego trofeum. Jednak tak naprawdę chodziło o możliwość uzyskania strategicznie ważnego portu morskiego, który nie zamarzałby zimą. Tak jak kwestia innych granicy, także i ta była tematem rozmów Wielkiej Trójki. Ostateczne potwierdzenie i akceptacja nowych granic miała nastąpić podczas konferencji pokojowej, normującej wszystkie powojenne kwestie. Jak wiemy z historii, nigdy jednak do niej nie doszło. Kwestia ustalenia granicy między Związkiem Radzieckim i Polską, pozostała tylko w gestii tych dwóch państw. Zasadniczy problem z wytyczeniem granicy z Obwodem Kaliningradzkim był taki, że nie można jej było oprzeć na rzekach, które z natury są doskonałymi granicami. Choćby tak, jak na zachodzie została wykorzystana Odra i Nysa Łużycka, a na wschodzie częściowo Bug i San. Sytuację tą wykorzystali Sowieci, którzy od 1945 roku wielokrotnie samodzielnie przesuwali fragmenty granic w głąb terytorium Polski. Nierzadko wypierając już powstałe zalążki nowej polskiej administracji i przybyłych osadników. Granica została więc przez nich narzucona niemalże jednostronnie, a jej kształt przybrał prawe linię prostą, co było najwygodniejsze dla sowieckich wojskowych. Ostateczne jej potwierdzenie nastąpiło podczas podpisania umowy w roku 1957. Słupy graniczne pojawiły się dopiero w roku 1958, to jest aż 13 lat od zakończenia wojny. Granica podyktowana pod linijkę przecięła w linii prostej drogi, linie kolejowe, a nawet osady. Zaburzyła wykształtowany przez lata podział administracyjny i związki gospodarcze. Podyktowanie jej wbrew logice oraz z nieuwzględnieniem istniejącej infrastruktury, osłabiło gospodarczo cały region. Dodatkowo takie ustalenie granicy sprawiło, że Zalew Wiślany został odcięty od wyjścia na Bałtyk, ponieważ Cieśnina Piławska znalazła się po stronie radzieckiej. Więcej na temat historii tej granicy możemy przeczytać na stronach goldap.org.pl oraz historia-wyzynaelblaska.pl.

Fragment mapy, załącznik do umowy z 16.08.1945 r. miedzy RP i ZSRR.

Artykuł 1 ustalający przebieg granicy, umowy z 05.03.1957 r. między RP i ZSRR.

Koniec granicy polsko-rosyjskiej na Mierzei Wiślanej – Foto: Jarba Źródło: commons.wikimedia.org

4. Granica Trzech Cesarzy

Jest takie miejsce w Polsce, dziś już niepołożone na granicy, ale stanowiące historycznie ważny punkty styku dawnych granic. Ważny bo przypominający o zaborach i dawnych podziałach w Europie. Miejsce to nazywane jest „Trójkątem Trzech Cesarzy”. Trójstyk granic Cesarstwa Niemieckiego, Imperium Rosyjskiego i Austro-Węgier. Dziś miejsce to znajduje się na Górnym Śląsku na granicy gmin Mysłowice i Sosnowiec. Dokładnie w miejscu, w którym Biała Przemsza łączy się z Czarną Przemszą i dalej już płynie jako Przemsza. Nazwa punktu wzięła się od trzech potężnych władców, którzy rządzili tymi państwami, a których kres położyła I wojna światowa. Wówczas byli to cesarz Niemiec Wilhelm II z dynastii Hohenzollernów, cesarz Austro-Węgier Franciszek Józef I dynastii Habsbursko-Lotaryńskiej oraz car Rosji Mikołaj II z dynastii Romanowów. Nazwa trójstyku mogła obowiązywać dopiero od roku 1871, kiedy to nastąpiła proklamacja Cesarstwa Niemieckiego, a Hohenzollernowie mogli siebie ogłosić cesarzami. Choć warto zaznaczyć, że granica w tym miejscu istniała już wcześniej. Miejsce to stało się niezwykle popularną atrakcją turystyczną, odwiedzaną przez tysiące turystów tygodniowo. Postawiono tam Wieżę Bismarcka, po rzece pływały stateczki, była również promenada do spacerów. Styk granic musiał się prezentować wyjątkowo okazale. W końcu łączyło się tu aż trzech potężnych władców, z wpływowych europejskich rodów, rządzących ogromnymi imperiami. Dziś w miejscu tym ustawiony jest pamiątkowy obelisk, a lekko zarośnięte zbocza rzek już w niczym nie przypominają dawnej świetności tego miejsca. Przypominają nam jednak o tym, że świat się ciągle zmienia i nawet największe potęgi mogą zniknąć z mapy świata, a najtrwalsze granice mogą zostać wymazane…

Więcej informacji o miejscu jest na stronie www.trojkattrzechcesarzy.pl.

Trójstyk granic na mapie z 1910 roku.

Kartka pocztowa z Trójkąta Cesarzy. Po lewej Niemcy, po prawej Austria, na górze tereny Rosji.

Trójkąt współcześnie – Foto: Ludek Źródło: commons.wikimedia.org

Jeżeli interesuje Ciebie historia granic Polski zobacz jeszcze:
Film o historii zachodniej granicy Polski
Pytania i odpowiedzi – Historia granic Polski

Artykuł Historia 4 nietypowych granic Polski pochodzi z serwisu Eloblog.

Ustalenie zachodniej granicy Polski

Najważniejszym wątkiem w filmie jest kwestia oparcia zachodniej granicy na dwóch rzekach Odrze i Nysie, oraz rozbieżności, jakie pojawiły się w łonie aliantów. Ponieważ występowały dwie rzeki Nysy o tej samej nazwie, Nysa Kłodzka i Nysa Łużycka, mogło to doprowadzić do pewnych nieporozumień. Na podstawie dostępnych materiałów, wydaje się, że decyzja o przesunięciu granicy dalej na zachód zapadła niemalże jednoosobowo. To właśnie radziecki przywódca Józef Stalin była tą osobą, której zależało na takim ruchu. Sprzeciwiając się postawie pozostałych aliantów. Zwłaszcza wobec Winstona Churchilla, który zdecydowanie sprzeciwiał się przesunięciu granicy na Nysę Łużycką. Po wojnie miał powiedzieć.

„Nigdy nie zgodziłbym się na Nysę Łużycką i odkładałem ten punkt do momentu ostatecznej konfrontacji.”

Poniżej moja mapa użyta w filmie. Zaznaczone są na niej rzeki: Odra, Nysa Kłodzka i Nysa Łużycka. Widać, jak duży obszar mieści się między dwoma Nysami. Do dystans około 200 km. Gdyby granica została oparta na Nysie Kłodzkie, z obszaru Polski odpadłby jeden z bardziej uprzemysłowionych i bogatych w surowce terenów.

Odra, Nysa Kłodzka i Łużycka – Ustalanie zachodniej granicy Polski

A oto poniżej archiwalna radziecka mapa ujawniona z rosyjskich archiwów. Pochodzi ona prawdopodobnie z lata 1944 roku. Zaznaczone linie zachodniej granicy Polski przebiegają wzdłuż Odry i Nysy Łużyckiej. Prawdopodobnie zostały nakreślone przez samego Stalina. Jednak już na tej mapie można zauważyć, że granica na Nysie Kłodzkiej została przekreślona i przeniesiona kawałek dalej na zachód. Prawdopodobnie na rzekę Oława. Świadczy to o tym, że już wtedy Stalin rozważał przesunięcie polskiej granicy dalej na zachód. Niestety nie mam pliku w lepszej rozdzielczości.

Radziecka mapa Polski z nowymi granicami – Lato 1944 rok

Na tej samej mapie można również zauważyć, że trochę inaczej została wytyczona południowa granica z Czechosłowacją. Obecnie z Republiką Czeską. Widzimy wyraźnie odcięte kreskami Ziemię Kłodzką oraz fragment obszaru położonego na Górnym Śląsku z Leobschütz (Głubczycami) i Ratibor (Raciborzem). Na filmie wspominam także o mało znanym konflikcie granicznym, który wybuchł tuż po wojnie pomiędzy Polską a Czechosłowacją. O tym sporze granicznym możemy przeczytać w artykule Newsweeka, który załączam na dole bibliografii.

Odcięta Ziemia Kłodzka i Górny Śląsk w rejonie Głubczyc i Raciborza

Ostatecznie jednak Stalin zdecydował się na oparcie zachodniej granicy Polski na Odrze i Nysie Łużyckiej. Poniekąd wymusił to na pozostałych sojusznikach. Zachodni alianci w końcu przystali na stanowisko Stalina, ale odroczyli ostatecznie uznanie takiej granicy do czasu zwołania konferencji pokojowej. A ta z powodu rozpadu Wielkiej Trójki już nigdy się nie odbyła. Oczywiście Stalin nie podjął tej decyzji z sympatii do Polaków. Chciał w ten sposób osiągnąć kilka celów. W moim filmie wymieniam trzy.

• Zantagonizowanie przyszłych stosunków między Polską a Niemcami. Na dobrych relacjach Rosjanom nigdy nie zależało.
• Uzależnienie Polski od Związku Radzieckiego. W praktyce tylko ZSRR mógł być gwarantem takiej granicy.
• Przesiedlając ludność polską i niemiecką, Stalin rozbił i osłabił społeczności nacechowane nacjonalizmem. Potencjalnie wrogie wobec komunistycznych planów i ideologii.

Clement Attlee, Harry Truman i Józef Stalin w Poczdamie

Zalążki polskiej administracji

Zanim jeszcze rozpoczęła się konferencja aliantów w Poczdamie, dochodzi o tak zwanych pierwszych „dzikich wypędzeń”. Nowe polskie jednostki administracyjne, rozpoczynają akcje wysiedlania ludności niemieckiej. Oto jeden z zachowanych rozkazów, który pochodzi z miejscowości Bad Salzbrunn, dziś Szczawno-Zdrój. Tłumaczenie tego rozkazu możemy znaleźć na łamach portalu dolny-slask.org.pl.

Rozkaz wysiedlenia ludności niemieckiej w Bad Salzbrunn (dziś Szczawno-Zdrój)

Do Wrocławiu już 9 maja 1945 roku, dzień po ogłoszeniu pokoju w Europie, przybyła polska delegacja. Razem z pierwszym powojennym prezydentem Wrocławia Bolesławem Drobnerem. Zalążki nowej polskiej administracji działają w pośpiechu i zaczynają przejmować ocalałe budynki. Dzieje się to jeszcze przed oficjalnym powołaniem Polskiego Rządu Jedności Narodowej. Polscy urzędnicy, którzy pojawili się w zniszczonym Wrocławiu, prowadzą typową politykę faktów dokonanych. Działają bez mandatu międzynarodowego, opierając się jedynie na decyzjach sowieckich mocodawców.

Bolesław Drobner we Wrocławiu – Historia Zachodniej Granicy Polski

Na potrzeby filmu, a dokładnie miniaturki, przygotowałem jedno pokolorowane archiwalne zdjęcie. Jedna z bardziej rozpoznawalnych fotografii związanych z utrwalaniem zachodnich granic Polski. Zdjęcie przedstawia żołnierzy 1. Armii Wojska Polskiego, którzy montują słupek graniczny przy Odrze w 1945 roku. Raczej nie ma wątpliwości, że zdjęcie to zostało zaaranżowane i miało wymiar propagandowy.

Żołnierze 1. Armii WP – Film o historii zachodniej granicy Polski

Pokolorowane zdjęcie żołnierzy 1. Armii WP

Sytuacja powojenna

W moim filmie poruszam również sytuację polityczną i międzynarodową, która miała miejsce po wojnie. Praktycznie, aż do lat 70-tych władze PRLu nie były pewne trwałości przyłączenia Ziem Odzyskanych. Ta sytuacja zmieniła się dopiero wraz z wizytą Willego Brandta, podczas której doszło do podpisania układu normalizującego kwestię zachodniej granicy Polski. Jeżeli mówimy o wizycie kanclerza RFN, nie mogło zabraknąć również historycznego gestu pod pomnikiem Bohaterów Getta w Warszawie.

Willy Brandt klęczy pod pomnikiem w Warszawie – Źródło: commons.wikimedia.org

Podpisanie układu wywołało spore kontrowersje w Niemczech, które były wtedy mocno podzielone politycznie. Warto jeszcze uzupełnić informacje, które podaję na filmie. Niemiecki Trybunał Konstytucyjny odrzucił skargę na podpisany układ. Uznał dokument za zgodny z konstytucją. Jego treść zinterpretował jednak, że nie jest ona uznaniem nowych granic, ale przyjęciem do wiadomości przez RFN stanu faktycznego oraz zobowiązaniem się do niepodejmowania działań w celu jego zmiany. Tak więc po zjednoczeniu Niemiec wymagane było podpisanie kolejnego porozumienia w roku 1990, które to ostatecznie potwierdziło przebieg nowych granic.

Sceny do filmu

Taka ciekawostka, duża część scen do filmu została nakręcona na trójstyku granic Polski, Czech i Niemiec. Polecam odwiedzenie tego miejsca. Na poniższym zdjęciu widać Nysę Łużycką rozdzielającą Polskę i Niemcy.

Trójstyk granic Polski, Czech i Niemiec

BIBLIOGRAFIA

1. „Dolny Śląsk Monografia Historyczna” – pod redakcją Wojciecha Wrzesińskiego
2. „Mikrokosmos” – Norman Davies
3. „Dyplomacja” – Henry Kissinger

STRONY WWW, GRAFIKI, ZDJĘCIA

1. http://www.historia.uwazamrze.pl/artykul/858278 – Bogdan Musiał
2. http://www.dw.de/padł-na-kolana-bo-poczuł-że-wieniec-nie-wystarczy/a-6300666
3. http://www.dw.de/niewyjaśniona-zagadka-uklęknięcia-williego-brandta-w-warszawie/a-6273886
4. http://swiat.newsweek.pl/w–newsweeku-historii—wojna-polsko-czeska-1945-roku,105309,1,1.html
5. http://pl.wikipedia.org/wiki/Konferencja_teherańska
6. http://pl.wikipedia.org/wiki/Konferencja_poczdamska
7. http://pl.wikipedia.org/wiki/Ziemie_Odzyskane

ARCHIWALNE ZDJĘCIA

1. Zdjęcia Wrocławia, Legnicy i żołnierzy Armii Czerwonej
   http://dolny-slask.org.pl
2. Das Bundesarchiv
3. Zdjęcie żołnierzy z Ziemi Kłodzkiej
   http://ioh.pl/artykuly/pokaz/konflikt-graniczny-polskoczechosowacki-w-latach,1076/
4. Zdjęcie Repatrianci
   http://schwiebus.pl/articles.php?id=171

Zobacz także: Pytania i odpowiedzi – Historia granic Polski

Artykuł Film o historii zachodniej granicy Polski pochodzi z serwisu Eloblog.