Spisz i zastaw spiski

Żeby nakreślić choć odrobinę losy Zamku Lubowla, nie można nie wspomnieć o Spiszu – historycznym regionie rozciągającym się w górnym dorzeczu Popradu i Hornadu. Dziś Spisz przedzielony jest granicą polsko-słowacką i w większości znajduje się na terenie Słowacji, a tylko jego mały fragment leży we współczesnych granicach Polski. To właśnie część Spisza, m.in. wraz z Zamkiem Lubowla, przez 360 lat znajdowała się w zastawie u polskich królów i zarządzali nią polscy starostowie. Jak do tego doszło?

W 1412 roku król polski Władysław Jagiełło wypłacił ówczesnemu królowi niemieckiemu i węgierskiemu Zygmuntowi Luksemburskiemu 37 tys. kop srebrnych groszy praskich. Wypłata ta, będąca de facto formą pożyczki, przekazana została na Zamku Dunajec w Niedzicy, również znajdującym się historycznie na Spiszu. Jako zabezpieczenie pożyczki Zygmunt Luksemburski przekazał stronie polskiej wydzielone fragmenty Spisza, obejmujące 16 miast wraz z przynależnymi dobrami. W ramach zastawu, który przeszedł do historii jako tzw. zastaw spiski, znalazły się m.in. miasta Lubowla, Podoliniec i Gniazda. Tereny przekazane polskiemu królowi nie miały zwartego charakteru, a raczej przybrały formę kilku porozrzucanych enklaw znajdujących się na obszarze Królestwa Węgierskiego. Pożyczka ta nigdy nie została jednak spłacona, a zastaw spiski formalnie wchodziły w obszar I Rzeczypospolitej aż do jej rozbiorów.

Zamek Lubowla – Zamek Lubowelski

Zamek Lubowla, zwany również lubowelskim zamkiem (słow. Ľubovniansky hrad), położony jest na słowackiej części Spiszu. Od wieków budowla góruje nad niżej położonym miastem Stara Lubowla (słow. Stará Ľubovňa). Zamek Lubowla został wybudowany na przełomie XIII/XIV wieku z polecenia króla węgierskiego Andrzeja III. Pierwsza pisemna wzmianka o warowni pochodzi z 1311 roku. Po przekazaniu królowi polskiemu zastawu spiskiego (od 1412 roku) zamek stał się siedzibą polskich starostów, którzy z zamku zarządzali całym zastawem. Od tego momentu rozpoczął się polski okres w historii warowni. Jednym z pierwszych starostów (od 1420 roku) był słynny rycerz z Garbowa Zawisza Czarny. Pod koniec XVI wieku, z polecenia króla polskiego Zygmunta II Augusta, zamek został przebudowany w stylu renesansowym. W 1591 roku starostą spiskim został Sebastian Lubomirski. Ród Lubomirskich przez cztery pokolenia zarządzał zamkiem i zastawem. W czasie potopu szwedzkiego na zamku były przechowywane polskie klejnoty koronacyjne, schowane przed najazdem szwedzkim. Wielokrotnie na zamku gościli polscy królowie, np. w czasie powrotu ze zwycięskiej odsieczy wiedeńskiej zatrzymał się tu król Jan III Sobieski.

Zamek Lubowla był siedzibą polskich starostów aż do I rozbioru Polski w 1772 roku, przez 360 lat. W wyniku rozbioru zamek jak i okoliczne tereny zostały włączone do ziem Habsburgów, a zastaw spiski został zniesiony. W 1825 roku zamek nabyła węgierska rodzina Raiszów, która posiadała obiekt do 1880 roku. Od 1882 roku Zamek Lubowla był własnością polskich magnatów Zamoyskich. W rękach Zamoyskich zamek pozostał aż do 1945 roku. Po zakończeniu II wojny światowej obiekt został przejęty przez rząd Czechosłowacji.

Zamek Lubowla udostępniony jest na co dzień do zwiedzania. Bardzo przychylnie nastawiony jest również do polskich turystów, których przyciąga nie tylko bliskie położenie od granicy, ale i również wspólna historia. W momencie, kiedy ja zwiedzałem zamek (lato 2020 roku), można go było zwiedzać swobodnie bez przewodnika z wydrukowanym w języku polskim planem i opisem. Na zwiedzanie zamku i skansenu spokojnie można poświęcić pół dnia.

Mapa Zamku Lubowla

Artykuł Zamek Lubowla na Spiszu – Słowacki zamek z polską historią pochodzi z serwisu Eloblog.

Nie brakuje w Polsce miejsc pięknych i urokliwych. Położone w dolinie Dunajca czorsztyński i niedzicki zamek, dawniej po obu stronach strzegące granicy polsko-węgierskiej, należą do jednych z najcenniejszych krajobrazów kulturowych Polski. Razem z wybudowanym w XX wieku sztucznym zbiornikiem, zwanym Jeziorem Czorsztyńskim, stanowią dziś prawdziwe skarby turystyczne regionu.

Zamek Dunajec w Niedzicy

Zamek w Niedzicy, zwany również Zamkiem Dunajec, położony jest we wsi Zamek-Niedzica na prawym brzegu Jeziora Czorsztyńskiego (patrząc w kierunku biegu Dunajca). Powszechnie podaje się, że zamek wybudowany został w I połowie XIV wieku przez ród Berzeviczych, jako warownia broniąca północnej granicy Węgier. Pierwsza pisemna wzmianka o obiekcie pochodzi z 1325 roku. Wzniesiono wówczas zamek górny, który być może stanął w miejscu istniejącego już wcześniej drewniano-ziemnego grodu. Przez wieki zamek pozostawał we władaniu węgierskich rodów. W 1412 roku na zamku miała miejsce wypłata 37 tys. kop srebrnych groszy praskich królowi niemieckiemu i węgierskiemu Zygmuntowi Luksemburskiemu przez króla polskiego Władysława Jagiełłę. Jako zastaw (zabezpieczenie) za pożyczkę Zygmunt Luksemburski przekazał stronie polskiej część Spiszu z 16 miastami, tzw. zastaw spiski. Zastaw nie obejmował Zamku Dunajec, który pozostał dalej w rękach Węgrów. W późniejszych wiekach zamek był kilkukrotnie rozbudowywany i przebudowywany. Ważniejsza rozbudowa miała miejsce za czasów Jerzego Horwath’a pod koniec XVI wieku, kiedy wzniesiono zamek średni i przebudowano zamek dolny. Wówczas Zamek Dunajec nabrał charakteru renesansowej rezydencji.

Po zakończeniu I wojny światowej zamek w Niedzicy znalazł się na terytorium II Rzeczpospolitej. Do 1945 roku był własnością węgierskiej rodziny Salamonów (w zamku mieszkali do 1943 roku). Po zakończeniu wojny zdewastowany Zamek Dunajec został przejęty przez Skarb Państwa. W 1949 roku zamek został przekazany Stowarzyszeniu Historyków Sztuki, na obiekcie rozpoczęto również prace restauratorskie i konserwatorskie. Obecnie zamek udostępniony jest do zwiedzania i pozostaje jedną z największych atrakcji Jeziora Czorsztyńskiego i Spiszu.

Zamek w Czorsztynie

Zamek w Czorsztynie położony jest na drugim brzegu jeziora, naprzeciw Zamku Dunajec. Zamkowe kalendarium podaje, że już w XIII wieku istniał w tym miejscu gród o nazwie Wronin, którego wzniesienie należy wiązać z akcją kolonizacyjną ziemi sądeckiej zapoczątkowaną przez księżną Kingę (żonę Bolesława Wstydliwego). Na przełomie XIII/XIV wieku miała powstać również cylindryczna wieża typu stołp (już nieistniejąca). Pierwsza pisemna wzmianka o zamku pochodzi z 1320 roku. Około 1320–1335 roku warownia została przejęta przez króla Władysława Łokietka lub jego syna Kazimierza Wielkiego, a ten ostatni rozbudował ją przekształcając w pełnoprawny murowany zamek. Budowę murowanego zamku należy wiązać z zabezpieczeniem południowej granicy Królestwa Polskiego, kontrolą doliny Dunajca i przebiegających szlaków handlowych. Od tego momentu warownia stała się zamkiem królewskim, obsadzanym przez króla zaufanym starostą. Jak inne tego typu budowle, również i zamek w Czorsztynie był kilkukrotnie przebudowywany. Te ważniejsze miały miejsce w latach 1472–1488 (za króla Kazimierza Jagiellończyka), 1616–1643 (za starosty Jana Baranowskiego) i 1667–1680 (za starosty Otto Fryderyka Felkersamba). W czasie I rozbioru Polski zamek został przejęty przez Austriaków. W 1790 roku od uderzenia pioruna wybuchł pożar, który zapoczątkował stopniowe popadanie zamku w ruinę.

Do 1945 roku zamek w Czorsztynie był w rękach rodziny Drohojowskich, których dobra po wojnie zostały znacjonalizowane. Od 1989 roku właścicielem zamku został Pieniński Park Narodowy, a w 1996 roku obszar wokół zamku formalnie włączono do parku. Dziś odrestaurowane ruiny czorsztyńskiego zamku są udostępnione do zwiedzania.

Jezioro Czorsztyńskie – Zapora i zbiornik Niedzica-Czorsztyn

Budowa zapory wodnej i zespołu zbiorników na Dunajcu na zawsze zmieniła okoliczny krajobraz. Pierwsze pomysły spiętrzenia wód Dunajca pojawiły się już na początku XX wieku. Wówczas były konsultowane ze znanym i cenionym hydrotechnikiem Gabrielem Narutowiczem (przyszłym pierwszym prezydentem II RP). W dwudziestoleciu międzywojennym ponownie wrócono do koncepcji budowy zapory, głównie ze względu na powodzie nawiedzające Podhale. Zbiornik i zapora miały stanowić ochronę przeciwpowodziową dla doliny Dunajca. Nie zostały one jednak zrealizowane ze względu na wybuch wojny. Do pomysłów powrócono w 1964 roku. Od samego początku budowa zapory borykała się z wieloma problemami i kilkukrotnie zmieniano jej założenia projektowe. Budziła również sporo kontrowersji ze względu na zbytnią ingerencję w środowisko, konieczność wysiedlenia części ludności i zalania okolicznych wsi. Ostatecznie prace rozpoczęto w 1975 roku, a jej budowę ukończono dopiero w 1997 roku. W wyniku osadzenia zapory powstał zbiornik Czorsztyn-Niedzica, zwany potocznie Jeziorem Czorsztyńskim, o całkowitej pojemności 234,5 mln m3. Poniżej ulokowano drugą, mniejszą zaporę, tworząc zbiornik Sromowce Wyżne. Przy zaporach wybudowano również elektrownie wykorzystujące moc spiętrzonej wody Dunajca.

Do dziś ciężko jest jednoznacznie ocenić powstanie zapory i sztucznego zbiornika. Do korzyści należy zaliczyć ochronę przeciwpowodziową, wykorzystanie potencjału energetycznego rzeki i uregulowanie poziomów wody Dunajca. Powstanie Jeziora Czorsztyńskiego na pewno również zwiększyło atrakcyjność turystyczną okolicznych terenów. Natomiast do skutków negatywnych należy zaliczyć zniszczenie naturalnego i kulturowego krajobrazu doliny Dunajca, likwidację zachodnich obrzeży Pienińskiego Parku Narodowego, a także powstanie dróg i przesyłowych linii energetycznych ingerujących w środowisko. Podczas budowy zbiornika zlikwidowano również część wielowiekowego osadnictwa wiejskiego, których fragmenty miały znaleźć się na dnie jeziora, m.in. przesiedlono jedną całą wieś Maniowy, zalaniu uległ również zespół dworski w Czorsztynie położony poniżej zamku.

Pomimo wszystko powstanie kontrowersyjnego zbiornika dodaje smaczku historii tych terenów, których i tak burzliwe losy nasyciły region niezwykłymi zabytkami. Zabytkami położonymi w otoczeniu pięknej przyrody i urokliwych krajobrazów.

Mapa okolicy zamków w Niedzicy i Czorsztynie

Artykuł Dwa zamki i jezioro – Niedzica i Czorsztyn pochodzi z serwisu Eloblog.

Zamek w Pińczowie

Początki historii pierwszego murowanego Zamku w Pińczowie sięgają przełomu XIV/XV wieku. W latach 20. XV wieku zamek został kupiony przez biskupa krakowskiego Zbigniewa Oleśnickiego. Nowi właściciele w miejscu starego zamku wznoszą nowy obiekt, którego budowa – według Jana Długosza – miała trwać aż 30 lat. W drugiej połowie XVI wieku zamek stał się własnością rodu Myszkowskich, którzy dokonali przebudowy obiektu, nadając mu charakter późnorenesansowej rezydencji. W czasie potopu szwedzkiego zamek został zajęty przez wojska króla Karola X Gustawa. Z tego też okresu pochodzą szwedzkie ryciny, które w dużym stopniu posłużyły do stworzenia komputerowej wizualizacji zamku. Ostatecznie Zamek w Pińczowie przestał istnieć pod koniec XVIII, kiedy został rozebrany przez ostatnich właścicieli.

Zamek w Pińczowie na szwedzkiej rycinie z 1657 roku – Autor: Erik Dahlbergh

Wizualizacja Zamku w Pińczowie

Zapraszam do oglądania niezwykle szczegółowej wizualizacji Zamku w Pińczowie stworzonej przez Mateusza Staniszewa. Prace nad przygotowaniem rekonstrukcji zamku trwały ponad dwa lata. Ich wynikiem jest stworzenie 21 fotorealistycznych grafik ukazujących cały Pińczowski Zespół Zamkowy w różnych ujęciach. Oprócz samego głównego zamku wizualizacja uwzględnia również reprezentacyjne przedzamcze, zwierzyniec, ogród, baszty i fortyfikacje. Stworzone grafiki zostały przekazane do Muzeum Regionalnego w Pińczowie. Tak oto autor sam pisze o swoim projekcie:

„Poprzez ten projekt chciałem m.in. odświeżyć pamięć o tej budowli, i sprawić, że być może teren doczeka się ciekawych planów rewitalizacyjnych i kompleksowych badań archeologicznych, które do tej pory objęły zaledwie 10% całego terenu. A także wzbogacić kolekcję Muzeum o takie dodatkowe materiały.”

Wizualizacja Zamku w Pińczowie – Autor: Mateusz Staniszew

↑ DUŻA ROZDZIELCZOŚĆ ↑

Po rozbudowach zespół zamkowy zajmował spory teren – Autor: Mateusz Staniszew

↑ DUŻA ROZDZIELCZOŚĆ ↑

Wizualizacja Zamku w Pińczowie – Autor: Mateusz Staniszew

↑ DUŻA ROZDZIELCZOŚĆ ↑

Zamek w Pińczowie – Autor: Mateusz Staniszew

↑ DUŻA ROZDZIELCZOŚĆ ↑

Zamek w Pińczowie – Autor: Mateusz Staniszew

↑ DUŻA ROZDZIELCZOŚĆ ↑

Wizualizacja Pińczowski Zespół Zamkowy – Autor: Mateusz Staniszew

↑ DUŻA ROZDZIELCZOŚĆ ↑

Zamek w Pińczowie – Autor: Mateusz Staniszew

↑ DUŻA ROZDZIELCZOŚĆ ↑

Więcej zdjęć, a także szczegółowe informacje dotyczące projektu znajdują się na stronie www.zamekpinczow.pl.

Autorem wszystkich grafik jest Mateusz Staniszew.

Artykuł Komputerowa rekonstrukcja Zamku w Pińczowie pochodzi z serwisu Eloblog.

Stara mapa Królestwa Polskiego

Prezentowana mapa Królestwa Polskiego, przechowywana w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej im. Jerzego Giedroycia, została poddana gruntownym pracom konserwatorskim. Prace objęły m.in. czyszczenie, dezynfekcję i uzupełnienie ubytków mapy. Po ich wykonaniu całość została zdigitalizowana i w formie cyfrowej udostępniona na stronie biblioteki.

Jak czytamy na łamach Biblioteki Uniwersyteckiej:

„Jest to pierwsza, pełna mapa przedstawiająca terytorium Królestwa Polskiego w granicach ustalonych na kongresie wiedeńskim w 1815 r. Utworzone tego roku Królestwo, związane unią personalną z Cesarstwem Rosyjskim, miało własną konstytucję zapewniającą mu odrębność państwową, własny sejm, sądownictwo i armię. […] Prace nad „Topograficzną kartą Królestwa Polskiego” rozpoczęto w 1822 r. […]”

Prezentowany arkusz mapy jest wydaniem IV, pochodzącym z około 1863 roku.

Mapa Królestwa Polskiego, wydanie z 1863 roku – Źródło: Biblioteka Uniwersytecka w Białymstoku

Zdigitalizowana mapa dostępna jest pod tym linkiem.

Po kliknięciu w link powinna wyświetlić się nowa strona z głównym skorowidzem mapy. Następnie na skorowidzu należy wybrać interesujący nas arkusz (prostokąt). Arkusze mapy wyświetlane są w formie webowej, ale istnieje również możliwość pobrania poszczególnych arkuszy w postaci pliku TIF. Plik taki można otworzyć np. za pomocą Photoshopa. Mapa udostępniona jest w tzw. domenie publicznej, w związku z tym można z niej do woli korzystać.

Przykładowy arkusz mapy z obszarem wokół Warszawy

Artykuł Stara mapa Królestwa Polskiego z 1863 roku pochodzi z serwisu Eloblog.

Przez tyle lat poszczególne ziemie należały do Polski

Na fanpage’u Kartografia Ekstremalna została umieszczona bardzo ciekawa mapa, informująca o czasie przez jaki dany obszar należał do państwa polskiego. Autorem tego opracowania jest Piotr Kwaczyński. Mapa wzbudziła spore zainteresowanie wśród internautów, dlatego umieszczam ją również na moim blogu. Od razu rzuca się w oczy brak obszarów należących dawniej do Wielkiego Księstwa Litewskiego, będącego przez długi czas w unii z Koroną Królestwa Polski. Na fanpage’u wywiązała się ciekawa dyskusja w tym temacie. Odrębność państw została oficjalnie zniesiona dopiero na mocy Konstytucji 3-go Maja.  Cóż, autor grafiki przyjął sobie takie, a nie inne kryteria opracowania swojej mapy. Osobiście uważam, że są one ciekawe, a być może nawet ciekawsze, gdyż możemy zobaczyć obszary należące dawniej do państwa polskiego z trochę innej perspektywy, niż z tej, którą pamiętamy ze szkolnych map.

Przez tyle lat poszczególne ziemie należały do Polski – Autor: Piotr Kwaczyński

Mapa w większej rozdzielczości (2048×1150) dostępna jest pod tym linkiem.

Zobacz także:

• Interaktywna mapa przedwojennych granic II Rzeczypospolitej
• Niezwykła stara mapa Polski z 1570 roku

Artykuł Przez tyle lat poszczególne ziemie należały do Polski pochodzi z serwisu Eloblog.

Stara mapa Polski z 1683 roku

Stara mapa Królestwa Polski i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Dodatkowo na mapie naniesione są Prusy Książęce, Kurlandia i Semigalia (wówczas lenno Rzeczpospolitej) oraz sąsiednie przyległe tereny. Mapa została wydana 1683 roku w Londynie przez Williama Berry’ego (1639-1718). Pierwotnie opracowana została przez znanego francuskiego kartografa Nicolasa Sansona. Oprócz podziału administracyjnego na mapie naniesiona jest także rzeźba terenu wykonana metodą kopczykową.

Oryginalny angielski tytuł mapy: „Territories of the Crown of Poland subdivided into their severall palatinates which comprehends the Kingdom of Poland, the Great Dukedom of Lithuania, the Dukedoms of Prussia, Samogitia, Mazovia, the provinces of Volhynia, and of Podolia, in which is comprehended Ukrain or the country of Cosaques”.

Angielska stara mapa Polski z 1683 roku – Autor: William Berry / Nicolas Sanson

Mapa Polski z 1683 roku w innej wersji kolorystycznej – Autor: William Berry / Nicolas Sanson Źródło: Uniwersytet Yale

Mapa w pełnej rozdzielczości dostępna jest w dwóch źródłach:

• w zbiorach Biblioteki Narodowej na serwisie polona.pl
• w zdigitalizowanych zbiorach Uniwersytetu Yale

Oba wyżej wymienione zbiory przedstawiają tę samą mapę Polski, ale w różnych wersjach kolorystycznych. Istnieją też różnice w rozdzielczości skanów mapy. Mapa zamieszczona w zbiorach Uniwersytetu Yale posiada lepszą rozdzielczość i tym samym bardziej czytelne nazwy miejscowości.

Artykuł Angielska stara mapa Polski z 1683 roku pochodzi z serwisu Eloblog.

10 fascynujących historycznych map Polski

Zapraszam do mojego zestawienia 10 interesujących historycznych map przedstawiających Polskę w ciekawy sposób oraz w różnych okresach. Zestawienie uszeregowane chronologicznie. Większość map dostępna jest w dużej rozdzielczości.

1. Stara mapa Polski z 1570 roku

Zacznę od mapy, którą już kiedyś opublikowałem na moim blogu, a która to wzbudziła niemałe zainteresowanie. Mapa Polski z II połowy XVI wieku, autorstwa duchownego i kartografa Wacława Grodeckiego. W tamtych czasach była do najdokładniejsza mapa Królestwa Polskiego. Mapa jest bardzo szczegółowa i możemy dostrzec wiele współcześnie nam znanych miast i grodów, które już wtedy istniały. Sprawdź, czy Twoja miejscowość została również zaznaczona.

Więcej na temat mapy oraz jej wersja w pełnej rozdzielczości (5252×4156) dostępna jest w tym artykule.

Stara mapa Polski z 1570 roku – 10 Fascynujących Historycznych Map Polski

2. Mapa Rzeczpospolitej Obojga Narodów z 1715 roku

Archiwalna mapa Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego pochodząca z początków XVIII wieku. W tytule opis po łacińsku: „Regni Poloniae Magnique Ducatus Lithuaniae”. Autorem tej mapy jest pochodzący z Norymbergi duchowny i kartograf Johann Baptiste Homann. Jej datowanie określa się na rok 1715. Mapa jest bardzo szczegółowa, tak więc zachęcam do jej przeglądania w pełnej rozdzielczości. Można dostrzec wiele miejscowości, również na tzw. dzisiejszych Ziemiach Odzyskanych.

Mapa w pełnej rozdzielczości (6330×5677) dostępna jest pod tym linkiem.

Mapa Rzeczpospolitej Obojga Narodów z 1715 roku – Źródło: polona.pl / Biblioteka Narodowa

3. Angielska mapa rozbiorów Polski z 1799 roku

Angielska mapa przedstawiająca podział i rozbiór Rzeczpospolitej Obojga Narodów dokonany w latach 1772-1795 przez Rosję, Prusy i Austrię. Mapa jest bardzo szczegółowa i można dostrzec wiele miast i miejscowości. Prezentowana mapa została wydana, jako II edycja w Londynie w roku 1799. Kolorem pomarańczowym zaznaczono ziemie przyłączone do Rosji, zielonym do Austrii, a żółtym plus Pomorze i Warmię – do Prus.

Mapa w pełnej rozdzielczości (6330×5677) dostępna jest pod tym linkiem.

Angielska mapa rozbiorów Polski z 1799 roku – 10 Fascynujących Historycznych Map Polski

4. Mapa ludności polskiej z 1916 roku

Mapa rozsiania ludności polskiej, sporządzona na podstawie spisu władz okupacyjnych w roku 1916. Niech Was nie zwiedzenie rok 1916 podany w nagłówku mapy, bowiem została ona sporządzona później, już po zakończeniu I wojny światowej. W objaśnieniu są przypisane granice okręgów wyborczych z Sejmu Ustawodawczego z grudnia 1918 roku. Po prostu wydawca oparł sporządzenie mapy na wcześniejszych danych. Sama mapa zapewne była przydatna w ustalaniu nowych granic odrodzonej po wojnie Rzeczypospolitej Polskiej.

Mapa w pełnej rozdzielczości (6000×5457) dostępna jest pod tym linkiem.

Mapa ludności polskiej z 1916 roku – 10 Fascynujących Historycznych Map Polski

5. Mapa zjednoczonej Polski z 1918 roku

Kolejna mapa pochodząca z okresu po zakończeniu I wojny światowej. Koncepcja wytyczenia granic państwowych, opracowana przez Wiktora Skargę-Dobrowolskiego. Nie wiem, na jakie polecenie została ona opracowana, ale ostatecznie państwo polskie uformowało swoje granice w nieco odmiennej formie. Polska na tej koncepcji jest znacznie mniejsza od faktycznych granic II RP, mniejsza o około 100 tys. km². Zwraca uwagę zachodnia granica Polski wytyczoną w głąb Śląska, Wielkopolski oraz Tatr.

Mapa w pełnej rozdzielczości (2214×3163) dostępna jest pod tym linkiem.

Mapa zjednoczonej Polski z 1918 roku – 10 Fascynujących Historycznych Map Polski

6. Mapa samochodowa Polski z 1936 roku

Kiedy już udało się wytyczyć nowe granice Polski, należało przystąpić do żmudnego procesu scalania ziem zaborczych, rozwiniętych gospodarczo w różnym stopniu. Jednym z elementów była również infrastruktura. Poniższa mapa prezentuje stan dróg po 18 latach od odzyskania niepodległości. Mapa została wydana przez Polski Touring Klub. Można zauważyć dość duże różnice pomiędzy wschodnimi i zachodnimi częściami kraju. W województwach wschodnich np. poleskim i wołyńskim prawie nie ma normalnych dróg, większość to tylko drogi gruntowe.

Mapa w pełnej rozdzielczości (10146×11580) dostępna jest pod tym linkiem.

Mapa samochodowa Polski z 1936 roku – Źródło: touringklub.pl

7. Mapa turystyczna przedwojennej Polski

Nie samą pracą człowiek żyje, czasem trzeba się wybrać na odpoczynek. Oto ciekawa mapa prezentująca wybrane – domniemywam, że te ważniejsze – atrakcje turystyczne II Rzeczypospolitej Polskiej. Głównie zabytki, ratusze, zamki oraz pomniki przyrody. Miejsca na obszarach, które po wojnie pozostały w granicach Polski, pokrywają się mniej więcej ze współczesnymi. Na szczególną uwagę za to zasługują atrakcje na Kresach Wschodnich. Dziś już trochę zapomniane i utracone. W prawym dolnym rogu rozpisane są dostępne połączenia lotnicze. Dokładne datowanie mapy nie jest znane.

Mapa w pełnej rozdzielczości (1964×2048) dostępna jest pod tym linkiem.

Mapa turystyczna przedwojennej Polski – 10 Fascynujących Historycznych Map Polski

8. Mapa kolejowa Polski z 1952 roku

Schemat sieci kolejowej PKP wydany przez Ministerstwo Kolei i dołączany do urzędowego rozkładu jazdy pociągów. Mapa przedstawia stan sieci kolejowej na rok 1952/1953. Od razu rzucają się w oczy różnicę w zagęszczeniu sieci pomiędzy wschodem i zachodem kraju. Różnice są tak wyraźne, że można dostrzec przebieg dawnych granic zaborów, głównie pomiędzy zaborem rosyjskim i pruski (niemieckim). To właśnie różny stopień rozwoju ziem zaborczych doprowadził do takich dysproporcji. Dziś wiele z tych połączeń wybudowanych na dawnych ziemiach Cesarstwa Niemieckiego zostało zlikwidowanych.

Mapa w pełnej rozdzielczości (1800×1900) dostępna jest pod tym linkiem.

Mapa kolejowa Polski z 1952 roku – 10 Fascynujących Historycznych Map Polski

9. Plany zagospodarowania Polski do 1990 roku

PRLowskie plany zagospodarowania i koncepcji rozwoju gospodarczego Polski do roku 1990. Tak oto wyglądała ciekawa i niezwykle ambitna wizja rozwoju Polski sporządzona w latach 70-tych przez władze Polski Ludowej. Plany przewidywały rozwój konkretnych gałęzi przemysłu dla poszczególnych regionów kraju, wydobycie surowców mineralnych, budowy elektrowni, autostrad etc. Szczególnie w oczy rzuca się powstanie ogromnych aglomeracji miejskich. Duży awans czekał Dolny Śląsk i powstanie trzeciej pod względem wielkości aglomeracji wałbrzyskiej. Zapewne na plany intensywnego rozwoju tego regionu miało wpływ podpisanie w roku 1970 układu z RFN normalizującego przebieg zachodniej granicy Polski. Do tego momentu władze PRLu nie były pewne losów Ziem Odzyskanych, w związku z tym nie planowano wcześniej ich rozwoju – raczej systematyczny wyzysk.

Mapa w pełnej rozdzielczości (1100×1638) dostępna jest pod tym linkiem.

Plany zagospodarowania Polski do 1990 roku – 10 Fascynujących Historycznych Map Polski

10. Plan udziału Polski w III wojnie światowej

Mapa przedstawia planowany udział i rolę Polski podczas wybuchu III wojny światowej. Została sporządzona przez Sztab Generalny LWP w ramach ćwiczeń, prawdopodobnie pod koniec lat 70-tych ubiegłego wieku. Plany takie zostały także wykradzione przez płk. Ryszarda Kuklińskiego i przekazane Amerykanom, w ramach jego działalności wywiadowczej na rzecz NATO. Mapa przedstawia użycie broni atomowej na terytorium państw Układu Warszawskiego, w tym również Polski. Szczególnie interesujący jest udział Ludowego Wojska Polskiego w natarciu w kierunku na północne Niemcy. Mapa przedstawia sytuację i położenie wojsk na dzień 18 od wybuch wojny.

Mapa w pełnej rozdzielczości (5000×4245) dostępna jest pod tym linkiem.

Plan udziału Polski w III wojnie światowej – 10 Fascynujących Historycznych Map Polski

Zobacz także: Pierwsza powojenna mapa Polski z 1945 roku

Artykuł 10 fascynujących historycznych map Polski pochodzi z serwisu Eloblog.

Ta niezwykle stara mapa Polski pochodzi XVI wieku. W jej lewym dolnym rogu widzimy datowanie zapisane rzymskimi cyframi MDLXX, co odpowiadałoby rokowi 1570. Przede wszystkim zaskakuje jej spora dokładność, oczywiście jak na tamte czasy. Zachwyca mnogość zaprezentowanych miejscowości. Można też zauważyć, że mapa złożona jest z dwóch części: zachodniej i wschodniej. Mapa dostępna jest w dużej rozdzielczości (5252×4156), można ją otworzyć pod tym linkiem.

Niezwykła stara mapa Polski z 1570 roku – Autor: Wacław Grodecki

W lewym dolnym rogu, oprócz daty, widzimy również zapisanego po łacinie autora mapy „Authore Venceslao Grodecio Polono”. Autorem tym jest Wacław Grodecki herbu Radwan. Urodzony około 1535 roku duchowny katolicki i kartograf. Omawiana mapa jest w zasadzie odbitką sporządzoną w 1570 roku, na podstawie mapy Wacława Grodeckiego wydanej około 1558 roku. Była to najnowocześniejsza i najdokładniejsza mapa Królestwa Polskiego w tamtych czasach. Niektóre źródła w Internecie podają również datowanie mapy na rok 1562, ale z tego co się zorientowałem, jest to błędna informacja.

Authore Venceslao Grodecio Polono

Wacław Grodecki – Autor omawianej mapy

Przyjrzyjmy się kilku ciekawym regionom przedstawionym na tej starej mapie Polski. Tak oto prezentuje się ujście Wisły, Gdańsk i Mierzeja Helska.

Stara mapa Polski – Ujście Wisły, Gdańsk i Mierzeja Helska

A tak oto prezentuje się Małopolska, w środkowej części widać Kraków, po prawej Tarnów.

Stara mapa Polski – Małopolska i Kraków

W centralnej części mapy Mazowsze i Warszawa, do której stolicę przeniesiono dopiero w roku 1596.

Mazowsze i Warszawa

Poniżej widzimy fragment mapy z Wołyniem. W lewym dolnym rogu możemy zauważyć miejscowość Leopolis, czyli Lwów.

Fragment starej mapy – Wołyń

Artykuł Niezwykła stara mapa Polski z 1570 roku pochodzi z serwisu Eloblog.