Śledź przebieg rzek

Zachęcam do zapoznania się z webową aplikacją o nazwie River Runner Global, która służy do śledzenia przebiegu rzek. Wystarczy na wirtualnej mapie kliknąć dowolny punkt na mapie Ziemi, aby sprawdzić jaką drogę pokonuje woda do najbliższego morza lub oceanu. Aplikacja prześledzi przebieg kolejnych rzek, przez poszczególne mniejsze rzeki (dopływy), aż do głównej rzeki wraz z jej ujściem do morza lub oceanu. Tłem dla wizualizacji przebiegu rzek jest ortofotomapa oparta o Mapbox.

Jak podkreślają sami autorzy, aplikacja jest jeszcze w wersji beta. Faktycznie przebieg rzek i zlewisk w wielu miejscach budzi wątpliwość. Dużym minusem jest również to, że wiele mniejszych rzek (dopływów głównych rzek) nie ma swojej nazwy. Autorzy zachęcają do zgłaszania błędów. Można również sugerować nazwy „bezimiennych” rzek w aplikacji. Aplikacji należy więc traktować z dużą rezerwą. Wrzucam jako ciekawostkę do zabawy.

Aplikacja River Runner Global – LINK

Artykuł Aplikacja do śledzenia przebiegu rzek – Jaką drogę pokonuje woda? pochodzi z serwisu Eloblog.

Powódź z 1997 roku

W publikacji pt. „Wyjątkowe zdarzenia przyrodnicze na Dolnym Śląsku i ich skutki” pod redakcją Piotra Migonia, tak oto czytamy o przyczynach i skali powodzi tysiąclecia:

„Bezpośrednią przyczyną powodzi w 1997 r. były opady deszczu w dniach 5-9 lipca w trakcie ogólnie wilgotnego lata. Miały one największą wydajność 6, 7 i 8 lipca, przekraczając lokalnie sumę 500 mm. Maksymalne opady dobowe zanotowano wtedy nad czeskimi dopływami Odry: 230 mm w Ńancach i 214 mm w Rejvízie i Zlatych Horach (Ciszewski, Dubicki 2008). Po stronie polskiej zanotowano 200 mm w Międzygórzu, 214 mm w Głuchołazach (poza granicami województwa dolnośląskiego), 176 mm w Kamienicy i 160 mm w Lądku Zdroju. W Karpaczu wynosiły one 121 mm, w Jakuszycach 105 mm, Kowarach 100 m, Boguszowie 123 mm.” [str. 127]

W wyniku powodzi podtopionych zostało wiele miejscowości położnych na terenach górskich, w tym szczególnie dotkliwie te leżące na Ziemi Kłodzkiej. Zalane zostały także duże miasta m.in. Opole i Wrocław. W skutek powodzi zginęło łącznie 55 osób, a straty w samym tylko dorzeczu Odry oszacowano na 5,6 mld zł.

20 lat od Powodzi Tysiąclecia

Wspólnie z portalem dolny-slask.org.pl, na rocznicę powodzi tysiąclecia, przygotowałem galerię zdjęć zalanych miejscowości. Pod każdą nazwą miejscowości znajduje się kilka zdjęć, a na dole link do pełnej galerii umieszczonej na w/w portalu. W przypadku niektórych miejscowości są to tylko 2-3 zdjęcia, w innych przypadkach członkom stowarzyszenia Wratislaviae Amici udało się zgromadzić całkiem pokaźną kolekcję. Zgromadzone zdjęcia stanowią bezcenną pamiątkę dokumentującą walkę z żywiołem i skalę niszczycielskiej powodzi z 1997 roku.

Wratislaviae Amici – dolny-slask.org.pl

Kłodzko

Miejscowości położone na Ziemi Kłodzkiej były jednymi z tych, które jako pierwsze odczuły niszczycielską moc żywiołu w lipcu 1997 roku.

Powódź w Kłodzku – Most na ul. A. Grottgera – Źródło: dolny-slask.org.pl

Powódź w Kłodzku – Ul. Łużycka – Źródło: dolny-slask.org.pl

Powódź w Kłodzku – Widok na ul. A. Grottgera – Źródło: dolny-slask.org.pl

Powódź w Kłodzku – Ul. Zofii Stryjeńskiej – Źródło: dolny-slask.org.pl

WIĘCEJ ZDJĘĆ 

Ołdrzychowice Kłodzkie

Ołdrzychowice Kłodzkie – W tym miejscu była ulica i most – Źródło: dolny-slask.org.pl

Ołdrzychowice Kłodzkie – Ul. Kłodzka – Źródło: dolny-slask.org.pl

WIĘCEJ ZDJĘĆ

Lądek-Zdrój

Powódź w Lądku-Zdroju – Ul. Klonowa – Źródło: dolny-slask.org.pl

Powódź w Lądku-Zdroju – Ul. Klonowa i Zamenhofa – Źródło: dolny-slask.org.pl

Powódź w Lądku-Zdroju – Ul. Widok – Źródło: dolny-slask.org.pl

WIĘCEJ ZDJĘĆ

Nysa

W innych regionach nie było lepiej. W przypadku Nysy ponad 60% miasta znalazło się pod wodą.

Powódź w Nysie – Widok na rzekę z dachu kościoła św. Elżbiety – Źródło: dolny-slask.org.pl

Powódź w Nysie – Źródło: dolny-slask.org.pl

WIĘCEJ ZDJĘĆ

Opole

Fala kulminacyjna dotarła do Opola 10 lipca. Na zalanych osiedlach ludzie koczowali na dachach i balkonach wieżowców.

Powódź w Opolu – Źródło: dolny-slask.org.pl

Powódź w Opolu – Ul. Hallera – Źródło: dolny-slask.org.pl

Powódź w Opolu – Źródło: dolny-slask.org.pl

WIĘCEJ ZDJĘĆ

Wrocław

Tytaniczna walka z żywiołem rozegrała się o stolicę Śląska. Fala powodziowa dotarła do miasta 12 lipca. Zmobilizowani wrocławianie, słysząc o dramatycznych doniesieniach z innych miast, przystąpili do walki o ocalenie zabytkowej części Wrocławia.

Powódź we Wrocławiu – Skrzyżowanie ul. Świdnickiej i Piłsudskiego – Źródło: dolny-slask.org.pl

Powódź we Wrocławiu – Skrzyżowanie ul. Św. Wincentego i Chrobrego – Źródło: dolny-slask.org.pl

Powódź we Wrocławiu – Ul. Pułaskiego – Źródło: dolny-slask.org.pl

Powódź we Wrocławiu – Wyspa Piasek – Źródło: dolny-slask.org.pl

Powódź we Wrocławiu – Kozanów – Źródło: dolny-slask.org.pl

WIĘCEJ ZDJĘĆ

Świebodzice

Powódź w Świebodzicach – Źródło: dolny-slask.org.pl

Powódź w Świebodzicach – Dzielnica Pełcznica – Źródło: dolny-slask.org.pl

WIĘCEJ ZDJĘĆ

Świdnica

Powódź w Świdnicy – Most kolejowy na rzece Bystrzyca – Źródło: dolny-slask.org.pl

WIĘCEJ ZDJĘĆ

Bielawa

Powódź w Świdnicy – Most przy ul. 3 Maja – Źródło: dolny-slask.org.pl

WIĘCEJ ZDJĘĆ

Radwanice

Powódź w Radwanicach – Fotografia Bogdana Zdrojewskiego – Źródło: dolny-slask.org.pl

WIĘCEJ ZDJĘĆ

Stary Dwór

Powódź w Starym Dworze – Źródło: dolny-slask.org.pl

Powódź w Starym Dworze – Źródło: dolny-slask.org.pl

WIĘCEJ ZDJĘĆ

Zdjęcia powodzi z 1997 roku z innych miejscowości:

• Burkatów
• Siechnice
• Pszenno
• Malczyce
• Trzebieszowice

Historia lubi się powtarzać

Zaskakujące jest to, że powódź tysiąclecia wystąpiła dokładnie 100 lat później, od innej katastrofalnej klęski – powodzi z 1897 roku. Wówczas powódź, która wystąpiła pod koniec XIX wieku, była impulsem do budowy systemu zapór wodnych w Sudetach. Te zapory wybudowane przez Niemców na początku XX wieku, pomogły w niektórych rejonach złagodzić skutki powodzi z 1997 roku. Kilka lat temu przygotowałem film na temat wspomnianej powodzi i historii budowy zapory w Pilchowicach.

Artykuł Rocznica Powodzi Tysiąclecia – Galeria zalanych miejscowości pochodzi z serwisu Eloblog.

Historia granic Polski – południowa

Pojawiło się kilka pytań związanych z moim poprzednim filmem. Pierwsze z pytań odnosiło się do dość zagadkowej korekty granicy z Czechosłowacją, która miała miejsce w roku 1958. Sprawa byłaby pewnie zapomniana, gdyby temat tak zwanego „długu granicznego” nie powracał, co jakiś czas w mediach. Ostatnio taka głośna informacja pojawiła się w mediach wiosną 2015 roku. Poniżej zamieszczam mapy, które zostały użyte przeze mnie w filmie. Obrazują one najważniejsze zmiany w rejonie Gór Izerskich i Przełęczy Szklarskiej.

Fragment przekazany Czechosłowacji – Wieś Tkacze – Źródło: Google Maps

Tkacze – Stara niemiecka mapa z 1936 roku – Źródło: mapy.amzp.pl

Fragment przekazany Polsce – Południowy stok szczytu Kocierz – Źródło: Google Maps

Szczyt Kocierz – Stara niemiecka mapa z 1936 roku – Źródło: mapy.amzp.pl

Jeszcze raz podaję wielkości przekazanych obszarów. Opieram się tutaj na danych przedstawionych w polskojęzycznej Wikipedii.

• Polska przekazała – 1205,90 ha
• Czechosłowacja przekazała – 837,46 ha
• Różnica na niekorzyść Polski – 368,44 ha (3,6844 km²)

Na poniższej mapie zaprezentowałem wielkość „długu granicznego” na tle granicy w rejonie Bogatyni. Mapa ma charakter tylko poglądowy. Starałem się wydzielić obszar o powierzchni około 3,6 km².

Poglądowa szacunkowa wielkość czeskiego „długu granicznego” – Źródło: geoportal.gov.pl

Historia granic Polski – zachodnia

Drugie pytanie dotyczyło tak zwanego Układu Zgorzeleckiego, zawartego w roku 1950 w Zgorzelcu. Był to jeden z najważniejszych powojennych kroków w kierunku uregulowania kwestii zachodniej granicy. Choć był zawarty tylko w gronie państw bloku komunistycznego. Na kolejne porozumienie, tym razem z zachodnim RFN, trzeba było czekać aż 20 lat. Art. 1 Układu Zgorzeleckiego brzmiał:

„Wysokie Układające się Strony zgodnie stwierdzają, że ustalona i istniejąca granica biegnąca od Morza Bałtyckiego wzdłuż linii na zachód od miejscowości Świnoujście i dalej wzdłuż rzeki Odry do miejsca, gdzie wpada Nysa Łużycka oraz wzdłuż Nysy Łużyckiej do granicy czesko-słowackiej, stanowi granicę państwową między Polską a Niemcami.”

Podpisanie Układu Zgorzeleckiego – Historia granic Polski – Źródło: fotopolska.eu

Józef Cyrankiewicz i Otto Grotewohl – Historia granic Polski – Źródło: Das Bundesarchiv

Miejski Dom Kultury – Miejsce podpisania Układu Zgorzeleckiego – Autor: Halina Gniewkowska-Gniadek

Dla tych, którzy jeszcze nie widzieli całego głównego filmu o zagadce zachodniej granicy Polski, zamieszczam go poniżej. Zapraszam do oglądania.

BIBLIOGRAFIA

STRONY WWW

1. http://pl.wikipedia.org/wiki/Układ_zgorzelecki
2. http://pl.wikipedia.org/wiki/Granica_polsko-czechosłowacka
3. http://www.dw.de/60-lat-układu-zgorzeleckiego-między-prl-a-nrd/a-5766409
4. http://archiwum.naszesudety.pl/?p=artykulyShow&iArtykul=11552
5. http://dolny-slask.org.pl/502804,Tkacze_stacja_ktora_byla_kawalkiem_Polski.html

ARCHIWALNE ZDJĘCIA

1. http://dolny-slask.org.pl
2. http://zgorzelec.fotopolska.eu

Artykuł Pytania i odpowiedzi – Historia granic Polski pochodzi z serwisu Eloblog.

Ustalenie zachodniej granicy Polski

Najważniejszym wątkiem w filmie jest kwestia oparcia zachodniej granicy na dwóch rzekach Odrze i Nysie, oraz rozbieżności, jakie pojawiły się w łonie aliantów. Ponieważ występowały dwie rzeki Nysy o tej samej nazwie, Nysa Kłodzka i Nysa Łużycka, mogło to doprowadzić do pewnych nieporozumień. Na podstawie dostępnych materiałów, wydaje się, że decyzja o przesunięciu granicy dalej na zachód zapadła niemalże jednoosobowo. To właśnie radziecki przywódca Józef Stalin była tą osobą, której zależało na takim ruchu. Sprzeciwiając się postawie pozostałych aliantów. Zwłaszcza wobec Winstona Churchilla, który zdecydowanie sprzeciwiał się przesunięciu granicy na Nysę Łużycką. Po wojnie miał powiedzieć.

„Nigdy nie zgodziłbym się na Nysę Łużycką i odkładałem ten punkt do momentu ostatecznej konfrontacji.”

Poniżej moja mapa użyta w filmie. Zaznaczone są na niej rzeki: Odra, Nysa Kłodzka i Nysa Łużycka. Widać, jak duży obszar mieści się między dwoma Nysami. Do dystans około 200 km. Gdyby granica została oparta na Nysie Kłodzkie, z obszaru Polski odpadłby jeden z bardziej uprzemysłowionych i bogatych w surowce terenów.

Odra, Nysa Kłodzka i Łużycka – Ustalanie zachodniej granicy Polski

A oto poniżej archiwalna radziecka mapa ujawniona z rosyjskich archiwów. Pochodzi ona prawdopodobnie z lata 1944 roku. Zaznaczone linie zachodniej granicy Polski przebiegają wzdłuż Odry i Nysy Łużyckiej. Prawdopodobnie zostały nakreślone przez samego Stalina. Jednak już na tej mapie można zauważyć, że granica na Nysie Kłodzkiej została przekreślona i przeniesiona kawałek dalej na zachód. Prawdopodobnie na rzekę Oława. Świadczy to o tym, że już wtedy Stalin rozważał przesunięcie polskiej granicy dalej na zachód. Niestety nie mam pliku w lepszej rozdzielczości.

Radziecka mapa Polski z nowymi granicami – Lato 1944 rok

Na tej samej mapie można również zauważyć, że trochę inaczej została wytyczona południowa granica z Czechosłowacją. Obecnie z Republiką Czeską. Widzimy wyraźnie odcięte kreskami Ziemię Kłodzką oraz fragment obszaru położonego na Górnym Śląsku z Leobschütz (Głubczycami) i Ratibor (Raciborzem). Na filmie wspominam także o mało znanym konflikcie granicznym, który wybuchł tuż po wojnie pomiędzy Polską a Czechosłowacją. O tym sporze granicznym możemy przeczytać w artykule Newsweeka, który załączam na dole bibliografii.

Odcięta Ziemia Kłodzka i Górny Śląsk w rejonie Głubczyc i Raciborza

Ostatecznie jednak Stalin zdecydował się na oparcie zachodniej granicy Polski na Odrze i Nysie Łużyckiej. Poniekąd wymusił to na pozostałych sojusznikach. Zachodni alianci w końcu przystali na stanowisko Stalina, ale odroczyli ostatecznie uznanie takiej granicy do czasu zwołania konferencji pokojowej. A ta z powodu rozpadu Wielkiej Trójki już nigdy się nie odbyła. Oczywiście Stalin nie podjął tej decyzji z sympatii do Polaków. Chciał w ten sposób osiągnąć kilka celów. W moim filmie wymieniam trzy.

• Zantagonizowanie przyszłych stosunków między Polską a Niemcami. Na dobrych relacjach Rosjanom nigdy nie zależało.
• Uzależnienie Polski od Związku Radzieckiego. W praktyce tylko ZSRR mógł być gwarantem takiej granicy.
• Przesiedlając ludność polską i niemiecką, Stalin rozbił i osłabił społeczności nacechowane nacjonalizmem. Potencjalnie wrogie wobec komunistycznych planów i ideologii.

Clement Attlee, Harry Truman i Józef Stalin w Poczdamie

Zalążki polskiej administracji

Zanim jeszcze rozpoczęła się konferencja aliantów w Poczdamie, dochodzi o tak zwanych pierwszych „dzikich wypędzeń”. Nowe polskie jednostki administracyjne, rozpoczynają akcje wysiedlania ludności niemieckiej. Oto jeden z zachowanych rozkazów, który pochodzi z miejscowości Bad Salzbrunn, dziś Szczawno-Zdrój. Tłumaczenie tego rozkazu możemy znaleźć na łamach portalu dolny-slask.org.pl.

Rozkaz wysiedlenia ludności niemieckiej w Bad Salzbrunn (dziś Szczawno-Zdrój)

Do Wrocławiu już 9 maja 1945 roku, dzień po ogłoszeniu pokoju w Europie, przybyła polska delegacja. Razem z pierwszym powojennym prezydentem Wrocławia Bolesławem Drobnerem. Zalążki nowej polskiej administracji działają w pośpiechu i zaczynają przejmować ocalałe budynki. Dzieje się to jeszcze przed oficjalnym powołaniem Polskiego Rządu Jedności Narodowej. Polscy urzędnicy, którzy pojawili się w zniszczonym Wrocławiu, prowadzą typową politykę faktów dokonanych. Działają bez mandatu międzynarodowego, opierając się jedynie na decyzjach sowieckich mocodawców.

Bolesław Drobner we Wrocławiu – Historia Zachodniej Granicy Polski

Na potrzeby filmu, a dokładnie miniaturki, przygotowałem jedno pokolorowane archiwalne zdjęcie. Jedna z bardziej rozpoznawalnych fotografii związanych z utrwalaniem zachodnich granic Polski. Zdjęcie przedstawia żołnierzy 1. Armii Wojska Polskiego, którzy montują słupek graniczny przy Odrze w 1945 roku. Raczej nie ma wątpliwości, że zdjęcie to zostało zaaranżowane i miało wymiar propagandowy.

Żołnierze 1. Armii WP – Film o historii zachodniej granicy Polski

Pokolorowane zdjęcie żołnierzy 1. Armii WP

Sytuacja powojenna

W moim filmie poruszam również sytuację polityczną i międzynarodową, która miała miejsce po wojnie. Praktycznie, aż do lat 70-tych władze PRLu nie były pewne trwałości przyłączenia Ziem Odzyskanych. Ta sytuacja zmieniła się dopiero wraz z wizytą Willego Brandta, podczas której doszło do podpisania układu normalizującego kwestię zachodniej granicy Polski. Jeżeli mówimy o wizycie kanclerza RFN, nie mogło zabraknąć również historycznego gestu pod pomnikiem Bohaterów Getta w Warszawie.

Willy Brandt klęczy pod pomnikiem w Warszawie – Źródło: commons.wikimedia.org

Podpisanie układu wywołało spore kontrowersje w Niemczech, które były wtedy mocno podzielone politycznie. Warto jeszcze uzupełnić informacje, które podaję na filmie. Niemiecki Trybunał Konstytucyjny odrzucił skargę na podpisany układ. Uznał dokument za zgodny z konstytucją. Jego treść zinterpretował jednak, że nie jest ona uznaniem nowych granic, ale przyjęciem do wiadomości przez RFN stanu faktycznego oraz zobowiązaniem się do niepodejmowania działań w celu jego zmiany. Tak więc po zjednoczeniu Niemiec wymagane było podpisanie kolejnego porozumienia w roku 1990, które to ostatecznie potwierdziło przebieg nowych granic.

Sceny do filmu

Taka ciekawostka, duża część scen do filmu została nakręcona na trójstyku granic Polski, Czech i Niemiec. Polecam odwiedzenie tego miejsca. Na poniższym zdjęciu widać Nysę Łużycką rozdzielającą Polskę i Niemcy.

Trójstyk granic Polski, Czech i Niemiec

BIBLIOGRAFIA

1. „Dolny Śląsk Monografia Historyczna” – pod redakcją Wojciecha Wrzesińskiego
2. „Mikrokosmos” – Norman Davies
3. „Dyplomacja” – Henry Kissinger

STRONY WWW, GRAFIKI, ZDJĘCIA

1. http://www.historia.uwazamrze.pl/artykul/858278 – Bogdan Musiał
2. http://www.dw.de/padł-na-kolana-bo-poczuł-że-wieniec-nie-wystarczy/a-6300666
3. http://www.dw.de/niewyjaśniona-zagadka-uklęknięcia-williego-brandta-w-warszawie/a-6273886
4. http://swiat.newsweek.pl/w–newsweeku-historii—wojna-polsko-czeska-1945-roku,105309,1,1.html
5. http://pl.wikipedia.org/wiki/Konferencja_teherańska
6. http://pl.wikipedia.org/wiki/Konferencja_poczdamska
7. http://pl.wikipedia.org/wiki/Ziemie_Odzyskane

ARCHIWALNE ZDJĘCIA

1. Zdjęcia Wrocławia, Legnicy i żołnierzy Armii Czerwonej
   http://dolny-slask.org.pl
2. Das Bundesarchiv
3. Zdjęcie żołnierzy z Ziemi Kłodzkiej
   http://ioh.pl/artykuly/pokaz/konflikt-graniczny-polskoczechosowacki-w-latach,1076/
4. Zdjęcie Repatrianci
   http://schwiebus.pl/articles.php?id=171

Zobacz także: Pytania i odpowiedzi – Historia granic Polski

Artykuł Film o historii zachodniej granicy Polski pochodzi z serwisu Eloblog.