Prof. Günther Grundmann i Lista Grundmanna

Prof. Günther Grundmann był niemieckim historykiem sztuki. Urodził się w 1892 roku w Jeleniej Górze. Po ukończeniu gimnazjum rozpoczął studia z zakresu historii sztuki na uniwersytecie w Monachium. Swoją działalność naukową poświęcił badaniom nad śląską kulturą i sztuką. W 1932 roku został mianowany na urząd konserwatora zabytków prowincji dolnośląskiej. Swoją funkcję pełnił również po wybuchu II wojny światowej, obejmując dodatkowo nadzór konserwatorski nad Górnym Śląskiem (konserwator prowincji górnośląskiej został powołany do wojska). W czasie wojny prof. Grundmann zaangażowany był w przewożenie i ukrywanie na terenie Dolnego Śląska zbiorów ewakuowanych z terenów zagrożonych działaniami wojennymi. Pierwsza akcja ukrywania dóbr kultury na obszarze Dolnego Śląska rozpoczęła się w połowie 1943 roku. Wtedy to z Berlina na Dolny Śląsk ewakuowano część zbiorów z prywatnych berlińskich kolekcji, a także berlińskich stołecznych muzeów. Głównym celem ewakuacji zbiorów było uchronienie cennych dóbr kultury przed skutkami alianckich nalotów. Dolnym Śląsk, uważany wówczas za region całkowicie bezpieczny, stał się jednym z głównych kierunków ewakuacji dzieł sztuki i archiwów z Berlina. Zbiory trafiały najczęściej do dolnośląskich pałaców i zamków. W akcji deponowania i zabezpieczania dzieł sztuki, z racji pełnienia urzędu, brał udział prof. Grundmann.

Pogarszająca się sytuacja na froncie wschodnim zmusiła prof. Grundmanna również do zabezpieczenia dolnośląskich zbiorów. Przez cały 1944 rok trwała akcja wywożenia dzieł sztuki i archiwów z Wrocławia, a następnie deponowania ich w specjalnie do tego celu wydzielonych skrytkach. Najczęściej dzieła sztuki, księgozbiory i cenne archiwa trafiały do pałaców, zamków i kościołów położonych na dolnośląskiej prowincji. Z dala od potencjalnego teatru działań wojennych. W tym celu prof. Grundmann prowadził korespondencję z właścicielami pałaców poszukując wolnego miejsca na swoje składnice. Właściciele obiektów chętnie godzili się na przekazywanie wolnych miejsc, gdyż w ten sposób mogli być zwolnieni z obowiązku ulokowania w swoich pałacach niemieckich rodzin ewakuowanych z terenów zajętych już przez Armię Czerwoną. Działania prof. Grundmanna często były postrzegane przez nazistowskie władze jako szerzenie defetyzmu. Wszak zgodnie z głoszoną propagandą niemieckim miastom nic nie groziło. Część zbiorów dzieł sztuki zdeponowanych w składnicach pochodziła również z Generalnego Gubernatorstwa. Były to zbiory z polskich muzeów wywiezione przez Niemców w czasie wojny. Trzeba jednak podkreślić, że prof. Grundmann nie brał bezpośredniego udziału w deponowaniu dóbr kultury zrabowanych w Polsce. Prof. Grundmann prowadził swoją akcję zabezpieczania dzieł sztuki nawet w momencie, kiedy było już słychać salwy armatnie ze zbliżającego się frontu. W połowie stycznia 1945 roku, ze względu na zamykające się okrążenie wokół Wrocławia, prof. Grundmann wraz ze swoim urzędem ewakuował się do Cieplic. Ostatecznie Dolny Śląsk opuścił 13 lutego 1945 roku. W swoich wspomnieniach zanotował, że wówczas ochrona zabezpieczonych przez niego dzieł sztuki spadła na barki dowództwa wojskowego.

Po zakończeniu działań wojennych duża część ze skrytek prof. Grundmanna została zrabowana, zniszczona lub wywieziona na wschód przez Armię Czerwoną. Nieliczne z nich udało się zabezpieczyć polskim muzealnikom. Odnalezione dokumenty, notatki i listy miejscowości ze składnicami sporządzone przez prof. Grundmanna przeszły do historii pod nazwą Listy Grundmanna.

Losy poszczególnych wojennych składnic dzieł sztuki na Dolnym Śląsku zostały wnikliwie opisane w książce pt. „Lista Grundmanna” autorstwa Jacka M. Kowalskiego, Roberta J. Kudelskiego i Roberta Sulika. Książka pojawiła się na rynku wydawniczym w 2015 roku. Autorzy postawili sobie za cel opisanie losów każdej ze składnic organizowanych przy udziale urzędu konserwatorskiego w czasie wojny. Oczywiście na ile pozwalały na to zachowane i pozyskane dokumenty. Na dziś „Lista Grundmanna” jest najbardziej wyczerpującą publikacją związaną z tematem drugowojennych składnic dóbr kultury na terenie Dolnego Śląska.

Mapa wojennych składnic dzieł sztuki na Dolnym Śląsku

Na podstawie książki „Lista Grundmanna” stworzyłem mapę składnic organizowanych lub współorganizowanych przez prof. Grundmanna w czasie wojny. Na poniższej mapie naniesione zostały prawie wszystkie miejsca opisane w niniejszej publikacji. Z wyjątkiem tych miejsc, w których ostatecznie nie doszło do złożenia depozytu. Na mapie zaznaczone są 94 miejsca, w większości pałace, zamki i obiekty sakralne. Po kliknięciu z znaczek POI (biała gwiazdka na czerwonym tle) otwiera się chmurka z krótkim opisem zbiorów jakie znajdowały się w danej składnicy. W wypadku niektórych miejsc istnieje tylko przypuszczenie złożenia w nich dóbr kultury przez prof. Grundmanna. Są to lokalizacje, które były przewidziane do złożenia depozytu, jednak brak ostatecznego potwierdzenia przetransportowania do nich zbiorów. Takie miejsca są również naniesione na mapę, ale opatrzone stosownym komentarzem. Ponieważ miejsc jest bardzo dużo, nie wykluczam, że w trakcie nanoszenia informacji na mapę popełniłem jakiś błąd. Osoby pragnące dokładniej zapoznać się z losami poszczególnych składnic odsyłam do wspomnianej już publikacji.

Artykuł Mapa wojennych skrytek prof. Grundmanna na Dolnym Śląsku pochodzi z serwisu Eloblog.

Droga krajowa nr 35 nie należy do najbardziej malowniczych dolnośląskich szos – a przynajmniej nie na odcinku łączącym Wrocław z Wałbrzychem. Wzmożony ruch samochodowy wzdłuż biegnącej z grubsza po prostej linii jezdni, przemykające za oknem smętne pejzaże pól uprawnych, mijane jedna po drugiej wioski, z których każda wydaje się być nudną kopią poprzedniej… Monotonię krajobrazu przełamują jedynie rysujące się w oddali sylwetki gór, składając podróżującym obietnicę rychłej zmiany nizinnej jednostajności, która nastąpi po przekroczeniu sudeckiego uskoku brzeżnego.

Nim jednak dotrzemy do tej wyraźnej granicy, parę kilometrów przed osiągnięciem Świebodzic, nasze zobojętniałe spojrzenie przyciągnie i wyrwie z marazmu obiekt, którego widok przyprawi serce o szybsze bicie. Stojący po lewej stronie drogi gmach, o postawnej sylwetce, bogatej w architektoniczne detale bryle z żółtej cegły, stanowi dominantę krajobrazu rolniczej wsi Mokrzeszów. Jakież zrządzenie losu tchnęło życie w tę neogotycką perłę architektoniczną właśnie tutaj, gdzie na skraju ruchliwej szosy toczy ona bezlitosną walkę z nadgryzającym cegły czasem, na oczach tysięcy niemych świadków, podróżujących w sobie tylko znanych sprawach, dzień za dniem…

Samotny baron, rycerze z Malty i hojny spadek

Historia ceglanego gmaszyska o zagadkowej funkcji nierozerwalnie związana jest z prawdziwym pałacem, zlokalizowanym około dwustu metrów na południe od niego. Próżno jednak dziś szukać w tym miejscu budowli, która swoim wyglądem przywodziłaby na myśl rezydencję godną barona, jeszcze w drugiej połowie XIX wieku ją zamieszkującego. Zamiast tego naszym oczom ukaże się prostokątny, trójkondygnacyjny budynek pomalowany żółtą farbą, obecnie będący siedzibą szkoły rolniczej. Nic specjalnego, szczególnie w porównaniu z pobliskim neogotyckim kolosem. Nasze postrzeganie obiektu ulegnie zmianie dopiero wtedy, gdy odnajdziemy pocztówki z jego XIX-wiecznym wizerunkiem – to już robi znacznie lepsze wrażenie! Transformacja pałacu niechaj będzie świadectwem i dowodem tego, do jak drastycznej degradacji doprowadzić może kilkadziesiąt lat zaniedbań.

Jednak na długo przed tym, nim teren rozległej posiadłości siłą wcielono w struktury mokrzeszowskiego PGR-u, pracującego na rzecz rozwoju Polskiej Republiki Ludowej, której z burżuazyjnym zdobnictwem dworów i pałaców nie było po drodze, ziemię tę dzierżył w swych rękach wspomniany już arystokrata – baron Jacobi-Klöst.

Po przeszło ośmiu dekadach życia, właściciel dóbr rycerskich w dolnej części wsi Kunzendorf (dawna nazwa Mokrzeszowa), w 1880 roku odchodzi z tego świata bezpotomnie, zapisując ostatnią kartę kroniki swego rodu. Jako osoba religijna, członek prastarej organizacji Rycerzy Maltańskich, niemałą część majątku wraz z kawałkiem ziemi przekazuje w spadku zakonnikom popularnie zwanym Szpitalnikami. To określenie skrywa podpowiedź co do prawdziwej funkcji domniemanego „pałacu w Mokrzeszowie”, gdyż tu zaczyna się jego historia…

O tym, jak ofiarni rycerze świat zbawiali

Dzieje joannitów sięgają korzeniami XI wieku i czasów wypraw krzyżowych. Powstałe w Ziemi Świętej bractwo zajmowało się nie tylko walką z innowiercami i budową monumentalnych twierdz, których ruiny przetrwały do dziś, lecz także prowadzeniem szpitali, gdzie opieką obejmowano zarówno rannych rycerzy, jak i wszelkiego rodzaju potrzebujących. Oddany do użytku w 1886 roku budynek mokrzeszowkiego szpitala wskazuje, że pewne rzeczy pozostają niezmienne pomimo upływu stuleci.

Ceglany „pałac” pełnił szpitalne funkcje przez kilka dziesięcioleci, pierwotnie przyjmując ludzi cierpiących z powodu szerokiego wachlarza przeróżnych schorzeń, włączając w to choroby psychiczne. Jednocześnie Kawalerowie Maltańscy swe opiekuńcze ramiona wyciągali ku osobom starszym, dla ich potrzeb przeznaczając część łóżek w placówce. Ze skąpych informacji dotyczących funkcjonowania szpitala wynika, że wszystkich łóżek było nieco więcej niż osiemdziesiąt, zaś w ciągu roku przez sale domu zdrowia przewijać się miało kilkuset pacjentów.

Po wybuchu Wielkiej Wojny profil przyjmowanych pacjentów uległ znaczącej zmianie, kiedy placówkę przekształcono w lazaret dla toczących pojedynki powietrzne lotników, walczących za swą niemiecką ojczyznę na frontach I wojny światowej. Czy pochodzący z pobliskiej Świdnicy postrach przestworzy, zwany Czerwonym Baronem Manfred von Richthofen, mógł przebywać tu na leczeniu po otrzymanym w 1917 roku postrzale głowy? Niestety, nie udało mi się odnaleźć na ten temat informacji.

Po zakończeniu brutalnego konfliktu, którego ogień przez cztery lata trawił europejski kontynent, bracia zakonni przekształcili szpital w Mokrzeszowie w obiekt sanatoryjny. Na długo jednak nie pozostał w ich rękach, gdyż narastające kłopoty finansowe zmusiły joannitów do sprzedaży posesji. Nabywcą okazał się przedsiębiorca o żydowskim pochodzeniu. Miało to miejsce w roku 1926, a więc w czasach, gdy Rzesza Niemiecka stała u progu tragicznych w skutkach przekształceń, które wyniosły do władzy partię nazistowską. Być może to był powód, dla którego ówczesny właściciel, wyczuwszy narastające antyżydowskie nastroje, postanowił spieniężyć „pałacowe” wyposażenie i już w latach 30. porzucić swe włości.

Łyk wody ze Źródła życia – tylko dla wybranych

Wielkimi krokami zbliżamy się do tej części historii szpitala, która budzi zdecydowanie największe emocje, będąc jednocześnie fragmentem na tyle słabo udokumentowanym, że trzeba rozważyć umieszczenie go w szufladzie oznaczonej plakietką z napisem Mity i legendy. Zacznijmy jednak od faktów – jaką mroczną tajemnicę skrywa osobliwy termin Lebensborn?

Paranoiczne plany Adolfa Hitlera zakładały niemiecką kolonizację Europy i ustanowienie władzy „nordyckiej rasy nadludzi” nad światem, pod co grunt przygotować miały m.in. eksterminacje ludności „ras podległych” na zasiedlanych terenach. Potężną przeszkodą na drodze do realizacji zuchwałych zapędów był szalejący w Rzeszy niż demograficzny – jak kolonizować podbite ziemie, gdy nie rodzą się dzieci, a potencjalni ojcowie masowo giną na frontach II wojny światowej?

Jakby tego było mało, państwo niemieckie zmagało się z problemem aborcji – zabieg ten był w nazistowskich Niemczech nielegalny (traktowano go jako zbrodnię przeciwko państwu, choć tylko w przypadku próby usunięcia dziecka „rasowo wartościowego”), aczkolwiek wykonywany nagminnie w „podziemiu”, na co wskazują oficjalne statystyki z 1938 roku – Wikipedia podaje niebotyczną liczbę ok. 600 tysięcy wykonywanych rocznie operacji (!), powołując się na wydaną w 1975 roku książkę autorstwa R. Hrabara, pt. Lebensborn – czyli źródło życia (nie udało mi się odnaleźć potwierdzenia w innych niż Wikipedia źródłach, pozwolę sobie więc podchodzić do tej liczby z pewną rezerwą).

Panaceum okazać się miało powołanie do życia Lebensborn e.V. – stowarzyszenia opiekuńczo-charytatywnego, którego ojcem chrzestnym został sam Heinrich Himmler, stojący na czele zbrodniczej organizacji SS, w której strukturach funkcjonować miała utworzona na przełomie lat 1935/36 instytucja. Niektóre z założeń Źródła życia (polska nazwa Lebensborn) mogłyby na pierwszy rzut oka wydać się szlachetne. Cele organizacji miały być osiągane poprzez m.in. wspieranie wielodzietnych rodzin oraz opiekę nad niezamężnymi kobietami w ciąży, mającymi szanse urodzić swe dzieci w specjalnych ośrodkach zapewniających im anonimowość, a co za tym idzie, odsuwających ryzyko społecznego ostracyzmu, który w III Rzeszy dotykał wszystkie „lekko prowadzące się” kobiety (co paradoksalnie wynikało z założeń polityki partii nazistowskiej – ostatecznie wyciągnęła ona do samotnych matek „pomocną dłoń”, gdy okazało się to zbieżne z interesem NSDAP).

Cóż więc można by zarzucić stowarzyszeniu, którego pobudki służą chwalebnym ideałom? Jak zwykle, diabeł tkwi w szczegółach. Lebensborn roztaczało opiekę tylko i wyłącznie nad tymi matkami, które nie przyniosłyby swemu narodowi wstydu poprzez urodzenie dzieci o zbyt ciemnym kolorze oczu, włosów czy skóry. Krótko mówiąc, programem ochronnym obejmowano maluchy spłodzone przez rodziców o „aryjskim” wyglądzie i rodowodzie. Poza badaniem fizycznych cech kandydatów, pierwotnie wymagano od nich okazania dokumentacji pochodzenia (nie dotyczyło to członków SS, będących na pozycji „uprzywilejowanej”), by czystej krwi „rasy panów” nie skaził żaden przemycony przez pomyłkę „żydowski element”.

Gdy po wybuchu wojny okazało się, że wymienione środki zaradcze nie będą wystarczające do osiągnięcia zadowalającego tempa „produkcji”, ośrodki Lebesborn poczęto zakładać na terytoriach krajów okupowanych, gdzie niejednokrotnie zaniżano kryteria oceny „aryjskości” do samego badania cech fizycznych wyglądu – krótko mówiąc, do „pracy” na rzecz organizacji zaprzęgano miejscowych, również „niegermańskiego” pochodzenia (lista ośrodków Źródła życia w Polsce). Pod tym względem naziści szczególnie upodobali sobie Norwegię, stanowiącą nieprzebrane źródło blondwłosej ludności, cechującej się wysokim wzrostem.

Celem uniknięcia marnowania chociażby kropli „aryjskiej krwi”, pod szyldem stowarzyszenia organizowano porwania dzieci w podbitych krajach, by następnie je zgermanizować i oddać do adopcji niemieckim rodzinom. Oczywiście, nie trzeba dodawać, że porwanych poddawano gruntownej selekcji na podstawie wyglądu – nie na wszystkich czekała reedukacja i „nowa, kochająca rodzina”. Wielu z nich droga zawiodła w ślepy zaułek, za druty kolczaste obozu zagłady… 🙁

Z końcem wojny niszczono stanowiącą obciążający dowód popełnionych zbrodni dokumentację działań Lebensborn, co na zawsze odcięło od korzeni setki, jeśli nie tysiące zgermanizowanych dzieci – nigdy nie ustalono ich miejsca pobytu, one zaś być może nigdy nie poznały prawdy o swoim pochodzeniu.

Rodzić dzieci dla Führera, czyli… przyjemne z pożytecznym?

Warto poświęcić kilka słów drugiemu z najbardziej kontrowersyjnych aspektów działań Źródeł życia – płodzeniu dzieci w ośrodkach organizacji. Młode kobiety zamieszkujące placówki Lebensborn niekoniecznie musiały trafić tam ze względu na już rozwijające się pod ich piersią życie. Jeśli jeszcze go nie było, zawsze znalazł się przystojny, niebieskooki młodzieniec (np. oficer SS), który chętnie pomógł przyszłej „Matce Narodu Niemieckiego” wypełnić obowiązek wobec Führera.

Odbywało się to na różne sposoby – kobiety z krajów okupowanych, jak podejrzewam, zmuszano do odbywania stosunków seksualnych. Inną z dróg do osiągnięcia celu była organizacja obozów młodzieżowych z obowiązkową „edukacją seksualną” w tle. Z kolei na terenie III Rzeszy, jak wynika z zachowanych do dziś informacji, niejedna młoda obywatelka w poczuciu obowiązku, z uśmiechem wymalowanym na twarzy, zgłaszała się do programu dobrowolnie. Nagroda była bowiem nie byle jaka – oprócz wdzięczności samego Wodza, szczególnie „aktywne” panie liczyć mogły na odznaczenie Krzyżem Honorowym Niemieckiej Matki.

O ile ci rodzice, którzy stali po zwycięskiej (czyt. niemieckiej) stronie barykady, mieli prawo wyboru w kwestii oddania noworodka do adopcji lub wychowania go własnymi siłami, to w przypadku kobiet z krajów okupowanych, które urodziły dziecko pod szyldem Źródła życia, taki wybór nie istniał. Przypuszczam, że większość z nich, jeśli nie wszystkie, po tym jak „zrobiły swoje”, na zawsze żegnały się ze swoją pociechą, ta zaś trafiała w ręce porządnej, niemieckiej rodziny, która zapewnić miała maluchowi solidne wychowanie w duchu światłej ideologii narodowego socjalizmu.

Czy gdyby wojenne losy potoczyły się po myśli Hitlera, goebbelsowska propaganda mogłaby z pełną szczerością uznać działalność Lebensborn za sukces? Cóż… szacuje się, że w ośrodkach organizacji na świat przyszło od kilku do kilkunastu tysięcy dzieci. Dużo? Ilość ta nie wyda się imponująca, gdy zestawimy ją z podaną wcześniej roczną liczbą dokonywanych zabiegów aborcji, a gdy jeszcze dorzucimy szacunkowe straty w postaci pochłoniętych przez wojnę niemieckich obywateli… Ich ilość oscyluje w okolicach siedmiu milionów zabitych, wliczając w to zarówno żołnierzy, jak i cywili. Dodajcie dwa do dwóch i oceńcie sami.

Z kolei germanizacja „zrabowanych dzieci” opisywana jest znacznie wyższymi liczbami – w różnych źródłach odnaleźć można liczby od kilkudziesięciu do dwustu tysięcy. Niezależnie jednak od tego, na którym biegunie podanego przedziału leży prawda, można wysnuć wniosek, że proceder wywożenia na zachód wschodnioeuropejskich dzieci realizowany był na ogromną skalę.

„Prawda” trudna do zaakceptowania, czy do… odnalezienia?

Co wspólnego ze stowarzyszeniem Lebensborn eingetragener Verein ma pałac w Mokrzeszowie? To pytanie zadaje sobie niejeden zainteresowany zagadnieniem… Wielu jednak, jak przypuszczam, wcale nie zada sobie podobnego pytania, bezkrytycznie przyjmując każdą pogłoskę na temat Mokrzeszowa i Lebensborn, która krąży w chaotycznym wirze informacyjnym internetu – a napisano już wiele artykułów, których autorzy za pewnik przyjmują sensacyjną tezę o funkcjonowaniu oddziału Źródeł życia w murach dawnego szpitala.

Pomimo że historię budynku stale łączy się z kontrowersyjną działalnością nazistowskiej organizacji, nie ma żadnych dowodów, że w tym miejscu istniało SS-mańskie „sanatorium miłości”. Jeśli weźmiemy pod uwagę ogromny zasób udokumentowanej wiedzy na temat potwierdzonych ośrodków Lebensborn, zaczną nasuwać nam się uzasadnione wątpliwości co do prawdziwości mokrzeszowskich rewelacji na temat ulokowanego w wiosce „Domu Matek”. Czy rzeczywiście w latach 1938–1945 „pałac” zamieszkany był przez członkinie Związku Niemieckich Dziewcząt (żeński odpowiednik Hitlerjugend), jak podaje niemalże każde współczesne źródło?

Zwolennicy przedstawionej tu hipotezy dostali w swoje ręce garść argumentów, po tym jak niemiecki antropolog, Harald Schroedter, w 2010 roku przekopał przykościelny cmentarz i odnalazł interesujące ślady z czasów II wojny światowej. W odległości „rzutu kamieniem” od mokrzeszowskiego szpitala pochowano kilkudziesięciu niemieckich żołnierzy, członków młodzieżowej organizacji Hitlerjugend oraz… czwórkę kobiet. Trzy z nich zmarły pomiędzy 20. a 30. rokiem życia – co więcej, na podstawie oględzin kości miedniczych ekshumowanych pań stwierdzono, że wszystkie one były świeżo upieczonymi mamami, zmarłymi podczas porodu lub wkrótce po. Czy wyniki wykopalisk traktować można jako ostateczne potwierdzenie istnienia „wylęgarni aryjczyków”? Przypuszczam, że nie, choć wstrzymam się z wydawaniem ostatecznej oceny. Zamiast tego, zacytuję klasyka: Wiem, że nic nie wiem.

Pałac w Mokrzeszowie – czas degradacji, czyli dzieje powojenne

Zostawmy już niezbadane drugowojenne losy „pałacu” w spokoju i sprawdźmy, co znajduje się dalej na jego osi czasu. Spektakularnych tajemnic ani zwrotów akcji na miarę Źródła życia w tej części artykułu nie uświadczymy, co nie oznacza, że to już koniec wybojów i ostrych zakrętów na ścieżce historii ceglanego gmaszyska.

Dwa pierwsze lata po wojnie to okres, kiedy w budynku stacjonowali żołnierze „armii zaprzyjaźnionej” spod znaku czerwonej gwiazdy. Nietrudno się domyślić, że nawet jeśli w maju 1945 roku wnętrze budowli wciąż skrywało przedstawiające większą wartość wyposażenie, to do 1947 roku wszelkie jego ślady wyparowały… wraz z gęstymi oparami mocnego alkoholu, jak można przypuszczać.

Po 1947 nie było lepiej. Świeżo „odzyskane” ziemie zachodnie obfitowały w potężne założenia pałacowe, otoczone niemałych rozmiarów kompleksami zabudowań folwarcznych. Do czego można by je wykorzystać w tej nowej, kolektywnej rzeczywistości, która przybywszy ze wschodu szturmem wyparła ślady zdemoralizowanej burżuazji? Długo się nie zastanawiano.

Z pałaców zróbmy PGR-y! – tak mogłoby brzmieć hasło przyświecające przodownikom pracy, których potomkowie być może do dziś uprawiają mokrzeszowskie pola. W interesującym nas neogotyckim budynku rozgościła się szkoła rolnicza wraz z Wojewódzkim Ośrodkiem Postępu Rolniczego, który dbałością o ciągły rozwój napędzał prężną gospodarkę Polskiej Republiki Ludowej. Co ciekawe, o ile dawny szpital stoi dziś opuszczony, to reszta zabudowań, włącznie z tym „prawdziwym” pałacem, po dziś dzień służy celom tutejszego gospodarstwa i szkoły rolniczej.

Z początkiem lat 90., świeżo po przemianach ustrojowych, na końcu długiego, ciemnego tunelu rozbłysło niewielkie światełko. Obiekt udało się przekazać w ręce prywatne. Właścicielami zostali obywatele Niemiec, którzy za śmiesznie niską kwotę – ok. 200 tys. zł – zakupili posesję. Z ich planów i obietnic wyłaniała się wizja wspaniałego, luksusowego hotelu, który swym splendorem uświetnić miał imię Mokrzeszowa, a mieszkańcom wsi zaoferować miejsca pracy. Skończyło się na obietnicach. Tak rozpoczęła się blisko 30-letnia batalia, toczona przeciw nieuchwytnym gospodarzom, konsekwentnie niewywiązującym się ze zobowiązań, co zabytkowy gmach doprowadziło do stanu ruiny. W międzyczasie usiłowali oni odsprzedać dawny szpital – jak wynika z zaobserwowanych w internecie ogłoszeń, od potencjalnego kupca życzyli sobie kwoty przekraczającej… 4 mln zł!

Parę lat temu nastąpił przełom – na mocy polskiego prawa, odebrano nieodpowiedzialnym dysponentom mienie, które ostatecznie trafiło w ręce świdnickiej gminy, ta zaś w 2019 roku… ponownie wystawiła nieszczęsny budynek na sprzedaż. Rozległą na niemal 2,5 ha powierzchni działkę zakupić może każdy, kto na koncie posiada zbędne 1,5 mln zł. Niewiele, zdawałoby się. To jednak dopiero początek. Dziesięciolecia zaniedbań sprawiły, że przywrócenie budynku do stanu używalności wymagać będzie inwestycji wielokrotnie przewyższających kwotę zakupu.

Warto zwrócić uwagę na kategorię, do której na stronie biura nieruchomości przydzielono ogłoszenie. Zdaje się, że hasło pałac jest dużo bardziej nośne medialnie niż opuszczony szpital albo dawna szkoła rolnicza. 🙂 Czy znajdzie się odważny, który zechce na swe barki wziąć tak kosztowne brzemię? Czy może po upływie paru kolejnych lat „pałac” podzieli los setek innych dolnośląskich obiektów zabytkowych, a my będziemy mogli podziwiać już tylko pokaźnych rozmiarów stertę ceglanego gruzu?

Przy okazji, poświęćmy owemu gruzowi parę słów. W momencie, gdy czytany przez Was artykuł był przeze mnie pisany, w przyszpitalnym parku przeprowadzono prace porządkowe, które pewien dobrze znany litewski kulturysta skwitować mógłby zdaniem: Nie ma lipy. Pięć pięknych drzew, zdobiących skraj posesji od strony drogi krajowej, zostało wyciętych. Urzędnicy świdnickiej gminy mieli jednak uzasadniony powód, aby wspomniane lipy spisać na straty – ich rozrośnięte system korzeniowe zagrażały zniszczeniem muru oporowego, który graniczy bezpośrednio z wąskim chodnikiem i jezdnią. Rzeczywiście, podczas ostatniej wizyty w „pałacu” moją uwagę zwróciły luźne cegły i brak żelaznego płotu, który wcześniej wieńczył szczyt muru. Okazuje się, że płot nie przetrwał starcia z siłami natury. Dobra informacja jest taka, że po przeprowadzeniu remontów zostaną posadzone nowe drzewa i opowieść o nierównej walce człowieka z Matką Naturą rozpocznie kolejny cykl tej niekończącej się historii.

Pół żartem, pół serio – czyli krótkie wnioski na koniec

Ci z Was, którzy po zapoznaniu się z treścią artykułu zapragną ujrzeć wnętrze szpitala w Mokrzeszowie, nie ucieszą się na wieść, że nie będzie to takie proste. Gmina Świdnica nie ułatwia sprawy ciekawskim eksploratorom, z oczywistych względów dbając o zabezpieczenie możliwych wejść do budynku. Istnieją więc dwie legalne drogi do środka – dogadanie się z urzędem gminy lub… podanie się za potencjalnego kupca i umówienie na spotkanie z przedstawicielem biura nieruchomości. Powodzenia. 🙂

Na koniec, pozwolę sobie rzucić w przestrzeń pytanie, i pozostawić je ku Waszej refleksji, bez zbędnego komentarza. Czy kiedykolwiek zastanawialiście się nad tym, w jaki sposób człowiek, który nie wyróżniał się ani specjalnie wysokim wzrostem, ani zdrowiem określanym jako „końskie”, o włosach niemalże czarnych, podejrzewany o posiadanie „żydowskich korzeni”, zdołał wmówić milionom ludzi koncepcję wyższości „rasy aryjskiej” i postawić siebie na czele tejże ideologii, której zdawał się być zaprzeczeniem? Dziękuję za uwagę i do zobaczenia wkrótce!

Mapa dawny szpital i pałac w Mokrzeszowie

Artykuł Pałac w Mokrzeszowie – Ile pałacu zawiera się w pałacu? pochodzi z serwisu Eloblog.

Zamek, pałac, a może twierdza?

Istnieje pewne zamieszanie w kwestii nazw stosowanych dla poszczególnych historycznych obiektów. Nie zawsze wiemy, czy coś możemy nazwać pałacem, czy dworem? Czy coś było jeszcze grodem, a może już zamkiem? Zainspirowany lipcowo-wrześniowym wydaniem kwartalnika Archeologia Żywa postanowiłem przygotować krótki artykuł-poradnik związany z nazwami. Przy czym należy podkreślić, że poniższe definicje są tylko próbą usystematyzowania nazw. W każdym przypadku znajdziemy kilka wyjątków odbiegających od tych reguł. Dodatkowym problemem jest wielofazowość obiektów. Budowle na przestrzeni wielu lat były rozbudowywane i zmieniały swoje formy. W miejscu grodów często były budowane zamki, a te z kolei z czasem przebudowywano na okazałe rezydencje. Pomimo, iż formą bliższe już były pałacom, wciąż historycznie w stosunku do nich używano nazwy „zamek”. Dodatkowo w XIX wieku pojawia się grupa obiektów budowana specjalnie jako tzw. romantyczne ruiny, w stosunku do których używano nazwy „zamek”, choć z punktu historycznego zamkami nigdy nie były. To wszystko sprawia, iż często kwestia nazewnictwa jest tylko kwestią tego, jaka nazwa przyjęła się powszechnie w stosunku do danego obiektu.

Gród

Grody powstawały w prehistorii i wczesnym średniowieczu. To najstarszy rodzaj założenia obronnego, które możemy spotkać na terenie Polski. W Europie grody pojawiają się w epoce brązu. Na ziemiach polskich związane były z systemem prawa „książęcego”, przed feudalnego, oraz o gospodarkę naturalną i wymienną, przed towarowo-pieniężną. Grody pełniły funkcje siedziby rodowej, plemiennej lub książęcej. Często były budowane na naturalnych wzniesieniach lub w zakolach rzek. Posiadały umocnienia drewniano-ziemne np. wały/palisady, często z wieżą bramną. Grody w warunkach geograficznych, które temu sprzyjały (np. na terenach przedgórzy), bardzo często były budowane również z użyciem kamienia. Niektóre z grodów z czasem ewoluowały w zamki.

Makieta wyspowego grodu na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu

Rekonstrukcja bramy wjazdowej grodu w Biskupinie

Gródek stożkowaty / rezydencja typu „motte”

Gródek stożkowaty to rodzaj średniowiecznej siedziby rycerskiej, na zachodzie Europy znanej lepiej pod nazwą rezydencji typu „motte” lub „motte and bailey”. Ten rodzaj budowli pojawia się na zachodzie Europy w IX wieku, po upadku Imperium Karolińskiego. Gródki stożkowate pełniły funkcje siedziby pomniejszego feudała. Były ściśle związane z ówczesnym systemem feudalnym, ponieważ przejście do systemu feudalnego umożliwiało rycerstwu i możnowładcom na zakładanie obronnych siedzib. Gródki stożkowate składały się z drewnianej wieży wybudowanej na specjalnie usypanym do tego celu kopcu, posiadały umocnienia drewniano-ziemne, rzadziej kamienne. Często budowane były z podgrodziem. Z czasem ich funkcje rezydencjalne przejęły dwory, a w zasadzie można również powiedzieć, że rezydencje typu „motte” to rodzaj wczesnego obronnego dworu. Trzeba również dopowiedzieć i podkreślić, że duża część badaczy uznaje gródki stożkowate za jeden z rodzajów zamków. W takim pojmowaniu definicji rezydencja typu „motte” jest po prostu jednym z typów konstrukcyjnych zamków.

XIX-wieczna grafika przedstawiająca rezydencję typu „motte” – Autor: Arcisse de Caumont

Rekonstrukcja rezydencji typu „motte” w Lütjenburg (Niemcy) – Źródło: commons.wikimedia.org

Zamek

Zamki stanowią przykład budowli obronnych najbardziej kojarzonych z czasami średniowiecza. Budowane były od średniowiecza aż do wczesnej nowożytności. Podobnie jak rezydencje typu „motte and bailey” rozpowszechniły się w Europie po upadku Imperium Karolińskiego. Zamki zazwyczaj pełniły funkcje siedziby feudała lub monarchy. Przeważnie były to już budowle w pełni murowane (kamienne lub ceglane). Ich cechami wspólnymi były takie elementy jak: główna wieża, baszty, wieże bramne, dziedziniec i znajdujące się na nim zabudowania mieszkalne. A wszystko to otoczone murem obwodowym i fosą. Ciekawostka, 1/4 zamków w Polsce znajduje się na obszarze Dolnego Śląska. Rozwój broni palnej przyczynił się do głębokiej zmiany w sposobie budowy i użytkowania zamków. Same zamki były zaś często niszczone w czasie wojen lub po prostu rozbierane. Te, które miały więcej szczęścia, były przebudowywane do postaci rezydencji, w formie i funkcji bardziej zbliżonej ku pałacowi.

Rekonstrukcja średniowiecznego Zamku Grodno w Zagórzu Śl. – Autor: prof. Jerzy Rozpędowski

Ruiny Zamku Ogrodzieniec

Twierdza / Forteca

Kolejną grupę obiektów obronnych stanowią twierdze. Budowane były od końca średniowiecza aż do końca XIX wieku. Pełniły funkcje ufortyfikowanych obszarów (np. cytadela, klasztor, miasto). Z twierdzami najbardziej kojarzone są tzw. twierdze bastionowe. Do ich budowy przyczyniło się wynalezienie prochu i późniejszy rozwój broni palnej. Twierdze składały się z wałów ziemnych, rowów, bastionów i innych obiektów fortyfikacyjnych, na których umieszczano artylerię. Ostatecznie zaniechano ich używania po I wojnie światowej, choć niektóre obiekty były wykorzystywane również w późniejszych konfliktach np. Twierdza Modlin w czasie II wojny światowej (kampania wrześniowa).

Plan fortyfikacji Drezna z 1750 roku – Autor: Matthäus Seutter

Twierdza w Kłodzku – Foto: Michał Jabłoński

Dwór

Dwory budowane były od późnego średniowiecza aż do XX wieku. Choć można tu doszukiwać się ich jeszcze wcześniejszego używania, bo czym np. były podmiejskie wille Rzymian, jak nie rodzajem dworów? Dwory zastąpiły wcześniej funkcjonujące rycerskie rezydencje typu „motte”. W skrócie można określić je jako wiejskie domy szlachty. Ich funkcja obronna była znikoma. Dwór w XVII wieku był już budynkiem oddzielonym od zabudowań gospodarczych. W XIX wieku większość dworów była już murowana. Ciekawostka, na terenie Dolnego Śląska było około 400 dworów. W późniejszych wiekach dwory mogły być dalej rozbudowywane. W czasach PRLu wiele z nich uległo zrujnowaniu.

Zrekonstruowany dwór rodziny Mickiewiczów w Nowogródku (Białoruś)

Renesansowy Dwór Czarne w Jeleniej Górze

Pałac

Pałace to ostatnia i zarazem jedna z najpopularniejszych grup obiektów. Budowane są od II połowy XVII wieku aż do dziś. Choć również i tutaj można doszukać się ich protoplastów znacznie wcześniej, bo i nawet w starożytności. Pałace stanowią przykład budowli pełniących już tylko funkcje rezydencjalne, niemalże całkowicie pozbawione cech obronnych (z wyjątkiem obiektów typu „palazzo in fortezza”). Pałace budowane były jako okazałe rezydencje, często z przyległymi założeniami parkowymi. W Europie intensywny rozwój pałaców przypadł na czas baroku. Ciekawostka, na obszarze Polski znajduje się około 2800 pałaców, z czego 2000 pozostaje w ruinie.

Pałac w Rogalinie

Pałac Wojanów

Poradnik do ściągnięcia

Ten artykuł powstał na bazie artykułu z kwartalnika Archeologia Żywa nr 3 (69) 2018, autorstwa Radosława Biela, w którym autor podjął się próby usystematyzowania używanych definicji.

Poniżej autor artykułu przygotował również krótką ściągawkę, którą można swobodnie wykorzystywać i rozpowszechniać.

Zamek, pałac, a może twierdza? – Autor: Radosław Biel

Pobierz poradnik → link

Artykuł Zamek, gród, dwór, pałac, twierdza… Jak to wszystko rozróżnić? pochodzi z serwisu Eloblog.

Zamek Častolovice w Czechach

Častolovice to małe czeskie miasteczko położone na południowy wschód od Hradec Králové u podnóża Gór Orlickich. Pierwsza pisemna wzmianka o Častolovicach pochodzi z 1342 roku, kiedy to król czeski Jan Luksenburski podniósł ówczesny dwór do rangi miasteczka, nadając mu jednocześnie prawo organizowania targów. Najważniejszym zabytkiem Častolovic jest renesansowy pałac wzniesiony na przełomie XVI–XVII wieku. W języku czeskim nazywany jest Zamkiem Častolovice, choć tu należy zwrócić uwagę, iż czeskie słowo „zámek” odpowiada polskiemu słowu „pałac”, i jako taki należy ten obiekt traktować. Jednakże nowożytny renesansowy pałac został wzniesiony prawdopodobnie na jakimś średniowiecznym zamku z XIII wieku, o którym nie wiele więcej można powiedzieć. Častolovice kilkukrotnie zmieniały swoich właścicieli, jednym z nich był również król czeski Jerzy z Podiebradów. Pod koniec XVI wieku właścicielem zamku został ród Oprštorfów, który w latach 1588–1615 dokonał przebudowy obiektu na renesansową rezydencję.

Zamek Častolovice

Zamek Častolovice, elewację częściowo pokrywa Sgraffito

Malowidła na dziedzińcu

Dziedziniec Zamku Častolovice

Pod koniec XVIII wieku Zamek Častolovice stał się własnością rodu Sternbergów. Sternbergowie odegrali znaczącą rolę w kulturalnych i politycznych dziejach Królestwa Czeskiego. Nazwa ich rodu składa się z dwóch członów: „stern” – gwiazda i „berg” – góra. To właśnie gwiazda – będąca również częścią ich herbu – jest najcześciej spotykanym symbolem na zamku. Znajdziemy ją na herbowych kartuszach, kamiennej fontannie, drewnianych zdobieniach itd. Renesansowy pałac był również dwa razy przebudowywany. Po raz pierwszy w połowie XIX wieku (na styl angielskiego neogotyku) i po raz drugi na początku XX wieku. Podczas drugiej przebudowy przywrócono mu renesansowy wygląd. Častolovice należały do Sternbergów aż do 1948 roku, kiedy to zamek został znacjonalizowany przez nowe komunistyczne władze. Rodzina wyemigrowała do USA. Po zmianach ustrojowych, w 1992 roku Diana Phipps Sternberg odzyskała majątek. Od tego czasu zamek jest własnością prywatną, ale udostępniony jest dla turystów do zwiedzania.

Herb Sternbergów na fontannie

Wieża bramna

Zamek Častolovice posiada zachowane wnętrza z bogatą kolekcją mebli, obrazów i rodzinnych pamiątek. Wnętrza są udostępnione do zwiedzania. Zwiedzanie odbywa się z papierowym przewodnikiem napisanym w języku polskim. Szczegóły oferty, godziny otwarcia i cennik należy szukać na stronie www.zamek-castolovice.cz.

Renesansowa galeria arkadowa – Zamek Častolovice

Zamek Častolovice posiada bogatą kolekcję mebli, obrazów i rodzinnych pamiątek

Wnętrza Zamku Častolovice

Sala rycerska, jedna z większych tego typu renesansowych sal w Czechach, powierzchnia około 300 mkw.

Wnętrza Zamku Častolovice, na ścianach portrety czeskich królów

Oprócz zamkowych wnętrz i dziedzińca głównego zamek posiada również założenie parkowe, przy którym zorganizowano zwierzyniec. Ta forma zwiedzania szczególnie przypadnie do gustu młodszym podróżnikom.

Przy Zamku Častolovice znajduje się również park i mini zoo

Zwierzyniec, mini zoo

Zwierzyniec Zamku Častolovice, ta forma zwiedzania przypadnie do gustu młodszym podróżnikom

Po zwiedzaniu zamku można się udać również na przechadzkę po samym miasteczku. W Častolovicach poprowadzona jest ścieżka turystyczna z tablicami w języku polskim.

Ścieżka w Častolovicach, tablice opisują historię miejscowości również w języku polskim

Mapa Zamek Častolovice

Artykuł Zamek Častolovice w Czechach – Renesansowa perła kraju hradeckiego pochodzi z serwisu Eloblog.

1. Piramida w Rapie

Piramida w Rapie to mauzoleum rodu Farenheid, zbudowane w 1811 r. Grób pruskiej rodziny położony jest na terenie podmokłym, zwanym Rysie Bagno, na północno-wschodnim skraju Lasów Skaliskich. Mauzoleum było wzorowane na piramidach starożytnego Egiptu, spełniając te same kąty nachylenia ścian, co w antycznych odpowiednikach.

Fahrenheid, który studiował w Albertinie w Królewcu, odkrył podczas swoich podróży po Europie swoją pasję do egiptologii, która jest szczególnie popularna we Francji. Zaangażował się jako kolekcjoner i mecenas sztuki. Lokalni mieszkańcy mówią, że Piramida ma nadprzyrodzone moce – istotne z punktu widzenia mumifikacji w niej zmarłych.

Więcej dowiesz się na: atrakcje.mazury.pl

Piramida w Rapie – 10 ciekawych miejsc na Mazurach – Źródło: atrakcje.mazury.pl

2. Święta Lipka

Według legendy nazwa „Święta Lipka” odnosiła się do drzewa, na którym w tajemniczy sposób pojawiła się drewniana rzeźba Maryi – pod tym drzewem odbywały się cuda. Protestanccy Mazurzy nie wierzyli w tą nadprzyrodzoną moc i nazwę miejsca przypisują świętej lipie z gaju Starych Prusów.

Pierwsza wzmianka o kaplicy pochodzi z 1491 r. W tym czasie Święta Lipka była już miejscem pielgrzymek. Pierwsza kaplica została zniszczona około 1525 r. podczas reformacji protestanckiej. Chociaż wieś leżała w protestanckim regionie Mazur, wiara rzymskokatolicka została zatwierdzona w Prusach Wschodnich w 1605 roku. Kaplica została przebudowana przez jezuitów i konsekrowana w 1619 r. Pod koniec XVII wieku powstał barokowy, bogaty kościół, otrzymując później miano bazyliki.

Więcej dowiesz się na: atrakcje.mazury.pl

Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Świętej Lipce – Źródło: atrakcje.mazury.pl

3. Pałac w Drogoszach

Pałac hrabiów Dönhoff został zbudowany po pożarze starego, renesansowego zamku, nieco z dala od starej lokalizacji na wzgórzu. Budowę obecnego pałacu rozpoczęto w 1710 r.

W zachodnim skrzydle pałacu był teatr. Obszerna biblioteka i kaplica usytuowana została w skrzydle wschodnim, który przeszedł neogotycką przebudowę w 1830 r. – bogate, marmurowe mauzoleum rodziny Dönhoff do dnia dzisiejszego zostało zachowane w niesamowicie dobrym stanie. Na południe od pałacu, rozciąga się wielki park krajobrazowy, w tym niegdyś park danieli. Barokowe ogrody pałacu zdobione były rzeźbami z piaskowca oraz wazonami. Znaczne części biblioteki ewakuowano w 1945 r. i są obecnie przechowywane w archiwum w Olsztynie.

Więcej dowiesz się na: atrakcje.mazury.pl

Pałac w Drogoszach – Źródło: atrakcje.mazury.pl

4. Mosty w Stańczykach

W Stańczykach dwa równoległe mosty kolejowe rozciągają się nad szeroką doliną, po środku której płynie rzeczka Błędzianka. Mosty zbudowane w latach od 1912–1918 przypominają rzymskie akwedukty, dumnie wznoszące się nad Puszczą Romincką. W czasie I wojny światowej (1916 r.) planowano wybudować trzeci most przeznaczony dla autostrady, łączącej Zachodnie i Wschodnie Prusy z wylotem na Litwę.

Liczba podróżujących tą trasą była stosunkowo duża – był to popularny obszar dla mieszkańców Gołdapi i innych miast. Po 1941 r. znaczenie trasy kolejowej wzrosło jeszcze bardziej ze względu na wzmocnienia kwatery Hitlera w Gierłoży.

Więcej dowiesz się na: atrakcje.mazury.pl

Mosty w Stańczykach – Źródło: atrakcje.mazury.pl

5. Pałac w Sztynorcie

Pałac był własnością rodziny Lehndorffów od 1420 r. Obecny pałac został zbudowany przez Marie Eleonore von Lehndorff z domu von Dönhoff po tym, jak starszy budynek został zniszczony przez Tatarów podczas II wojny północnej w 1656 r. Na terenie pałacu znajduje się wielki park z herbaciarnią oraz w pobliżu najstarsza na Mazurach aleja dębowa. Dęby są prawie 400-stu letnie – najstarszy dąb rzekomo ma lat 1000.

Niemiecki minister spraw zagranicznych Joachim von Ribbentrop wykorzystywał pałac podczas swoich pobytów w pobliskim Wilczym Szańcu w latach 1941-1944. Ostatni właściciel majątku, Heinrich Count von Lehndorff, został stracony przez hitlerowców za udział w spisku przeciwko Hitlerowi, który poniósł niepowodzenie w próbie zabójstwa 20 lipca 1944 r.

Więcej dowiesz się na: atrakcje.mazury.pl

Pałac w Sztynorcie – Źródło: atrakcje.mazury.pl

6. Bunkry Mamerki

Ze względów bezpieczeństwa, kilka podrzędnych kwater związanych z dowództwem polowym Adolfa Hitlera na froncie rosyjskim, było rozproszonych po okolicy – dzięki temu zamach bombowy lub atak spadochroniarzy nie mógł uderzyć jednocześnie w całość niemieckiego dowodzenia. Zdecydowanie największą siedzibą była kwatera główna Oberkommando des Heeres (OKH) – dowództwo wojsk lądowych.

Ta siedziba została zbudowana około 20 kilometrów na północny wschód od Wilczego Szańca, nad brzegiem jeziora Mamry (obecnie obszar ten nazywa się Mamerki). Siedziba posiadała ponad 200 budynków z około 30 zbrojonymi budynkami i bunkrami, jako schronami przeciwlotniczymi. Kiedy Hitler był w Wilczym Szańcu, wysokie dowództwo Wehrmachtu, a także szefowie Sztabu Generalnego, zamieszkali w Mamerkach.

Więcej dowiesz się na: atrakcje.mazury.pl

Mamerki – Kwatera Główna Niemieckich Wojsk Lądowych – Źródło: atrakcje.mazury.pl

7. Zamek w Kętrzynie

Około 1329 r. na wzgórzu nad rzeką, na zwęglonych szczątkach pruskiej, zbrojnej wioski Krzyżacy postawili drewniany fort. Dziś miejsce to zajmuje ufortyfikowany kościół św. Jerzego.

Celem fortu i jego załogi była obrona tej części państwa krzyżackiego przed częstymi atakami ze strony Litwy. Kętrzyn był także miejscem postoju w krucjatach na pogańską Litwę. Fort został dwukrotnie zdobyty i spalony przez Litwinów, najpierw przez wojska dowodzone przez księcia Olgierda w 1345 r., a dwa lata później przez księcia Kiejstuta. W 1357 r. podjęto budowę murowanego zamku w południowo-wschodnim narożniku miejskich murów obronnych. Do dziś zarówno zamek, ufortyfikowany kościół, jak i miejskie mury zachowane zostały w bardzo dobrym stanie.

Więcej dowiesz się na: atrakcje.mazury.pl

Zamek krzyżacki w Kętrzynie – Foto: Andrzej Otrębski Źródło: commons.wikimedia.org

8. Kanał Mazurski – Śluza Leśniewo

Kanał Mazurski, to niedokończony, długi na 50,4 km kanał łączący rzekę Łynę w Obwodzie Kaliningradzkim Rosji i Jezioro Mamry. Dzisiejsza granica polsko-rosyjska przecina kanał z południowym odcinkiem o długości około 20 km zlokalizowanym w Polsce. Na kanale jest 10 śluz, 5 w Polsce i 5 w Rosji, przeznaczonych do obsługi łodzi o szerokości do 7,7 m, długości 45 m i zanurzeniu 2,5 m.

Celem kanału było pobudzenie rozwoju gospodarczego Prus Wschodnich. Budowa rozpoczęła się w 1911 r., natomiast została przerwana przez I wojnę światową, wznowiono ją w latach dwudziestych i ponownie w latach trzydziestych (odkąd handel rosyjski przestał istnieć po rewolucji październikowej), a następnie została zakończona przez II wojnę światową. Śluza Leśniewo Górne jest najlepiej wykończoną śluzą na Kanale Mazurskim z pełną konstrukcją budowlaną oraz z wieloma technicznymi urządzeniami.

Więcej dowiesz się na: atrakcje.mazury.pl

Kanał Mazurski – Śluza Leśniewo – Źródło: pixabay.com / domena publiczna

9. Twierdza Boyen

Wybudowana w latach 1843-1855 w celu zablokowania strategicznego przesmyku między jeziorami Niegocin i Kisajno. Jednym z inicjatorów budowy twierdzy był generał von Boyen.

Z punktu widzenia strategii pruskiej ważną rolę odgrywała linia obronna Wielkich Jezior Mazurskich. Przed wybuchem I wojny światowej naturalne elementy terenu i wzmocnione fortyfikacje wokół Twierdzy Boyen miały blokować wkraczanie rosyjskiej armii do tego obszaru. Twierdza może pomieścić około 3000 żołnierzy. Po I wojnie światowej zmieniono funkcję twierdzy, przekształcając ją w szpital. Przed II wojną światową był jednym z punktów zbornych armii niemieckiej, z którego nastąpił atak na Polskę we wrześniu 1939 r. Od 1945 r. Twierdza Boyen przeszła w ręce Armii Polskiej.

Więcej dowiesz się na: atrakcje.mazury.pl

Twierdza Boyen – Źródło: atrakcje.mazury.pl

10. Wilczy Szaniec

Głęboko w lasach, niedaleko Kętrzyna, ukryta w częściowo podmokłym terenie, powstała się w 1940 r. siedziba Hitlera „Wilczy Szaniec”. Podczas gdy miasta Niemiec powoli popadały w ruinę, w budowę Wilczego Szańca zatrudnionych było ok. tysiąc robotników. Ze względu na poufność informacji dot. konstrukcji kwatery, robotnicy musieli zmieniać się co sześć miesięcy i mogli pracować wyłącznie na jednym etapie budowy.

W ten sposób powstało siedem masywnych bunkrów o grubości ścian ponad 10 metrów, wiele lekkich bunkrów i budynków mieszkalnych dla ponad 2000 oficerów i drużyn zbrojnych. Do kamuflażu zastosowano siatkę maskującą, pokrytą zaprawą zmieszaną z wodorostami, dzięki czemu obiekt praktycznie nie był widoczny z powietrza. Obiekt posiadał połączenie kolejowe, dwa lotniska, rozległe pasy minowe i kilometry ogrodzeń z drutu kolczastego. Oczyszczenie około 50 000 min oraz nowatorskich konstrukcji zajęło po wojnie saperom ponad 10 lat – wielu z nich zostało rannych i zabitych.

Więcej dowiesz się na: atrakcje.mazury.pl

Wilczy Szaniec, Kwatera Główna Adolfa Hitlera – Źródło: atrakcje.mazury.pl

Mapa 10 ciekawych miejsc na Mazurach

Artykuł 10 ciekawych miejsc na Mazurach, które warto odwiedzić pochodzi z serwisu Eloblog.

Pałac w Rogalinie – Rys historyczny

Pałac w Rogalinie powstał w II połowie XVIII wieku, jako siedziba rodu Raczyńskich herbu Nałęcz. Budowę pałacu zawdzięczamy Kazimierzowi Raczyńskiemu, który był Marszałkiem Nadwornym Koronnym i późniejszym starostą generalnym Wielkopolski. Jego osoby raczej nie można oceniać zbyt pozytywnie, ze względu na prorosyjską postawę i udział w Konfederacji Targowickiej. Z drugiej jednak strony warto wspomnieć XX-wieczną działalność kolejnego z członków rodu – Edwarda Bernarda Raczyńskiego. Pełnił on funkcję Ministra Spraw Zagranicznych i Prezydenta RP na uchodźstwie. Edward Raczyński był ostatnim męskim potomkiem polskiej linii Raczyńskich.

Po lewej Kazimierz Raczyński, po prawej Edward Bernard Raczyński

Herb szlachecki Nałęcz – Symbol zawiązanej opaski możemy odnaleźć w wielu miejscach w rogalińskim pałacu

Barokowo-klasycystyczny pałac przetrwał do naszych czasów z niewielkimi zmianami. Na początku XXI wieku pozyskano środki finansowe na jego gruntowną rewaloryzację i konserwację. Podzielone na etapy prace trwały kilka lat. Ponownie dla ruchu turystycznego pałac został otwarty w 2015 roku. Dziś pięknie odrestaurowane pałacowe wnętrza oraz przylegający park, mogą być podziwiane przez turystów. Zespół pałacowo-parkowy w Rogalinie składa się z kilku elementów. Do poszczególnych atrakcji musimy wykupić osobne bilety lub całościowy karnet. Samo wejście do parku i ogrodów jest darmowe.

Pałac w Rogalinie – Wielkopolska Perła Architektury

Pałac w Rogalinie

Pałac Raczyńskich od strony rokokowych ogrodów

Pałac Raczyńskich od strony rokokowych ogrodów

Pałac Raczyńskich w Rogalinie

Wnętrza Pałacu Raczyńskich

Najważniejszym elementem wycieczki po zespole pałacowo-parkowym jest zwiedzanie wnętrz głównej części pałacu. Zabytkowe pomieszczenia zostały mozolnie odtworzone w kształcie, jaki nadawali im kolejni właściciele obiektu. Zwiedzanie historycznych wnętrz Pałacu w Rogalinie odbywa się z audioprzewodnikiem.

Wnętrza Pałacu Raczyńskich w Rogalinie

Wnętrza Pałacu Raczyńskich w Rogalinie

List…

Historyczne wnętrza Pałacu w Rogalinie

Historyczne wnętrza Pałacu w Rogalinie

Historyczne wnętrza Pałacu w Rogalinie

Zrekonstruowane i odnowione piękne pałacowe wnętrza – Rogalin

Telefon z dawnej epoki – Pałac Raczyńskich w Rogalinie

Zrekonstruowana biblioteka Raczyńskich

Zrekonstruowana biblioteka Raczyńskich

Zrekonstruowana biblioteka Raczyńskich

Wnętrza Pałacu Raczyńskich w Rogalinie

Na uzupełnienie eksponatami wciąż czeka rogalińska zbrojownia

Wystrój pałacowych wnętrz z zabytkowymi kaflowymi piecami

Wnętrza Pałacu Raczyńskich w Rogalinie

Sypialnia – Pałac w Rogalinie

Wnętrza Pałacu Raczyńskich w Rogalinie

Park w Rogalinie

Pałac Raczyńskich w Rogalinie otoczony jest przepięknym rokokowym ogrodem i parkiem. Jak już wspomniałem, wstęp do nich jest bezpłatny. W pobliżu parku płynie meandrująca Warta. Znajdują się tu również liczne pomniki przyrody, w tym popularne dęby: Lech, Czech i Rus. Swoją nazwą nawiązują one do legendy o trzech braciach, dających początek Polsce, Czechom i Rusi. Wiek zabytkowych dębów oszacowany jest na około 700 lat.

Zespół pałacowo-parkowy w Rogalinie

Zespół pałacowo-parkowy w Rogalinie

Rokokowe ogrody – Pałac w Rogalinie

Rokokowe ogrody – Pałac w Rogalinie

Park w Rogalinie

Trzy zabytkowe dęby – Lech, Czech i Rus

Trzy zabytkowe dęby – Lech, Czech i Rus

W pobliżu meandrującej Warty

W pobliżu meandrującej Warty

Dodatkowe atrakcje

Park i pałacowe wnętrza to nie jedyne atrakcje turystyczne. Osobno lub w ramach karnetu na całość możemy również zwiedzić galerię obrazów, powozownię oraz rekonstrukcję londyńskiego gabinetu Prezydenta RP na uchodźstwie Edwarda Raczyńskiego.

Rogalińska galeria obrazów – Pałac w Rogalinie

Ogromny obraz Jana Matejki „Dziewica Orleańska” – 47 mkw. powierzchni

Rogalińska powozownia

Rogalińska powozownia

Zwiedzanie Pałacu w Rogalinie

Zwiedzając Pałac w Rogalinie warto wybrać się wcześnie, gdyż ilość biletów na danych dzień jest niestety ograniczona. W popularny dzień może więc nas spotkać przykra niespodzianka braku biletów. Z drugiej strony wcześniejsza rezerwacja biletów dla turystów indywidualnych nie jest możliwa.

Więcej informacji na stronie rogalin.mnp.art.pl.

Mapa Pałac w Rogalinie

Artykuł Pałac w Rogalinie – Wielkopolska perła architektury pochodzi z serwisu Eloblog.

Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku do zobaczenia

Kolejna lista miejsc na Dolnym Śląsku, które warto odwiedzić. Tym razem przygotowałem zestawienie z miejscami ciekawymi, popularnymi, niezwykłymi, które przyciągają turystów. Duża część z tych miejsc znajduje się w Sudetach, które same w sobie, przez swoje walory przyrodnicze, stanowią niezwykłą atrakcję. Kilkanaście ciekawych miejsc jest opisanych, pozostałe wyszczególnione są na mapie na samym dole. Kolejność miejsc nie ma znaczenia.

Zobacz także uzupełnienie: Atrakcje turystyczne Dolny Śląsk – Co zwiedzać?

Karkonosze i Śnieżka

Karkonosze to najwyższe pasmo Sudetów i prawdopodobnie również najpopularniejsze miejsce górskich wypadów wśród przyjezdnych turystów. Pasmo górskie położone jest po stronie polskiej i czeskiej, a przez jego środek przebiega granica państwowa. W Karkonoszach odnajdziemy wiele ciekawych miejsc, jak popularną Śnieżkę (1602 m n.p.m.), najwyższy szczyt Sudetów i zarazem najwyższy szczyt Republiki Czeskiej. Podczas dobrej pogody Śnieżka przeżywa prawdziwe oblężenie turystów. Równie popularnymi miejscami są Śnieżne Kotły, Szrenica, liczne formacje skalne, punkty widokowe, wodospady, urokliwe schroniska, przełęcze i wiele innych miejsc. Karkonosze posiadają wiele walorów przyrodniczych, dlatego w części obszaru pasma górskiego znajduje się Karkonoski Park Narodowy. Zapewnia on ścisłą ochronę znajdującej się tam przyrody. U podnóża Karkonoszy, zwanymi też Górami Olbrzymimi, znajdują się dwie popularne turystyczne miejscowości: Karpacz i Szklarska Poręba.

Karkonosze i Śnieżka – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku

Rudawy Janowickie, Sokolik, Kolorowe Jeziorka

Kolejnym ciekawym miejscem, cieszącym się duża popularnością, są Rudawy Janowickie. To kolejne pasmo górskie Sudetów, znajdujące się w bliskiej odległości od Karkonoszy. Rudawy Janowickie są troszeczkę inne niż Karkonosze. Mniejsze, ale posiadają wiele licznych formacji skalnych, dzięki czemu cieszą się duża popularnością wśród wspinaczy i alpinistów. To właśnie w Rudawach Janowickich swoje pierwsze kroki we wspinaczce stawiała sławna polska himalaistka Wanda Rutkiewicz. Wśród ciekawych miejsc w Rudawach Janowickich należy wymienić szczyty i zarazem świetne punkty widokowe Sokolik, Krzyżna i Mała Ostra. Ciekawym miejscem są również ruiny Zamku Bolczów. Dużą popularnością w Rudawach Janowickich cieszą się urokliwe i niezwykłe Kolorowe Jeziorka.

Rudawy Janowickie, Sokolik – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku

Góry Izerskie i Hala Izerska

Góry Izerskie, zwane popularnie Izerami, to kolejne ważne pasmo górskie Sudetów. Położone jest na północny-zachód od Karkonoszy. Góry Izerskie w zimie stają się mekką narciarstwa biegowego. Organizowane są tutaj zawody narciarskie „Bieg Piastów”. W ciągu, lata kiedy stopnieją wszystkie śniegi, Izery stają się miejscem rowerowych i pieszych wycieczek. Choć góry nie są wysokie, panują tutaj specyficzne surowe warunki klimatyczne, które pozwalają na rozwój narciarstwa biegowego. Ważnym miejscem w Izerach jest Hala Izerska. Jest to stosunkowo płaska górska łąka, rozciągająca się na sporej powierzchni. To ciekawe miejsce jest specyficzne, ze względu na występujące tutaj ekstremalnie niskie temperatury, nie spotykane w innych częściach Sudetów. Więcej o nich możecie dowiedzieć się z mojego filmu. Na Hali Izerskiej przed wojną znajdowała się osada Gross-Iser. Dziś po osadzie pozostał tylko jeden budynek dawnej szkoły. Obecnie znajduje się w nim popularne schronisko Chatka Górzystów. Popularne szczyty to Wysoki Kamień, Wysoka Kopa i Izerski Stóg.

Śnieżne Góry Izerskie – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku

Góry Stołowe i Szczeliniec Wielki

Przenosimy się teraz do Ziemi Kłodzkiej, gdzie znajdują się Góry Stołowe. Nazwa tych gór wzięła się od rozległych płaskich płaszczyzn, które dominują ich krajobraz. Charakterystyczną cechą tych gór, jest występowanie licznych formacji skalnych, które jako ciekawe i niezwykłe miejsca, same w sobie przyciągają turystów. Najwyższym szczytem Gór Stołowych jest Szczeliniec Wielki położony na wysokości 919 m n.p.m. Jego charakterystycznie płaski wierzchołek jest łatwo rozpoznawalny na tle innych gór. Na szczyt prowadzą ciekawe trasy między formacjami skalnymi, a na samej górze znajduje się schronisko i punkt widokowy. Równie popularnym miejscem są Błędne Skały. Bez wątpienia są to miejsca warte zobaczenia. Góry Stołowe rozciągają się także po czeskiej stronie, gdzie duża popularnością cieszą się Teplickie Skalne Miasto oraz Broumowskie Ściany. Góry Stołowe były od zawsze ciekawym i przyciągającym turystów miejscem. Ciekawostką jest to, że w 1800 roku Szczeliniec Wielki odwiedził przyszły prezydent USA John Quincy Adams. Później wspominał i pisał o jego niezwykłym kształcie.

Góry Stołowe i Szczeliniec Wielki – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku

Góry Sowie i Wielka Sowa

O Górach Sowich zazwyczaj mówi się, jako o miejscu skrywającym niezwykłe tajemnice. Tak jest za sprawą zagadkowego nazistowskiego kompleksu Riese, budowanego w latach 1943-1945 w Górach Sowich. Po kompleksie Riese pozostało kilka kilometrów sztolni wydrążonych w zboczach gór. Trzy podziemne kompleksy udostępnione do zwiedzania to: Włodarz, Osówka i Rzeczka (Walim). Ale Góry Sowie to nie tylko podziemia kompleksu Riese. To także wspaniała przyroda. Najwyższym szczytem tego pasma górskiego jest Wielka Sowa położona na wysokości 1015 m n.p.m. To popularny cel górskich wędrówek. Na jej szczycie znajdują się wiaty turystyczne oraz piękna wieża widokowa, która jest otwarta dla turystów. Wieża ma 25 m wysokości i została wybudowana w 1886 roku, jako jedna z tak zwanych wież Bismarcka. Ciekawym miejscem i punktem widokowym jest także wieża widokowa na Kalenicy.

Góry Sowie i wieża na Wielkiej Sowie – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku

Wieża Książęca w Siedlęcinie

Wśród zabytków wartych odwiedzenia, oprócz popularnych w tym regionie zamków, jest kilka innych ciekawych budowli. Bez wątpienia jedną z nich jest wieża książęca w Siedlęcinie. Unikatowy w skali europejskiej zabytek średniowiecza. Wieża została zbudowana około roku 1314, ma ona 22 m wysokości. To jeden z najwyższych tego typu obiektów. Jej powstanie przypisuje się Piastowi Śląskiemu księciu Henrykowi I Jaworskiemu. Pełniła przede wszystkim funkcje mieszkalne. W jej wnętrzach na ścianach zachowały się malowidła. Są one unikalne, ponieważ ich tematyka jest świecka, a nie religijna, jak zazwyczaj to bywało. Nawiązują one do legendy o Lancelocie z Jeziora rycerza okrągłego stołu króla Artura.
Link: www.wiezasiedlecin.pl

Wieża Książęca w Siedlęcinie – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku

Krzywa Wieża w Ząbkowicach

Kolejna niezwykła wieża znajduje się w Ząbkowicach Śląskich. Jej wyjątkowość polega na tym, że jest krzywa… Stąd liczne odwołania i porównania do słynnej wieży we włoskiej Pizie. Jednak w przeciwieństwie do niej, ząbkowicka wieża jest naprawdę krzywa, a nie tylko pochylona. Ten niezwykły zabytek stał się prawdziwą wizytówką tego dolnośląskiego miasta. Wieża ma 34 m wysokości, a jej odchylenie od pionu wynosi ponad 2 m. Okoliczności budowy wieży nie są do końca poznane. Jedna z hipotez mówi, że wieża była częścią zniszczonego i już nieistniejącego zamku. Krzywa wieża w Ząbkowicach Śląskich jest udostępniona do zwiedzania przez turystów. Zabytek bez wątpienia jest warty zobaczenia.
Link: www.krzywawieza.eu

Krzywa Wieża w Ząbkowicach – Autor: Jacek Halicki Źródło: commons.wikimedia.org

Rynek we Wrocławiu

Śmiem twierdzić, że wrocławski rynek jest miejscem najczęściej odwiedzanym przez turystów na Dolnym Śląsku. Choć na potwierdzenie tego nie mam żadnych statystyk. Rynek we Wrocławiu doskonale wpisuje się w slogan miasta – „miasto spotkań”. Takim właśnie miejscem spotkań jest ten średniowieczny ogromny plac targowy. Jego wymiary są imponujące, wynoszą 213 m na 178 m. Na rynku znajdują się liczne kawiarnie i restauracje, których ogródki w dobrą pogodę wypełnione są po brzegi gośćmi. Ciekawymi obiektami na rynku są: szklana fontanna, pomnik Aleksandra Fredry, pręgierz, oraz przylegający do rynku Plac Solny. W północno zachodnim narożniku znajdują się kamieniczniki Jasia i Małgosi, a dalej w głębi kościół garnizonowy św. Elżbiety. Wieża kościoła jest udostępniona do zwiedzania, można więc na nią wejść i podziwiać panoramę miasta. Wrocławski rynek jest również miejscem imprez masowych, jak choćby sylwester, jarmarki świąteczne czy koncerty.

Rynek we Wrocławiu – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku

Ostrów Tumski we Wrocławiu

Kolejnym miejscem, które koniecznie trzeba odwiedzić we Wrocławiu, jest Ostrów Tumski. Historycznie jest to najważniejsze miejsce we Wrocławiu, ponieważ związane jest z jego najdawniejszą historią. Ostrów Tumski niegdyś był wyspą, od której zaczęła się historia miasta. To tutaj powstał zamek piastowski, to tutaj powstawały pierwsze śląskie kościoły. Ostrów Tumski był przez lata miejscem niezależnym od władzy miejskiej, w którym panowała tylko władza kościelna. Stąd tak liczne kościoły na tym terenie. Najważniejszym z nich jest Katedra św. Jana Chrzciciela. Możemy wjechać na wieże katedry i podziwiać panoramę Wrocławia. Tuż obok znajduje się najstarszy zachowany kościół Wrocławia pod wezwaniem św. Idziego. Obiekt pochodzi z połowy XIII wieku. Warto również odwiedzić Kolegiatę św. Krzyża i św. Bartłomieja. Przy wejściu na wyspę grodową znajduje się Most Tumski, zwany Mostem Zakochanych. Poznać go można po licznych zawieszonych kłódkach przez zakochane pary. Ostrów Tumski szczególnie imponująco i pięknie wygląda wieczorową porą, kiedy jego ulice rozświetlone są gazowymi lampami. Nadają one specyficzny ciepły klimat tej dawnej wrocławskiej wyspie.

Ostrów Tumski we Wrocławiu – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku

Zapora Wodna w Pilchowicach

Na Dolnym Śląsku znajduje się wiele ciekawych miejsc wartych odwiedzenia, związanych z realizowanym na początku XX wieku ambitnym programem przeciwpowodziowym. W wyniku jego realizacji powstało kilka zapór wodnych w dorzeczu Odry. Jedna z najważniejszych zapór znajduje się na rzece Bóbr w miejscowości Pilchowice. To druga, co do wielkości, zapora wodna w Polsce, po zaporze w Solinie. Jej wymiary odpowiadają prawie dokładnie wymiarom Titanica, ma 270 m długości korony i 62 m wysokości. Jej budowa trwała kilka lat i została wykończona w roku 1912. W wyniku jej osadzenia na rzece Bóbr, powstało sporych wielkości jezioro zaporowe, zwane Jeziorem Pilchowickim. Od tego momenty zapora w Pilchowicach stawia dzielnie czoła większym i mniejszym powodziom, zapewniając bezpieczeństwo mieszkańcom Doliny Bobru. Stanowi również popularną atrakcję turystyczną. Teren jest niezwykle urokliwy, przyroda otaczająca miejsce przepiękna, a konstrukcja imponująca. O budowie tej konstrukcji można posłuchać w moim filmie.

Zapora wodna w Pilchowicach – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku

Dolina Pałaców i Ogrodów

Doliną Pałaców i Ogrodów popularnie nazywany jest region Kotliny Jeleniogórskiej wraz z przylegającymi terenami. Bogaty w liczne zabytki, pałace, dwory i założenia parkowe. Zabytkowe obiekty położone są wśród malowniczych wzgórz, przy rzekach, stawach, otoczone przepiękną przyrodą. Już podczas panowania Habsburgów pojawiają się tutaj pierwsze założenia pałacowe, ale prawdziwy rozkwit następuje za czasów pruskich. Region Dolnego Śląska staje się popularnym miejscem inwestycji bogatych rodów i arystokracji europejskiej. Pojawiają się tutaj takie nazwiska jak: Habsburgowie, Hohelzollernowie, Schaffgotschowie, Zedlitzowie, Reussowie, Redenowie, Czartoryscy czy Radziłłowie. Po wojnie wiele z tych obiektów, w wyniku zaniedbań nowych polskich władz, popadło w ruinę. Dziś część z nich jest już wyremontowana, a dolina odzyskuje dawny blask.

Pałac Wojanów – Dolina Pałaców i Ogrodów – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku

Muzeum Obozu Koncentracyjnego Gross-Rosen

Oprócz wielu ciekawych miejsc i zabytków pozostawionych przez Niemców, są również te związane z najtragiczniejszą historią XX wieku. Tak jak obóz koncentracyjny Gross-Rose (Konzentrationslager Groß-Rosen). Dziś teren tego byłego obozu udostępniony jest do zwiedzania. Wejście jest bezpłatne. W budynku znajduje się ekspozycja poświęcona historii obozu. Po obozowych barakach pozostały tylko ślady fundamentów, ale muzeum podjęło się próby rekonstrukcji kilku obiektów. Obóz koncentracyjny Gross-Rose posiadał na terenie Dolnego Śląska ponad 100 filii. Część z więźniów była przymuszona do pracy przy budowie projektu Riese w Górach Sowich. Przez niemiecki obóz śmieci przewinęło się 125 tys. więźniów, z czego 40 tys. zginęło. To smutne, ale zarazem ciekawe miejsce pamięci na Dolnym Śląsku.

Obóz Koncentracyjny Gross-Rose – Miejsce Pamięci na Dolnym Śląsku

Schronisko PTTK Samotnia

Jest takie miejsce w Karkonoszach, które cieszy się ogromną popularnością. Nie jest to szczyt górski, wodospad, formacja skalna czy atrakcja turystyczna, ale urokliwe schronisko PTTK „Samotnia”. Czemu akurat to schronisko wybrałem z dziesiątek innych w Sudetach? To nie ja wybrałem, ale ludzie tak zdecydowali. Wystarczy spojrzeć na rankingi na portalach turystycznych. Ostatnio przeprowadzona ankieta na facebookowej grupie Tajemniczy Dolny Śląsk, również potwierdziła dużą popularność tego miejsca. Schronisko położone jest nad Małym Stawem, a pierwsze informacje o obiekcie zlokalizowanym w tym miejscu pochodzą już z roku 1670! Obecny kształt budynek uzyskał w XX wieku, po kilku przebudowach. Schronisko Samotnia położone jest przy niebieskim szlaku. Warto do niego zejść przemierzając główny grzbiet Karkonoszy lub schodząc ze Śnieżki. Usiąść, odpocząć, popodziwiać krajobrazy… Panorama schroniska.
Link: www.samotnia.com.pl

Schronisko PTTK „Samotnia” – Foto: Dolny Śląsk Fotografie

Wodospad Szklarki i Kamieńczyka

Jest wiele popularnych i ciekawych miejsc w górach na Dolnym Śląsku. Jednak na tle różnych miejsc, dwa z nich wyróżniają się w rankingach popularności. Mowa jest tutaj o wodospadach Szklarki i Kamieńczyka. Położenie w Karkonoszach, najpopularniejszym pasmie górskim, dało im szanse wspiąć się na wysokie miejsca popularności. Choć trzeba przyznać, że urokliwych wodospadów nie brakuje w innych partiach Sudetów. Zarówno po stronie polskiej, jak i czeskiej. Przepięknie położone, niezwykłe twory górskiej natury. Wodospad Kamieńczyka i Szklarki znajdują są w dwóch różnych miejscach. Zaznaczone są na mapie na samym dole. Warto odwiedzić przynajmniej jeden z tych wodospadów, zwiedzając tą część Dolnego Śląska.

Wodospad Kamieńczyka – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku do Zobaczenia

Zobacz także uzupełnienie: Atrakcje turystyczne Dolny Śląsk – Co zwiedzać?
Mapa i lista – Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku do zobaczenia

Artykuł Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku do zobaczenia pochodzi z serwisu Eloblog.

Lista opuszczonych miejsc na Dolnym Śląsku

Przedstawiam listę 10 zaniedbanych i opuszczonych miejsc na Dolnym Śląsku, którą przygotowałem wspólnie z Wiolettą Kozłowską. Te wszystkie wspaniałe zdjęcia, które zamieszczam poniżej, są jej autorstwa. Wioletta prowadzi fanpage’a na Facebooku, zachęcam do jego polubienia. Można również odwiedzić jej bloga pod adresem fotofakty.blogspot.com, a także zwiedzić wirtualnie kilka z opuszczonych miejsc, dzięki jej panoramom na panorames.keed.pl.

Na temat wielu z tych obiektów jest bardzo mało informacji w sieci. A nawet jeżeli już pojawiają się jakieś informacje, to często na rożnych stronach wzajemnie się wykluczają. Tak więc, w tych krótkich opisach mogą tkwić błędy, za co z góry przepraszam. Jak widać, czas pozostawił spory uszczerbek nie tylko na murach budynków, ale również w pamięci o nich samych. Tak, jak pisze Wioletta, należy je ocalić od zapomnienia… Kolejność obiektów nie ma znaczenia.

1. Pałac w Bełczu Wielkim (Schloss Oderbeltsch)

Okres powstania pałacu nie jest sprecyzowany. W Internecie pojawia się informacja o połowie XVIII wieku. Narodowy Instytut Dziedzictwa podaje II połowię XIX wieku. Należał kolejno do rodzin: Kalkreuth, Schönborn i Dürr. Po wojnie w pałacu znajdowała się szkoła rolnicza, a później ośrodek wychowawczy, który istniał do 1997 roku. Obecnie obiekt jest własnością prywatną.

Pałac w Bełczu Wielkim – Lista opuszczonych miejsc na Dolnym Śląsku – Foto: Wioletta Kozłowska

Pałac w Bełczu Wielkim – Wnętrze – Foto: Wioletta Kozłowska

WIĘCEJ ZDJĘĆ

2. Pałac w Jakubowie (Schloss Jakobskirch)

Początki dworu w Jakubowie sięgają XVI wieku. W 1850 roku przebudowano istniejący pałac w stylu neogotyku, który zachował się do II wojny światowej. Posiadłość należała kolejno do rodzin: Unwürde, Richter, Bomsdorff, Kayserlingk i Donnermarck. Pałac został splądrowany i spalony w trakcie ofensywy Armii Czerwonej. Nigdy już nie podniósł się z ruiny.

Pałac w Jakubowie – Lista opuszczonych miejsc – Foto: Wioletta Kozłowska

Pałac w Jakubowie – Wnętrze – Foto: Wioletta Kozłowska

WIĘCEJ ZDJĘĆ
PANORAMA

3. Pałac w Wojcieszowie Górnym (Schloss Stöckel-Kauffung)

Zespół pałacowy z XVII-XIX wieku. Pałac został zbudowany w obecnej formie w roku 1891. Następnie był strawiony przez pożar w roku 1930 i odbudowany w trochę zmienionej formie. Należał do rodziny Bergmannów. Po wojnie pałac przechodził „z rąk do rąk”, był między innymi w posiadaniu Państwowej Akademii Nauk i PGRu. Ostatecznie trafił w ręce prywatne. Przygotowywany był do remontu, lecz nigdy się go nie doczekał.

Pałac w Wojcieszowie – Lista opuszczonych miejsc na Dolnym Śląsku – Foto: Wioletta Kozłowska

Pałac w Wojcieszowie – Wnętrze – Foto: Wioletta Kozłowska

WIĘCEJ ZDJĘĆ

4. Pałac w Ligocie (Schloss Ober-Ellguth)

Pałac w Ligocie wybudowano około 1870 roku. Na jego temat niestety wiadomo bardzo mało. Prawdopodobnie należał do rodziny von Röder i von Busche-Ippenburg. Choć tu nazwiska mogą być przekręcone, bo występują w sieci z różną pisownią. Pałac otoczony jest parkiem. Obiekt jeszcze nie dawno był zamieszkany i wystawiony na sprzedaż przez Agencje Nieruchomości Rolnych.

Pałac w Ligocie – Lista opuszczonych miejsc – Foto: Wioletta Kozłowska

Pałac w Ligocie – Wnętrze – Foto: Wioletta Kozłowska

WIĘCEJ ZDJĘĆ

5. Pałac w Osłej (Schloss Aslau)

Pałac powstał około roku 1830, a następnie został rozbudowany w roku 1903. Ostatnim przedwojennym właścicielam majątku była rodzina Bobbertów. Po wojnie, jak wiele innych podobnych obiektów, także i ten trafił do PGRu. Od tego momentu rozpoczął się proces jego niszczenia. Trochę więcej informacji na temat tego pałacu jest na łamach Dolnośląskiego Podróżnika.

Pałac w Osłej – Lista opuszczonych miejsc – Foto: Wioletta Kozłowska

Pałac w Osłej – Wnętrze – Foto: Wioletta Kozłowska

WIĘCEJ ZDJĘĆ

6. Kościół Ewangelicki w Żeliszowie

Kościół ewangelicki zbudowany w latach 1796-1797. Architektem budowli był Carl Gotthard Langhans, projektant wielu obiektów na terenie Dolnego Śląska. Znany przede wszystkim ze słynnej Bramy Brandenburskiej w Berlinie. Kościół od 1945 roku jest nieużywany. Przez wiele lat popadał w ruinę, a od 2013 roku znaduje się pod opieką fundacji.

Kościół ewangelicki w Żeliszowie – Lista opuszczonych miejsc – Foto: Wioletta Kozłowska

Kościół ewangelicki w Żeliszowie – Wnętrze – Foto: Wioletta Kozłowska

WIĘCEJ ZDJĘĆ
PANORAMA

7. Kościół Ewangelicki w Kuźniczysku

Drewniany kościół ewangelicki zbudowany w roku 1709 lub 1764. Obecnie kościół rzymsko-katolicki pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia NMP. Konstrukcja zbudowana całkowicie z modrzewia. W Internecie pojawia się informacja, że po wojnie obiekt był remontowany. Obecnie kościół nie jest już użytkowany.

Kościół ewangelicki w Kuźniczysku – Lista opuszczonych miejsc – Foto: Wioletta Kozłowska

Kościół ewangelicki w Kuźniczysku – Wnętrze – Foto: Wioletta Kozłowska

WIĘCEJ ZDJĘĆ
PANORAMA

8. Kościół Ewangelicki w Starych Jaroszowicach

Murowany kościół ewangelicki zbudowany w latach 1842-1844. Obiekt został opuszczony po roku 1945. Dach zapadł się do wnętrze, a schody uległy zawaleniu. Z tyłu znajduje się stary zdewastowany cmentarz ewangelicki.

Kościół ewangelicki w Starych Jaroszowicach – Lista opuszczonych miejsc – Foto: Wioletta Kozłowska

Kościół ewangelicki w Starych Jaroszowicach – Wnętrze – Foto: Wioletta Kozłowska

WIĘCEJ ZDJĘĆ

9. Mauzoleum w Biechowie

Mauzoleum grobowe rodziny Hoffmeister. Został tu pochowany August Hoffmeister i jego małżonka Gertruda. Był on właścicielem przedwojennej fabryki pieców, płytek podłogowych i materiałów budowlanych. August zmarł w roku 1926, jego żona 7 lat później. Mauzoleum położone jest we wsi Biechów, którą ostatni mieszkańcy opuścili w 2003 roku.

Mauzoleum w Biechowie – Lista opuszczonych miejsc – Foto: Wioletta Kozłowska

Mauzoleum w Biechowie – Foto: Wioletta Kozłowska

WIĘCEJ ZDJĘĆ
PANORAMA

10. Święta Góra w Lubawce

Na Świętej Górze w Lubawce, położonej na wysokości 701 m n.p.m., znajdują się liczne figurki i kapliczki pochodzące z XVIII i XIX wieku. W tych okresach miejsce to było odwiedzane przez liczne pielgrzymki. Dziś wiele z tych sakralnych zabytków jest po prostu zdewastowanych. Straszą nie tylko mury nadszarpnięte przez upływ czasu, ale i współczesne graffiti, tym samym wystawiając nienajlepsze świadectwo swoim spadkobiercom.

Święta Góra w Lubawce – Lista opuszczonych miejsc – Foto: Wioletta Kozłowska

Święta Góra w Lubawce – Wnętrze i malowidła – Foto: Wioletta Kozłowska

WIĘCEJ ZDJĘĆ

Poniżej wszystkie przedstawione miejsca zaznaczone są na jednej mapie.

Artykuł 10 opuszczonych miejsc na Dolnym Śląsku pochodzi z serwisu Eloblog.