Mapa Rüdigera

W poprzednim filmie zaprezentowany został archiwalny dokument pt. „Stand der Anlagen Führerhauptquartier”. Do wspomnianego dokumentu została dołączona jeszcze mapa, na której zarysowano trzy okręgi. Na mapie mamy również naniesioną rzymską cyfrę V, co odnosi się do piątej pozycji na w/w dokumencie, czyli do obiektu o kryptonimie „Rüdiger”.

Mapa z lokalizacją Rüdigera – Zbiory: Wydawnictwo Technol

Wspólnym mianownikiem dwóch małych okręgów na mapie, jest występowanie w ich rejonach tuneli kolejowych. W prawym okręgu znajduje się tunel pod Małym Wołowcem, a w lewym okręgu tunel pod Przełęczą Kowarską. Co oznacza duży okrąg? Nie wiadomo. Niestety mapa nie jest dostępna w lepszej rozdzielczości. Prawdopodobnie w oryginale była kolorowa, a okręgi zarysowane były odrębnymi kolorami. Trzeba brać również pod uwagę, iż jest to tylko schematyczna mapa, która wcale nie musi wskazywać miejsc z dużą precyzją.

Mapa Rüdigera, w małych okręgach występują tunele kolejowe – Zbiory: Wydawnictwo Technol

Tunel pod Małym Wołowcem składa się z dwóch równoległych nitek (rur tuneli) – Źródło: dolny-slask.org.pl

Wjazd do jednego z tuneli pod Małym Wołowcem

Czynny tunel (północny) pod Małym Wołowcem

Nieczynny tunel (południowy) pod Małym Wołowcem – Czy tutaj miał się zatrzymać pociąg Hitlera?

Tunel pod Przełęczą Kowarską – Źródło: dolny-slask.org.pl

Tunel pod Przełęczą Kowarską w rejonie Ogorzelca

Tunel pod Przełęczą Kowarską

Tunel pod Przełęczą Kowarską

Połączenia telefoniczne i dalekopisowe Rüdigera

Dodatkowo na mapie znajduje się jeszcze karteczka z listą połączeń telefonicznych i dalekopisowych. Rozpiska wskazuje konkretne obiekty, z jakimi mógł nawiązać połączenie obiekt o kryptonimie „Rüdiger”.

Lista połączeń dalekopisowych i telefonicznych – Zbiory: Wydawnictwo Techno

Łączność dalekopisowa (Fe)

• OKW – Oberkommando der Wehrmacht (Naczelne Dowództwo Wehrmachtu).
• Sdp. Berlin – Stadtpolizei Berlin (Policja w Berlinie).
• Annabu – Centrala łączności OKH (Oberkommando des Heeres – Naczelne Dowództwo Wojsk Lądowych) koło Wünsdorf.
• DV Hochland – Centrala łączności „Hochland”.
• DV Donu – Centrala łączności „Donau”.
• DV Hessen – Centrala łączności „Hessen”.
• DV San – Centrala łączności „San”.
• DV Schlesien – Centrala łączności „Schlesien”.
• LV 1000 – Centrala łączności OKL (Oberkommando der Luftwaffe – Naczelne Dowództwo Luftwaffe) w Berchtesgaden.
• Irene – Planowa centrala łączności OKW ( Oberkommando der Wehrmacht – Naczelne Dowództwo Wehrmachtu) w obiekcie Riese.
• FA Freiburg – Centrala łączności w Świebodzicach.
• FA Glatz – Centrala łączności w Kłodzku.
• FA Schweidnitz – Centrala łączności w Świdnicy.
• FA Brelsau – Centrala łączności we Wrocławiu.
• OT Breslau – Organizacja Todt we Wrocławiu.

Łączność telefoniczna (T)

• OKW – Oberkommando der Wehrmacht (Naczelne Dowództwo Wehrmachtu).
• Kurfürst – Bunkier OKL (Oberkommando der Luftwaffe – Naczelne Dowództwo Luftwaffe) koło Poczdamu.
• Annabu – Centrala łączności OKH (Oberkommando des Heeres – Naczelne Dowództwo Wojsk Lądowych) koło Wünsdorf.
• AA Berlin – Auswärtiges Amt Berlin (Ministerstwo Spraw Zagranicznych w Berlinie).
• Gen. Kob. Breslau – Garnizon we Wrocławiu (?).
• Irene – Planowa centrala łączności OKW ( Oberkommando der Wehrmacht – Naczelne Dowództwo Wehrmachtu) w obiekcie Riese.
• LV 1000 – Centrala łączności OKL (Oberkommando der Luftwaffe – Naczelne Dowództwo Luftwaffe) w Berchtesgaden.
• DV Hochland – Centrala łączności „Hochland”.
• Seestern – Planowa centrala łączności OKM (Oberkommando der Marine – Naczelne Dowództwo Marynarki Wojennej) w obiekcie Riese.
• RKzl. Berlin – Kancelaria Rzeszy w Berlinie.
• RKzl. München – Kancelaria Rzeszy w Monachium.
• DNB Berlin – Deutsches Nachrichtenbüro (Niemiecka Agencja Prasowa w Berlinie).
• Prop Min. – Propagandaministerium (Ministerstwo Propagandy).

Pociąg Hitlera – Führersonderzug

Führersonderzug – pociąg specjalny Adolfa Hitlera. Wódz III Rzeszy już od 1939 roku wykorzystywał swój specjalny pociąg nie tylko jako środek transportu, ale i również jako mobilne centrum dowodzenia. Sprawdzał się on dobrze zwłaszcza na stale rozszerzających się frontach II wojny światowej, kiedy to Hitler pragnął przebywać w pobliżu walczących wojsk. W 1941 roku pociąg Hitlera składał się z następujących wagonów. Poszczególne wagony wymienione są zgodnie z ich kolejnością w składzie.

• dwie lokomotywy
• wagon artylerii przeciwlotniczej
• wagon bagażowy
• salonka Hitlera
• wagon dowodzenia
• wagon oddziału gwardii przybocznej
• wagon jadalny
• dwa wagony dla gości
• wagon-łaźnia
• wagon jadalny
• dwa wagony sypialne personelu
• wagon prasowy
• wagon bagażowy
• wagon artylerii przeciwlotniczej

Źródło: „Kwatery Główne Führera” Franz W. Seidler, Dieter Zeigert, str. 26 i 27.

Führersonderzug – Pociąg Hitlera

Już w czasie kampanii francuskiej przewidziano wykorzystanie tuneli kolejowych do ukrycia pociągu specjalnego Hitlera. Tak było w przypadku tunelu kolejowego koło francuskiej miejscowości Margival. W późniejszym okresie miejsce to zostało dodatkowo rozbudowane i otrzymało status kwatery głównej o kryptonimie „Wolfsschlucht II”. Ważnym elementem składowym tej kwatery był tunel kolejowy, który już w czerwcu 1940 roku był przewidziany do ukrycia pociągu specjalnego Hitlera. Tunel wyposażony został w dwoje specjalnych pancernych drzwi. Do tunelu pociągnięto również przyłącze telekomunikacyjne, umożliwiające włączenie składu do sieci telefonicznej III Rzeszy za pomocą francuskiej infrastruktury. Prawdopodobnie podobne rozwiązania dla pociągu Hitlera planowano przygotować również na Dolnym Śląsku.

Kolejnym przykładem wykorzystania tuneli jest tunel kolejowy koło miejscowości Mönichkirchen w Dolnej Austrii. Pobliski tunel kolejowy został wykorzystany do ukrycia pociągu specjalnego Hitlera w kwietniu 1941 roku. Przyjazd Hitlera do Dolnej Austrii miał związek z prowadzoną wówczas kampanią bałkańską. W trakcie stacjonowania pociągu koło Mönichkirchen otrzymał on status kwatery głównej o kryptonimie „Frühlingssturm”.

FHQ „Frühlingssturm” – Żołnierze zabezpieczają tunel przeznaczony dla pociągu Hitlera koło miejscowości Mönichkirchen w Dolnej Austrii – Źródło: „Kwatery Główne Führera” Franz W. Seidler, Dieter Zeigert

Sieć telekomunikacyjna Riese

W drugiej połowie filmu zaprezentowana została mapa systemu łączności na Dolnym Śląsku. Na mapie wskazane są dwie stacje wzmacniakowe. Jedna w Świdnicy o kryptonimie „Schweidnitz I”, a druga w Rzecce koło Walimia o kryptonimie „Schweidnitz II”. Ponieważ stacja „Schweidnitz II” została ulokowana w budynku o raczej prowizorycznym charakterze, a obok drążono pod górą Ostra kompleks „Rzeczka”, powstało przypuszczenie, że to właśnie kompleks „Rzeczka” miał być miejscem docelowym dla stacji „Schweidnitz II”. W ten sposób zapewniać łączność dla pozostałych kompleksów Riese w Górach Sowich. Na razie jest to tylko hipoteza.

Fragment mapy odnalezionej przez Romualda Owczarka, przedstawiającej schemat sieci telefonicznej na Dolnym Śląsku – Zbiory: Romuald Owczarek

Budynek stacji wzmacniakowej w Świdnicy, obiekt o kryptonimie „Schweidnitz I”

Stacja wzmacniakowa w Świdnicy „Schweidnitz I”

Podziemia stacji wzmacniakowej w Świdnicy, w tym miejscu stała kiedyś aparatura wzmacniająca sygnał

Zachowany silnik Diesla i generator prądu

Pozostałości budynku stacji wzmacniakowej w Rzecce, obiekt o kryptonimie „Schweidnitz II”

Mapa z lokalizacją wspomnianych tuneli kolejowych i stacji wzmacniakowych

Zobacz także: Kryptonim „Rüdiger” – Wojenna zagadka Wałbrzycha cz. 1

Współpraca

Film powstał przy współpracy z Centrum Kultury i Turystyki w Walimiu i Sztolni Walimskich

Zdjęcia z powietrza użyte w filmie wykonał K-motion.pl

Filmowanie z powietrza, zdjęcia z powietrza – K-motion.pl

Artykuł Kryptonim „Rüdiger” – Pociąg Hitlera i tunel pod Wałbrzychem cz. 2 pochodzi z serwisu Eloblog.

Kryptonimy niemieckich podziemnych budowli

Kryptonim „Rüdiger” pojawił się na początku lat 90-tych w książce autorstwa Hansa Waltera Wicherta (Decknamenverzeichnis deutscher unterirdischer Bauten des zweiten Weltkrieges), opisującej kryptonimy niemieckich podziemnych budowli z czasów II wojny światowej. Autor w swojej publikacji przedstawił listy kryptonimów przypisanych do poszczególnych podziemnych obiektów, które miały istotne znaczenie dla III Rzeszy. Były to głównie obiekty związane z produkcją zbrojeniową, siłami zbrojnymi i najważniejszymi instytucjami w państwie.

Kryptonimy niemieckich podziemnych budowli z czasów II wojny światowej – Hans Walter Wichert

W publikacji na stronach 159 i 160 pojawiła się lista obiektów S-Vorhaben, co oznacza skrót od „Sonderbauvorhaben” – budowle o specjalnym przeznaczeniu. W liście przy pozycji S3 znalazły się następujące obiekty:

• Jonastal bei Ohrdruf, Crawinkel (Olga)
• Berchtesgaden, Führerhauptquartier Obersalzberg (Serail)
• Wolfsschanze bei Rastenburg, Ostpreußen
• Bad Charlottenbrunn, Schlesien (Riese)
• Waldenburg, Schlesien (Rüdiger)
• Fürstenstein bei Ksiaz, nordöstlich von Krakau
• Diedenhofen, Lothringen (Brunhilde)
• Pullach, Bayern (Siegfried)
• Bad Nauheim bei Gießen (Amt 600)
• Pullach, Haus Bormann (Hagen)

Lista niemieckich budowli S3 (S-Vorhaben) i Rüdiger – Autor: Hans Walter Wichert

Ze wszystkich wymienionych obiektów aż trzy znajdowały się w rejonie Gór Sowich i Wałbrzyskich. Jednak największe zaciekawienie wzbudziło ujęcie obiektu o kryptonimie „Rüdiger”, który miał znajdować się w Wałbrzychu (Waldenburg) na Śląsku (Schlesien). Ponieważ na liście został już umieszczony Zamek Książ i kompleks Riese koło Jedliny-Zdrój, nie wiadomo było o jaki dokładnie obiekt chodzi, i czym tak naprawdę był Rüdiger?!

Kwatery Główne Hitlera i Rüdiger

Kolejnym – i zarazem najważniejszym dokumentem – jest spis Kwater Głównych Hitlera wraz ze stanem infrastruktury telefonicznej i dalekopisowej. Dokument zatytułowany został „Stand der Anlagen Führerhauptquartier” i opatrzony klauzulą „Geheime Kommandosache” – tajne.

Stan infrastruktury łączności kwater Hitlera (Stand der Anlagen Führerhauptquartier) – Zbiory: Wydawnictwo Technol Archiwum: BA-MA, WF 01/10158

Stan infrastruktury łączności kwater Hitlera (Stand der Anlagen Führerhauptquartier) – Zbiory: Wydawnictwo Technol Archiwum: BA-MA, WF 01/10158

W dokumencie zostały wymienione obiekty: Wolfsschanze, Berchtesgaden, W-0, Brunhilde, Siegfried, Amt 600 i nasz zagadkowy Rüdiger. Wszystkie wymienione obiekty były Kwaterami Głównymi Hitlera, z wyjątkiem Berchtesgaden, który nie posiadał statusu Kwatery Głównej, ale był tak de facto miejscem przebywania wodza III Rzeszy.

Rozmieszczenie obiektów Kwater Głównych Hitlera wymienionych na dokumencie

Wśród wymienionych obiektów pojawia się Rüdiger, do którego przypisane są dwa obiekty: Zamek Książ (Fürstenstein) i główna centrala-urząd (Hauptamt). Oprócz rozpiski przyłączy telefonicznych i dalekopisowych, znajdziemy tam również tzw. rozwiązanie dla pociągu (Zuglösung). W ramach tego rozwiązania – co domyślnie należy traktować jako rozwiązanie dla pociągu sztabowego – miano wykorzystać dwa miejsca. Dworzec kolejowy w Jedlinie-Zdrój (Bahnhof Bad Charlottenbrunn) i tunel kolejowy pod Małym Wołowcem (Ochsenkopf-Tunnel).

Zamek Książ (Fürstenstein) – Foto: Adrian Sitko

Jeden z tuneli pod Małym Wołowcem (Ochsenkopf-Tunnel)

Dworzec Jedlina-Zdrój (Bahnhof Bad Charlottenbrunn)

Co ciekawe, o ile Zamek Książ, tunel pod Małym Wołowcem i dworzec kolejowy w Jedlinie-Zdrój zostały wymienione wprost, to lokalizacja głównej centrali nie została wskazana w ogóle! Nie wiadomo, gdzie dokładnie miała zostać ulokowana. Dokument wskazuje tylko, że jej infrastruktura w momencie sporządzania wykazu była planowana (geplant), a jej gotowość zaplanowano na lipiec 1945 roku.

Czym był Rüdiger?

Podstawowe pytanie brzmi, skoro na liście zostały wymienione Kwatery Główne Hitlera, dlaczego wśród nich nie ma Riese? Trudno dziś jednoznaczenie odpowiedzieć na to pytanie. Jednak można postawić kilka roboczych hipotez, które mogłyby w jakimś stopniu wyjaśnić tę sytuację.

• Pierwsza hipoteza. Określenie „Riese” lub „Bauvorhaben Riese” było tylko kryptonimem na czas budowy kompleksu Kwatery Głównej Hitlera na Dolnym Śląsku, a po jej zakończeniu zespół obiektów miał otrzymać zupełnie nowy kryptonim – „Rüdiger”. Nie byłaby to sytuacja odosobniona, podobne rozwiązanie zastosowano już przy budowie Wilczego Szańca.
• Druga hipoteza. Kwaterą Główną Hitlera miał być obiekt o kryptonimie „Rüdiger”, składający się co najmniej z Zamku Książ, dodatkowo z osobnej głównej centrali telefonicznej, plus stacji kolejowej w Jedlinie-Zdrój i pobliskiego tunelu pod Małym Wołowcem, które miały być rozwiązaniem dla pociągu specjalnego Hitlera. Natomiast obiekt o kryptonimie „Riese” miał pełnić zupełnie inną funkcję. Jaką? Nie wiadomo.
• Trzecia hipoteza. „Riese” było planowane jako Kwatera Główna Hitlera składająca się z obiektów położonych w Górach Sowich i Zamku Książ. Jednakże po zamachu w Wilczym Szańcu, Hitler kryjąc urazę do oficerów Wehrmachtu stwierdził, że nie będzie dłużej mieszkał w ich otoczeniu. W związku z tym nastąpiła zasadnicza zmiana koncepcji budowy kwatery, rozdzielając obiekty w Górach Sowich, które teraz miały być przeznaczone już tylko dla sztabów poszczególnych rodzajów sił zbrojnych, od położonego 20 km dalej Zamku Książ, który ze swoimi podziemiami miał być przeznaczony dla samego Adolfa Hitlera. I to właśnie ta nowa kwatera budowana w zamku miała otrzymać kryptonim „Rüdiger”.

Przedstawione robocze hipotezy są oczywiście tylko teoretycznymi rozważaniami. Kolejne dokumenty i informacje związane z Rüdigerem zaprezentujemy w drugiej części wywiadu.

Zobacz także: Kryptonim „Rüdiger” – Pociąg Hitlera i tunel pod Wałbrzychem cz. 2

Współpraca

Film powstał przy współpracy z Centrum Kultury i Turystyki w Walimiu i Sztolni Walimskich

Zdjęcia z powietrza użyte w filmie wykonał K-motion.pl

Filmowanie z powietrza, zdjęcia z powietrza – K-motion.pl

Artykuł Kryptonim „Rüdiger” – Wojenna zagadka Wałbrzycha cz. 1 pochodzi z serwisu Eloblog.