Granice państw w Europie

W sieci pojawił się kolejny ciekawy filmik warty obejrzenia. Tym razem ktoś pokusił się o wykonanie animowanej mapy Europy w formie filmu, która obrazowałaby zmiany, jakie zachodziły w granicach rok po roku. W ten sposób powstał blisko dwunastominutowy film obrazujący kształtowanie się granic poszczególnych państw Europy od 400 roku p.n.e. Oczywiście zakres opracowania jest niezwykle obszerny i skomplikowany, dlatego uniknięcie wszystkich błędów nie było możliwe. Przygotowanie filmu wymagało też pewnego uproszczenia. Na przykład, Polska w czasach rozbicia dzielnicowego była przedstawiona jako jedno państwo, choć tak de facto w wielu miejscach mieliśmy do czynienia z niezależnymi, odrębnymi państewkami. Podobnie wygląda sprawa w przypadku innych rozdrobnionych feudalnie obszarów.

Ciekawostka, obok mapy podana jest jeszcze rozpiska z ówczesną populacją poszczególnych państw.

Granice państw Europy w 1295 roku – Źródło: youtube/Cottereau

Granice państw Europy w 1651 roku – Źródło: youtube/Cottereau

Granice państw Europy w 1815 roku – Źródło: youtube/Cottereau

Tak rok po roku zmieniały się granice państw w Europie, 1934 rok – Źródło: youtube/Cottereau

Władcy państw Europy

Na kanale autora powyższego filmu został również zamieszczony jeszcze jeden film. Film wykonany w podobnej konwencji, ale tym razem zamiast nazw poszczególnych tworów politycznych na mapie zostali zaznaczeni władcy. Zamieszczam film poniżej, jako uzupełnienie.

Artykuł Tak rok po roku zmieniały się granice państw w Europie pochodzi z serwisu Eloblog.

„Sztuka Wojenna” Sun Zi – Recenzja

„Sztuka Wojenna”, czasem nazywana „Sztuką Wojny”, autorstwa Sun Zi to traktat, który ma już blisko 2500 lat. Wciąż jednak wydawany jest w kolejnych nowszych wersjach i opracowaniach. Wciąż inspiruje i uczy jak odnieść sukces, nie tylko na polu bitwy, ale i również w sytuacjach nie związanych bezpośrednio z prowadzeniem wojny. Dlatego powszechnie wykorzystywany jest także w innych dziedzinach, takich jak: zarządzanie firmą, biznes, gra na giełdzie, polityka, a nawet w sztuce uwodzenia. Jak pisze Robert Stiller, w istocie rzeczy Sun Zi był prekursorem, wynalazcą prakseologii, czyli nauki o skutecznym postępowaniu.

Bambusowe wydanie „Sztuki Wojennej” – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: vlasta2

Kim był Sun Zi? Niestety niewiele o nim wiadomo. Najprawdopodobniej był wodzem (dowódcą wojskowym) i pisarzem, który żył w IV wieku p.n.e., gdzieś pomiędzy rokiem 400 a 320. W tym właśnie okresie miał opublikować swój traktat pt. „Sztuka Wojenna”. Niektórzy uważają, iż Sun Zi żył 100 lat wcześniej. Rozbieżności pojawiają się także w sposobnie zapisu jego imienia i nazwiska. Sun Zi często pojawia się także jako Sun Tzu. Niektórzy uważają go za postać mityczną, wymyśloną, a jeszcze inni uważają, że kryje się pod jego imieniem i nazwiskiem dzieło zbiorowe kilku autorów. Jak było naprawdę? To już trudno ocenić. Grunt, że jego zbiór zasad i rad postępowania na wieki wpisał się w chińską tradycję. Myśli przekazane przez Sun Zi są uniwersalne i ponadczasowe. Dowodzi tego fakt, że jego traktat był wykorzystywany przez wieki, aż do czasów współczesnych. Swoje miejsce znalazł również poza Chinami, np. w Japonii, gdzie trafił tam najpóźniej w VIII wieku n.e. W Europie „Sztuka Wojenna” pojawiła się jako pierwsza w przekładzie francuskim już w XVIII wieku.

Sun Zi (Sun Tzu) – Autor „Sztuki Wojennej”

Istnieje bardzo wiele przekładów i tłumaczeń traktatu Sun Zi, również w języku polskim. Ja zakupiłem książkę w tłumaczeniu Roberta Stillera. Oprócz dzieła Sun Zi znajdziemy tam także komentarze innych chińskich wojskowych. A także jeszcze jeden traktat o tym samym tytule „Sztuka Wojenna” autorstwa Wu Qi oraz „Trzydzieści sześć podstępów” autorstwa Tan Daoji. W opracowaniu znajdziemy także kilka słów od Roberta Stillera na temat starożytnych Chin i kwestii różnic językowych. Książka przez to stała się bardziej bogata i ciekawsza.

Tytuł: Sztuka Wojenna
Autor: Sun Zi
Rok polskiego wydania: 2015
Moja ocena: ★★★★☆

„Sztuka Wojenna” Sun Zi

Oferty w księgarniach i sklepach internetowych
„Sztuka Wojenna” Sun Zi

Artykuł „Sztuka Wojenna” Sun Zi pochodzi z serwisu Eloblog.

1. Szkopy

Popularne pogardliwe określenie stosowane wobec Niemców, zwłaszcza w czasie II wojny światowej. Słowo „szkop” prawdopodobnie zostało zaczerpnięte z języka czeskiego, gdzie występuje bardzo zbliżone słowo „skopčák”, również o tym samym znaczeniu. Czeski „skopčák” pochodzi od wyrażenia „s kopců”, co możemy przetłumaczyć, jako „z kopca”, czyli „z gór”. Rzeczywiście, jeżeli spojrzymy na historyczne Czechy, to dawniej górskie rejony Sudetów były zamieszkiwane głównie przez ludność niemiecką. Również same Niemcy są dla Czechów państwem zza gór. Niemcy przybywający do ludności czeskiej byli więc ludźmi, którzy przybyli z gór – „s kopců”.

Żołnierze Wehrmachtu popularnie nazywani byli szkopami

2. Pijany jak świnia

To popularne powiedzenie często odczytywane jest bardzo dosłownie, że ktoś się upił jak zwierzę, jak świnia. Historyczne pochodzenie tego powiedzenia nie odnosi się jednak do tego sympatycznego zwierzęcia, ale do zamieszkującego Dolny Śląsk rodu Świnków. Ród szlachecki Świnków, w języku niemieckim znany jako von Schweinichen, zamieszkiwał m.in. zamek w Świnach. Znany był on w regionie z organizowania częstych pijackich turniejów i licznych libacji alkoholowych, które odbywały się właśnie na zamku w Świnach. O suto zakrapianych imprezach było na tyle głośno, że przeszły one do historii w postaci powiedzenia „pijany jak świnia”.

Zamek w Świnach, w rogu herb rodu szlacheckiego Świnków ze świnią na tarczy – 10 słów i powiedzeń, o których pochodzeniu nie mieliście pojęcia

3. Kwarantanna

W czasie epidemii dżumy, tzw. czarnej śmierci, obawiano się szybkiego i niekontrolowanego rozprzestrzeniania choroby. Obawę budziły na przykład statki, które przypływały do portu. Jeżeli załoga statku była zarażona, po zejściu na ląd mogła zarazić również mieszkańców miasta. Aby temu zapobiec w Wenecji statki zanim zostały dopuszczone do portu musiały odczekać 40 dni. Tak aby mieć pewność, że ich załoga jest zdrowa. Po włosku 40 oznacza „quaranta”. Stąd historyczne pochodzenie nazwy „kwarantanna”.

W Wenecji w czasie epidemii statki odczekiwały 40 dni, 40 po włosku quaranta, stąd kwarantanna

4. Spalić na panewce

„Spalić na panewce” oznacza powszechnie, że jakaś czynność bardzo szybko zakończyła się porażką, praktycznie już na samym początku. Bardzo ciekawe jest pochodzenie tego powiedzenia. Panewka to części znajdująca się w starych typach broni palnej. Jest to specjalne miejsce, na które sypano proch, który to po podpaleniu inicjował dalej wybuch właściwego ładunku miotającego kulę. Z powodu niedoskonałości ówczesnej broni palnej często proch zgromadzony na panewce nie inicjował wystrzału, po prostu wypalał się. Stąd powszechne powiedzenie, że coś się nie udało i spaliło na panewce.

Panewka w pistolecie skałkowym – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Rama

5. Pierwsze koty za płoty

Powiedzenie „pierwsze koty za płoty” należy do tych zwrotów, które kompletnie straciły na swoim pierwotnym znaczeniu. Współcześnie zwrot ten używany jest w kontekście, że coś zostało zrobione po raz pierwszy, że zostały poczynione pierwsze próby, pierwsze kroki i dalej będzie już łatwiej. Zazwyczaj powiedzenie to ma pozytywny wydźwięk. Tymczasem jest zdecydowanie odwrotnie, „pierwsze koty za płoty” oznaczają, że pierwsza próba jest zazwyczaj nieudana. Przysłowie wzięło się z stąd, że dawniej pierwsze z miotu młode kocięta uważano za słabsze, mniej wartościowe, dlatego wyrzucano je za płot.

6. Rynek

Rynek to element miejskiej przestrzeni obecny w większości polskich miast i miasteczek. Słowo „rynek” pochodzi od nimieckiego słowa „ring” oznaczającego „pierścień” lub „okrąg”. Ale ktoś mógłby stwierdzić, że przecież rynki nie zostały zbudowane na planie koła, ale raczej prostokątów. Skąd ta rozbieżność? Ring oznaczał dawniej specyficzny rodzaj rynku, z wewnętrzną środkową zabudową. Tak że obchodząc rynek chodziło się dookoła, niczym po pierścieniu. Takie rynki posiadają do dziś duże miasta, jak np. Wrocław, Kraków, czy Toruń. W języku niemieckim rynki bez wewnętrznej zabudowy nazywano zazwyczaj „marktplatz”, czyli miejscami do handlu. W Polsce słowo rynek zastąpiło jednocześnie wszystkie te rodzaje rynków.

Wrocławski Rynek to typowy przykład ringu

7. Bluetooth

Nazwa tej popularnej technologii bezprzewodowej komunikacji między urządzeniami również ma swój związek z historią. „Bluetooth” po angielsku oznacza dosłownie „niebieski ząb” i odnosi się bezpośrednio do postaci duńskiego króla Haralda Bluetootha, w Polsce znanego lepiej jako Harald Sinozęby. „Bluetooth” trzeba więc historycznie przetłumaczyć jako „Sinozęby”. Powstaje naturalne pytanie, jaki związek ma X-wieczny król Dani z XXI-wiecznymi nowoczesnymi technologiami? Otóż technologia Bluetooth została opracowana przez szwedzką firmę Ericsson, w domyśle miała ona łączyć różne urządzenia, tak samo jak Harald Sinozęby przyczynił się do zjednoczenia różnych skandynawskich plemion.

Harald Sinozęby i logo Bluetooth – 10 słów i powiedzeń, o których pochodzeniu nie mieliście pojęcia

8. Mauzoleum

Mauzoleum, miejsce pamięci i rodzaj monumentalnego grobowca, swoją nazwę zawdzięcza imieniu perskiego satrapy Mauzolosa. Po jego śmieci w 352 roku p.n.e. wzniesiono na jego cześć potężny grobowiec w Halikarnasie. Budowla była sporej wielkości, mierzyła bowiem około 45 metrów wysokości. Górna część ozdobiona została kolumnadą, a na jej szczycie umieszczono piramidę ze schodów, a na niej kwadrygę. Niestety to starożytne mauzoleum zostało zniszczone podczas trzęsienia ziemi. Dziś pozostały po nim tylko gruzy. Przetrwała ono jednak do naszych czasów w postaci słowa „mauzoleum”.

Mauzoleum w Halikarnasie, wzniesione na cześć Mauzolosa

9. Coś uszło komuś płazem

Jedno z popularnych powiedzeń mówiące o tym, że ktoś nie poniósł żadnych konsekwencji za swoje czyny. Podobnie jak w przypadku innych wyrażeń, również i tutaj źle zrozumiane jest jedno ze słów. „Płaz” nie odnosi się do grupy zwierząt płazów, ale do części białej broni. „Płaz” to boczna płaska część głowni np. miecza. Dla przykładu kat wykonujący egzekucję na skazańcu za pomocą ścięcia mieczem, mógł podczas uderzenia niefortunnie obrócić broń, tak że uderzyła ona w głowę ofiary płaską częścią – płazem. Tym samym nie raniąc go. Stąd powiedzenie mówiące o tym, że „coś uszło komuś płazem”.

Kat ścinający skazańca mieczem

10. Menel

Według prof. Jerzego Bralczyka pochodzenie słowa „menel” ma bardzo ciekawą historię. „Menel” to powszechnie taki obdartus, brudas, osoba ubrana niechlujnie, często w różne dziwne zestawy ubrań. Pochodzenie tego słowa związane jest z postacią cesarza Etiopii Menelika II, który rządził tym afrykańskim państwem na przełomie XIX i XX wieku. Dziwne i wyszukane szaty Menelika II budziły w Europie spore zaskoczenie. Na tyle duże, że w Polsce nietypowo ubrane osoby zaczęto nazywać właśnie „menelikami”, a później w skrócie „menelami”.

Cesarz Menelik II i jego dziwne ubranie

Artykuł 10 słów i powiedzeń, o których pochodzeniu nie mieliście pojęcia pochodzi z serwisu Eloblog.

Często myśląc o starożytnym świecie, postrzegamy go tylko w kontekście starożytnych państw z rejonu Morza Śródziemnego, tudzież Bliskiego Wschodu. A przecież nie tylko w tym rejonie powstawały rozwinięte cywilizacje. Ich śladów możemy doszukiwać się także w Azji Wschodniej i Ameryce. Pewien użytkownik Wikipedii postanowił stworzyć mapę świata obrazującą sytuację polityczną w roku 100 p.n.e. Jak widać na mapie, Republika Rzymska kontroluje już niemalże cały basen Morza Śródziemnego. Wygląda na to, że imperium Rzymu terytorialnie porównywalne jest do Cesarstwa Chińskiego dynastii Han.

Mapa świata w 100 roku p.n.e. – Źródło: commons.wikimedia.org Autor: Javierfv1212

Powyższa mapa zawiera wiele nazw zapisanych drobnymi literami. Aby dojrzeć szczegóły najlepiej przeglądać ją w lepszej rozdzielczości. Mapa w większej rozdzielczości (4000×2036) dostępna jest pod tym linkiem.

Zobacz także:

• Animowana mapa historii cywilizacji
• Animacja rozwoju populacji ludzkiej przez 2000 lat

Artykuł Mapa świata w 100 roku p.n.e. pochodzi z serwisu Eloblog.

7 Cudów Starożytnego Świata

Pierwotnie lista starożytnych cudów świata została stworzona w II wieku p.n.e. przez Antypatra z Sydonu. Lista miała być swoistym ówczesnym przewodnikiem po popularnych celach turystycznych. Głównie znalazły się na niej arcydzieła greckiej architektury. Jej skład ugruntował się później w czasach starożytnych. Aż 5 z 7 obiektów na liście jest dziełem właśnie greckiej cywilizacji. Świadczy to o gwałtownym rozwoju świata starożytnego, który nastąpił w V i IV wieku p.n.e. Na samym dole jest mapa z zaznaczonymi wszystkimi miejscami. Kolejność budowli od najmłodszej do najstarszej.

1. Latarnia morska na Faros

Ta niezwykła budowla to najmłodszy z 7 cudów starożytnego świata. Latarnia morska została wzniesiona na wyspie Faros na Morzu Śródziemnym, tuż przy wejściu do portu w Aleksandrii. Być może pomysłodawcą jej budowy był sam Aleksander Wielki. Budowla wznosiła się na wysokość około 120 metrów i została wybudowa gdzieś pomiędzy rokiem 280, a 247 p.n.e. Ówcześnie, prawdopodobnie była to najwyższa budowla na świecie, zaraz po egipskich piramidach. Zapewne musiała robić ogromne wrażenie na żeglarzach wpływających do aleksandryjskiego portu. Na jej szczycie znajdował się nieduży, symboliczny pomnik greckiego boga mórz – Posejdona. W wyniku kilku trzęsień ziemi budowla została zniszczona. Jej ostateczny upadek datuje się na XV wiek. Obecnie w miejscu, w którym dawniej znajdowała się latarnia, zbudowany jest średniowieczny Fort Qaitbay.

Latarnia Morska na Faros – 7 Cudów Starożytnego Świata – Wizualizacja z XVIII w.

Fort Qaitbay na miejscu dawnej latarni – Foto: Delengar Źródło: commons.wikimedia.org

2. Kolos z Rodos

Kolos Rodyjski to olbrzymich rozmiarów posąg greckiego boga Słońca – Heliosa. Ustawiony został przy wejściu do portu Rodos, na greckiej wyspie o tej samej nazwie – Rodos, położonej na Morzu Egejskim. Posąg Heliosa miał około 30 metrów wysokości, co czyniło go jednym z największych posągów świata antycznego. Jego powstanie datuje się na lata 292-280 p.n.e. Kolos powstał dla upamiętnienia przegranej wojsk Demetriusza I, które oblegały wsypę. Jego powierzchnia miała być pokryta płytami z brązu i żelaza przetopionymi z broni pozostawionej przez wojska Demetriusza. Kolos z Rodos uległ zniszczeniu już po kilkudziesięciu latach, podczas trzęsienia ziemi w roku 226 p.n.e. Wyrocznia w Delfach odradziła jego odbudowy, więc powalony posąg Heliosa leżał przez wiele lat, stając się wówczas atrakcją samą w sobie. Ostatecznie po 800 latach jego szczątki zostały sprzedane przez Arabów żydowskiemu kupcowi z Emessy. Obecnie przy wejściu do portu znajdują się fortyfikacje wyspy. Jednak w zeszłym roku pojawiła się idea odbudowy tego niezwykłego monumentu.

Kolos z Rodos – 7 Cudów Starożytnego Świata

Współczesne wejście do portu i fortyfikacje wyspy – Foto: Jebulon Źródło: commons.wikimedia.org

3. Mauzoleum w Halikarnasie

Ten niezwykły grobowiec został wzniesiony dla Mauzolosa, perskiego satrapy Karii. Zbieżność imienia władcy z przyjętą nazwą „mauzoleum” określającą rodzaj grobowca, nie jest przypadkowa. To właśnie od jego imienia przyjęto później tak nazywać monumentalne budowle-grobowce. Mauzoleum zostało wzniesione około roku 350 p.n.e. Budowla była sporej wielkości, bowiem mierzyła około 45 metrów wysokości. Górna część ozdobiona została kolumnadą, a na szczycie mauzoleum umieszczono piramidę ze schodów, a na niej kwadrygę. Jak wiele tego typu innych budowli w regionie, ta również musiała się zmagać z niszczycielskimi trzęsieniami ziemi i wojnami. Ostatecznie po monumentalnym mauzoleum pozostała tylko kupa porozrzucanych kamieni. Pamięć o nim jednak przetrwała próbę czasu. Mauzoleum w Halikarnasie stało się inspiracją dla wielu nowych współczesnych budynków. Szczególnie dla instytucji rządowych w USA.

Mauzoleum w Halikarnasie – 7 Cudów Starożytnego Świata – Wizualizacja z XIX w.

Widok na współczesne pozostałości mauzoleum, dziś w Bodrum w Turcji – Foto: Patrickneil Źródło: commons.wikimedia.org

Budynek House of the Temple w Waszyngtonie wzorowany na mauzoleum w Halikarnasie – Foto: AgnosticPreachersKid at English Wikipedia

4. Posąg Zeusa w Olimpii

Ogromny, jak na ówczesne czasy, posąg greckiego boga Zeusa został wzniesiony w świątyni Zeusa w Olimpii. Siedzący na tronie Zeus miał około 12-13 metrów wysokości. Jego powstanie przypisuje się greckiemu rzeźbiarzowi Fidiaszowi i datuje na około 435 rok p.n.e. Statua Zeusa miała być ozdobiona złotem, szlachetnymi kamieniami i słoniową kością. W prawej ręce Zeus trzymał posąg bogini zwycięstwa Nike, a lewej laskę, na której u szczytu siedział orzeł. Posąg przetrwał prawie 900 lat, kiedy to w roku 425 lub 475 n.e. został strawiony przez pożar. Dziś w przypuszczalnym miejscu jego lokalizacji znajdują się tylko ruiny świątyni wzniesione ku jego czci.

Posąg Zeusa w Olimpii – 7 Cudów Starożytnego Świata – Wizualizacja z XVIII w.

Przypuszczalne miejsce lokalizacji posągu – Foto: Alun Salt Źródło: flickr.com

5. Świątynia Artemidy w Efezie

Grecka świątynia poświęcona bogini łowów i zwierząt Artemidzie, której posąg miał się znajdować w środku budowli. Od jej imienia świątynia zwana jest także Artemizjonem. Budowla została wzniesiona około roku 550 p.n.e. na polecenia króla Krezusa, władcy Lidii. Najprawdopodobniej stanęła na miejscu innej świątyni, która wcześniej została zniszczona. Artemizjon został zbudowany na planie prostokąta, którego jeden bok miał około 115 metrów, drugi 50 metrów długości. Całość została otoczona kolumnadą wysoką na kilkanaście metrów. Budowla była kilkukrotnie niszczona. Sława jej była tak wielka, że w odbudowę świątyni zaangażował się sam król macedoński Aleksander Wielki. Odbudowana świątynia przetrwała kolejnych 600 lat, kiedy to w roku 226 n.e. została ostatecznie zniszczona podczas najazdu Gotów. Od tego czasu pozostały po niej tylko gruzy.

Świątynia Artemidy w Efezie – 7 Cudów Starożytnego Świata – Wizualizacja z XIX w.

Miejsce ruin obok miasta Selçuk w Turcji – Foto: Adam Carr at the English language Wikipedia

6. Wiszące ogrody Semiramidy w Babilonie

Wiszące ogrody królowej Semiramidy miały zostać wzniesione w antycznym Babilonie na polecenie króla Nabuchodonozora II. Ich powstanie szacuje się gdzieś pomiędzy rokiem 605, a 562 p.n.e. Piszę „miały zostać”, gdyż kwestia ich istnienia wciąż jest dyskusyjna. Lokalizacja ogrodów jest tylko przypuszczalna i nigdy nie została ostatecznie potwierdzona. Pomimo tego zachowało się kilka relacji ze świata antycznego o istnieniu ogrodów, które wzbudzały powszechny podziw i zachwyt. Ogrody Semiramidy składały się ze specjalnych piętrowych tarasów, na których zasadzona była bujnie rosnąca roślinność. Konstrukcja była nawadniana wodami z rzeki Eufrat. Według relacji Nabuchodonozor II miał stworzyć rajski ogród w suchym klimacie Babilonu dla swojej żony Amytis. Ich zniszczenie jest równie tajemnicze, jak powstanie. Przyjmuje się, że przestały ostatecznie istnieć już w I wieku n.e.

Wiszące Ogrody Semiramidy w Babilonie – 7 Cudów Starożytnego Świata – Wizualizacja z XIX w.

Kolejne z wyobrażeń Wiszących Ogrodów Semiramidy w Babilonie – Wizualizacja z XVIII w.

7. Wielka Piramida Cheopsa w Gizie

Najstarszy z 7 cudów starożytnego świata i, co najważniejsze, jedyny który przetrwał do naszych czasów. Budowę monumentalnej Piramidy Cheopsa datuje się na lata 2584-2561 p.n.e. Piramida przeznaczona została na grobowiec faraona Cheopsa. Obecnie po utracie końcówki budowla mierzy 138 metrów wysokości, pierwotnie mierzyła 146 metrów. Przez ponad 3800 lat pozostawała najwyższą budowlą stworzoną przez człowieka. Wraz z całym zespołem piramid i Sfinksem stanowi symbol starożytnego świata i współczesnego Egiptu, stając się atrakcją przyciągającą rzesze turystów. Ciekawostka, między budową najstarszego i najmłodszego z cudów starożytnego świata minęło mniej więcej tyle samo czasu, co między naszymi czaszami współczesnymi, a podbojami Aleksandra Wielkiego. Ogrom czasu.

Wielka Piramida Cheopsa w Gizie – 7 Cudów Starożytnego Świata – Rycina z XVIII w.

Piramida Cheopsa w Gizie – Foto: Nina at the Norwegian language Wikipedia

Mapa 7 Cudów Starożytnego Świata

Artykuł 7 Cudów Starożytnego Świata – Dawniej i dziś pochodzi z serwisu Eloblog.

Krótka historia krzesła zaczyna się na greckiej wyspie Krecie. W miejscowości Knossos znajdują się ruiny dawnego pałacu, którego początki sięgają 2000 lat p.n.e. Jego powstanie związane było z kulturą minojską. W jednym z pomieszczeń, tzw. sali tronowej, znajduje się kamienne krzesło – tron. To krzesło nazywane jest „najstarszym krzesłem Europy”, choć oczywiście stwierdzenie to jest mocno przesadzone. Pewnym jest jednak to, że w starożytności takich wysokich krzeseł używano tylko przy uroczystych okazjach. Krzesło umożliwiało władcy lub kapłanowi zajęcie odpowiedniej pozycji względem otoczenia. Pozycji, która podkreślała jego status i umożliwiała pełnienie swojej funkcji z godnością.

Tron w Pałacu Knossos – Historia krzesła – Foto: Harrieta171 Źródło: commons.wikimedia.org

Pierwotni ludzie zazwyczaj albo stali, albo kucali, albo leżeli. W starożytnej Grecji i Rzymie ludzie wylegiwali się na swoich łożach w pozycji na wpół leżącej. W średniowieczu do siedzenia używano ław wykutych w kamieniu. Wiele narodów Azji, w tym Japończycy, do tej pory preferuje pozycje kucające, czy też siedzące na ziemi.

Z sal tronowych krzesło, jako symbol sprawowania władzy, trafiło do Stolicy Apostolskiej i siedzib biskupstw. Tym razem jako „kathedra”, co z greckiego „καθέδρα” oznaczało krzesło. W siedzibie biskupa w kościele znajduje się specjalne krzesło, czyli tron biskupi. Dlatego dziś mianem katedry lub kościoła katedralnego określa się najważniejszy kościół w diecezji, czyli rezydialny kościół biskupa. Słowo „katedra” znalazło także swoje zastosowanie w świeckich strukturach. Na przykład na uniwersytetach, jako jednostka administracyjna uczelni.

Krzesło biskupa w Katedrze de Tarragona – Foto: José Luiz Bernardes Ribeiro Źródło: commons.wikimedia.org

Wolno stojące krzesło, używane przy mniej oficjalnych okazjach, to stosunkowo młody europejski wynalazek. Krzesła z czasem zaczęli używać zakonnicy, być może po to żeby ułatwić sobie czytanie i pisanie. Jako standardowe wyposażenie zwykłych domów trafiło do nich dopiero w XVI wieku, a w wieku XVIII zaczęto je wymyślnie zdobić. W miejscach pracy, biurach i urzędach, krzesła weszły do powszechnego użycia dopiero w XIX wieku.

Krzesła z XIX wieku – Historia krzesła – Źródło: commons.wikimedia.org

Pod koniec XIX wieku krzesło znalazło kolejne nowe zastosowanie. Tym razem przyczynił się do tego rozwój elektryczności i amerykański wymiar sprawiedliwości. I tak oto w 1890 roku wykonano pierwszą na świecie egzekucję z zastosowaniem krzesła elektrycznego. Skazańcem był William Kemmler, skazany na kare śmierci za zamordowanie siekierą swojej konkubiny. Metoda ta, pomimo licznych kontrowersji, stosowana jest do dnia dzisiejszego w niektórych stanach USA.

Pierwsze krzesło elektryczne – Historia krzesła – Źródło: commons.wikimedia.org

Niby tylko krzesło, a jednak kawał historii. 🙂

Na podstawie książki Europa Rozprawa historyka z historią – Norman Davies

Artykuł Krótka historia krzesła – Ciekawostki pochodzi z serwisu Eloblog.

Czy jest coś bardziej trwałego niż historia wykuta w kamieniu? Kamienna rzeźba potrafi przetrwać tysiąclecia. Nawet gdy zapomniana, poddawana była przez długi okres niszczycielskim działaniom natury. Jednak niezwykle ciężko jest datować powstanie rzeźb kamiennych. Nawet gdyby użyć do tego metody datowania radiowęglowego, to uda nam się ustalić jedynie wiek kamienia, a nie kiedy powstała z niego rzeźba…

Starożytne rzeźby kultowe

Starożytne rzeźby ślężańskie najczęściej uznaje się za rzeźby kultowe, pełniące funkcje religijne w sanktuarium pogańskim, jakim był Masyw Ślęży. Miały one utracić swoje znaczenie dopiero w czasach chrystianizacji Polski i zostać porozrzucane po zboczach i okolicach góry. W Kwestii tego, że rzeźby miały charakter kultowy, większość badaczy nie ma wątpliwości. Jednak nie ma odpowiedzi na pytania, czy rzeźby pełniły swoją funkcję religijną od momentu powstania, aż do X wieku. Nie wiadomo też, czy znajdowały się pierwotnie na samym szczycie góry, bądź wewnątrz kamiennych kręgów kultowych na szczytach Wieżycy i Raduni.

Miejsca, w których odkryto ślężańskie rzeźby, po stuleciach mogą wskazywać, że znalazły się tam one w wyniku późniejszych przesunięć. Starożytne rzeźby mogły stać się charakterystycznymi punktami granicznymi, gdy podzielono Masyw Ślęży na część książęcą i klasztorną na początku XIII wieku.

Zastanawiające jest, dlaczego rzeźby znalazły się tak daleko od szczytu Raduni, na którym znajdował się największy krąg kamienny. A także, dlaczego taki krąg stanął pierwotnie właśnie tam oraz na szczycie Wieżycy, a nie na samej Ślęży. Starając się odpowiedzieć na to pytanie, doszedłem do wniosku, że pierwotnie kręgi zostały wzniesione na Wieżycy i Raduni, gdzie odprawiano obrzędy. Natomiast rzeźbom jako bóstwom, miał być przeznaczony szczyt Ślęży, jako najwyższy i centralny.

Rzeźby kultowe z Masywu Ślęży

Możliwym jest również, że starożytne rzeźby ślężańskie nigdy na szczycie nie stanęły. Nigdy nie pełniły roli swojego przeznaczenia, a zostały pierwotnie porzucone w miejscu swojego powstania. Bądź jak głosi jedna z teorii, zostały wykonane na zamówienie z zewnątrz i nigdy nie zostały przetransportowane.

Wszystkie te wątpliwości ciężko będzie dziś rozwiać. Najbardziej jednak prawdopodobne jest to, że powstały one, jako dzieła kultury Łużyckiej i są współczesne kręgom kultowym z Wieżycy i Raduni. Kręgi te powstały z początkiem epoki żelaza, bądź później po 650 r.p.n.e. Pewnym jest to, że bez względu na okoliczności ich powstania, dowodzą potrzeby personifikacji sił natury, jakie obserwowali i doświadczali ludzie je tworzący.

Panna z Rybą

To chyba najokazalsza rzeźba. Została odkryta w 1733 r., mierzy około 2,2 m wysokości i 0,8 m szerokości. Przedstawia postać ludzką bez głowy, nóg poniżej kolan i prawego ramienia. Trzyma na piersiach i brzuchu ogromną rybę. Mimo wielowiekowego działania czynników atmosferycznych, można stwierdzić, że postać jest odziana w długą, pofałdowaną szatę sięgającą stóp. Poniżej głowy, ryba jest nakreślona znakiem ukośnego krzyża. Model figury nie pozwala jednoznacznie określić w jakiej pozycji postać miała się znajdować, oraz jakiej jest płci. Jednak stosunkowo szerokie ramiona oraz płaska pierś sugerują, że jest to raczej postać mężczyzny.

O rzeźbie wspomina już Henryk Brodaty w dokumencie z 1209 r., jako szczególe topograficznym. Określa ją jako kamień Petrey, co oznacza Piotra. Jednak zdania są podzielone, czy została tak nazwana od św. Piotra, czy też na cześć Piotra Włostowica.
Prawdopodobnie Panna z Rybą straciła swoją głowę w wyniku przenoszenia, bądź została odrąbana przez zakonników, jako symbol końca pogaństwa na Ślęży.

Panna z Rybą – Starożytne rzeźby kultowe

Panna z Rybą i Niedźwiedź – Niemiecki szkic – Źródło: dolny-slask.org.pl

Grzyb

Rzeźba liczy około 1,2 m wysokości. Okoliczna ludność dopatrywała się w niej grzyba i tak nazywamy ją po dziś dzień. Jednak badacze doszukują się w niej fragmentu postaci ludzkiej. Część widzi w niej głowę ludzką w hełmie. Inni dopatrują się, co wydaje się bardziej logiczne, dolnej części człowieka od stóp do pas. Górna część została odbita i nie wiadomo, co się z nią dalej stało. Wykute rowki świadczyć mogą, że jest to fragment płaszcza bądź sukni. Grzyb jest z boku naznaczony znakiem ukośnego krzyża.

Grzyb – Starożytne rzeźby kultowe

Niedźwiedź obok Panny z Rybą

Odkryta razem z Panną z Rybą, obie starożytne rzeźby znaleziono w 1733 r. Jej wymiary to 1,7 m długości i 0,6 m szerokości. Ma odtrącone tylne łapy i zniszczone przednie. Również głowa jest uszkodzona i nie posiada szczególnych znaków. Posiada jednak wykuty ogon, charakterystyczny dla Niedźwiedzia. Jest naznaczona na grzbiecie wyrytym znakiem ukośnego krzyża.

Niedźwiedź obok Panny z Rybą – Starożytne rzeźby kultowe

Znak ukośnego krzyża na grzbiecie rzeźby

Niedźwiedź ze szczytu Ślęży

Najbardziej rozpoznawalna rzeźba, będąca popkulturowym symbolem ślężańskich tajemnic. Również została wykonana z granitu, tą samą techniką, co drugi Niedźwiedź. Lecz zachowała się nieco lepiej. Mierzy 1,47 m długości i około 0,5 m szerokości. Posiada wyryty na piersi znak ukośnego krzyża, który jest dość kontrowersyjny, ponieważ powstał on prawdopodobnie w czasach współczesnych. Jednak na grzbiecie, który był obrzucany przez lata kamieniami, dostrzeżono praktycznie już niewidzialny znak krzyża, współczesny innym znakom tego typu na ślężańskich rzeźbach.

Niedźwiedź ze szczytu Ślęży – Starożytne rzeźby kultowe

Znak krzyża jest prawdopodobnie współczesny

Mnich

Jest to ciekawa, licząca około 2,6 m wysokości rzeźba wyglądem przypominająca kręgiel bądź smukłą wazę z pokrywą. Swoją umowną nazwę zawdzięcza również miejscowej ludności, która dopatrywał się w niej postaci mnicha. Przez wiele lat była do połowy wkopana w ziemię. Na szczycie spłaszczonej kuli znajduje się znak ukośnego krzyża. Również na spodzie bazy rzeźby znajduję się taki znak, lecz znacznie większy. Baza była odbita od reszty rzeźby, czym można tłumaczyć fakt, iż została wkopana w ziemię.

Mnich – Starożytne rzeźby kultowe

Poniżej mapa z aktualną lokalizacją wszystkich rzeźb.

Artykuł Starożytne rzeźby kultowe z Masywu Ślęży pochodzi z serwisu Eloblog.

Film o Masywie Ślęży

Tym razem role się odwróciły. Grzegorz stanął na wysokości zadania, biorąc w ręce stronę operatorską, ja zaś wcieliłem się w rolę prezentera. Postanowiłem przygotować materiał o tym fascynującym miejscu, jakim jest Masyw Ślęży.

Ah, jaka ta góra jest tajemnicza. Zewsząd ją widać. Jej rozmiar sprawia, że króluje nad otaczającym terenem w promieniu kilkiudziesięciu kilometrów. A gdy już na nią wejdziemy? Jesteśmy w stanie dostrzec niemal wszystko. Ślęża ma wysokość 718 m.n.p.m. i należy do Korony Gór Polskich.

Film o Masywie Ślęży – Historia i ciekawostki

Nic więc dziwnego, że każdy przybywający tu niegdyś człowiek, widział w tym miejscu cel swojej wędrówki. A gdy już tu dotarł, mógł się przekonać o bogactwie tego terenu. Żyzne gleby, bogate w zwierzynę lasy, minerały. To musiało być miejsce bogów. Na trzech szczytach masywu: Wieżycy, Raduni i samej Ślęży, znajdujemy ślady dawnych kręgów kultowych. Pozostałościach po miejscach przeznaczonych dla pradawnych bogów. Odnajdziemy tu również zagadkowe, budzące wiele sporów naukowych, kamienne rzeźby przedstawiające postaci zwierząt i ludzi. Na filmie o Masywie Ślęży pokazane są mapy LIDAR, na których jeszcze do dziś widać pozostałości po wałach kultowych.

Obraz LIDAR i ślady wału na Raduni – Źródło: geoportal.gov.pl

Przebieg wału na Raduni – Źródło: dolny-slask.org.pl

Tak silny pogański ośrodek religijny rozwijał się tu przez stulecia. Nawet kilka wieków po chrystianizacji państwa Piastów, miejscowa ludność dalej oddawała cześć dawnym bogom. Ingerencja Kościoła Katolickiego była więc nieunikniona. Stawiając na szczycie klasztor, postanowiono rozbić pogaństwo od środka.

Niedźwiedź ze szczytu Ślęży – Film o Masywie Ślęży

Dziś Ślęża znajduje się na pierwszych miejscach list atrakcji turystycznych w regionie. Po odwiedzeniu Sobótki, Zamku Górka i pozostałości dawnego grodu średniowiecznego, możemy wejść na sam szczyt góry. Po drodze oddając się zadumie, gdy mijamy starożytne rzeźby i konstrukcje. A gdy staniemy już na samej górze, możemy oddać się całkowicie pięknu otaczającej nas panoramy… Ah, to trzeba zobaczyć na własne oczy…

BIBLIOGRAFIA

1. „Dolny Śląsk Monografia Historyczna” – pod redakcją Wojciecha Wrzesińskiego
2. „Tajemnice Góry Ślęży” – Wacław Korta
3. „Wędrówki po Dolnym Śląsku” – Wojciech Chądzyński

STRONY WWW, GRAFIKI, ZDJĘCIA

1. Zdjęcie rzeźb z Półwyspu Iberyjskiego – Autor:  Eugenio Vega
   Źródło: an.wikipedia.org
2. Zdjęcie rzeźb z Półwyspu Iberyjskiego – Autor: Nacho
   Źródło: an.wikipedia.org
3. Zdjęcie satelitarne i LIDAR
   Źródło: geoportal.gov.pl

ARCHIWALNE ZDJĘCIA

1. http://dolny-slask.org.pl/530546,Starozytny_wal_kultowy.html
2. http://www.sleza.sobotka.net/index.php?go=21
3. http://www.ruinyizamki.pl/dolnoslaskie/sleza%20obrazy.html
4. http://krajoznawca.org/kg16/277-krzyz-historia-i-symbolika

MUZYKA

1. „Angevin 70” – Autor: Kevin MacLeod
   Licencja Creative Commons Attribution 3.0 International License. Źródło:
   https://freemusicarchive.org/music/Kevin_MacLeod/Thatched_Villagers/Angevin
   
2. „Rites” – Autor: Kevin MacLeod
   Licencja Creative Commons Attribution 3.0 International License. Źródło:
   https://freemusicarchive.org/music/Kevin_MacLeod/Thatched_Villagers/Rites
   

Zobacz także: Pytania i odpowiedzi – Kopalnia złota na Ślęży

Artykuł Film o Masywie Ślęży – Historia i ciekawostki pochodzi z serwisu Eloblog.

Muzeum Pergamońskie (Pergamonmuseum) to miejsce niezwykłe. Obiekt położony jest na tak zwanej Wyspie Muzeów (Museumsinsel), która stanowi kompleks składający się z pięciu gmachów muzealnych. Sama wyspa znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Muzeum Pergamońskie gromadzi zbiory architektury, sztuki i rzeźby świata starożytnego. Jednym z głównych okazów w zbiorach jest zrekonstruowana babilońska Brama Isztar. Zbiory pochodzące z okresu babilońskiego, sumeryjskiego i asyryjskiego zostały odkryte przez niemieckich archeologów w trakcie prac wykopaliskowych w latach 1878-1886.

Przyznam, że obiekt i jego zbiory zrobiły na mnie duże wrażenie. Zwłaszcza, że zwiedzaniu towarzyszy multimedialna prezentacja i przewodnik, także w języku polskim.

Brama Isztar

Brama Isztar

Brama południowej Agory Miletu

Starożytne Rzeźby – Fotorelacja z Muzeum Pergamońskiego w Berlinie

Starożytne Rzeźby – Fotorelacja z Muzeum Pergamońskiego w Berlinie

Muzeum Pergamońskie

Wczesny alfabet arabski

Starożytne tablice z pismem

Starożytne tablice z pismem

Wnętrza Muzeum Pergamońskiego

Wnętrza Muzeum Pergamońskiego

Zbiory Muzeum Pergamońskie w Berlinie

Zbiory Muzeum Pergamońskie w Berlinie

Zbiory Muzeum Pergamońskie w Berlinie

Artykuł Fotorelacja z Muzeum Pergamońskiego w Berlinie pochodzi z serwisu Eloblog.