Łukasz Kazek od wielu lat zajmuje się tajemnicami Dolnego Śląska. Pochodzi z Walimia położonego w Górach Sowich, gdzie w latach 1943-45 Niemcy budowali podziemny kompleks o kryptonimie „Riese”. To właśnie działalność Niemców z tego okresu budzi najwięcej emocji. Również nie bez znaczenia jest tutaj kwestia „złotego pociągu”, gdzie na terenie poprzecinanym licznymi podziemiami i górniczymi wyrobiskami można było coś ukryć. Program Discovery Channel zamierza zweryfikować fakty i mity, które narosły wokół sprawy zaginięcia tajemniczego składu. Twórcy programu oprócz wskazanego miejsca ukrycia „złotego pociągu”, odwiedzili także pobliski Zamek Książ. Wyruszyli również do kopalni soli Merkers w Niemczech, gdzie pod koniec wojny Naziści ukryli znaczne ilości złota.

„Wiosną 1945 roku dni III Rzeszy były policzone. Gdzieniegdzie utrzymywały się jeszcze słabnące z każdym dniem linie oporu. Jedną z nich był Breslau – dzisiejszy Wrocław, z którego wyruszyć miał w pobliskie Sudety pociąg pancerny, przewożący nową hitlerowską broń.”

Łukasz Kazek w podziemiach kopalni soli Merkers w Niemczech – „Na tropie Złotego Pociągu” – Foto: Discovery Channel / Łukasz Kazek

„Są tacy, którzy wierzą, że tajemniczy skład był pełen kosztowności i dzieł sztuki. Pociąg zaginął i nikt nie wie, co się z nim stało. Czy został ukryty w tunelu przez Wehrmacht? A może wpadł w ręce żołnierzy Armii Czerwonej? Są również badacze, którzy twierdzą, że tajemniczy pociąg nigdy nie istniał… Kto ma rację?”

Badania na 65 km – „Na tropie Złotego Pociągu” – Foto: Discovery Channel / Łukasz Kazek

„Tylko Discovery Channel krok po kroku pokaże, co odkryli poszukiwacze i na czym opierają swoje zgłoszenie o znalezieniu zaginionego pociągu. Ponadto, kamery Discovery odwiedzą pobliski Zamek Książ, który być może miał zostać kolejną kwaterą Hitlera. Przekonają się jaki jest punkt widzenia na sprawę Tadeusza Słowikowskiego – mężczyzny, który już przeszło dekadę temu szukał tajemniczego składu. Przyjrzą się również wnikliwym analizom badaczy z Akademii Górniczo-Hutniczej z Krakowa, a nawet wyruszą do kopalni soli Merkers w Niemczech, gdzie pod koniec wojny naziści ukryli ogromne ilości złota.”

Premiera programu „Na tropie Złotego Pociągu” odbędzie się 24 marca o godz. 22:00 na Discovery Channel. Dodatkowe informacje o emisji programu znajdują się pod tym linkiem.

Dodatkowe emisje programu:

• 25 marca o godz. 18:00
• 26 marca o godz. 14:00 i 1:00
• 27 marca o godz. 8:00 i 18:00
• 28 marca o godz. 7:00 i 20:00

Artykuł Premiera programu „Na tropie Złotego Pociągu” pochodzi z serwisu Eloblog.

Złoto III Rzeszy

Zacznijmy od historii, jak wygląda sprawa tak zwanego „Złota Nazistów”. Czy faktycznie może istnieć jakieś złoto, ukryte pod koniec wojny przez upadającą 1000-letnią Rzeszę? Przed rozpoczęciem II wojny światowej Niemcy nie posiadały dużych depozytów złota. Według różnych szacunków było to około 25,5-34,5 ton złota. W trakcie wojny, głównie za sprawą okupacji podbitych państw, Niemcom udało się zrabować i przechwycić znaczne ilości tego cennego kruszcu. Szacuje się, że w ciągu kilku lat wojny do Reichsbanku wpłynęło około 600 ton złota. Połowa z tego złota została wykorzystana do celów wojennych. Głównie do zakupu uzbrojenia, surowców i żywności w tak zwanych krajach neutralnych np. Szwajcarii. W kwietniu 1945 roku Amerykanie odnaleźli ogromne ilości złota, które zostało ukryte w wyrobiskach kopalni soli w Merkers w Turyngii. Było to rekordowe 220 ton złota. Oprócz złota w kopalni ukryto także wiele innych cennych przedmiotów i pieniądze w gotówce. Kolejny depozyt o zawartości 10 ton złota odnaleziono w miejscowości Mittenwald w Bawarii. Złoto, które udało się przechwycić Amerykanom trafiało do skarbca we Frankfurcie. Łącznie zabezpieczono 312 ton. Sporządzono także specjalny raport na temat złota będącego w zasobach Reichsbanku. Jego autorem był Russell A. Nixon. Udało mu się ustalić, że Amerykanie zabezpieczyli 98,6% złota znajdującego się pod koniec wojny w zasobach III Rzeszy. Proszę teraz porównać te dane, z informacjami pisanymi przez dziennikarzy o 300 tonach złota w „złotym pociągu”. Więcej na temat złota III Rzeszy można przeczytać w publikacji „Merkers. Skarbiec III Rzeszy” autorstwa Roberta J. Kudelskiego, a także na jego blogu.

Skarby ukryte w kopalni w Merkers – Złoto III Rzeszy

Złoto na świecie

Wróćmy jednak do czasów współczesnych. Czy zastanawialiście się ile złota zostało wydobyte w historii ludzkości? Jak wyglądają światowe zasoby złota? Złoto towarzyszy ludzkości już od najdawniejszych czasów sięgających epoki brązu. Początkowo wydobywano je w płytkich i łatwo dostępnych złożach. Rozwój górnictwa i wzrost wartości złota sprawił, że wydobycie z trudniej dostępnych złóż stało się opłacalne. Intensywność wydobywania złota na przestrzeni wieków była różna, stąd trudno określić dokładną ilość wydobytego kruszcu. Przy oszacowaniu ilości złota zgromadzonego przez ludzkość, pojawiają się różne wartość. Zazwyczaj mówi się o ilości 150-180 tys. ton złota. Powszechnie przyjmuje się, że gdyby zgromadzić w jednym miejscu całe złoto ludzkości i uformować z niego jedną bryłę, byłby to sześcian o bokach długości 20 m. Czy to dużo czy mało? Ocena zależy od perspektywy. Biorąc po uwagę jego wartość rynkową, taki sześcian wydaje się mieć ogromną wielkość. Natomiast biorąc pod uwagę wydobywacie innych metali, wielkość ta wydaje się niewielka.

Całe wydobyte dotychczas złoto stanowi sześcian o bokach długości około 20 m

Złoto najczęściej wykorzystywane jest w wyrobach jubilerskich, znajduje zastosowanie również w przemyśle i elektronice. Spora jego ilość znajduje się także w depozytach banków centralnych, jako rezerwy. Oto najwięksi posiadacze złota, stan na rok 2013, dane WGC.

1. Stany Zjednoczone – 8 133,5 ton
2. Niemcy – 3 387,2 ton
3. Włochy – 2 451,9 ton

Dodatkowo swoje własne rezerwy złota posiada również Międzynarodowy Fundusz Walutowy. Rezerwy złota MFW oszacowane są na 2 814,1 ton, dane IMF. Gdyby uznać MFW za państwo, zajęłoby trzecią pozycję.

Złote sztabki – Foto: Andrzej Barabasz (Chepry) Źródło: commons.wikimedia.org

Złoto jest także cały czas wydobywane i odzyskiwane w procesach technologicznych. W 2014 roku wydobyto 2 700 ton złota. Oto pierwsza trójka największych producentów złota na świecie, dane WGC.

1. Chiny – 462,0 ton
2. Australia – 272,4 ton
3. Rosja – 266,2 ton

Złoto w Polsce

Złoto wydobywane było także na terenie Polski. Głównie na terenie Dolnego Śląska, regionu bogatego zresztą w różnego rodzaju rudy metali i surowce. Ślady dawanego wydobywania złota możemy dostrzec dziś w nazwach niektórych miejscowości. Na przykład jednoznacznie ze złotem kojarzy nam się miejscowość Złotoryja. Tak samo jest z niemiecką nazwą tego miasta – Goldberg, czyli złota góra. Dziś w Złotoryi możemy zwiedzać dawną kopalnie złota „Aurelia”. Podobnie jest z miejscowością Złoty Stok, przed wojną zwaną Reichenstein, czyli bogaty kamień. Również w Złotym Stoku udostępniona jest do zwiedzania dawna kopalnia złota.

W Sudetach największa kopalnia złota i zarazem arsenu znajdowała się w Złotym Stoku. W latach 50 zasoby kopalni oszacowano na 2,5 ton złota. Do zamknięcia kopalni, to jest w roku 1960, wydobyto 25% udokumentowanych zasobów, dane PGI. Ile wydobyto złota we wcześniejszych latach działalności wydobywczej w Złotym Stoku? Trudno jednoznacznie określić, Wikipedia wskazuje wielkości rzędu 10-16 ton złota.

Wyrobiska udostępnionej do zwiedzania kopalni złota w Złotym Stoku

Obecnie w Polsce wciąż wydobywane jest złoto, ale nie w kopalniach złota, lecz w kopalniach miedziowo-srebrowych monokliny przedsudeckiej. Złoto odzyskiwane jest tu w procesach technologicznych. W ten sposób w 2014 roku KGHM Polska Miedź S.A. wyprodukowała aż 2,6 ton złota, dane raport roczny KHGM. Ile w Polsce jest jeszcze tego cennego kruszcu ukrytego pod ziemią? Zasoby prognostyczne i perspektywiczne złota w Polsce szacuje się na niemal 350 ton, dane PGI.

Znakowanie polskich sztabek złota – Foto: KGHM

Oprócz wydobycia złota, Polska posiada również swoje własne rezerwy złota. Rezerwy te zarządzane są przez Narodowy Bank Polski i przechowywane są głównie za granicą. Głównie w skarbcu Bank of England, a pozostała część w skarbcu NBP. Polskie rezerwy złota wynoszą 102,9 ton kruszcu, a jego wartość na dzień 31 grudnia 2014 roku wynosiła 13 918 505 300 zł. W raporcie rocznym NBP za rok 2014 czytamy:

Zasób złota jest przechowywany w NBP, a także ulokowany w bankach zagranicznych: na rachunku bieżącym oraz od 2014 r. – na rachunkach lokat terminowych, w związku z ponownym rozpoczęciem przez NBP inwestowania złota na rynku międzybankowym.

Artykuł Złoto w Polsce, III Rzeszy i na świecie pochodzi z serwisu Eloblog.

Kopalnia złota na Ślęży

Podczas prac archeologicznych na terenie kościoła na szczycie Ślęży, georadar skanujący na głębokości do 7 m, wykazał zagadkową anomalię. Ta nieprawidłowość w badanym gruncie stała się powodem dyskusji, czym tak naprawdę może być. Mówi się o piwnicach starego zamku, na fundamentach którego postawiono pierwszy kościół, oraz o możliwym szybie górniczym. O ile wiemy o istnieniu zamku na Ślęży, o tyle mniej wiemy o ewentualnym wydobyciu np. złota.

Poniżej film, który znaleźliśmy w sieci, w którym wypowiadają się osoby biorące udział w badaniach. Miedzy innymi dr Adam Szynkiewicz z Instytutu Nauk Geologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego. Jest to fragment audycji Radia RAM, dostępnej również w większej części na stronie radia.

Kościół Nawiedzenia NMP na Ślęży

Badania pod posadzką kościoła – Szczyt Ślęży

A tak oto prezentuje się wizualizacja zamku na szczycie Ślęzy, na którego fundamentach postawiono kościół.

Wyobrażenie zamku na szczycie Ślęży

Plan zamku na tle obecnego kościoła – Szczyt Ślęży

Oto archiwalne zdjęcie prac archeologicznych prowadzonych na szczycie Ślęzy w 1929 roku. Prace prowadziło dwóch niemieckich archeologów F. Gürich i M. Hellmich. Odnaleźli dwa szyby oraz sztolnię, które wiąże się z wydobyciem złota. Czy tak było naprawdę i czy to była kopalnia złota na Ślęży, tego już nie wiadomo.

Kopalnia złota na Ślęży – Badania archeologiczne rok 1929

Temat badań poruszony był w tych dwóch artykułach.
– „Kopalnia złota pod szczytem Ślęży” – Sudety nr 1 (70) 2007 K. Krzyżanowski, D. Wójcik
– „Powrót na Ślężę, czyli gdzie jest biały domek” – Sudety nr 3 (83) 2008 K. Krzyżanowski, D. Wójcik
Wątek poruszony jest także na www.sztolnie.fora.pl.

Silingowie

W kwestii istnienia grup Silingów na Śląsku to wiemy na tyle mało, że trudno jest wyciągać jakiekolwiek wnioski. O Silingach wspominał sam Ptolemeusz. Jednak łączenie ich z jakimiś konkretnymi ludami przebywającymi na Śląsku jest czytso hipotetyczne.

A tak oto obecność Silingów na Śląsku opisuje Norman Davies w swojej książce Mikrokosmos, str 70.

„Istnieje zgoda co do tego, że Wandalowie pochodzili z północnej Jutlandii. […] W III stuleciu n.e. dotarli oni już – z obszarów nad dolną Wisłą – do doliny w środkowym biegu Odry, gdzie trafili w orbitę zainteresowania autorów rzymskich, którzy określili ich mianem Silingi oraz Asdingi. […] Ich pobyt na Śląsku zbiegł się bowiem ze szczytową fazą rzymskiej penetracji gospodarczej. […]
Niemniej jednak pobyt Wandalów – tak jak ich poprzedników – nie miał trwać wiecznie. W 406 roku n.e. pod presją następnej fali migracyjnej Wandalowie przyłączyli się do Gotów, Swebów i Alanów, wraz z którymi dokonali śmiałego zimowego najazdu na cesarstwo […]”

Zdjęcie Normana Daviesa wykorzystane w filmie.
Autor: Quest-88 Źródło: commons.wikimedia.org.

Dla tych, co nie widzieli jeszcze filmu o Masywie Ślęży, zamieszczam go poniżej.

Na koniec chciałbym podziękować za wszystkie komentarze, które motywują nas do dalszej pracy.

Artykuł Pytania i odpowiedzi – Kopalnia złota na Ślęży pochodzi z serwisu Eloblog.

Podziemia Dolnego Śląska na mapie

Zacznę może od krótkiej historii tak nierozerwalnie związanej z tematem mojego opracowania. Dolny Śląsk ze swoimi sztolniami, kopalniami i tunelami naprawdę zasługuje na miano „podziemnego”. Niezwykle skomplikowana historia, ogromny zasób wydobywanych różnych surowców, to wszystko sprawiło, że dziś mamy do dyspozycji dużo podziemnych atrakcji. W zestawieniu mamy kopalnie uranu, węgla kamiennego oraz złota. Niezwykle tajemnicze podziemia z okresu II wojny światowej, podziemia miejskie z okresu XIII-XVII wieku, a także zaskakujące twory natury jak np. Jaskinia Niedźwiedzia. Górotwory, które oglądamy wewnątrz zwiedzając sztolnie z pozoru zamarłe w ruchu, pokazują nam obraz sprzed setek milionów lat.

Kopalnie i sztolnie

W naszym zestawianiu mamy kopalnie węgla kamiennego w Nowej Rudzie. Z tej kopalni wyjechał ostatni wagonik węgla kamiennego na Dolnym Śląsku. Kończąc tym samym kilkusetletnią historię wydobycia tego surowca w regionie. Ciekawostką i unikatem na skalę światową są sztolnie, w których wydobywano złoża uranu. Wydobycie tego surowca odbywało się tuż po wojnie do lat 60. Głównym odbiorcą rudy był Związek Radziecki, który pilnie potrzebował surowca do produkcji broni atomowej. Nie zabrakło także w naszym zestawieniu kopalni najcenniejszego kruszcu – złota.

Kopalnia uranu w Kowarach – Podziemia Dolnego Śląska

Podziemia miast i fortyfikacji

Podziemne fortyfikacje to głównie dwie pruskie twierdze w Srebrnej Górze i Kłodzku. Udostępnione podziemia są częścią trasy jaką pokonują turyści zwiedzający twierdze. Dodatkowo w Kłodzku, w bliskiej odległości od fortyfikacji, znajduje się multimedialna podziemna trasa turystyczna. Trasę zawdzięczamy działalności mieszkańców, którzy na przełomie XIII i XVII wieku drążyli swoje piwnice pod budynkami Starego Miasta w celach gospodarczych i militarnych.

Podziemna Trasa Turystyczna w Kłodzku – Podziemia Dolnego Śląska

II wojna światowa

Okres ostatniej wojny światowej to oczywiście sławny i zagadkowy kompleks Riese wydrążony w zboczach Gór Sowich. Podziemia Dolnego Śląska związane z wojną to nie tylko Riese. To także Muzeum Techniki Militarnej Mölke otwarte w sieroniu 2013 roku w Ludwikowicach Kłodzkich, w którym zwiedzamy fragment odkrytych korytarzy. A także Projekt Arado w Kamiennej Górze, który szczególnie polecam ze względu na formę zwiedzania.

Projekt Arado w Kamiennej Górze – Podziemia Dolnego Śląska

Twory natury

Podziemia Dolnego Śląska to także twory natury. Niewątpliwie najsławniejszym z nich jest Jaskinia Niedźwiedzia. W mojej ocenie miejsce trochę przereklamowane i bardzo drogie (parking, bilet, opłata za zdjęcia itp.). Trochę to zniechęca do oglądania tak wspaniałego miejsca. Należy jednak podkreślić, że jaskinia ma jedną dużą zaletę. Jest przystosowana do zwiedzania przez osoby niepełnosprawne.

Jaskinia Niedźwiedzia – Foto: Ciacho5 Źrodło: commons.wikimedia.org

Podziemia Dolnego Śląska to zestawienie bardzo bogate i różnorodne. Zarówno po względem tematyki, historii, a także umiejscowienia. Polecam rozłożenie zwiedzania na kilka weekendów, po kilka obiektów w ciągu dnia. Miejsc jest sporo, więc mamy zapewnioną ciekawa rozrywkę. Zwłaszcza w szare pochmurne dni, kiedy aura na powierzchni jest niesprzyjająca.

Artykuł Podziemia Dolnego Śląska pochodzi z serwisu Eloblog.