Miasta 300 lat temu na Śląsku

Zaprezentowane archiwalne panoramy Śląska pochodzą z lat 30-tych XVIII wieku. Większość z nich opatrzona jest datą z lat pomiędzy 1737-1739. Autorem tych starych grafik jest śląski rysownik Friedrich Bernhard Werner, czasem występujący również pod swoim czeskim imieniem Bedřich. Warto wspomnieć, że w momencie tworzenia i publikowania tych rysunków, Śląsk znajdował się w przededniu ważnych wydarzeń – wybuchu wojen śląskich. Pierwsza z nich wybuchła w roku 1740, druga w roku 1744, a ostatnia w roku 1756. Dla Śląska wojny te były brzemienne w skutkach, gdyż oderwały tę krainę już na zawsze od Korony Czeskiej, tym samym rozpoczynając okres pruskiej dominacji i wpływów. Warto również zwrócić uwagę na to, że duża część z miast posiadała jeszcze mury miejskie, stanowiące niejako gorset, często uniemożliwiający rozwój miasta. Mury miejskie rozbierane były później, jak w przypadku Wrocławia stało się to dopiero na początku XIX wieku.

Ponieważ teren Górnego i Dolnego Śląska nie jest tożsamy z obecnym podziałem administracyjnym, zamieszczone grafiki podzieliłem współczesnymi województwami. W nawiasach zapisałem ówcześnie obowiązujące i podane nazwy miast. Zwracam uwagę, że mogą się one różnić od przedwojennych niemieckich nazw. Język, jak i nazwy miast, ewoluowały przez stulecia.

Województwo dolnośląskie

Wrocław (Breslau) – Rok 1737 – Tak wyglądały miasta 300 lat temu!

Wrocław od strony Odry – Rok 1737

Legnica (Liegnitz) – Rok 1738

Świdnica (Schweidnitz) – Rok 1738

Kamienna Góra (Landeshut) – Rok 1738

Oleśnica (Oles) – Rok 1737

Wołów (Wohlau) – Rok 1737

Środa Śląska (Neumarck) – Rok 1737

Ząbkowice Śląskie (Franckenstein) – Rok 1738

Ziębice (Münsterberg) – Rok 1738

Jelenia Góra (Hirschberg) – Rok 1739

Jawor (Jauer) – Rok 1739

Kowary (Schmiedeberg) – Rok 1739

Głogów (Glogau) – Rok 1739

Bardo (Warta) – Rok 1738

Oława (Olau) – Rok 1737

Twardogóra (Festenberg) – Rok 1737

Niemcza (Nimtsch) – Rok 1737

Strzelin (Streelen) – Rok 1737

Bierutów (Bernstadt) – Rok 1737

Trzebnica (Trebnitz) i Dobroszyce (Juliusburg) – Rok 1737

Ścinawa (Stignau) – Rok 1737

Wąsosz (Herrnstadt) – Rok 1737

Opactwo Cystersów w Lubiążu (Leubus) – 1737

Lubin (Lüben) – Rok 1738

Złotoryja (Goldberg) – Rok 1738

Prochowice (Parchwitz) – Rok 1738

Zamek Grodziec (Graditzberg) – Rok 1738

Świebodzice (Freyberg) – Rok 1738

Zamek Książ (Scloß Fürstentstein) – Rok 1738

Dzierżoniów (Reichenbach) – Rok 1738

Strzegom (Strigau) – Rok 1738

Sobótka (Zubten) i Ślęża – Rok 1738

Złoty Stok (Reichstein) – Rok 1738

Srebrna Góra (Silberberg) – Rok 1738

Góra (Gurau) – Rok 1739

Lubomierz (Liebethal) – Rok 1739

Cieplice Śląskie-Zdrój (Warmbad) – Rok 1739

Lwówek Śląski (Lemberg) – Rok 1739

Gryfów Śląski (Greiffenberg) – Rok 1739

Bolesławiec (Buntzlau) – Rok 1739

Prusice (Prausnitz) – Rok 1739

Głębowice (Gros Strenz) – Rok 1737

Województwo opolskie

Opole (Oppeln) – Rok 1739

Brzeg (Brieg) – Rok 1737

Nysa (Neis) – Rok 1738

Namysłów (Namslau) – Rok 1737

Głubczyce (Leobschütz) – Rok 1737

Głogówek (Klein Glogau) – Rok 1739

Otmuchów (Ottmachau) – Rok 1738

Głuchołazy (Ziegenhals) – Rok 1738

Grodków (Grotkau) – Rok 1738

Paczków (Patschkau) – Rok 1738

Prudnik (Neustadt) – Rok 1739

Krapkowice (Krapitz) – Rok 1739

Koźle, Kędzierzyn-Koźle (Kosel) – Rok 1739

Województwo śląskie

Racibórz (Ratibor) – Rok 1739

Cieszyn (Teschen) – Rok 1738

Rudy (Rauden) – Rok 1737

Województwo lubuskie

Żagań (Sagan) – Rok 1737

Kożuchów (Freystad) – Rok 1739

Artykuł Tak wyglądały miasta 300 lat temu na Dolnym i Górnym Śląsku! pochodzi z serwisu Eloblog.

Co jest na polskich banknotach?

Oczywiście każdy odpowie, że królowie! Zgadza się, oprócz Mieszka I. Ale czy coś jeszcze? Czy zbiór różnorodnych szlaczków i wzorów jest czysto przypadkowy? Okazuje się, że jednak nie. Polskie banknoty zawierają szereg ukrytych znaków, alegorii i wkomponowanych odniesień do najważniejszej historii Polski.

W artykule zamieściłem grafiki banknotów w starej wersji, ale nowe również zawierają te same elementy.

Banknot 10 zł – Mieszko I

1. Po lewej stronie władcy znajdują się dwie rozety pochodzące z odkrytych posadzek w podziemiach Katedry w Gnieźnie.
2. Po prawej stronie władcy znajduje się roślinna ornamentyka, która nawiązuje do romańskich naczyń liturgicznych.
3. Na odwrocie banknotu znajduje się wizerunek monety sięgającej początków historii państwa polskiego. Z założenia miał być to denar pochodzący prawdopodobnie z czasów panowania księcia Mieszka I. Jednakże badacze są zdania, że może to być moneta znacznie późniejsza, bowiem wybita za panowania Mieszka II.
4. Na denarze w okręgu znajduje się wizerunek krzyża na czymś, co przypomina pół koła. Istnieją dwie interpretacje tego wzoru na denarze. Jedna mówi, iż przedstawia on wizerunek świątyni, a druga, iż jest to książęca mitra (nakrycie głowy władcy).
5. Bo bokach denara znajdują się dwie kolumny romańskie, które pochodzą z Opactwa Benedyktynów w Tyńcu.

Banknot 10 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Banknot 10 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Pkt. 1 – Posadzka w podziemiach Katedry w Gnieźnie – Foto: Lech Szymanowski Źródło: pinholeandphotodocument.blogspot.com

Pkt. 3, 4 – Denar z czasów Mieszka I lub Mieszka II

Pkt. 5 – Kolumny z Opactwa Benedyktynów w Tyńcu – Foto: Zde Źródło: commons.wikimedia.org

Banknot 20 zł – Bolesław I Chrobry

1. Po lewej stronie króla znajduje się romański portal, chyba nie nawiązuje on do żadnego konkretnego miejsca.
2. Po prawej stronie króla znajduje się korona młodego dębu, która pochodzi z Drzwi Gnieźnieńskich z Katedry w Gnieźnie. Korona dębu na drzwiach umiejscowiona jest w scenie ukazującej wystawienie zwłok św. Wojciecha.
3. Motyw z Drzwi Gnieźnieńskich znajduje się również na odwrocie banknotu, po prawej stronie denara. Jest to wizerunek lwa uchwyconego wijącej się gałęzi.
4. W centralnej części drugiej strony banknotu jest umiejscowiony denar z czasów Bolesława Chrobrego, który otoczony jest napisem PRINCES POLONIE.
5. W środku denara znajduje się wizerunek jakiegoś ptaka. W kwestii jego gatunku wciąż trwają spory. Niektórzy uważają go za reprezentację orła, ale bardziej przypomina on koguta lub pawia. Do tej drugiej teorii przychyla się większość badaczy. Prawdopodobnie jest to pierwsza moneta państwa polskiego, na której pojawił się ptak.
6. Po lewej stronie od denara znajduje się romańska rotunda, zwana też kaplicą św. Mikołaja. Jest to jeden z najstarszych zabytków budownictwa polskiego, pochodzący z XI lub co bardziej prawdopodobne z XII wieku. Rotunda znajduje się w Cieszynie.

Banknot 20 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Banknot 20 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Pkt. 2, 3 – Drzwi Gnieźnieńskie – Foto: Ferdziu Źródło: commons.wikimedia.org

Pkt. 3 – Lew z Drzwi Gnieźnieńskich

Pkt. 4, 5 – Denar Bolesława Chrobrego PRINCES POLONIE

Pkt. 6 – Romańska Rotunda w Cieszynie – Foto: Pankrzysztoff Źródło: commons.wikimedia.org

Banknot 50 zł – Kazimierz III Wielki

1. Po prawej stronie króla znajduje się litera „K” w koronie będąca królewskim monogramem. Litera pochodzi z drzwi Katedry na Wawelu.
2. W centralnej części drugiej strony banknotu znajduje się królewska pieczęć Kazimierza Wielkiego.
3. Tuż pod pieczęcią znajdują się królewskie insygnia – jabłko i berło.
4. Po prawej stronie od pieczęci znajduje się panorama Krakowa autorstwa niemieckiego kronikarza i podróżnika Hartmanna Schedla. Obraz miasta pochodzi z kroniki Liber Chronicarum wydanej pod koniec XV wieku.
5. Natomiast po lewej stronie od pieczęci znajduje się panorama Kazimierza, która również pochodzi z tej samej kroniki.

Banknot 50 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Banknot 50 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Pkt. 1 – Litera „K” na drzwiach do Katedry na Wawelu – Foto: Lestat (Jan Mehlich) Źródło: commons.wikimedia.org

Pkt. 2 – Pieczęć Kazimierza Wielkiego

Pkt. 4, 5 – Panoramy Krakowa i Kazimierza – Źródło: Liber Chronicarum

Banknot 100 zł – Władysław II Jagiełło

1. Po obu stronach wizerunku króla znajdują się rozety i elementy ornamentyki gotyckiej.
2. Na odwrocie banknotu w centralnej części znajduje się orzeł na tarczy herbowej. Pochodzi on z nagrobku Władysława Jagiełły, który znajduje się w Katedrze na Wawelu.
3. Poniżej tarczy z orłem znajduje się hełm i dwa miecze owinięte w krzyżacki płaszcz. Jest to bezpośrednie nawiązanie do zwycięstwa w Bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku.
4. Po lewej stronie od tarczy znajduje się wizerunek Zamku w Malborku.

Banknot 100 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Banknot 100 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Pkt. 2 – Orzeł Biały na tarczy umieszczony na nagrobku Władysława Jagiełły – Foto: Poznaniak Źródło: commons.wikimedia.org

Pkt. 4 – Zamek w Malborku – Foto: DerHexer Źródło: commons.wikimedia.org

Banknot 200 zł – Zygmunt I Stary

1. Na odwrocie banknotu znajduje się wizerunek orła, który pochodzi z fasady Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu. Orzeł wpisany jest w sześciokątny kartusz herbowy i opleciony literą „S”, która stanowi królewski monogram.
2. Z tyłu, za orłem znajduje się rysunek dziedzińca na Wawelu.

Banknot 200 zł – Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach – Źródło: NBP

Pkt. 1 – Orzeł na Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu – Foto: Lestat (Jan Mehlich) Źródło: commons.wikimedia.org

Pkt. 2 – Dziedziniec na Wawelu – Foto: Lestat (Jan Mehlich) Źródło: commons.wikimedia.org

Mapa lokalizacji miejsc z polskich banknotów

A czemu są królowie?

W sumie dobre pytanie. Przez tyle lat przyzwyczailiśmy się do nowych banknotów, że umieszczone na nich wizerunki polskich władców stały się oczywistością. Młodsi z czytelników zapewne nie mieli okazji w ogóle płacić tzw. „starymi złotówkami” i milionowymi sumami. Rzut oka na starsze banknoty i kogo widzimy? Świerczewskiego, Kopernika, Waryńskiego… Niektóre z tych postaci kojarzą się jednoznacznie z pewną epoką i nie mam tu na myśli toruńskiego astronoma. Autorem chyba większości polskich banknotów jest grafik Andrzej Heidrich. Projektował on banknoty już w czasach PRLu. Po zmianach ustrojowych powierzono mu również misję zaprojektowania nowych polskich pieniędzy. Jak sam mówi uznał, że już chyba wszyscy wielcy Polacy zostali uwiecznieni na banknotach. Przyszła więc pora na królów. Stwierdził, że ich wybór będzie najbardziej bezpieczny, i co ważne – apolityczny. Do tego pomysłu przychylił się Narodowy Bank Polski.

Artykuł Ukryte symbole i miejsca na polskich banknotach pochodzi z serwisu Eloblog.

Ciekawe miejsca na Górnym Śląsku do zobaczenia

Opisałem pierwszych 10 ciekawych miejsce, które uważam za warte odwiedzenia. Pozostałe są zaznaczone na mapie. Ciekawe miejsca na Górnym Śląsku ograniczyłem do terenów Górnego Śląska i Śląska Cieszyńskiego, znajdujących się obszarze województwa śląskiego. Mapa z ciekawymi miejscami będzie jeszcze uzupełniana. Kolejność miejsc nie ma znaczenia.

Zobacz także uzupełnienie: Atrakcje turystyczne Śląsk i okolice – Co zwiedzać?

Drewniana Wieża w Gliwicach

Gliwicka drewniana wieża to prawdziwa perełka budowlana na Śląsku. Obecnie jest to największa na świecie konstrukcja zbudowana w całości z drewna. Wieża ma 111 m wysokości. Została zbudowana przez Niemców w latach 1935-1938, jako wieża gliwickiej radiostacji. To właśnie tutaj tuż przed wybuchem II Wojny Światowej została przez Niemców sfingowana napaść na radiostację, a to z kolei miało być pretekstem do rozpoczęcia inwazji na Polskę. Przy wieży znajduje się Muzeum Historii Radia i Sztuki Mediów, które udostępnione jest do zwiedzania.
Link: www.muzeum.gliwice.pl

Drewniana Wieża w Gliwicach – Ciekawe miejsca na Górnym Śląsku

Osiedle Nikiszowiec w Katowicach

Nikiszowiec to osiedle górnicze zbudowane na początku XX wieku na zlecenie spółki górniczej Georg von Giesches Erben. Osiedle zostało wybudowane dla pracowników pobliskiej kopalni węgla kamiennego „Wieczorek”. Dzisiaj jest już częścią administracyjną miasta Katowice. Jego charakterystyczna zabudowa wykonana z surowej czerwonej cegły stała się atrakcją turystyczną samą w sobie. Niestety na atrakcyjności tego ciekawego miejsca położyły się ceniem problemy związane z bezpieczeństwem i przestępczością. Obecnie Osiedle Nikiszowiec wpisane jest na listę Pomników Historii oraz znajduje się także na trasie Szlaku Zabytków Techniki.

Osiedle Nikiszowiec w Katowicach – Foto: Halina Gniewkowska-Gniadek

Park Śląski w Chorzowie

Park Śląski to jeden z największych parków miejskich w Europie. Ma około 640 ha powierzchni. Jest oazą zieleni pośród górnośląskiej aglomeracji, chętnie odwiedzaną przez turystów i spacerowiczów. Odbywają się tu również imprezy masowe. Budowa parku ruszyła w latach 50 ubiegłego wieku z inicjatywy gen. Jerzego Ziętka. Park powstał na dawnych zdewastowanych terenach przemysłowo-górniczych. Obecnie jest to bardzo popularne miejsce, które rocznie odwiedza około 3 mln ludzi. Przy parku znajduje się wiele ciekawych atrakcji i popularnych miejsc, warto choćby wymienić: Stadion Śląski, kolejkę linową „Elka”, Planetarium, Śląski Ogród Zoologiczny.
Link: www.parkslaski.pl

Park Śląski w Chorzowie – Ciekawe Miejsca na Górnym Śląsku – Foto: Halina Gniewkowska-Gniadek

Kopiec Wyzwolenia w Piekarach Śląskich

Kopiec w Piekarach Śląskich został usypany jeszcze przed wybuchem II Wojny Światowej, w latach 1932-1937. Powstał dla upamiętnienia przemarszu wojsk i husarii polskiej króla Jana III Sobieskiego pod Wiedeń oraz Powstań Śląskich. Ostatecznie to Powstania Śląskie przyczyniły się do przyłączenia tej części Śląska do II Rzeczypospolitej Polskiej. W jego budowie brało udział wielu działaczy niepodległościowych. Stąd nazwa tego ciekawego miejsca – Kopiec Wyzwolenia. Od podstawy Kopiec Wyzwolenia posiada 20 m wysokości, a z jego szczytu rozciąga się panorama na okoliczne tereny.

Kopiec Wyzwolenia w Piekarach Śląskich – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Cicik89

Gmach Sejmu Śląskiego w Katowicach

Gmach Sejmu Śląskiego to kolejne ciekawe miejsce w Katowicach. Budynek został wzniesiony w latach 1925-1929, na potrzeby Sejmu Śląskiego, który był autonomicznym organem województwa śląskiego. Budowa gmachu wynosiła wówczas 12,5 mln złotych. Obiekt został wzniesiony w popularnym w XX wieku stylu modernistycznym. Budynek jest naprawdę sporych rozmiarów, mieści się w nim 634 pomieszczeń, a jego powierzchnia wynosi około 6550 m². Współcześnie w budynku znajduje się Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego, a sam obiekt został wpisany na prestiżową listę Pomników Historii.

Gmach Sejmu Śląskiego w Katowicach – Foto: Halina Gniewkowska-Gniadek

Romańska Rotunda w Cieszynie

Na Śląsku Cieszyńskim znajduje się jeden z najstarszych zabytków budownictwa polskiego o charakterze sakralnym. Mowa jest tu o romańskiej rotundzie kaplicy św. Mikołaja w Cieszynie, której wybudowanie szacuje się na XII wiek. Inne badania datują jej powstanie już na XI wiek. Wraz z upływem lat rotunda niszczała i była modernizowana. Ostatecznie jej pierwotny charakter przywrócono podczas modernizacji po wojnie. Ciekawostką jest to, że wizerunek rotundy znajduje się na rewersie banknotu polskiego o nominale 20 zł. Budowla pierwotnie pełniła funkcję kaplicy przy zamku. Obecnie w kaplicy nabożeństwa odbywają się tylko okazjonalnie. Rotundę można zwiedzić w ramach zwiedzania Wieży Piastowskiej.
Link: www.zamekcieszyn.pl

Romańska Rotunda w Cieszynie – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Pankrzysztoff

Zamek Prezydentów Polski w Wiśle

W Wiśle znajduje się bardzo ciekawe miejsce – Zamek Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Obiekt został wybudowany na przełomie lat 20 i 30 ubiegłego wieku. Wówczas wzniesiony został dla prezydenta Ignacego Mościckiego, który wykorzystywał go w celach wypoczynkowych. Zamek pięknie położony w Beskidzie Śląskim nadawał się do tego znakomicie. Obiekt stracił swoje przeznaczenie w okresie PRLu, kiedy to urząd prezydenta został zlikwidowany. W roku 2002 obiekt został z powrotem przejęty przez Kancelarie Prezydenta RP, wyremontowany i pełni swoją pierwotną rolę do dnia dzisiejszego. Co ciekawe, zamek jest również udostępniony do zwiedzania, ale tylko dla zorganizowanych grup i po wcześniejszej rezerwacji.
Link: www.zamekwisla.pl

Zamek Prezydentów Polski w Wiśle – Foto: Tomasz Kapczyński

Trójkąt Trzech Cesarzy

Kiedyś bardzo popularne i ciekawe miejsce na turystycznej mapie XIX-wiecznej Europy. Trójkąt Trzech Cesarzy to trójstyk granic, czyli punkt w którym dawniej spotykały się granice trzech ówczesnych mocarstwa. Cesarstwa Niemieckiego, Cesarstwa Austro-Węgierskiego i Imperium Rosyjskiego. Stąd od tytułów władców tych państw pochodzi nazwa tego miejsca. Współcześnie trójstyk znajduje się na granicy Sosnowca i Mysłowic. Trochę zaniedbany i mocno zarośnięty nie przypomina już z wyglądu dawnego miejsca, które możemy zobaczyć choćby na archiwalnych pocztówkach.
Link: www.trojkattrzechcesarzy.pl

Trójstyk na starej pocztówce – Po lewej Niemcy, po prawej Austria, na górze Rosja

Trójstyk Polski, Czech i Słowacji

Kolejny trójstyk granic, ale tym razem już współczesny, znajduje się w Beskidzie Śląskim. Punkt styku granic Polski, Słowacji i Czech. Jeden z dwóch trójstyków przy polskiej granicy, w którym wszystkie trzy państwa należą do Unii Europejskiej i strefy Schengen. Miejsce to jest więc swobodnie dostępne i odpowiednio zadbane. Po wszystkich trzech stronach granic umieszczone są kamienne obeliski. Jest również wiata turystyczna przy której można usiąść, zatrzymać się i odpocząć.

Trójstyk Polski, Czech i Słowacji – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Ricardo77

Beskid Śląski, Barania Góra, Skrzyczne

Beskid Śląski to cieszące się dużą popularnością pasmo górskie, historycznie znajdujące się w większości na Śląsku Cieszyńskim (Górnym Śląsku). Beskid Śląski posiada gęstą sieć szlaków pieszych i rowerowych. Dwa popularne najwyższe szczyty to Skrzyczne (1257 m n.p.m.) i Barania Góra (1220 m n.p.m.). Na Baraniej Górze znajduje się wieża widokowa, z której rozciąga się piękna panorama gór po stronie Polski, Czech i Słowacji. To właśnie na zachodnich stokach Baraniej Góry swoje źródło ma rzeka Wisła. Natomiast na szczyt Skrzyczne możemy wjechać popularną kolejką linową. W Beskidzie Śląskim znajduje się wiele ciekawych turystycznych miejscowości, jak Szczyrk, Wisła, Ustroń i Brenna.

Beskid Śląski – Foto: Tomasz Kapczyński

Zobacz także uzupełnienie: Atrakcje turystyczne Śląsk i okolice – Co zwiedzać?
Mapa i lista – Ciekawe miejsca na Górnym Śląsku do zobaczenia

Artykuł Ciekawe miejsca na Górnym Śląsku do zobaczenia pochodzi z serwisu Eloblog.