Krzyż przy drodze na Śnieżkę

Śnieżka, 1603 m n.p.m. Najwyższy szczyt Karkonoszy i Sudetów. Wchodząc na Śnieżkę drogą tak zwanymi Zakosami, mniej więcej po pokonaniu 2/3 dystansu, mijamy po prawej stronie metalowy krzyż z pamiątkową tablicą. Część turystów wchodzących na Śnieżkę zatrzymuje się przy nim, aby przeczytać inskrypcję znajdującą się na tablicy. Inni zaś, próbując złapać oddech podczas stromego podejścia pod Śnieżkę, mijają go bezrefleksyjnie. Wydaje się, że dla części turystów jest on w ogóle niezauważalny, niewidoczny, kiedy wchodząc pod górę swój wzrok wbijają w kamieniste podłoże. Jest to zrozumiałe, gdyż droga na tym odcinku jest szczególnie wyboista i należy uważać na każdym kroku. Zimą, kiedy tablica pokryta jest śniegiem, wystaje tylko zmrożony krzyż. Warto przystanąć w tym miejscu na chwilę i przytoczyć historię, która wydarzyła się na Śnieżce blisko 50 lat temu.

16 stycznia 1975 roku

Była połowa stycznia 1975 roku, kiedy pogoda w Karkonoszach znacznie się poprawiła. Pojawiające się na niebie słońce zaczęło roztapiać zalegające warstwy śniegu, które na przemian roztapiając się i zamarzając zamieniały się w lód. Szlak na Śnieżkę pokryła gruba warstwa lodu, którą obrosły także zamontowane przy szlaku łańcuchy i tymczasowe liny. Zwyczajowo pomagały one przy wchodzeniu i schodzeniu drogą tzw. Zakosami, która była jedyną drogą łączącą szczyt Śnieżki z Równią pod Śnieżką. Tradycyjnie łatwiejsza droga, czyli trasa trawersująca kopułę Śnieżki, zwana Drogą Jubileuszową, była na czas zimowy zamykana. Zmrożonego śniegu było tak dużo, że łańcuchy zaczęły ginąć pod warstwą śniegu i lodu. Tego dnia droga była bardzo niebezpieczna. Polscy wopiści (żołnierze Wojsk Ochrony Pogranicza), pełniący wówczas służbę w strażnicy WOP w Domu Śląskim, zawracali turystów, którzy chcieli wejść na sam szczyt. Były to jeszcze czasy, kiedy biegnącą wzdłuż górskich grzbietów granicę państwową pilnowali żołnierze.

16 stycznia na Śnieżkę pojechało dwóch terenowych pracowników karkonoskiej Horskej služby – Jan Messner i Štefan Spusta. Horska služba była wówczas czechosłowackim odpowiednikiem polskiego GOPRu, częściowo ochotniczym, częściowo uzawodowionym. Zadaniem Messnera i Spusty było zabezpieczenie oblodzonego szlaku – wykucie stopni w lodzie, odkucie łańcuchów z lodu i naciągnięcie tymczasowych lin. Jeszcze przed przystąpieniem do prac czescy ratownicy poprosili obsługę Českiej boudy, aby ci informowali turystów o niebezpieczeństwie na szlaku i zniechęcali ich do zejścia na dół. Česká bouda był wówczas czynnym czeskim schroniskiem na szczycie Śnieżki. Choć kopuła Śnieżki pokryła się lodową czapą to sama pogoda była dobra. Świeciło słońce, oświetlając śnieżnobiałe zbocza Karkonoszy. Tylko u dołu poniżej grzbietów zalegały warstwy ciemniejszych chmur. Można by rzecz, że była to aura idealna na zimową wycieczkę.

W tym dniu działała czeska kolej krzesełkowa na Śnieżkę, która umożliwiała wjazd z Pecu pod Śnieżką na najwyższy szczyt Karkonoszy. Z tej formy spędzenia wolnego czasu postanowiło skorzystać małżeństwo z Karlowych Warów – dentysta dr Marián Landa wraz ze ciężarną małżonką. Przyjechali oni w Karkonosze w celach rekreacyjnych i postanowili skorzystać z możliwości wjazdu na Śnieżkę. Po wjeździe na szczyt małżeństwo Landów zlekceważyło ostrzeżenia o oblodzonym szlaku i oboje zaczęli schodzić drogą Zakosami w kierunku Domu Śląskiego. Po przejściu raptem kilkudziesięciu metrów dr Landa poślizgnął się, upadł, przeleciał pod łańcuchami i zaczął się zsuwać po północnym zboczu Śnieżki. Mężczyzna nie spadł jednak na sam dół. Zjechał 15 m i zatrzymał się o wystającą skałę. Było około godz. 11. Według relacji Přemyslawa Kováříka, jednego z czeskich ratowników, którzy dotarli na miejsce tragedii godzinę po tym wydarzeniu, upadek Landy widzieli polscy pogranicznicy z Domu Śląskiego. Dr Landa trzymał się kurczowo wystającej skały, która prawdopodobnie była dla niego jedynym punktem oparcia. Polscy żołnierzy krzyczeli, żeby wytrzymał, że przyniosą mu linę. Poszkodowany mężczyzna nie był jednak w stanie utrzymać się dłużej. Według innych opisów próbował wstać i poślizgnął się ponownie. Cała ta sytuacja trwała raptem kilka minut, po których mężczyzna osunął się ze skalnej półki i zaczął spadać dalej w głąb Kotła Łomniczki. W tym samym czasie żołnierze WOP pobiegli na górną stację kolei krzesełkowej na Kopie, gdzie poprosili o pomoc ratowników polskiego GOPRu. Wspomniany już Kovářík, który pomagał później w wyciągnięciu ciał poszkodowanych, wspomina, że dr Landa miał na sobie skórzane buty do biegania przełajowego, które same w sobie były bardzo śliskie.

Poślizgnięcie doktora widzieli także Messner i Spusta, którzy pracowali niżej na tej samej drodze, którą schodziło małżeństwo z Karlowych Warów. Podjęli oni szybką decyzję, aby dotrzeć do poszkodowanego, pomimo tego, że nie posiadali przy sobie odpowiedniego sprzętu. Prawdopodobnie widzieli, że spadł on tylko kilkanaście metrów na dół i zatrzymał się na skale. Zdawali sobie sprawę, że nie utrzyma się tam długo i że szybkie dotarcie do poszkodowanego jest jedyną szansą na jego uratowanie. Kiedy wspólnie obaj próbowali dotrzeć do poszkodowanego, trawersując zbocze Śnieżki najkrótszą drogą, prawdopodobnie stracili go z oczu. Kiedy zbliżyli się do miejsca upadku, okazało się, że mężczyzny już nie ma. Spadł jeszcze niżej. Pierwszy szedł Spusta, drugi Messner. Messner miał na nogach raki z czterema zębami, które przywiązywało się do butów paskami. Pomimo raków w którymś momencie Messner poślizgnął się i zaczął spadać na dół. Spusta, który szedł pierwszy, próbował go złapać i zahamować jego upadek. Nie udało się i po chwili obaj razem zaczęli zsuwać się z dużą prędkością po zboczu Śnieżki. Początkowo trajektorie ich upadku były takie same. Spusta próbował zhamować swój zjazd na dół czekanem i narciarskim kijkiem, który udało mu się wyciągnąć z plecaka. Obaj dotarli do Drogi Jubileuszowej, przez którą dosłownie przelecieli. Wcięta w zboczę droga zadziałała jak próg skoczni narciarskiej i wyrzuciła ich w powietrze. Po ostrym upadku w skalny rumosz Messner doznał śmiertelnych obrażeń, a jego ciało spadało dalej w głąb Kotła Łomniczki. Spusta po upadku zaczął zsuwać się zboczem bardziej porośniętym kosówką i zatrzymał się szybciej, po około 80 m. Natomiast poszkodowany dr Landa również przeleciał przez Drogę Jubileuszową, gdzie po upadku doznał również śmiertelnych obrażeń. Dalej jego ciało bezwiednie staczało się po ośnieżonym zboczu Śnieżki w głąb Kotła Łomniczki. Jego upadek był jednak nieco krótszy niż Messnera. Trzeba jednak podkreślić, że cały ten opisany przebieg wydarzeń jest tylko kwestią domysłów i próbą odtworzenia ich na podstawie wspomnień świadków.

Powyższy przebieg i trasa upadku zostały opracowane na podstawie materiałów Horskiej služby ČR.

Akcja ratunkowa

W tym samym czasie trwała już akcja ratunkowa. Wopiści szybko zaalarmowali ratowników polskiego GOPRu. Równolegle obsługa Českiej boudy powiadomiła ratowników Horskej služby z Pecu pod Śnieżką. Jako pierwsi na miejscu wypadku pojawili się Polacy, którzy przyjechali skuterem śnieżnym ze górnej stacji kolejki na Kopie. Kiedy zaczęli schodzić do poszkodowanych zorientowali się, że Messner i dr Landa nie przeżyli upadku. Oznaki życia dawał jednak Spusta, którego upadek był znacznie krótszy. Dotarli więc do poszkodowanego ratownika i przetransportowali go na drogę, gdzie doraźnej pomocy udzieli mu przypadkowy lekarz. Była godz. 12:10. Następnie wspólnie przetransportowali rannego ratownika do Domu Śląskiego, gdzie miał oczekiwać na wezwany śmigłowiec z Wrocławia. W międzyczasie przybyli również czescy ratownicy, którzy wjechali kolejką z Pecu. Początkowo myśleli, że poszkodowanych jest trzech turystów. O tym, że wypadku uczestniczyło ich dwóch kolegów dowiedzieli się od polskich ratowników. Niestety obrażenia jakich doznał Spusta po upadku okazały się zbyt poważne. Już po przetransportowaniu do Domu Śląskiego, gdzie oczekiwał na dalszą pomoc, stwierdzono u niego zgon.

W tym samym czasie czescy ratownicy dotarli również do ciał dwójki pozostałych poszkodowanych. Razem przetransportowali ich na saniach kanadyjskich w dół Łomniczki i dalej do dolnej stacji kolei na Kopę. Tam przyjechał po nich skuter śnieżny wysłany przez naczelnika Horskej služby, który zabrał ich do Domu Śląskiego. Zachodziło już słońce, kiedy stamtąd ciała całej trójki, Messnera, Spusty i Landy, zostały przetransportowane skuterem przez Luční boudę do Pecu po Śnieżką. Bilans tego dnia wyniósł trzy ofiary śmiertelne, w tym po raz pierwszy aż dwóch górskich ratowników.

Pamiątkowa płyta na Śnieżce

Śmierć dwóch ratowników na Śnieżce poruszyła i oburzyła społeczność ratowników. Przede wszystkim mieli żal do kierownictwa Horskej služby za braki w sprzęcie, które były jedną z przyczyn wypadku. Wydarzenie to było szeroko komentowane w prasie. Społeczność podzieliła się dwa obozy. Jedni uważali, że należało zaczekać z akcją ratunkową do czasu przybycia posiłków. Inni uważali, że Messner i Spusta słusznie postąpili od razu ruszając na pomoc turyście, który zatrzymał się na skale, gdyż była to jedyna szansa na jego uratowanie. A czas grał tutaj kluczową rolę.

Po tym wydarzeniu brat jednego z tragicznie zmarłych ratowników, również wieloletni członek Horskej služby, Valerián Spusta, zamontował pamiątkową tablicę przy drodze prowadzącej na Śnieżkę. Początkowo tablica stała jeszcze bez krzyża, gdyż na jego umieszczenie nie chciały się zgodzić komunistyczne władze. W 1988 roku, kiedy wymieniano płytę na nową, zamontowano również krzyż. Dziś krzyż i tablica są miejscem, gdzie co roku 16 stycznia spotykają się czescy i polscy ratownicy. Dla nich to ważna i symboliczna data.

Jan Messner (1932–1975)

Urodzony 19 listopada 1932 r., posiadacz honorowej odznaki ČSTV, instruktor ratownictwa górskiego I stopnia, przewodnik górski, pracownik terenowy Horskej služby. Od 1959 roku w służbie ochotniczej, od 1965 roku pracownik zawodowy.

Štefan Spusta (1942–1975)

Urodzony 27 kwietnia 1942 r., przewodnik górski, pracownik terenowy Horskej služby. Od 1966 roku w służbie ochotniczej, od 1973 roku pracownik zawodowy.

Artykuł Najczarniejszy dzień na Śnieżce pochodzi z serwisu Eloblog.

Nieme znaki – Němé značky

Gwałtowny rozwój turystyki w Karkonoszach w XIX wieku wymusił wprowadzenie systemu oznakowania szlaków turystycznych, zarówno po śląskiej jak i czeskiej stronie Karkonoszy. Rozwiązań i pomysłów jak znakować karkonoskie szlaki było kilka. Montowano metalowe lub drewniane tabliczki z opisami szlaków, stawiano granitowe słupy z wyrytymi oznaczeniami, malowano znaki na drzewach i kamieniach, a także stawiano tablice informacyjne na najważniejszych skrzyżowaniach. Pracami znakarskimi zajmowały się ówczesne towarzystwa górskie. Po stronie czeskiej (austriackiej) było to Austriackie Towarzystwo Karkonoskie (niem. Österreichischer Riesengebirgsverein, w skrócie ÖRGV), a także Klub Czeskich Turystów (czes. Klub českých turistů, w skrócie KČT), a po stronie śląskiej (niemieckiej) Towarzystwo Karkonoskie (niem. Riesengebirgsverein, w skrócie RGV). Pewnym problemem po stronie czeskiej była kwestia języka w jakim miały być umieszczone informacje na tabliczkach. Czy miał być to język czeski czy niemiecki? Obszar zamieszkiwała ludność niemiecko- i czeskojęzyczna.

Po zakończeniu I wojny światowej w 1923 roku (już po powstaniu Czechosłowacji) w grzbietowych partiach czeskich Karkonoszy wprowadzono system tzw. niemych znaków (czes. Němé značky). Były to powycinane z blachy piktogramy, pomalowane na czerwono i zamontowane na tyczkach przy drodze. System piktogramów zaprojektował czeski malarz i ilustrator, a także zapalony narciarz Kamil Vladislav Muttich. Każdy z niemych znaków prowadził do jakiegoś konkretnego charakterystycznego miejsca – celu wędrówki. Tak więc nieme znaki prowadziły do najważniejszych szczytów, charakterystycznych elementów krajobrazu, schronisk górskich, miejscowości itd. Niektóre z niemych znaków prowadziły także do miejsc po śląskiej stronie gór.

Piktogramy zostały zaprojektowane przez Mutticha w taki sposób, aby każdy z nich posiadał indywidualny niepowtarzalny kształt. Domyślnie wprowadzony system znaków miał pomóc turystom i narciarzom przemierzającym karkonoskie szlaki w czasie trudnych warunków w zimę. Wycięte z blachy kształty nawet po oblepieniu śniegiem i szronem miały być łatwe do rozpoznania. Dodatkowo rozwiązywały wspomniany już wcześniej problem językowy. Czeskie nieme znaki zachowały się do dziś, choć niektóre zmieniły swój kształt. Aktualnie w czeskich Karkonoszach używa się 31 znaków.

Artykuł Co oznaczają te dziwne znaki w czeskich Karkonoszach? Nieme znaki pochodzi z serwisu Eloblog.

Katastrofa zapory na rzece Biała Desna (Bílá Desná)

Czeska część Gór Izerskich, rzeka Bílá Desná, czyli po polsku Biała Desna. W odległości niespełna 4 km od polskiej granicy znajduje się miejsce, w którym wydarzyła się jedna z najtragiczniejszych katastrof w Sudetach. To tutaj, zaledwie po 10 miesiącach od oddania do użytku, pękła zapora wodna wybudowana na rzece Biała Desna. Katastrofa wydarzyła się po południu 18 września 1916 roku, w czasie ładnej i bezdeszczowej pogody. Strumień wody wypływający z korpusu zapory zauważony został około 15:30. Błyskawicznie powiększał się z każdą minutą, a po ponad godzinie doszło do całkowitego przerwania konstrukcji. Wówczas w zbiorniku znajdowało się około 290 tys. m³ wody. Pęknięta zapora uwolniła ogromne masy wody, które wdarły się do koryta rzeki. Powstała fala miała 13 m wysokości i uderzyła w zabudowania niżej położonej miejscowości Desná.

Widok jaki ukazał się po przejściu fali był przerażający. Woda odsłoniła dziesiątki uszkodzonych lub zniszczonych budynków. Zewsząd walały się fragmenty ich wyposażenia, przemieszane z gruzem, kamieniami i połamanym drewnem. Niektórym budynkom położonym niżej miejscowości udało się przetrwać przejście fali, ale ich wygląd był lichy. Wyglądały jakby ktoś poprzecinał je wielkim ostrzem, a z pourywanych elewacji dostrzec można było wnętrza domostw. Łącznie żywioł pochłonął 65 ofiar (62 plus 3 ofiary doliczone później). Fala, która przeszła przez Desnę, zniszczyła 33 domy, a 69 zostało uszkodzonych. 307 osób pozostało bez dachu nad głową. Obecnie jako przyczynę pęknięcia zapory najczęściej podaje się wady gruntowe.

Wizualizacja katastrofy zapory na Białej Desnej

Jako uzupełnienie zachęcam również do obejrzenia poniższego filmu. Jest to wizualizacja 3D opracowana przez Povodí Labe w 100. rocznicę pęknięcia zapory. Wizualizacja jest próbą odtworzenia przebiegu katastrofy.

Przerwana zapora – Protržená přehrada

Dziś pozostałości przerwanej zapory i teren po dawnym zbiorniku są chętnie odwiedzane przez turystów. W 1996 roku zapora została uznana za narodowy pomnik kultury Republiki Czeskiej (czes. Národní kulturní památka). Teren został kilka lat temu odsłonięty i oczyszczony (wycięto drzewa porastające konstrukcję). Dzięki temu lepiej widoczny jest teraz zarys korpusu zapory. Przy zaporze znajduje się niewielka Krömerova bouda, w której możemy na chwile zatrzymać się i kupić coś do picia. Do zapory najlepiej dostać się pieszym szlakiem z miejscowości Desná. Wejście na teren po dawnej zaporze jest bezpłatne.

Mapa i miejsce lokalizacji przerwanej zapory na Białej Desnej

Artykuł Gdy pęknie zapora – Katastrofa zapory na rzece Biała Desna pochodzi z serwisu Eloblog.

Pułapki językowe w Czechach

Spokojnie, jeszcze nikt nie ukradł naszym południowym sąsiadom ich najwyższych gór. Wciąż śmiało możecie jechać na narty do Szpindlerowego Młyna. Czechy to specyficzny kraj – w pozytywnym tego słowa znaczeniu. Choć język czeski i polski są do siebie bardzo podobne, to lepiej czasem uważać, co się mówi. Oba z tych języków posiadają pewne „pułapki językowe”, które mogą przysporzyć niezłego zamieszania. W najlepszym wypadku można strzelić niezłą gafę, a w najgorszym kogoś obrazić… Niektóre ze słów w języku czeskim, choć wypowiadane podobnie do polskich, znaczą zupełnie coś innego. Sławne jest już polskie „szukać”. Lepiej nie mówić, że w Czechach się czegoś „szuka”. Polskie słowo „szukać” wypowiada się podobnie jak czeskie „šukat” będące wulgarnym określeniem czynności seksualnych. To nie jedyna pułapka. Czeskie słowo „květen” oznacza „maj”, a nie polski „kwiecień”. Co ciekawe, niektóre polskie wyrażenia w języku czeskim oznaczają coś zupełnie odwrotnego. Polskie słowo „czerstwy” to czeskie „čerstvý”, czyli „świeży”. Polskie słowo „pachnieć” jest bardzo podobne do czeskiego „páchnout”, czyli „cuchnąć”.

Pułapka językowa w czeskiej ubikacji – „páni” to „panowie”, a nie jak wiele osób myśli „pani”, to jest ubikacja dla mężczyzn

Podobne pułapki możemy również spotkać z drugiej strony. Jeżeli Polak od Czecha usłyszy, że jest „chytrý”, to może się obrazić. A Czech miał na myśli tylko to, że jest on „mądry”. Nasze polskie słowo „drogi” brzmi niemalże tak samo jak czeskie „drogy” oznaczające „narkotyki” (od angielskiego „drugs”). Wyobraźcie sobie teraz, co słyszał Czech, kiedy jadąc obok polskiej granicy w polskim radiu, tuż przed Euro 2012, słyszał, że polski rząd na mistrzostwa szykuje nowe „drogy”. 🙂

Sudety w Czechach? To se ne vrati!

Wróćmy jednak do naszych Sudetów. Również i nazwa tego łańcucha górskiego może być w Czechach źle odebrana. W 1938 roku pewien krzykliwy Austriak z wąsikiem zapragnął przyłączenia do III Rzeszy sudeckich Niemców (Sudetendeutsche) mieszkających na terenie Czechosłowacji. W ówczesnych granicach Republiki Czechosłowackiej mieszkało bowiem ponad 3,2 mln etnicznych Niemców, co stanowiło prawie 1/4 ludności tego kraju. Zamieszkiwali oni głównie górskie obszary wzdłuż granicy z Niemcami i Austrią. Wbrew obiegowej nazwie – Niemcy sudeccy – nie zamieszkiwali oni jedynie obszaru Sudetów. Zasiedlali również inne pasma górskie – Rudawy i Szumawy. Obszar zasiedlony przez Niemców sudeckich powszechnie nazywany był Sudetenlandem – Krajem Sudetów. Tak duża liczba Niemców stanowiła tykającą bombę na obrzeżach państwa, zwłaszcza biorąc pod uwagę sytuację polityczną w III Rzeszy. Niemcy sudeccy posiadali swoją własną organizację (Sudetendeutsche Heimatsfront), a także partię polityczną (Sudetendeutsche Partei) domagającą się oderwania od Czechosłowacji.

Na czerwono zaznaczone obszary zamieszkane przez sudeckich Niemców według spisu z 1930 roku – Źródło: commons.wikimedia.org Autor: Fext

W 1938 roku Hitler wysunął roszczenia w stosunku do czechosłowackiego terytorium zamieszkałego przez Niemców. Zgodnie z Układem Monachijskim, zawartym we wrześniu 1938 roku, Sudetenland został oderwany od Czechosłowacji i przyłączony do III Rzeszy. Porozumienie podpisane ponad głowami Czechosłowaków pogwałciło ich suwerenności i pozwoliło wesoło wjechać Niemcom czołgami do czeskich Sudetów. Układ Monachijskim oznaczał początek końca Czechosłowacji. W marcu 1939 roku ze słowackiej części terytorium utworzono Republikę Słowacką, będącą de facto satelitą Niemiec, a pozostałą część kraju przekształcono w Protektorat Czech i Moraw. Czechosłowacja przestała istnieć na mapie Europy.

Sudeccy Niemcy entuzjastyczne witają wkraczające wojska niemieckie – Źródło: das Bundesarchiv

Po wojnie Czechosłowacja znowu pojawiła się na mapie Europy, choć w trochę okrojonych granicach. Przedwojenna zawierucha z Niemcami sudeckimi i Sudetenlandem dała się jednak mocno we znaki Czechom. Nazwa „Sudety” zaczęła się jednoznacznie kojarzyć z Sudetenlandem i Niemcami, czyli z tymi, którzy bezpardonowo doprowadzili do rozbioru kraju. Skojarzenia te były na tyle silne, że Czesi postanowili na zawsze wymazać Sudety z podręczników do geografii. Pod koniec lat 70. ubiegłego wieku słowo „Sudety” postanowiono zastąpić nową nazwą „Krkonošsko-jesenická subprovincie”. Nowa nazwa powstała z połączenia nazw pasm górskich: Karkonoszy oraz Wysokiego i Niskiego Jesionika. Termin ten, choć zupełnie sztuczny, trafił jednak do podręczników i atlasów geografii, dość mocno zakorzeniając się w świadomości współczesnych Czechów. Choć od czasu do czasu w Czechach pojawiają się głosy o przywrócenie historycznej nazwy, to wciąż oficjalnym określeniem dla tego łańcucha górskiego jest „Krkonošsko-jesenická subprovincie”. Sudetów już oficjalnie nie ma, a sama nazwa „Sudety” może mieć dla Czecha zupełnie inne znaczenie, stając się kolejną pułapką językową…

Sudety w Czechach? O nie! Czeska wikipedia jednoznacznie podaje oficjalną nazwę Krkonošsko-jesenická subprovincie

Czeski geoportal dla czeskiej części Sudetów podaje oficjalną nazwę Krkonošsko-jesenická soustava – Źródło: geoportal.gov.cz

Artykuł Sudety w Czechach? Jakie Sudety? W Czechach nie ma Sudetów! pochodzi z serwisu Eloblog.

Mapa fortyfikacji, schronów i bunkrów w Czechach

Mapa obejmuje głównie obiekty budowane w latach 1935–1938 przez Czechosłowację. Były to umocnienia mające na celu bronić czechosłowackie państwo przed atakiem ze strony Niemiec. Dlatego, jak spojrzymy na rozkład obiektów, większość z nich znajduje się na obszarach graniczących z III Rzeszą. Kres budowy tych umocnień przyniósł zawarty we wrześniu 1938 roku Układ Monachijski, który zdusił w zarodku młode państwo. Budowane umocnienia nigdy nie zostały wykorzystane do obrony kraju. Jestem pod ogromnym wrażeniem szczegółowości tej czeskiej mapy. Zaznaczone są na niej różnego typu obiekty, od lekkich umocnień budowanych w latach 1936, 1937–1938, przez umocnienia ciężkie, grupy artyleryjskie, skończywszy na liniach łączności. Na mapie zaznaczone są zarówno obiekty wybudowane, jak i te pozostawione w trakcie budowy, a także planowane.

Mapa fortyfikacji, schronów i bunkrów w Czechach – Źródło: mapa.opevneni.cz

Mapa dostępna jest pod adresem – mapa.opevneni.cz

Aby zobaczyć schrony należy wybrać (zaznaczyć) z prawej strony interesujące nas grupy obiektów [1]. Jeżeli nie znamy języka czeskiego możemy przejść do polskojęzycznej wersji strony [2].

Co ciekawe, możemy również przejść do szczegółowych informacji na temat konkretnego schronu. Wystarczy kliknąć naniesiony na mapie obiekt, a następnie kliknąć w literkę „i” [3].

Wskazując na wybrany obiekt możemy również przejść do szczegółowych informacji na jego temat

Mapa czeskich schronów i fortyfikacji to również świetne rozwiązanie dla miłośników turystyki. Duża część z obiektów położona jest na terenach atrakcyjnych turystycznie np. pas umocnień w Sudetach. Niektóre z obiektów zostały więc zagospodarowane na atrakcje turystyczne. Przy innych znajdziemy znowu świetne punkty widokowe.

Udostępniony dla turystów schron „Březinka” w Náchodzie

Twierdza Stachelberg koło Trutnova, schron TS 73

Artykuł Mapa fortyfikacji, schronów i bunkrów w Czechach pochodzi z serwisu Eloblog.

Autostrada Wrocław-Wiedeń

W wyniku Anschlussu i zawarcia tzw. Układu Monachijskiego III Rzesza powiększyła swoje terytorium o nowe ziemie należące wcześniej do Austrii i Czechosłowacji. Z Czechosłowacji oderwany został tzw. Sudetenland, a z pozostałej jej części utworzono m.in. zależny od Niemiec Protektorat Czech i Moraw. Austria została wchłonięta w całości, a jej dawna stolica – Wiedeń – utraciła na swoim znaczeniu. Jednak wciąż Wiedeń był jednym z większych miast hitlerowskich Niemiec. Powiększenie terytorium Niemiec oznaczało także konieczność dalszej rozbudowy infrastruktury tego kraju. Scalenia go komunikacyjnie w jedną całość. W takich oto okolicznościach powstał plan wybudowania kolejnej nowej autostrady Hitlera. Autostrady, która miała połączyć Wrocław z Wiedniem (Reichsautobahn Breslau-Wien) i przebiegać wprost przez dawne terytorium Czechosłowacji.

Przebieg autostrady Wrocław-Wiedeń – Reichsautobahn Breslau-Wien – Zaginiona autostrada Hitlera

Model wiaduktu autostradowego, który miał przebiegać w pobliżu miejscowości Moravská Třebová

Budowa eksterytorialnej autostrady Breslau-Wien ruszyła 11 kwietnia 1939 roku. Za jej projekt i budowę odpowiedzialny był inżynier budownictwa drogowego Hans Lorenz. Przebieg autostrady został zaplanowany tak, aby wykorzystać walory widokowe Sudetów, Moraw i Dolnej Austrii. Skomunikowane miały być także inne ważne niemieckie miasta: Świdnica i Kłodzko. Nowa autostrada Hitlera miała również przebiegać w pobliżu Brna, dużego miasta na Morawach, które było zamieszkiwane również przez sporą mniejszość niemiecką. Autostrada była projektowana, jako wzorowa. Prace rozpoczęte jeszcze przed wojną i były kontynuowane w jej trakcie. Jednakże z powodów niepowodzeń na froncie wschodnim i problemów z materiałami, budowę przerwano 30 kwietnia 1942 roku.

Inż. Hans Lorenz (po lewej stronie)

Autostrada Hitlera – Hitlerova dálnice

Najbardziej zaawansowane prace prowadzone były na terenie Czech. Udało się ukończyć kilka odcinków autostrady w okolicach Brna, z których jeden po wojnie został przebudowany na lokalną drogę. Niemcy wybudowali także na terenie Czech liczne wiadukty, przejścia i elementy przyszłych mostów, a także rozpoczęli na niektórych odcinkach prace ziemne. Część z tych obiektów wciąż można zobaczyć u naszych południowych sąsiadów. Pozostawione w stanie nieukończonym odcinki autostrady nazywane są dziś przez Czechów „Hitlerova dálnice”, czyli autostradą Hitlera.

Fragment autostrady Hitlera w okolicach Brna, przerobiony po wojnie na zwykłą drogę – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Packa

Filar nieukończonego mostu w okolicach Brna – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Dezidor

Na niektórych odcinkach prace ziemne były na tyle zaawansowane, że nawet dziś po kilkudziesięciu latach na zdjęciach satelitarnych możemy doszukać się przebiegu planowanej autostrady. Tak jest w pobliżu czeskiej miejscowości Jevíčko.

Wyraźnie widoczny przebieg autostrady Hitlera (Hitlerova dálnice) w pobliżu miejscowości Jevíčko – Źródło: Google Maps

Ukończony wiadukt w pobliżu miejscowości Jevíčko – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Pudelek

Autostrada Hitlera na Dolnym Śląsku

Pozostaje odpowiedzieć na pytanie, jaki przebieg miała mieć Reichsautobahn Breslau-Wien na współczesnym terenie Polski, czyli na obszarze województwa dolnośląskiego. Nie znalazłem nigdzie informacji o prowadzonych pracach na Dolnym Śląsku w czasie wojny, więc na tym odcinku nowa autostrada pozostała tylko w fazie planów. Więcej światła na jej zaplanowany przebieg rzuca portal dolny-slask.org.pl. Publikuje on mapę przedstawiającą komunikację samochodową i kolejową na terenie śląskiej prowincji. Na niej możemy również zobaczyć zaplanowany przebieg (niebieska przerywana linia) autostrady Wrocław-Wiedeń na obszarze Dolnego Śląska. Ważna uwaga, granice na mapie zaznaczone są już z uwzględnieniem przyłączenia Sudetenlandu.

Zaplanowany przebieg autostrady Wrocław-Wiedeń na Dolnym Śląsku – Źródło: dolny-slask.org.pl

Mapa w większej rozdzielczości dostępna jest na stronie dolny-slask.org.pl.

Artykuł Zaginiona autostrada Hitlera – Autostrada Wrocław-Wiedeń pochodzi z serwisu Eloblog.