Fabryka REIMAHG Walpersberg

Turyngia. Środkowe Niemcy. Miejscowość Kahla. To właśnie tutaj powstał jeden z najbardziej niezwykłych podziemnych zakładów zbrojeniowych w czasach II wojny światowej. Wykuty został w zboczach masywu Walpersberg, geograficznie położonego na południowym skraju Kotliny Turyńskiej. W 1944 roku Niemcy na bazie istniejących tu wyrobisk kopalni piasku rozpoczęli budowę zakładu zbrojeniowego, który miał produkować nowoczesne myśliwce odrzutowe Messerschmitt Me 262. Inicjatorem budowy zakładu REIMAHG był gauleiter Turyngii, Fritz Sauckel.

Obiekt znany jest pod trzeba nazwami-kryptonimami:

• REIMAHG – skrót od słów Reichsmarschall Hermann Göring, czyli marszałek Rzeszy Hermann Göring
• Kryptonim „Lachs” – czyli łosoś
• Walpersberg – od nazwy masywu górskiego

Na początku istniejące wyrobiska dawnej kopalni zostały powiększone, zaplanowano także wydrążenie nowych podziemi. Sercem obiektu miały być dwie duże podziemne hale montażowe, każda o długości 450 m i szerokości 15 m. Na zewnątrz zaplanowano budowę tzw. bunkrów produkcyjnych, w których następowałby ostateczny montaż samolotu. Najbardziej nowatorskim rozwiązaniem zastosowanym przy fabryce REIMAHG było wybudowanie na grzbiecie góry pasa startowego dla wyprodukowanych samolotów. Podłużny grzbiet masywu Walpersberg został ścięty i wyrównany, a na nim wybudowano pas o długości 1100 m i szerokości ponad 30 m. Z tego pasa miały startować gotowe samoloty. Docelowo obiekt miał produkować aż 1200 Messerschmittów miesięcznie, to jest 40 szt. dziennie.

Jeszcze nie w pełni gotowa fabryka rozpoczęła produkcję samolotów 21 lutego 1945 roku. Tego dnia z pasa startowego wystartował pierwszy wyprodukowany tutaj Messerschmitt Me 262. Szacuje się, że do końca wojny w obiekcie REIMAHG wyprodukowano od 20 do 30 tego typu samolotów. Niewiele. Bierzmy jednak pod uwagę, że była to końcówka wojny i że budowa zakładów nigdy nie została w pełni ukończona.

Podziękowania dla stowarzyszenia Geschichts- und Forschungsverein Walpersberg e.V., w szczególności dla Franziski Lange i Franka Süßenbacha, za pomoc w realizacji filmu, opiekę merytoryczną i udzielenie wywiadu.

Strona stowarzyszenia – walpersberg.com

Podziękowania dla kopalni Kamsdorf, w szczególności dla naszej przewodniczki Katrin, za udostępnienie wyrobisk kopalni na potrzeby filmu, pomoc merytoryczną i udzielenie wywiadu.

Strona kopalni – www.besucherbergwerk-kamsdorf.de

Artykuł REIMAHG – Tajne projekty III Rzeszy pochodzi z serwisu Eloblog.

SIII „Olga” Jonastal

Obiekt o kryptonimie SIII „Olga” położony jest w środkowych Niemczech, w centralnej części Turyngii, kilka kilometrów na południowy zachód od miejscowości Arnstadt. Podziemi kompleksu zostały wydrążone w zboczach doliny Jona – stąd druga popularna nazwa obiektu Jonastal. Prace w dolinie Jonastal rozpoczęły się w listopadzie 1944 roku. W ciągu kilku miesięcy wydrążono w zboczach 25 sztolni o rożnej długości, od 14 do 176 m. Części sztolni połączono ze sobą poprzecznymi chodnikami. Łączna długość wszystkich wydrążonych chodników wyniosła około 3000 m. Prace w dolinie Jonastal prowadzone były aż do 3 kwietnia 1945 rok, do momentu ewakuacji placu budowy. Zaprezentowany tutaj rozkład podziemi kompleksu SIII opierają się przede wszystkim na inwentaryzacji sporządzonej w październiku 1945 roku.

Projekt realizowany w Jonastal otrzymał kryptonim SIII. W terminologii nadawania kryptonimów dla niemieckich podziemnych obiektów z czasów wojny litera „S” oznaczała Sonderbauvorhaben – budowle specjalne. W literaturze obiekt znany jest również pod drugim kryptonimem – „Olga”. Za realizację zadania odpowiedzialnym był między innymi wysokiej rangi oficer SS dr Hans Kammler, znany z udziału w programie zbrojeniowym sztabu myśliwskiego Jägerstab i koordynacji prac na nowoczesną bronią.

Największa zagwozdka związana z obiektem SIII dotyczy jego przeznaczenia. Do dziś nie zachowały się żadne plany budowlane związane z podziemiami w dolinie Jonastal. Powszechnie obiekt wiąże się z budową kolejnej „ostatniej” Kwatery Głównej Hitlera. Tym razem jednak zadanie nie było realizowane przez Organizację Todt, ale przez SS. Ta hipoteza związana z przeznaczeniem obiektu poddawana jest jednak w wątpliwość. Pojawiają się również hipotezy związane z budową podziemnego zakładu zbrojeniowego lub stanowiskami startowymi dla rakiet. Pikanterii dodaje fakt, że podziemia SIII zostały wydrążone na terenie poligonu wojskowego Ohrdruf. W kontekście poligonu po wojnie pojawiła się również relacja związana z tajemniczym wybuchem, który miał mieć miejsce w marcu 1945 rok. Autorem tych relacji była Cläre Werne, córka restauratorów na zamku Wachsenburg. Po wojnie Cläre Werne opowiadała o tajemniczym potężnym rozbłysku, który obserwowała na poligonie z wieży zamku Wachsenburg.

Poniżej zamieszczam kilka zdjęć placu budowy wykonanych tuż po zakończeniu wojny.

Podziękowania dla stowarzyszenia Jonastalverein e.V., w szczególności dla Georga Ribienskiego, za pomoc w realizacji filmu, opiekę merytoryczną i udzielone materiały.

Strona stowarzyszenia Jonastalverein e.V. – gtgj.de

Artykuł SIII Jonastal – Tajne projekty III Rzeszy pochodzi z serwisu Eloblog.

Jak powstawały legendy na temat kompleksu Riese? Czy Riese może jeszcze skrywać ukończone ukryte podziemia? W jakim celu kompleks był budowany? Jakie było jego przeznaczenie? O tym i o wielu innych aspektach rozmawiam z moim serdecznym kolegą Maćkiem – prowadzącym kanał History Hiking.

Naszą rozmowę przeprowadziliśmy w sztolniach Podziemnego Miasta Osówka – jednego z udostępnionych do zwiedzania kompleksów wchodzących w skład Riese. Dziękujemy za udostępnienie podziemi do nagrań i równocześnie zachęcamy wszystkich oglądających do ich zwiedzania. Obiekt jest naprawdę ciekawy i wart odwiedzenia.

Artykuł Co skrywa Riese? Wywiad z Grzegorzem Sanikiem na kanale History Hiking pochodzi z serwisu Eloblog.

Powodem przygotowania wyżej zamieszczonego wywiadu było pojawienie się na rynku wydawniczym najnowszej książki Romualda Owczarka pt. Tajemnicze archiwa „Riese”. Książka została wydana nakładem Wydawnictwa Technol. To najnowsza książka Owczarka związana z budową kompleksu Riese, napisana i wydana 9 lat po wcześniejszej publikacji pt. Zagłada „Riese”. Najnowsza pozycja jest efektem kilku lat intensywnej pracy autora nad poszukiwaniem nowych dokumentów w polskich i zagranicznych archiwach. Pozyskane dokumenty pozwoliły rzucić więcej światła na kulisy realizacji tajnego projektu Riese, a także uporządkować chronologicznie ciąg wydarzeń. Jak sam autor przyznaje, książka w 70% oparta jest na nigdy wcześniej nie publikowanych dokumentach.

Artykuł Archiwa kompleksu Riese – Czy wiemy coś więcej? pochodzi z serwisu Eloblog.

Spotkanie z Romualdem Owczarkiem (02.06.2023 r.)

W trakcie spotkania Romuald Owczarek poruszył tematy związane ze swoją najnowszą publikacją, a tym samym wynikami pracy ostatnich 9 lat, które minęły od wydania jego poprzedniej książki pt. Zagłada „Riese”. W trakcie spotkania autor poruszył również sprawę tzw. złotego pociągu. Temat ten pojawi się w jego kolejnej książce, która niebawem trafi do druku. Zebrani na sali słuchacze mieli okazję również usłyszeć niezwykle ciekawe historie związane z rodziną Hochbergów i księżną Daisy von Pless. Jak sam autor przyznał w trakcie spotkania, temat Zamku Książ i Hochbergów zamierza poruszyć również w swojej kolejnej osobnej książce. Spotkanie zostało zorganizowane w Multimedialnej Filii Bibliotecznej na Podzamczu w Wałbrzychu (filia Biblioteki pod Atlantami).

Książki Romualda Owczarka o kompleksie „Riese”

Zobacz w sklepie

Zobacz w sklepie

Artykuł Romuald Owczarek – O archiwach Riese, złotym pociągu i Hochbergach pochodzi z serwisu Eloblog.

Czytelnik, który pragnie zaznajomić się z historią „Riese”, staje przed dylematem – co wybrać, co będzie najbardziej wartościową publikacją? Mam nadzieję, że moja lista choć trochę pomoże w rozwiązaniu tego dylematu. Oto książki o kompleksie „Riese”, które przeczytałem i które wykorzystuje w moich filmach i wycieczkach.

Trzy pierwsze pozycje to publikacje szczególnie polecane jako jedne z podstawowych (pierwszych do kupienia) książek dla osób, które dopiero chciałyby rozpocząć zgłębianie wiedzy w temacie kompleksu „Riese”.

Tajemnica „Riese” – J. Kowalski, R. Kudelski, Z. Rekuć

„Tajemnica Riese” to drugie wydanie książki znanych badaczy tajemnic II wojny światowej i eksploratorów: Jacka Kowalskiego, Roberta Kudelskiego i Zbigniewa Rekucia. Niniejsza książka stanowi podsumowanie wyników ich badań. Jest to jedna z pierwszych publikacji Wydawnictwa Technol tak szeroko omawiających temat projektu „Riese”.

Książka polecana jako jedna z trzech podstawowych książek o kompleksie „Riese”.

Zobacz w sklepie

Tajny projekt III Rzeszy FHQu „Riese” – Dariusz Garba

Czy w Górach Sowich miała powstać nowa kwatera wodza III Rzeszy? Czy Zamek Książ miał również być jej częścią? Na te pytania próbuje odpowiedzieć publikacja Dariusza Garby – wieloletniego badacza tematu „Riese”. Książka jest boga w różnego rodzaju dokumenty (również z niemieckich archiwów), relacje świadków oraz wspomnienia, które rzucają więcej światła na losy tajnego projektu „Riese” realizowanego w ostatnich latach II wojny światowej.

Książka polecana jako jedna z trzech podstawowych książek o kompleksie „Riese”.

Zobacz w sklepie

Zagłada „Riese” – Romuald Owczarek

Książka znanego wałbrzyskiego badacza tajemnic „Riese” Romualda Owczarka. Dlaczego pomimo przeznaczenia ogromnych środków finansowych na budowę kompleksu (150 mln RM) i zaangażowania do pracy tysięcy pracowników, robotników przymusowych i więźniów z kacetów, nigdy nie ukończono budowy „Olbrzyma”? Autor książki przekopując się przez archiwa dociera do wielu nowych dokumentów, które mogą być odpowiedzią na pytanie o przyczynę niepowodzenia projektu „Riese”.

Książka polecana jako jedna z trzech podstawowych książek o kompleksie „Riese”.

Zobacz w sklepie

„Riese” Początek tajemnicy – Bartosz Rdułtowski

Jak wyglądały pierwsza lata w Górach Sowich po zakończeniu II wojny światowej? Co pozostało na placu budowy tajnego zadania budowlanego o kryptonimie „Riese”? Kto pierwszy zaczął opisywać zagadkowe lochy wykute przez Niemców w okolicach Walimia i Głuszycy? Autor publikacji, Bartosz Rdułtowski, opisuje pierwsze powojenne lata w Górach Sowich. Na podstawie zebranych informacji i artykułów prasowych krok po kroku odtwarza narodziny legendy sowiogórskiego „Olbrzyma”.

Książka polecana jest jako uzupełnienie trzech w/w pozycji.

Zobacz w sklepie

Arbeitslager Riese. Filia KL Gross-Rosen – Dorota Sula

Publikacja wydana nakładem Muzeum Gross-Rosen, autorstwa dr Doroty Suli, opisująca system obozów pracy rozsianych w czasie II wojny światowej w Górach Sowich, których więźniowie byli wykorzystywani do pracy przy budowie kompleksu „Riese”. Autorka publikacji opisuje przede wszystkim 13 obozów pracy, filii obozu koncentracyjnego Gross-Rosen, działających pod wspólną nawą Arbeitslager Riese (AL Riese), które funkcjonowały od wiosny 1944 roku. W swojej publikacji porusza również kwestię tzw. obozów zbiorczych (Gemeinschaftslager) dla robotników przymusowych i jeńców wojennych, działających już od jesieni 1943 roku.

Zobacz w sklepie

Za drutami śmierci – Abraham Kajzer

Wspomnienia Abrahama Kajzera, więźnia obozu pracy AL Riese, filii obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Niezwykłe wspomnienia polskiego Żyda z Łodzi, który pod koniec sierpnia 1944 roku został przewieziony z KL Auschwitz w rejon Gór Sowich. Abraham Kajzer został skierowany do pracy przy budowie kompleksu „Riese”. W czasie swojego pobytu, od sierpnia 1944 roku do maja 1945 roku, przeszedł aż przez 8 obozów wchodzących w skład AL Riese. Przeżył wojnę, a swoje wspomnienia z pobytu w Górach Sowich wydał w latach 60. Niniejsza publikacja jest ich wznowionym wydaniem.

Zobacz w sklepie

Artykuł Literatura i książki o kompleksie Riese pochodzi z serwisu Eloblog.

Muchołapka i Die Glocke w Ludwikowicach Kłodzkich

Tym razem z Bartoszem Rdułtowskim poruszyłem m.in. kwestię sensacyjnych historii związanych z tzw. Muchołapką – zagadkowym żelbetowym obiektem znajdującym się w Ludwikowicach Kłodzkich. Według niektórych „badaczy” Muchołapka miała służyć jako element infrastruktury, miejsce testowania latających spodków tudzież napędu antygrawitacyjnego przez Niemców w czasie II wojny światowej. W rzeczywistości Muchołapka to nic innego jak podstawa nieukończonej chłodni kominowej. Stała się ona jednak elementem składowym szerszej zmyślonej historii na temat nowoczesnych broni testowanych przez Niemców w Górach Sowich. Kto i w jakim celu wymyślił tę historię?

A oto gotowy identyczny obiekt „Muchołapka” znajdujący się przy elektrowni w Siechnicach pod Wrocławiem.

W czasie rozmowy Bartosz Rdułtowski przedstawił informacje jakie zebrał w czasie swoich dziennikarskich śledztw, a które to szerzej opisywał w swoich książkach. Poniżej zamieszczam linki do kilku wybranych publikacji.

W serii „Tajny Zamek Książ” Rdułtowski opisuje wyniki swojego śledztwa związanego z zagadkowymi informacjami pojawiającymi się wokół Zamku Książ i Gór Sowich – tom 1 i tom 2.

Osobom zainteresowanym kompleksem Riese powinny spodobać się publikacje opisujące powojenne losy kompleksu, równie zagadkowe i ciekawe – „Riese – Początek tajemnicy” i najnowsza pozycja „Riese – Kulisy tajnej operacji”.

Książki z serii Tropem Wunderwaffe Kryptonim V-7.

Artykuł Muchołapka, UFO w Ludwikowicach Kł. i atomowe laboratorium pochodzi z serwisu Eloblog.

Miesiąc temu byłem gościem Szymona Matuszyńskiego z portalu Fantastyczny Dolny Śląsk, który zaprosił mnie na nagranie do swojego nowego cyklu podcastów związanych z historią i ciekawostkami Dolnego Śląska. Szymon zapraszając mnie do pierwszego nagrania w ten sposób chciał zainaugurować serię podcastów-rozmów na temat naszego niezwykłego regionu. Bardzo mi miło, że mogłem być w ten sposób wyróżniony, jako pierwszy rozmówca. A jaki mógł być temat naszej rozmowy? Oczywiście zaproponowałem historię kompleksu Riese w Górach Sowich, gdyż jest mi to temat najbliższy i najlepiej znany. Finałem naszego spotkania jest blisko godzinna rozmowa na temat tego zagadkowego drugowojennego przedsięwzięcia budowlanego. Zapraszam do wysłuchania.

Nagranie rozmowy jest również dostępne w serwisie YouTube.

Zapraszam również na Facebooka i Spotify projektu.

Tutaj pozwolę sobie również na małą autoreklamę. W najbliższe wakacje planuje kilka wycieczek po częściach naziemnych kompleksu Riese wraz z podziemiami Osówki. Wszystkich zainteresowanych tematem Riese i historią II wojny światowej na Dolnym Śląsku zachęcam go wzięcia udziału. Rezerwacja i sprzedaż biletów w linku poniżej.

Artykuł Podcast o kompleksie Riese w Górach Sowich pochodzi z serwisu Eloblog.

Fred Schwartz – Ocalały więzień AL RIESE Wolfsberg

Fred Schwartz urodził się w 1928 roku w miejscowości Kótaj na Węgrzech. Po zajęciu Węgier przez Niemcy w 1944 roku został przetransportowany do miejscowości Nyíregyháza, gdzie Niemcy utworzyli getto. Po dwóch tygodniach został zabrany do jakiegoś gospodarstwa do pracy, a następnie po kolejnych kilku tygodniach został przetransportowany do obozu KL Auschwitz-Birkenau wraz z prawie z całą swoją rodziną. Jak wspomina transport do obozu trwał trzy dni i odbył się przez miejscowość Koszyce na Słowacji. W Auschwitz-Birkenau w trakcie selekcji został oddzielony (wraz z bratem) od ojca i matki, a następnie po trzech dniach zostali obaj przewiezieni do obozu na Dolnym Śląsku. Trafili w Góry Sowie do AL Riese. Fred Schwartz miał wówczas 15 lat. W trakcie ewakuacji obozów AL Riese został przetransportowany do obozu KL Mauthausen-Gusen w Austrii. 6 maja 1945 roku wraz z obozem został wyzwolony przez wojska amerykańskie. W momencie wyzwolenie ważył około 30 kg. Jego ojciec zginął w Auschwitz, a matka zmarła cztery tygodnie po wyzwoleniu z obozu w Bergen-Belsen. Fred Schwartz po wojnie zamieszkał w Stanach Zjednoczonych.

Źródło nagrania: United States Holocaust Memorial Museum
Accession Number: 1990.384.1 | RG Number: RG-50.030.0208

Nagranie dostępne w całości → LINK

Wyjaśnienie niektórych pojęć i znaczeń

AL Riese – Arbeitslager Riese, system obozów pracy rozlokowanych w rejonie budowy kompleksu Riese, będących filiami obozu koncentracyjnego KL Gross-Rosen. W skład AL Riese wchodziło 13 obozów plus szpital obozowy. Szacuje się, że przez obozy AL Riese przeszło około 13 tys. więźniów.

Kapo – Więzień funkcyjny, który w obozowej strukturze sprawował nadzór nad innymi więźniami. Był więźniem uprzywilejowanym. Kapo często wykorzystywali swoją pozycję do znęcania się nad innymi więźniami.

Fińskie celty – Prowizoryczne zakwaterowanie w formie okrągłego namiotu, konstrukcja z drewna pokryta dyktą. Celty mogły być częściowo obsypane ziemią (przypominać ziemiankę).

Współpraca przy realizacji filmu

Film powstał we współpracy z Instytutem Piastów Śląskich

Artykuł Ocalały więzień AL RIESE Wolfsberg – Fred Schwartz pochodzi z serwisu Eloblog.

Poniżej znajdują się pierwsze zaplanowane terminy wycieczek na maj 2022 roku. Szczegółowe informacje na temat programu wycieczki, ceny biletów oraz sposobu rezerwacji biletów znajdują się w opisie po kliknięciu przycisku „REZERWUJ”.

Zobacz wszystkie dostępne terminy wycieczek. W wypadku braku wolnych miejsc (wyprzedania wszystkich biletów w danym terminie) mogą pojawić się również dodatkowe nowe terminy wycieczek. W takiej sytuacji sugeruję sprawdzić aktualne terminy wycieczek za jakiś czas. Niebawem pojawią się również terminy wycieczek na czerwiec, lipiec i sierpień 2022 roku.

Artykuł Wycieczki po kompleksie Riese w Górach Sowich pochodzi z serwisu Eloblog.