Okres przygotowań do wojny, to czas wielkiego postępu technologicznego oraz masowego rozpowszechnienia wielu wynalazków, których wejście do powszechnego użytku kojarzy nam się ze znacznie mniej odległymi czasami.

1. Autostrady

Pierwszy i chyba najlepiej kojarzony rodzaj inwestycji hitlerowskich Niemiec. Chociaż początkowo budowane były na potrzeby wojenne, to jednak znakomicie zaadaptowały się do celów cywilnych. Kwestia planowanej budowy autostrady łączącej Berlin z Królewcem – znanej jako Berlinka – stała się jedną z przyczyn ataku III Rzeszy na Polskę. Budowane z wielkich żelbetowych płyt, przy udziale bezrobotnych i robotników przymusowych miały przetrwać wieki. Od ich budowy minęło wprawdzie 80 lat, jednak na terenie Polski i Niemiec wciąż można znaleźć używane w ruchu oryginalne odcinki Reichsautobahn.

Fragment niemieckiej autostrady w latach 30-tych – Źródło: Library of Congress

2. Konstrukcje żelbetowe

Nie trzeba być budowlańcem, aby zdać sobie sprawę, że budowanie autostrad tradycyjnymi technikami budowlanymi jest niemalże niemożliwe. Trudno wyobrazić sobie murarzy, cegła po cegle kładących olbrzymie konstrukcje budowlane. Żelbet charakteryzuje się znacznie większą elastycznością niż tradycyjne konstrukcje murarskie, a jego zastosowanie z pewnością podyktowane zostało czynnikami militarnymi. Do dziś lokalizacja wielu tego typu konstrukcji w Polsce i Niemczech, zwłaszcza na Ziemiach Odzyskanych pozostaje zagadką, a ich nieoznaczenie w planach często skutkuje opóźnieniami inwestycji podczas których zdarzało się odkrywać przypadkowe wiadukty. Chociaż tego typu informacje podawane w lokalnej prasie spotykają się z odbiorem niczym filmy science fiction, z pewnością niektóre obszary Polski i Niemiec skrywają jeszcze wiele tajemnic.

Żelbetowy wiadukt w okolicach Maciejewa, województwo zachodniopomorskie – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: S99

3. Kolej elektryczna

Jak drogi to i kolej – w tej kwestii nazistowscy inżynierowie snuli plany podszyte szczególną megalomanią. Chociaż nie udało się zrealizować projektu Breitspurbahn – czyli szybkiej kolei, rozmiarami taboru, rozstawem szyn i prędkością dwukrotnie przekraczającą tradycyjne rozmiary zwykłych – elektryfikacja kolei przed wojną stawała się coraz powszechniejszym zjawiskiem. Także w Polsce, gdzie pierwszy pojazd elektryczny o charakterze stricte pociągu rozpoczął służbę w PKP w 1936 roku.

Elektryczny pociąg na stacji Wrocław Świebodzki – Źródło: dolny-slask.org.pl

4. Film kolorowy

Wprawdzie najstarsze zachowane nagranie barwne pochodzi z 1902 roku, to jednak rozwój filmu kolorowego w Europie kojarzony jest z przełomem lat 50-tych i 60-tych XX-go wieku. Na krótko przed Igrzyskami Olimpijskimi w Berlinie, Willy Horst na zlecenie Ministerstwa Propagandy nakręcił kolorowy film przedstawiający stolicę Niemiec. Główne cele? Przedstawić potęgę i nowoczesność III Rzeszy. Chociaż koszty nagrania takiego filmy opiewały na kwotę kilkakrotnie wyższą niż czarno-białej wersji, władze hitlerowskie nie szczędziły marek na wysmakowane środki propagandowe. Część budynków przedstawionych na filmie możemy oglądać do dziś, inne zostały zniszczone podczas wojny i późniejszego podziału miasta.
Link fo filmu.

Brama Brandenburska na kadrze z kolorowego filmu propagandowego z 1936 roku

5. Telewizja

Rzeczą praktycznie niemożliwą było głoszenie propagandy bez dysponowania odpowiednimi środkami masowego przekazu. Dotychczas do tego celu używano głównie radia, a te w połowie lat 30-tych przestało już nazistom wystarczać. Chociaż prekursorem telewizji w Europie jest Wielka Brytania, gdzie pierwsze próby przeprowadzono już w latach 20-tych, to jednak igrzyska olimpijskie w Berlinie w 1936 roku stały się pierwszym wydarzeniem transmitowanym na skalę masową. Możemy tylko sobie wyobrażać, jak wielkie wrażenia wzbudziła w Europejczykach możliwość oglądania transmisji Igrzysk Olimpijskich na żywo. Wydźwięk propagandowy – nieoceniony.

Kamery telewizyjne na Stadionie Olimpijskim w Berlinie, sierpień 1936 roku – Nowe technologie i wynalazki w służbie III Rzeszy

6. Narkotyki

III Rzesza budzi w nas w większości negatywne skojarzenia – i słusznie. Jednak poza najbardziej znanymi nam zbrodniami dokonywanymi w okresie drugiej wojny światowej, jak również i przed nią, polityka nazistów doprowadziła do rozpowszechnienia środków, które do dziś przyczyniają się do śmierci wielu osób. Wprawdzie już w latach 20-tych Berlin uchodził za europejską stolicę narkomani, to jednak dopiero podczas ciężkich walk, zwłaszcza na froncie wschodnim, gdzie warunki były najcięższe, różne środki psychotropowe okazywały się bezcenne. Żołnierzom Wehrmachtu, zwłaszcza po klęsce pod Stalingradem systematycznie podawano amfetaminę, aby oszołomieni jej działaniem szli do walki z przekonaniem o swojej wręcz nieograniczonej sile i nieśmiertelności. Sam Hitler, zwłaszcza pod koniec wojny, również nie gardził amfetaminą wspomaganą różnymi innymi środkami psychotropowymi.

Tabletki Pervitin (Metaamfetamina) dla żołnierzy Wehrmachtu

7. Samoloty odrzutowe

Niepowodzenia na froncie wschodnim znacząco zmieniły myślenie dowódców niemieckich o taktyce wojennej. Po klęsce pod Stalingradem – zarówno ze względów taktycznych, jak i propagandowych – rozpoczęto żywiołowe prace projektowe nad Wunderwaffe – czyli „cudowną bronią”, która w krótkim czasie miała odwrócić losy wojny. W ramach prac skonstruowano jednostki latające, które chociaż nie weszły do produkcji seryjnej, stały się prototypami współczesnych samolotów naddźwiękowych. Kreśląc projekty nowinek technologicznych nazistowscy inżynierowie popisali się wyjątkową wręcz pomysłowością.

Prototypowy samolot III Rzeszy – Horten Ho 229 w układzie latającego skrzydła

Współczesna nauka – głównie medycyna – i technika wciąż czerpie wiele wiedzy z dorobku nazistów – także tego, który osiągany był poprzez zbrodnie dokonywane na ofiarach. Produkcja licznych lekarstw i środków chemicznych w dużej mierze opiera się o wyniki badań naukowych i pseudonaukowych prowadzonych w obozach koncentracyjnych, pozostając tym samym wyrzutem sumienia nauki. Bez tragedii drugiej wojny światowej współczesność wyglądałaby zupełnie inaczej, a jedyne co możemy sobie wyobrazić, to wygląd naszych miast bardziej zbliżony do tego przedwojennego.

Artykuł Nowe technologie i wynalazki w służbie III Rzeszy pochodzi z serwisu Eloblog.

Koszty budowy radioteleskopów

Radioteleskopy to bardzo drogie urządzenia. Oto bardzo ogólne koszty budowy niektórych z nich. Kosz budowy największego radioteleskopu w Polsce RT-4 wynosił około 5 mln $. Koszt budowy jego następcy, radioteleskopu RT-5, to już około 500 mln zł. Budowa nowego największego radioteleskopu na świecie FAST w Chinach szacowana jest na 100-120 mln $. Zastanawiają Was pewnie różnice między kosztami w Polsce (100 m konstrukcja), a w Chinach (500 m konstrukcji). Otóż kwoty podawane w stosunku do chińskiego radioteleskopu mogą być źle oszacowane lub zaniżone. Po drugie, mamy do czynienia z tak de facto różnymi konstrukcjami. No i po trzecie, koszty pracownicze i podwykonawców mogą być w Chinach znacznie niższe niż w Europie lub Polsce.

Radioteleskopy to drogie urządzenia – Radioteleskop RT-4 w Piwnicach

Radioteleskopy i zakłócenia fal radiowych

Poniżej przedstawiam nagranie, które nagrałem w Centrum Astronomii UMK w Piwnicach. Nagranie zostało zarejestrowane podczas próby obserwacji jednego z pulsarów. Oprócz ogólnego szumu tła, słychać w nim również systematycznie pojawiające się pikanie. To prawdopodobnie radar wojskowy albo cywilny. Radary również są przyczyną występowania zakłóceń.

Budowa największego radioteleskopu w Chinach

Od kilku lat trwa budowa największego radioteleskopu na świecie, który swoim rozmiarem ma zdetronizować dotychczasowego rekordzistę z Arecibo w Portoryko. Urządzenie budowane jest w górach w chińskiej prowincji Kuejczou, a jego średnica czaszy będzie wynosiła 500 m. Radioteleskop został oznaczony nazwą FAST, co jest skrótem od „Five hundred meter Aperture Spherical Telescope”. Zakończenie jego budowy przewidziane jest na rok 2016. Poniżej materiały, które znalazłem na jego temat. Strona chińskiego projektu znajduje się pod adresem fast.bao.ac.cn.

Radioteleskop FAST w Chinach – Źródło: fast.bao.ac.cn

STRONY WWW, GRAFIKI, ZDJĘCIA

1. Zdjęcie pulsara SXP 1062 – Autor: NASA Źródło: commons.wikimedia.org
2. Radioteleskop w Arecibo – Autor: Alessandro Cai Źródło: commons.wikimedia.org
3. Radioteleskop w Arecibo – Autor: H. Schweiker/WIYN and NOAO/AURA/NSF Źródło: commons.wikimedia.org
4. Radioteleskop FAST w Chinach – Źródło: fast.bao.ac.cn

Dla tych, co nie widzieli jeszcze filmu o największym w Polsce radioteleskopie, zamieszczam go poniżej.

Artykuł Pytania i odpowiedzi – Radioteleskopy pochodzi z serwisu Eloblog.

O radioteleskopie RT-4

Koncepcja budowy największego w Polsce radioteleskopu pojawiła się w połowie lat 80 XX wieku. Inicjatorami tego ambitnego planu byli pracownicy Katedry Radioastronomii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Przygotowanie podzespołów niezbędnych do realizacji zadania trwało ponad 10 lat. Prace montażowe ruszyły w roku 1991, a samo scalanie konstrukcji radioteleskopu trwało 3 lata. Pod koniec roku 1994 urządzenie wreszcie było gotowe.

Plan radioteleskopu RT-4 – Zbiory Centrum Astronomii UMK w Piwnicach

Plan radioteleskopu RT-4 – Zbiory Centrum Astronomii UMK w Piwnicach

Radioteleskop RT-4 w budowie – Zbiory Centrum Astronomii UMK w Piwnicach

Film o radioteleskopie RT-4 w Piwnicach

Wcześniejsze konstrukcje

Największy radioteleskop w Polsce, oznaczony nazwą RT-4 (czasem RT-32), o średnicy czaszy 32 m, nie jest pierwszym radioteleskopem w obserwatorium w Piwnicach. Mniejszy radioteleskop RT-3 został zbudowany wcześniej i posiada czaszę o średnicy 15 m. Jeszcze wcześniej, bo w latach 50 powstał radioteleskop RT-2, o średnicy czaszy 12 m. Ciekawostką jest to, że jego konstrukcja została zbudowana praktycznie z niczego. Do jego budowy użyto elementów starych stalowych łóżek, prawdopodobnie z powodu braków materiałowych.

Nieistniejący radioteleskop RT-1

Szkielet radioteleskopu RT-2

Radioteleskop RT-3

Starszy mniejszy radioteleskop RT-3 przy nowszym radioteleskopie RT-4

Badania fal radiowych

Aby zrozumieć, co badają radioteleskopy, trzeba powiedzieć kilka słów na temat promieniowania elektromagnetycznego emitowanego przez różne obiekty w kosmosie, które dociera do naszej Ziemi. Problem polega na tym, że ziemska atmosfera przepuszcza tylko cześć tego promieniowania.

Fale elektromagnetyczne i przepuszczalność ziemskiej atmosfery

I tak oto dociera do nas bardzo wąski przedział fal widzialnych, które są po prostu widzialne dla ludzkiego oka, a które astronomowie mogą obserwować i analizować za pomocą teleskopów optycznych. Oprócz przedziału fal widzialnych, dociera do nas również poszatkowany przedział fal podczerwonych oraz – najszerszy – przedział fal radiowych. I właśnie badaniem tego ostatniego przedziału promieniowania elektromagnetycznego zajmują się radioteleskopy.

Widmo (spektrum) fal elektromagnetycznych

Jednym z głównych badań prowadzonych przez obserwatorium w Piwnicach jest obserwacja fal radiowych emitowanych przez cząsteczki alkoholu – konkretnie metanolu. Badanie umożliwia podgląd tego, co dzieje się wokół powstających młodych masywnych gwiazdy. Obserwacja tych gwiazd jest ciekawa, gdyż to one zakończą swój żywot, jako supernowe lub czarne dziury. Obserwuje się dynamikę materii, jej fizyczne właściwości, gęstość, temperaturę. Inne fale, jak na przykład światło, nie są w stanie opuścić tak gęstego środowiska i udzielić nam informacji. Do głównych osiągnięć dokonanych radioteleskopem RT-4 zalicza się przegląd płaszczyzny Drogi Mlecznej na linii 6.7 GHz. Umożliwił on wyszukanie obszarów, gdzie powstaje emisja od cząsteczki metanolu, a zatem obszarów narodzin masywnych gwiazd.

Droga Mleczna – Autor: ESO/S. Brunier Źródło: The Milky Way Panorama

Plany na przyszłość

Centrum Astronomii UMK myśli już o budowie nowego, jeszcze większego urządzenia. Radioteleskopie RT-5, którego średnica czaszy wyniosłaby około 90-100 m. Jednak na razie plany jego budowy zostały wstrzymane z powodu braku środków finansowych.

Wizualizacja nowego i większego radioteleskopu RT-5

PODZIĘKOWANIA

Specjalne podziękowania za pomoc w realizacji filmu o radioteleskopie RT-4 dla Centrum Astronomii UMK w Piwnicach. W szczególności dla Pana dr Andrzeja Mareckiego i Pani dr Anny Bartkiewicz, za ocenę merytoryczną i pomoc w przygotowaniu scenariusza. A także za udostępnienie obserwatorium i pomieszczeń do wykonania ujęć filmowych.

BIBLIOGRAFIA

1. Astronomia na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika (w 60-lecie istnienia UMK), pod redakcją prof. A.Woszczyk, prof. A.Kus.

STRONY WWW, GRAFIKI, ZDJĘCIA

1. Historia Radioastronomii lata 1983-1996 – Bernard Krygier
2. Zdjęcie OACDF – Autor: ESO Źródło: commons.wikimedia.org
3. Grafika wizualizacji supernowej – Autor: ESO/M. Kornmesser Źródło: commons.wikimedia.org
4. Zdjęcie pulsara SXP 1062 – Autor: NASA Źródło: commons.wikimedia.org
5. Zdjęcie lustra Cassegraina – Autor: Mike Peel Źródło: commons.wikimedia.org
6. Radioteleskop w Effelsbergu – Autor: Dr.G.Schmitz Źródło: commons.wikimedia.org
7. Radioteleskop w Arecibo – Autor: Alessandro Cai Źródło: commons.wikimedia.org
8. Radioteleskop w Arecibo – Autor: H. Schweiker/WIYN and NOAO/AURA/NSF Źródło: commons.wikimedia.org
9. Radioteleskop w Cambridge – Autor: Mike Peel Źródło: Jodrell Bank Centre for Astrophysics, University of Manchester
10. Zdjęcie lotnicze obserwatorium w Piwnicach – Autor: Andrzej Kus Źródło: commons.wikimedia.org

Poniżej mapa z lokalizacją Centrum Astronomii UMK w Piwnicach. Na zdjęciach satelitarnych widać wyraźnie radioteleskop RT-4.

Obserwatorium w Piwnicach pod Toruniem jest również miejscem udostępnionym dla turystów. Stanowi doskonałe uzupełnienie wycieczki do Torunia. Informacji proszę szukać na stronach.

Mam nadzieję, że mój film o radioteleskopie RT-4 przypadł do gustu. Jeżeli tak, to zapraszam do subskrybowania kanału!

Zobacz także: Pytania i odpowiedzi – Radioteleskopy

Artykuł Film o radioteleskopie RT-4 w Piwnicach pochodzi z serwisu Eloblog.

Zapora w Pilchowicach to niezwykła budowla wzniesiona ogromnym wysiłkiem na początku XX wieku. Jej historia nieodłącznie wiąże się z trochę zapomnianą, a jednocześnie największą powodzią na Śląsku z roku 1897. Pilchowicka zapora to niezwykły zabytek hydrotechniki. Już od ponad 100 lat chroni mieszkańców Doliny Bobru przed skutkami powodzi, a dzięki swojemu urokliwemu położeniu, jest również popularną atrakcją turystyczną.

Zapora w Pilchowicach – Źródło: Pełnomocnik Rządu do Spraw Programu dla Odry-2006

Motyw zapory i okolicznych terenów jest na tyle ciekawy, że został także wykorzystany w grze komputerowej Zaginięcie Ethana Cartera. Pojawiają się w niej obiekty wzorowane za pilchowickiej zaporze, pobliskim dworcu i moście kolejowym.

Poniżej przedstawiam mapę z najważniejszymi zaporami wodnymi na Dolnym Śląsku powstałymi w I połowie XX wieku.

Zapraszam jeszcze raz do oglądania filmu o zaporze w Pilchowicach i innych ciekawych miejscach na naszym kanale na YouTube. Film o zaporze w Pilchowicach został nakręcony we wrześniu 2014 roku.

Bibliografia i strony www:

1. http://myslakowice.com/teksty,myslakowice,7,1,powodzie_myslakowice,26.html
2. http://wleninfo.pl/readarticle.php?article_id=7
3. http://www.grodzkie.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=395
4. http://www.grodzkie.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=405
5. http://www.tauron-ekoenergia.pl/elektrownie/energia-wodna/zew-jelenia-gora/Strony/pilchowice-i.aspx#ad-image-0
6. „Die Hochwasserschutz-Talsperre bei Mauer im Reisengebirge” Verlag fur Fachliteratur G. m. b. H., Berlin 1914

Zdjęcia Archiwalne:
http://dolny-slask.org.pl
Ryszard Cholewiński

Zdjęcia współczesne (z lotu):
Pełnomocnik Rządu do Spraw Programu dla Odry-2006
http://programodra.pl/

Zobacz także: Pytania i Odpowiedzi – Uran i Zapora Pilchowice

Artykuł Film o zaporze w Pilchowicach pochodzi z serwisu Eloblog.