Filmy

Film o radioteleskopie RT-​4 w Piwnicach

Film o radioteleskopie RT-​4 w Piwnicach
Grzegorz Sanik

Zapraszam do oglądania filmu o radioteleskopie RT-​4, największym tego typu urządzeniu w Polsce i w naszej części Europy. Historia, budowa i badania prowadzone za pomocą radioteleskopu RT-​4, w Centrum Astronomii UMK w Piwnicach.

O Radioteleskopie RT-​4

Koncepcja budowy największego w Polsce radioteleskopu pojawiła się w połowie lat 80 XX wieku. Inicjatorami tego ambitnego planu byli pracownicy Katedry Radioastronomii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Przygotowanie podzespołów niezbędnych do realizacji zadania trwało ponad 10 lat. Prace montażowe ruszyły w roku 1991, a samo scalanie konstrukcji radioteleskopu trwało 3 lata. Pod koniec roku 1994 urządzenie wreszcie było gotowe.

Plan radioteleskopu RT-4 - Zbiory Centrum Astronomii UMK w Piwnicach

Plan radioteleskopu RT-​4 – Zbiory Centrum Astronomii UMK w Piwnicach

Plan radioteleskopu RT-4 - Zbiory Centrum Astronomii UMK w Piwnicach

Plan radioteleskopu RT-​4 – Zbiory Centrum Astronomii UMK w Piwnicach

Radioteleskop RT-4 w budowie - Zbiory Centrum Astronomii UMK w Piwnicach

Radioteleskop RT-​4 w budowie – Zbiory Centrum Astronomii UMK w Piwnicach

Film o radioteleskopie RT-4 w Piwnicach

Film o radioteleskopie RT-​4 w Piwnicach

Wcześniejsze Konstrukcje

Największy radioteleskop w Polsce, oznaczony nazwą RT-​4 (czasem RT-​32), o średnicy czaszy 32 m, nie jest pierwszym radioteleskopem w obserwatorium w Piwnicach. Mniejszy radioteleskop RT-​3 został zbudowany wcześniej i posiada czaszę o średnicy 15 m. Jeszcze wcześniej, bo w latach 50 powstał radioteleskop RT-​2, o średnicy czaszy 12 m. Ciekawostką jest to, że jego konstrukcja została zbudowana praktycznie z niczego. Do jego budowy użyto elementów starych stalowych łóżek, prawdopodobnie z powodu braków materiałowych.

Nieistniejący radioteleskop RT-1

Nieistniejący radioteleskop RT-​1

Szkielet radioteleskopu RT-2

Szkielet radioteleskopu RT-​2

Radioteleskop RT-3

Radioteleskop RT-​3

Starszy mniejszy radioteleskop RT-3 przy nowszym radioteleskopie RT-4

Starszy mniejszy radioteleskop RT-​3 przy nowszym radioteleskopie RT-​4

Badania Fal Radiowych

Aby zrozumieć, co badają radioteleskopy, trzeba powiedzieć kilka słów na temat promieniowania elektromagnetycznego emitowanego przez różne obiekty w kosmosie, które dociera do naszej Ziemi. Problem polega na tym, że ziemska atmosfera przepuszcza tylko cześć tego promieniowania.

Fale elektromagnetyczne i przepuszczalność ziemskiej atmosfery

Fale elektromagnetyczne i przepuszczalność ziemskiej atmosfery

I tak oto dociera do nas bardzo wąski przedział fal widzialnych, które są po prostu widzialne dla ludzkiego oka, a które astronomowie mogą obserwować i analizować za pomocą teleskopów optycznych. Oprócz przedziału fal widzialnych, dociera do nas również poszatkowany przedział fal podczerwonych oraz – najszerszy – przedział fal radiowych. I właśnie badaniem tego ostatniego przedziału promieniowania elektromagnetycznego zajmują się radioteleskopy.

Widmo (spektrum) fal elektromagnetycznych

Widmo (spektrum) fal elektromagnetycznych

Jednym z głównych badań prowadzonych przez obserwatorium w Piwnicach jest obserwacja fal radiowych emitowanych przez cząsteczki alkoholu – konkretnie metanolu. Badanie umożliwia podgląd tego, co dzieje się wokół powstających młodych masywnych gwiazdy. Obserwacja tych gwiazd jest ciekawa, gdyż to one zakończą swój żywot, jako supernowe lub czarne dziury. Obserwuje się dynamikę materii, jej fizyczne właściwości, gęstość, temperaturę. Inne fale, jak na przykład światło, nie są w stanie opuścić tak gęstego środowiska i udzielić nam informacji. Do głównych osiągnięć dokonanych radioteleskopem RT-​4 zalicza się przegląd płaszczyzny Drogi Mlecznej na linii 6.7 GHz. Umożliwił on wyszukanie obszarów, gdzie powstaje emisja od cząsteczki metanolu, a zatem obszarów narodzin masywnych gwiazd.

Droga Mleczna - Autor: ESO/S. Brunier Źródło: The Milky Way Panorama

Droga Mleczna – Autor: ESO/​S. Brunier Źródło: The Milky Way Panorama

Plany na przyszłość

Centrum Astronomii UMK myśli już o budowie nowego, jeszcze większego urządzenia. Radioteleskopie RT-​5, którego średnica czaszy wyniosłaby około 90–100 m. Jednak na razie plany jego budowy zostały wstrzymane z powodu braku środków finansowych.

Wizualizacja nowego i większego radioteleskopu RT-5

Wizualizacja nowego i większego radioteleskopu RT-​5

PODZIĘKOWANIA

Specjalne podziękowania za pomoc w realizacji filmu o radioteleskopie RT-​4 dla Centrum Astronomii UMK w Piwnicach. W szczególności dla Pana dr Andrzeja Mareckiego i Pani dr Anny Bartkiewicz, za ocenę merytoryczną i pomoc w przygotowaniu scenariusza. A także za udostępnienie obserwatorium i pomieszczeń do wykonania ujęć filmowych.

BIBLIOGRAFIA

  1. Astronomia na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika (w 60-​lecie istnienia UMK), pod redakcją prof. A.Woszczyk, prof. A.Kus.

STRONY WWW, GRAFIKI, ZDJĘCIA

  1. Historia Radioastronomii lata 1983–1996 – Bernard Krygier
  2. Zdjęcie OACDF – Autor: ESO Źródło: commons.wikimedia.org
  3. Grafika wizualizacji supernowej – Autor: ESO/​M. Kornmesser Źródło: commons.wikimedia.org
  4. Zdjęcie pulsara SXP 1062 – Autor: NASA Źródło: commons.wikimedia.org
  5. Zdjęcie lustra Cassegraina – Autor: Mike Peel Źródło: commons.wikimedia.org
  6. Radioteleskop w Effelsbergu – Autor: Dr.G.Schmitz Źródło: commons.wikimedia.org
  7. Radioteleskop w Arecibo – Autor: Alessandro Cai Źródło: commons.wikimedia.org
  8. Radioteleskop w Arecibo – Autor: H. Schweiker/​WIYN and NOAO/​AURA/​NSF Źródło: commons.wikimedia.org
  9. Radioteleskop w Cambridge – Autor: Mike Peel Źródło: Jodrell Bank Centre for Astrophysics, University of Manchester
  10. Zdjęcie lotnicze obserwatorium w Piwnicach – Autor: Andrzej Kus Źródło: commons.wikimedia.org

Poniżej mapa z lokalizacją Centrum Astronomii UMK w Piwnicach. Na zdjęciach satelitarnych widać wyraźnie radioteleskop RT-​4.

 

Obserwatorium w Piwnicach pod Toruniem jest również miejscem udostępnionym dla turystów. Stanowi doskonałe uzupełnienie wycieczki do Torunia. Informacji proszę szukać na stronach.

Mam nadzieję, że mój film o radioteleskopie RT-​4 przypadł do gustu. Jeżeli tak, to zapraszam do subskrybowania kanału!

Zobacz także: Pytania i odpowiedzi – Radioteleskopy

Filmy
Grzegorz Sanik
@grzegorz_sanik

Od kilku lat piszę na Eloblogu artykuły o historii, turystyce i nowych technologiach. Od urodzenia związany jestem z Dolnym Śląskiem. Prowadzę także na YouTube kanał Podróżnik w czasie.

Więcej w kategorii Filmy

Rytm Gór – Odkryj piękno polskich gór

Grzegorz Sanik23 listopada 2017

Tajemnice Gór Sowich – Jerzy Cera cz. 2

Grzegorz Sanik29 lipca 2017

Zagadka „Siłowni” Riese – Jerzy Cera cz. 1

Grzegorz Sanik27 czerwca 2017

Kryptonim „Rüdiger” – Pociąg Hitlera i tunel pod Wałbrzychem cz. 2

Grzegorz Sanik1 maja 2017

Kryptonim „Rüdiger” – Wojenna zagadka Wałbrzycha cz. 1

Grzegorz Sanik9 kwietnia 2017

Niemiecki schron ukryty pod placem Solnym we Wrocławiu

Grzegorz Sanik18 marca 2017

Magazyn broni atomowej w Podborsku – Obiekt 3001

Grzegorz Sanik2 lutego 2017

Początek Riese – Odnalezione dokumenty i plany

Grzegorz Sanik13 stycznia 2017

Broń jądrowa w Polsce – Wojska Radzieckie w Polsce cz. 4

Grzegorz Sanik21 grudnia 2016