Prof. Günther Grundmann i Lista Grundmanna

Prof. Günther Grundmann był niemieckim historykiem sztuki. Urodził się w 1892 roku w Jeleniej Górze. Po ukończeniu gimnazjum rozpoczął studia z zakresu historii sztuki na uniwersytecie w Monachium. Swoją działalność naukową poświęcił badaniom nad śląską kulturą i sztuką. W 1932 roku został mianowany na urząd konserwatora zabytków prowincji dolnośląskiej. Swoją funkcję pełnił również po wybuchu II wojny światowej, obejmując dodatkowo nadzór konserwatorski nad Górnym Śląskiem (konserwator prowincji górnośląskiej został powołany do wojska). W czasie wojny prof. Grundmann zaangażowany był w przewożenie i ukrywanie na terenie Dolnego Śląska zbiorów ewakuowanych z terenów zagrożonych działaniami wojennymi. Pierwsza akcja ukrywania dóbr kultury na obszarze Dolnego Śląska rozpoczęła się w połowie 1943 roku. Wtedy to z Berlina na Dolny Śląsk ewakuowano część zbiorów z prywatnych berlińskich kolekcji, a także berlińskich stołecznych muzeów. Głównym celem ewakuacji zbiorów było uchronienie cennych dóbr kultury przed skutkami alianckich nalotów. Dolnym Śląsk, uważany wówczas za region całkowicie bezpieczny, stał się jednym z głównych kierunków ewakuacji dzieł sztuki i archiwów z Berlina. Zbiory trafiały najczęściej do dolnośląskich pałaców i zamków. W akcji deponowania i zabezpieczania dzieł sztuki, z racji pełnienia urzędu, brał udział prof. Grundmann.

Pogarszająca się sytuacja na froncie wschodnim zmusiła prof. Grundmanna również do zabezpieczenia dolnośląskich zbiorów. Przez cały 1944 rok trwała akcja wywożenia dzieł sztuki i archiwów z Wrocławia, a następnie deponowania ich w specjalnie do tego celu wydzielonych skrytkach. Najczęściej dzieła sztuki, księgozbiory i cenne archiwa trafiały do pałaców, zamków i kościołów położonych na dolnośląskiej prowincji. Z dala od potencjalnego teatru działań wojennych. W tym celu prof. Grundmann prowadził korespondencję z właścicielami pałaców poszukując wolnego miejsca na swoje składnice. Właściciele obiektów chętnie godzili się na przekazywanie wolnych miejsc, gdyż w ten sposób mogli być zwolnieni z obowiązku ulokowania w swoich pałacach niemieckich rodzin ewakuowanych z terenów zajętych już przez Armię Czerwoną. Działania prof. Grundmanna często były postrzegane przez nazistowskie władze jako szerzenie defetyzmu. Wszak zgodnie z głoszoną propagandą niemieckim miastom nic nie groziło. Część zbiorów dzieł sztuki zdeponowanych w składnicach pochodziła również z Generalnego Gubernatorstwa. Były to zbiory z polskich muzeów wywiezione przez Niemców w czasie wojny. Trzeba jednak podkreślić, że prof. Grundmann nie brał bezpośredniego udziału w deponowaniu dóbr kultury zrabowanych w Polsce. Prof. Grundmann prowadził swoją akcję zabezpieczania dzieł sztuki nawet w momencie, kiedy było już słychać salwy armatnie ze zbliżającego się frontu. W połowie stycznia 1945 roku, ze względu na zamykające się okrążenie wokół Wrocławia, prof. Grundmann wraz ze swoim urzędem ewakuował się do Cieplic. Ostatecznie Dolny Śląsk opuścił 13 lutego 1945 roku. W swoich wspomnieniach zanotował, że wówczas ochrona zabezpieczonych przez niego dzieł sztuki spadła na barki dowództwa wojskowego.

Po zakończeniu działań wojennych duża część ze skrytek prof. Grundmanna została zrabowana, zniszczona lub wywieziona na wschód przez Armię Czerwoną. Nieliczne z nich udało się zabezpieczyć polskim muzealnikom. Odnalezione dokumenty, notatki i listy miejscowości ze składnicami sporządzone przez prof. Grundmanna przeszły do historii pod nazwą Listy Grundmanna.

Losy poszczególnych wojennych składnic dzieł sztuki na Dolnym Śląsku zostały wnikliwie opisane w książce pt. „Lista Grundmanna” autorstwa Jacka M. Kowalskiego, Roberta J. Kudelskiego i Roberta Sulika. Książka pojawiła się na rynku wydawniczym w 2015 roku. Autorzy postawili sobie za cel opisanie losów każdej ze składnic organizowanych przy udziale urzędu konserwatorskiego w czasie wojny. Oczywiście na ile pozwalały na to zachowane i pozyskane dokumenty. Na dziś „Lista Grundmanna” jest najbardziej wyczerpującą publikacją związaną z tematem drugowojennych składnic dóbr kultury na terenie Dolnego Śląska.

Mapa wojennych składnic dzieł sztuki na Dolnym Śląsku

Na podstawie książki „Lista Grundmanna” stworzyłem mapę składnic organizowanych lub współorganizowanych przez prof. Grundmanna w czasie wojny. Na poniższej mapie naniesione zostały prawie wszystkie miejsca opisane w niniejszej publikacji. Z wyjątkiem tych miejsc, w których ostatecznie nie doszło do złożenia depozytu. Na mapie zaznaczone są 94 miejsca, w większości pałace, zamki i obiekty sakralne. Po kliknięciu z znaczek POI (biała gwiazdka na czerwonym tle) otwiera się chmurka z krótkim opisem zbiorów jakie znajdowały się w danej składnicy. W wypadku niektórych miejsc istnieje tylko przypuszczenie złożenia w nich dóbr kultury przez prof. Grundmanna. Są to lokalizacje, które były przewidziane do złożenia depozytu, jednak brak ostatecznego potwierdzenia przetransportowania do nich zbiorów. Takie miejsca są również naniesione na mapę, ale opatrzone stosownym komentarzem. Ponieważ miejsc jest bardzo dużo, nie wykluczam, że w trakcie nanoszenia informacji na mapę popełniłem jakiś błąd. Osoby pragnące dokładniej zapoznać się z losami poszczególnych składnic odsyłam do wspomnianej już publikacji.

Artykuł Mapa wojennych skrytek prof. Grundmanna na Dolnym Śląsku pochodzi z serwisu Eloblog.

Średniowieczne malowidła ścienne

Niedźwiedzica to jedna z urokliwych wiosek Gór Wałbrzyskich, od początku swego istnienia związana z pobliskim zamkiem Grodno. Najcenniejszym spośród jej zabytków jest kościół św. Mikołaja, w którym w 2014 roku w czasie badań stratygraficznych natrafiono na polichromie. Przedstawiają one sceny z życia świętych oraz Sąd Ostateczny. Datowane są na koniec XV/początek XVI wieku. Odkrycie w Niedźwiedzicy jest jednym z nowszych w długiej historii odkryć średniowiecznych malowideł ściennych na Śląsku. O ile w przykładach architektury romańskiej malowideł tych zachowało się tutaj bardzo niewiele, malowidła gotyckie przetrwały w licznych zespołach zabytkowych.

Na Śląsku świadectwem romańskich początków malarstwa ściennego są zachowane nieliczne, przeważnie fragmentarycznie wyobrażenia w kilku kościołach. Przede wszystkim należy wymienić tu kościół pw. św. św. Jana Chrzciciela i Katarzyny Aleksandryjskiej w Świerzawie, ale również kościoły w Siewierzu i Dobrocinie.

W Świerzawie najstarsze malowidła pochodzą z 2. ćwierci XIII wieku i związane są z symboliką Drzewa Życia. Na ścianach i sklepieniu zachowały się wyobrażenia zoomorficzne: ptaki, ryby i czworonogi miejscami otoczone wicią roślinną z motywem palmety. Późniejsze malowidła to już 1 połowa XIV wieku. Przedstawiają Ukrzyżowanie i św. Krzysztofa. Z 2. połowy XIV wieku pochodzą sceny z legendy św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Na ścianie tęczowej zachowały się resztki przedstawień towarzyszących Sądowi Ostatecznemu najprawdopodobniej z XV wieku.

Z kolei w Siewierzu, w romańskim kościele pw. św. Jana Chrzciciela zachowały się fragmenty dwuwarstwowej polichromii ze scenami figuralnymi przedstawiającymi najprawdopodobniej orantów. Ślady malowideł są tutaj widoczne również na zewnętrznej ścianie północnej.

Najstarsze przykłady malarstwa gotyckiego na Śląsku pochodzą z pierwszej połowy XIV wieku. Od drugiej połowy tego stulecia widać wyraźny napływ wzorców artystycznych z Czech. Z pewnością za sprawą klasztorów importujących z Pragi rękopisy, ale również dworów książęcych. W samej Pradze szkolili się mistrzowie śląscy. Przypuszcza się, że warsztat doskonalił tam, na przykład, Mistrz Legendy św. Jadwigi. Również czescy artyści przybywali na Śląsk, by pozostawić po sobie wspaniałe dzieła. Jednym z nich jest dekoracja malarska kościoła w Małujowicach, która, podobnie jak dzieła Mistrza Teodoryka, nadwornego malarza cesarza Karola IV Luksemburskiego, reprezentuje kierunek w sztuce nazywany „realizmem czeskim”. Echa maniery Mistrza Teodoryka dostrzeżono również w niedawno odkrytych malowidłach w kościele św. Jerzego w Cieszynie. Nowatorstwo metody malarskiej przejawia się tutaj między innymi w sposobie ujęcia postaci, odejściu od linearyzmu kompozycji i porzuceniu idealizującej konwencji.

Artyści napływali na Śląsk nie tylko z Czech. Na Pogórzu Kaczawskim, na przykład, tworzył mistrz przybyły najprawdopodobniej z terenów północnej Szwajcarii, z tak ważnych w ośrodków kultury dworskiej jak Zurych i Konstancja. Jego wpływy widoczne są w całej okolicy. Przede wszystkim w Siedlęcinie koło Jeleniej Góry. Malowidła zachowane w tamtejszej wieży mieszkalnej przypominają stylistyką i sposobem prowadzenia narracji dekoracje malarskie kościołów i domów patrycjatu z okolic Zurychu. Co najciekawsze jednak, są dziś jedynym w Europie, zachowanym in situ, ściennym przedstawieniem największego z rycerzy Okrągłego Stołu, sir Lancelota z Jeziora. W obecnych granicach Polski malowidła siedlęcińskie są najwcześniejszym przykładem dekoracji wnętrza świeckiego i najstarszymi malowidłami o tematyce świeckiej. Zgodnie z najnowszymi ustaleniami powstały w latach 20. lub 30. XIV wieku, najprawdopodobniej z inicjatywy fundatora wieży, księcia jaworskiego Henryka I z dynastii Piastów.

Malowidła siedlęcińskie reprezentują kierunek artystyczny rozpowszechniający się w Europie od XIII wieku z Francji i z Anglii, charakteryzujący się wykwintną formą kompozycji. Na południowej ścianie wielkiej sali bohaterowie arturiańscy z sir Lancelotem na czele i królową Ginewrą przed murami Camelotu odziani są w stroje dworskie charakterystyczne dla epoki. Wykwintni w gestach, wdzięczni w ruchach, tworzą kompozycję o wysokich walorach artystycznych. Wpływy mistrza z Siedlęcina są widoczne w całej okolicy. Odnajdujemy je w kościele pw. św.św. Piotra i Pawła w Lubiechowej czy w kościele pw. św. św. Jana Chrzciciela i Katarzyny Aleksandryjskiej w Świerzawie.

Mistrz siedlęciński przybył na Śląsk z pogranicza niemiecko-szwajcarskiego, natomiast anonimowy artysta nazywany dziś Mistrzem Brzeskich Pokłonów Trzech Króli pochodził ze środowiska franko-flamandzkiego i tworzył na dworze Ludwika II, księcia brzeskiego. Jako pierwszy na Śląsku zastosował bardzo duże kompozycje ścienne, a ich wielkość dostosowywał do wielkości przestrzeni, co podkreślało realizm scen. W jego malowidłach po raz pierwszy dostrzec można wyraźną linię horyzontu i miniaturowe formy architektoniczne, dzięki czemu uzyskiwał wzmocnione wrażenie głębi. Do jego najwspanialszych dzieł należą dekoracje kościołów w Strzelnikach pod Brzegiem i Krzyżowicach.

Do osobliwości lokalnych na Śląsku należą liczne przedstawienia św. Jerzego walczącego ze smokiem, temat podejmowany najczęściej w malowidłach ściennych, następujący w rozmaitych kontekstach. Uosabiając ideał rycerza-chrześcijanina św. Jerzy miał służyć zarówno jako wzorzec dla rycerstwa, które obrało go za swego patrona, jak również zwracać uwagę na odwieczny problem walki dobra ze złem.

Wspaniałego św. Jerzego można oglądać w Ząbkowicach Śląskich. Wysokiej klasy przedstawienie typu dworskiego datowane na 2. połowę XIV wieku zachowało się tutaj w dawnym kościele Bożogrobców (dziś cerkiew św. Jerzego). Na szczególną uwagę zasługuje wyjątkowo rozbudowany rycersko-feudalny wątek. Jest zatem i zamek ukazany ze wszystkimi jego elementami: z donjonem, basztą, murem obronnym zwieńczonym krenelażem, jest i księżniczka z królewskimi rodzicami obserwującymi walkę Jerzego z zamkowych murów, jak na turnieju rycerskim. Inspiracją dla tej kompozycji mogła być miniatura zdobiąca stronice manuskryptu. Samej realizacji zaś nadano formę monumentalną.

Przedstawienia św. Jerzego walczącego ze smokiem zachowały się również w kościołach w Lubiechowej, w Wilczkowie pod Wrocławiem czy w Starym Bielsku na Śląsku Cieszyńskim.

Obok św. Jerzego śląscy artyści równie chętnie malowali św. Krzysztofa, temat bardzo popularny na całym kontynencie, od Wysp Brytyjskich, poprzez Europę środkowo-wschodnią, kraje alpejskie, po Półwysep Apeniński. Z przeprowadzonego w Anglii badania wynika, że do naszych czasów przetrwało tam najwięcej przedstawień ściennych tego właśnie świętego. Na Śląsku dzięki św. Krzysztofowi w malarstwie ściennym zostały spopularyzowane motywy zoomorficzne i fantastyczne. Syreny o dwóch ogonach, pól-ludzie, pół-zwierzęta grające na instrumentach muzycznych, skorpiony – wszystkie one towarzyszyły świętemu Olbrzymowi w przeprawie przez wodę, czyli przejściu z jednego bytu do drugiego – i symbolizować miały czyhające po drodze niebezpieczeństwa. Przedstawienia tego typu zobaczyć można w kościołach w Świebodzicach (dawniej we wsi Pełcznica), Modliszowie i Pieszycach.

Niezwykle rzadkie w ikonografii tego świętego ujęcia zachowały się we wspomnianej wieży mieszkalnej w Siedlęcinie i w kościele pw. św. Piotra i Pawła w Lubiechowej. W miejsce brodatego olbrzyma św. Krzysztof został tu ukazany jako młodzieniec o delikatnych rysach i w lirycznej pozie.

Rejonem Śląska szczególnie bogatym w średniowieczne malowidła ścienne jest Pogórze Kaczawskie. Oprócz wymienionych Siedlęcina, Świerzawy i Lubiechowej tego typu dekoracje zachowały się tutaj również w kościołach w Pogwizdowie, Bolkowie, Wleńskim Gródku, Małej Kamienicy czy w Jaworze. W trosce o ich ochronę i popularyzację zrodził się pomysł utworzenia Kaczawskiego Szlaku Średniowiecznych Malowideł Ściennych. Prace nad projektem trwają.

Opracowano na podstawie:

• Karłowska-Kamzowa Alicja, Malarstwo śląskie 1250–1450, Wrocław 1979
• Karłowska-Kamzowa Alicja, Gotyckie malarstwo ścienne w Polsce, Poznań 1984
• Kosakowski Edward, Od romanizmu po renesans. Katalog unikatowych malowideł ściennych oraz elementów kamiennych i drewnianych w romańskim kościele pw. św. św. Jana i Katarzyny w Świerzawie, Świerzawa 2007
• Secomska Krystyna, Freski w opolskiej kaplicy piastowskiej i malowidła w Lubiechowej, Rocznik Historii Sztuki Tom XXI, Warszawa 1995
• Witkowski Jacek, Szlachetna a wielce żałosna opowieść o Panu Lancelocie z Jeziora. Dekoracja malarska wielkiej sali wieży mieszkalnej w Siedlęcinie, Wrocław 2002

Mapa wybranych obiektów z zachowanymi malowidłami ściennymi

Artykuł Mapa średniowiecznych malowideł ściennych na Śląsku pochodzi z serwisu Eloblog.

Opactwo Cystersów w Krzeszowie

Początki historii Krzeszowa sięgają jeszcze czasów Piastów Śląskich. 8 maja 1242 roku księżna Anna, wdowa po Henryku II Pobożnym, przekazała benedyktynom z czeskich Opatovic miejsce w lesie o nazwie Grissobor, które mogli własnymi rękami wykarczować. Jednak z jakichś przyczyn benedyktyni opuścili podarowany teren i sprzedali posiadłości księciu świdnicko-jaworskiemu Bolkowi I Surowemu. 8 września 1292 roku książę Bolko I wystawił dokument fundacyjny dla opactwa cystersów, sprowadzając do Krzeszowa zakonników z Henrykowa. Cystersi otrzymali 200 dużych łanów wraz z wsiami, z których mogli pobierać czynsze. Uzyskali również liczne przywileje. Opactwo otrzymało wezwanie Gratia Sanctae Mariae – Łaski Najświętszej Maryi, a zakonnicy przystąpili do budowy kościoła i klasztoru. Książę Bolko I przeszedł do historii jako fundator opactwa. Po swojej śmierci jego ciało spoczęło w prezbiterium kościoła. W opactwie został pochowany także jego syn Bernard Świdnicki i wnuk Bolko II Mały. Tym samym świątynia stała się nekropolią dla linii książąt świdnicko-jaworskich.

Fundator opactwa książę Bolko I Surowy

Mijały kolejne lata, a opactwo w Krzeszowie zdobywało kolejne przywileje i pozyskiwało nowe posiadłości. Pierwszy kryzys przyniosła jednak reformacja, która doprowadziła do spadku powołań. W 1600 roku w klasztorze było zaledwie 12 zakonników. Szczególnie katastrofalny okazał się okres tzw. wojny trzydziestoletniej, w trakcie której opactwo zostało splądrowane i spalone przez Szwedów. Ponowny złoty okres dla klasztoru rozpoczął się z chwilą, kiedy to opatem został Bernard Rosa. Opat Rosa rozpoczął intensywną działalność kontrreformatorską, nawracając okoliczną ludność na katolicyzm. Nowy opat spłacił również długi opactwa, założył szkołę, rozpoczął remont gotyckiego kościoła, wybudował kalwarię i przeprowadził pierwszą barokizację założenia. W tamtym czasie krzeszowscy cystersi trudnili się różnorodną działalnością, od rolnictwa, poprzez rybołówstwo, tkactwo, skończywszy na kopalniach. Kolejnymi opatami, którzy złotymi zgłoskami zapisali się w historii Krzeszowa byli Dominik Geyer (twórca gospodarczej potęgi opactwa) i Innocenty Fritsch (budowniczy nowego kościoła klasztornego). To właśnie opatowi Fritschowi zawdzięczamy dziś współczesny barokowy wygląd opactwa w Krzeszowie. Zaraz po swojej elekcji podjął on decyzję o rozbiórce starego gotyckiego kościoła i budowy nowego, monumentalnego obiektu w nowej barokowej odsłonie. Ów barok, który dziś możemy podziwiać w Krzeszowie, był reakcją na protestantyzm. Swoim bogactwem i przepychem miał przyćmić protestanckie świątynie i przyciągnąć wiernych do wiary katolickiej.

Opactwo w Krzeszowie, miedzioryt z 1678 roku, na którym widać jeszcze stary gotycki kościół

Opaci Bernard Rosa (po lewej) i Innocenty Fritsch (po prawej)

Opactwo Cystersów w Krzeszowie na grafice z XIX wieku – W tle nowy barokowy kościół

Wybuch wojen śląskich zakończył okres prosperity opactwa w Krzeszowie. W ich wyniku większość Śląska została wchłonięta do Królestwa Prus. W 1810 roku decyzją króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III dobra cysterskie zostały zsekularyzowane, a ich majątki przejęte przez państwo. Decyzja władz pruskich dotyczyła również opactwa w Krzeszowie. Po ponad 500 latach działalności cystersi opuścili Krzeszów. Po zakończeniu I wojny światowej do Krzeszowa wprowadzili się benedyktyni, którzy zajmowali pocysterski zespół klasztorny aż do zakończenia II wojny światowej. Z chwilą nastania nowych polskich władz do klasztoru wprowadziły się siostry benedyktynki z Lwowa, a duszpasterstwo przejęli polscy księża. Współcześnie zespół pocysterski w Krzeszowie należy do diecezji legnickiej, jednocześnie nosząc oficjalną nazwę Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej.

Pocysterskie opactwo w Krzeszowie – Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej – Foto: Michał Jabłoński

Współcześnie pocysterskie opactwo w Krzeszowie jest jedną z najchętniej odwiedzanych atrakcji w regionie. Obiekt zaprasza do zwiedzania nie tylko pielgrzymów spragnionych doznań duchowych, ale i również zwykłych turystów pragnących zobaczyć perłę baroku położoną wśród sudeckich wzgórz. W samym opactwie do zwiedzania udostępnionych jest kilka miejsc.

Kościół Klasztorny – Bazylika Wniebowzięcia NMP

Dawniej główna świątynia klasztoru, barokowy kościół wzniesiony w latach 1728–1735. Nowa cysterska budowla stanęła na gruzach starej gotyckiej świątyni, która została rozebrana z polecenia opata Innocentego Fritscha. Kościół posiada układ halowo-emporowy. Bogato zdobione wnętrza, freski, rzeźby, obrazy – zachwycają i przyprawiają o zawrót głowy. Najbardziej charakterystycznym elementem budowli są dwie wieże o wysokości 71 metrów.

Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Krzeszowie – Foto: Michał Jabłoński

Bazylika Wniebowzięcia NMP – Główny kościół pocysterskiego zespołu – Foto: Adrian Sitko

Barokowe, bogato zdobione wnętrze bazyliki – Foto: Adrian Sitko

Sklepienie bazyliki zdobią freski – Foto: Adrian Sitko

Wnętrze bazyliki – Foto: Adrian Sitko

Ołtarz – Foto: Adrian Sitko

W centralnej części ołtarza znajduje się ikona Łaska Świętej Maryi – Źródło: www.opactwo.eu

Widok w kierunku na wyjście i prospekt organowy – Foto: Adrian Sitko

Widok na wnętrze kościoła od strony organów – Foto: Adrian Sitko

Zabytkowe organy – Foto: Adrian Sitko

Dodatkową opcją zwiedzania bazyliki jest możliwość wejścia na jedną z wież. Z wieży możemy podziwiać okoliczny teren. Wchodząc na samą górę możemy zobaczyć niezwykle imponującą konstrukcję więźby dachowej, pod którą znajduje się sklepienie – to sklepienie, które jeszcze przed chwilą podziwialiśmy z dołu.

Wieże opactwa w Krzeszowie – Foto: Michał Jabłoński

Na górę wieży prowadzą kręte schody

Konstrukcja więźby dachu mansardowego

Do zwiedzania udostępnione są również podziemia bazyliki, w których możemy zobaczyć ślady dawnej gotyckiej świątyni.

Podziemia pocysterskiego opactwa w Krzeszowie – Foto: Adrian Sitko

Fragment udostępnionych podziemi pod bazyliką – Foto: Adrian Sitko

Podziemia pocysterskiego opactwa w Krzeszowie – Foto: Adrian Sitko

Kościół św. Józefa

Kolejnym kościołem udostępnionym do zwiedzania na terenie pocysterskiego opactwa jest kościół pw. św. Józefa. Barokowy kościół wybudowany został w latach 1690–1696 przez opata Bernarda Rosę. Pierwotnie świątynia również posiadała dwie wieże, ale uległy one zawaleniu w 1693 roku. Kościół służył jako świątynia parafialna dla ludności z okolic Krzeszowa. Również i w tym obiekcie znajdziemy wspaniały cykl fresków.

Kościół św. Józefa – Foto: Adrian Sitko

Kościół św. Józefa – Foto: Adrian Sitko

Wnętrze kościoła św. Józefa – Foto: Adrian Sitko

Sklepienie – Foto: Adrian Sitko

Mauzoleum Piastów Śląskich

Opactwo w Krzeszowie to nie tylko imponujące kościoły, ale i również miejsca związane z najważniejszą historią Dolnego Śląska. Tutaj bowiem w ufundowanym przez siebie klasztorze spoczął jeden z najpotężniejszych Piastów Śląskich – książę Bolko I Surowy (zm. 1301 r.). Jego ciało zostało złożone w prezbiterium pierwszej gotyckiej świątyni. Również w Krzeszowie zostali pochowani kolejni książęta. Jego synowie książę Bernard Świdnicki (zm. 1326 r.) i prawdopodobnie również książę Henryk I Jaworski (zm. 1346 r.). Ostatni z Piastów spoczął książę Bolko II Mały (zm. 1368 r.), który przeszedł do historii jako ostatni niezależny książę piastowski na terenie Śląska. Po zburzeniu starej gotyckiej świątyni ich szczątki zostały przeniesione do nowo wybudowanego przy barokowym kościele mauzoleum. Do naszych czasów zachowały się tylko sarkofagi Bolka I Surowego i Bolka II Małego.

Mauzoleum Piastów Śląskich (Świdnickich) w Krzeszowie – Foto: Adrian Sitko

Sarkofag księcia Bolka I Surowego

Sarkofag księcia Bolka II Małego

Muzeum – Dom Gościnny Opata

Na terenie pocysterskiego opactwa zorganizowano również muzeum. Znajduje się ono w dawnym domie gościnnym opata. W muzeum możemy zobaczyć zbiory związane z historią krzeszowskiego opactwa.

Muzeum – Dom Gościnny Opata – Foto: Adrian Sitko

Dom Gościnny Opata – Foto: Adrian Sitko

Góra i Kościół św. Anny

Wybierając się do Krzeszowa warto zwiedzić nie tylko teren klasztoru. Wokół opactwa znajdują się również inne miejsca warte odwiedzenia. Jednym z nich jest Góra Świętej Anny, na której na szczycie wybudowano kościół pw. św. Anny. Jest to również jeden z lepszych punktów widokowych na opactwo.

Kościół św. Anny

Widok na opactwo z Góry Świętej Anny

Betlejem i pawilon na wodzie

W niedalekiej odległości od opactwa ulokowany jest przysiółek Betlejem, w którym znajduje się letni pawilon na wodzie i kaplica betlejemska. Betlejem zostało wybudowane w latach 1674–1678 przez opata Bernarda Rossę. Sam pawilon na wodzie został ufundowany przez opata Innocentego Fritscha w 1732 roku. Pierwotnie pawilon był miejscem przeznaczonym dla opatów do modlitwy i kontemplacji.

Kaplica Groty Narodzenia Pańskiego

Letni pawilon na wodzie

Wnętrze pawilonu na wodzie pokrywają liczne malowidła

Kalwaria

Przy opactwie w Krzeszowie znajduje się również wybudowana z inicjatywy opata Bernarda Rosy kalwaria. Łącznie kalwaria składa się z 33 stacji, w większości w formie kapliczek. Dzieli się na dwie części: droga pojmania (stacje I–XV) i droga krzyża (stacje XVI–XXXIII). Pierwsza stacja znajduje się na parkingu przed głównym wejściem do opactwa. Swoją trasę pokonuje przez przysiółek Betlejem, gdzie również znajdują się kilka stacji.

Kalwaria w Krzeszowie

Jedna z kapliczek stacji – Stacja IX „Ciemnica”

Krzeszowska kalwaria łącznie składa się z 33 stacji

Schemat stacji kalwarii – Pierwsza stacja znajduje się na głównym parkingu przed wejściem do opactwa – Źródło: www.opactwo.eu

Szczegółowe informacje na temat zwiedzania pocysterskiego opactwa w Krzeszowie dostępne są na stronie www.opactwo.eu.

Więcej zdjęć na profilu Adrian Sitko – Fotografia.

Pocysterskie opactwo w Krzeszowie – Mapa

Artykuł Opactwo w Krzeszowie – Perła baroku ukryta wśród sudeckich wzgórz pochodzi z serwisu Eloblog.

Szlak średniowiecznych malowideł

Malownicze Góry i Pogórze Kaczawskie zwane też Krainą Wygasłych Wulkanów leżą w północno-zachodniej części Sudetów. Oprócz licznie zachowanych form wulkanicznych występują tu, niemniej licznie, średniowieczne zamki i kościoły, we wnętrzach których zachowały się niejednokrotnie prawdziwe perły malarstwa romańskiego i gotyckiego. Od dłuższego czasu ich bezsprzeczna wartość historyczna rodzi pytania o konieczność otoczenia ich szczególną opieką oraz położenia specjalnego nacisku na ich popularyzację. Stąd pośród historyków sztuki i archeologów pomysł na utworzenie szlaku średniowiecznych malowideł ściennych. Planowany szlak miałby w całości biec na terenie Gór i Pogórza Kaczawskiego i w obecnym kształcie liczyć 125 km. Znalazłoby się na nim siedem kościołów, jeden kompleks klasztorny oraz jedna wieża mieszkalna. Ogółem dziewięć obiektów.

Spośród nich na szczególną uwagę zasługują malowidła zachowane w kościołach w Świerzawie i w Lubiechowej oraz cykl w Wielkiej Sali wieży mieszkalnej w Siedlęcinie nawiązujący swą tematyką do legend arturiańskich.

Kościół św. św. Jana Chrzciciela i Katarzyny Aleksandryjskiej w Świerzawie

W romańskim kościele pod wezwaniem św. św. Jana Chrzciciela i Katarzyny Aleksandryjskiej w Świerzawie, na ścianach i sklepieniu, zachowały się niezwykle cenne późnoromańskie (datowane na 2. ćwierć XIII wieku) przedstawienia związane z symboliką Drzewa Życia. Znajdziemy tu wyobrażenia zoomorficzne. Ptaki, ryby i czworonogi miejscami otoczone są wicią roślinną z motywem palmety. Na ścianach północnej, wschodniej i południowej zachowały się w postaci śladów bez warstw wykończeniowych sceny z legendy św. Katarzyny Aleksandryjskiej datowane na drugą połowę XIV wieku. Zostało tam ukazane w barwnych szczegółach jej życie, uwięzienie, męczeństwo i śmierć.

Kościół pod wezwaniem św. św. Jana Chrzciciela i Katarzyny Aleksandryjskiej w Świerzawie – Fot. Darek Sekuła sekulada.com

Żywot św. Katarzyny Aleksandryjskiej, kościół pod wezwaniem św. św. Jana Chrzciciela i Katarzyny Aleksandryjskiej w Świerzawie – Fot. Darek Sekuła sekulada.com

Kościół św. św. Piotra i Pawła w Lubiechowej

Z kolei w późnoromańskim kościele pod wezwaniem św. św. Piotra i Pawła w Lubiechowej, można zobaczyć jeden z najświetniejszych cyklów późnogotyckiego śląskiego malarstwa ściennego. Niemal cała dekoracja prezbiterium powstała w 2. ćwierci XV wieku, za wyjątkiem dwóch scen na ścianie północnej, w przęśle zachodnim, gdzie ukazana została walka św. Jerzego ze smokiem oraz pokłon Trzech Króli – tematy cieszące się niebywałą popularnością w późnogotyckiej sztuce śląskiej. Sklepienie prezbiterium to sceny przedstawiające Sąd Ostateczny, Chrystusa w mandorli z klęczącymi u jego stóp Marią i Janem Chrzcicielem, symbole czterech Ewangelistów oraz anioły z trąbami i narzędziami męki pańskiej. Obok malowideł w prezbiterium uwagę przyciąga ogromnych rozmiarów wizerunek św. Krzysztofa w nawie. Przedstawienie św. Jerzego i św. Krzysztofa powstały najprawdopodobniej w tym samym czasie, czyli, w odróżnieniu od pozostałych części dekoracji, w wieku XIV.

Kościół pod wezwaniem św. św. Piotra i Pawła w Lubiechowej – Fot. Jolanta Szczepańska medievalis.przewodnikwroclaw.eu

Sklepienie kościoła św. św. Piotra i Pawła w Lubiechowej – Fot. Jolanta Szczepańska medievalis.przewodnikwroclaw.eu

Malowidła przedstawiające walkę św. Jerzego ze smokiem – Fot. Jolanta Szczepańska medievalis.przewodnikwroclaw.eu

Wieża książęca w Siedlęcinie

Bezsprzecznie najcenniejsze malowidła na planowanym szlaku zachowały się w wieży mieszkalnej w Siedlęcinie koło Jeleniej Góry. Wieża, której powstanie najnowsze badania łączą z osobą Henryka I, księcia jaworskiego, jest dziś jednym z największych i najlepiej zachowanych obiektów tego typu w Europie Środkowej, z jednymi z najlepiej zachowanych w Polsce średniowiecznymi wnętrzami mieszkalnymi i najstarszymi stropami drewnianymi, datowanymi metodą dendrochronologiczną na lata 1313, 1314 i 1315. Jednak to, co stanowi o jej absolutnej wyjątkowości znajduje się na drugim piętrze, w dawnej Wielkiej Sali. Południową (i częściowo zachodnią) ścianę zdobi tu cykl malowideł ukazujących sceny z legendy o sir Lancelocie z Jeziora. Dekoracja owa powstała najprawdopodobniej w latach 1320-1330 i jest dziś jedynym na świecie, zachowanym in situ, ściennym przedstawieniem tego największego spośród rycerzy Okrągłego Stołu. Sceny przedstawiające historię Lancelota w połączeniu z wizerunkiem św. Krzysztofa oraz sceną określaną jako „Memento mori” mają wydźwięk symboliczny i moralizatorski. Św. Krzysztof, obok św. Jerzego i św. Marcina z Tours, jeden z głównych patronów rycerstwa średniowiecznego, ma przypominać o wierności Chrystusowi, tym samym wierności ideałom wyznawanym przez każdego rycerza chrześcijanina. Lancelot z kolei jest przykładem tego, który zawiódł i z powodu grzesznej miłości do żony swego suwerena wierności owej nie dochował. Postaci ukazane na malowidłach mają przestrzegać zapewne przed złym postępowaniem i jego konsekwencjami.

Wieża Książęca w Siedlęcinie – Szlak średniowiecznych malowideł Gór i Pogórza Kaczawskiego – Fot. Elżbieta Bojczuk

Wieża w Siedlęcinie, widok od zachodu – Fot. Darek Sekuła sekulada.com

Malowidła z Wieży Książęcej w Siedlęcinie – Fot. Artur Wosz

Pozostałe obiekty na szlaku

Pozostałe obiekty na planowanym szlaku to klasztor Bernardynów w Jaworze z XV wieku. Tu polichromie zachowały się nie tylko w kościele (sklepienne w prezbiterium i częściowo w nawie), ale także w części klasztornej. Malowidło na ścianie tęczowej ukazuje św. Bernarda głoszącego kazanie, cykl scen męki pańskiej. Przedstawione sceny rozgrywają się w autentycznym pejzażu Jawora. W Bolkowie i we Wleniu to kościoły pod wezwaniem św. Jadwigi śląskiej (w tym drugim malowidła z XV wieku zachowały się na ścianach zakrystii); w Małej Kamienicy kościół pod wezwaniem św. Barbary z cyklem malowideł przedstawiającym żywot świętej; w Pogwizdowie późnoromański kościół cmentarny pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego, w którym zachowały się unikatowe malowidła z XIII i XIV wieku (Koronacja Marii, trzy przedstawienia Chrystusa w mandorli, Narzędzia Męki); i wreszcie w Kondratowie kościół pod wezwaniem św. Jerzego z odkrytymi w 1990 roku malowidłami ze scenami pasyjnymi datowane na wiek XIV.

Najbliższe planowane działania przewidziane na rok 2018 to wydanie folderu informacyjnego.

Więcej zdjęć z obiektów ze Świerzawy, Siedlęcina i Lubiechowej – medievalis.przewodnikwroclaw.eu

Mapa Kaczawski Szlak Średniowiecznych Malowideł Ściennych

Artykuł Kaczawski Szlak Średniowiecznych Malowideł Ściennych pochodzi z serwisu Eloblog.

1. Gród na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu

Początki historii Wrocławia są nierozerwalnie związane z wyspą zwaną Ostrowem Tumskim. To właśnie tu na tej wyspie założono gród, który dał początek ponad 1000-letniej historii miasta. Dziś już ciężko powiedzieć, kiedy po raz pierwszy pojawiła się w tym miejscu jakaś osada. Z pewnością było to znacznie wcześniej, niż pierwsze pisemne wzmianki. Miejsce wyboru grodu nie było przypadkowe. Skrzyżowanie szlaków handlowych, dogodna przeprawa przez Odrę, to wszystko wpłynęło na wybór wyspy. Na politycznej mapie Europy gród pojawia się dopiero w 1000 roku, kiedy to książę Bolesław Chrobry i cesarz Otton III ustanawiają cztery biskupstwa, w tym jedno na grodzie zwanym Wrotizlą. Mijały kolejne wieki, a Ostrów Tumski zmienił się nie do poznania. Kolejne nowe budowle i kościoły zakryły całkowicie pierwotny gród, a w XIX wieku zasypano jedną z odnóg Odry, tym samym na zawsze łącząc grodową wyspę z resztą miasta. Gród na Ostrowie Tumskim należał do najstarszych budowli Dolnego Śląska.

Makieta grodu na Ostrowie Tumskim, II poł. XI / XII wiek

2. Zamek na szczycie Ślęży

Masyw Ślęży stanowi jeden z najbardziej charakterystycznych elementów krajobrazu Dolnego Śląska. Ślęża, zwana również Śląskim Olimpem, już od wieków była miejscem kultu, którego pozostałości do dziś stanowią starożytne rzeźby. Dziś szczyt Ślęży stanowi również cel licznych wycieczek, zwłaszcza mieszkańców niedaleko położonego Wrocławia. Ciekawostką jest to, że dawniej na szczycie góry znajdował się piastowski zamek, po którym do dnia dzisiejszego pozostały tylko nieliczne fragmenty murów. Warownia została wzniesiona w XIV wieku, a jej budowę przypisuje się księciu świdnicko-jaworskiemu Bolkowi II Małemu. W czasie wojen husyckich zamek uległ częściowo zniszczeniu, w późniejszym czasie był również siedzibą rycerzy rozbójników. Ostatecznie przestał istnieć w XVI wieku. Dziś w miejscu dawnego zamku wybudowany jest Kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny. W środku świątyni, pod częściowo przeszkloną posadzką, możemy dostrzec relikty murów dawnego ślężańskiego zamku.

Wyobrażenie wyglądu zamku na szczycie Ślęży – Źródło: dolny-slask.org.pl

3. Kościół Pokoju w Głogowie

Wszyscy znamy dwa dolnośląskie Kościoły Pokoju wpisane na prestiżową Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jeden z kościołów znajduje się w Świdnicy, a drugi w Jaworze. Nie wszyscy jednak wiedzą, że dawniej istniał jeszcze trzeci kościół, wybudowany w Głogowie, który nie dotrwał do naszych czasów. Powstanie Kościołów Pokoju wiąże się z zawarciem tzw. pokoju westfalskiego w 1648 roku, kończącego niezwykle krwawą i niszczącą wojnę trzydziestoletnią. Pokój wymuszał na katolickim cesarzu budowę trzech ewangelickich świątyń, po jednym na terenie każdego z księstw dziedzicznych tj. w Świdnicy, Jaworze i Głogowie. Budowa Kościołów Pokoju była obarczona wieloma restrykcjami, które miały uprzykrzyć życie ewangelikom. Świątynie musiał być wykonane z nietrwałych materiałów, lokowane poza murami miasta, bez wież, dzwonnicy itd. To, co miało być ich wadą, po latach okazało się największą wartością. Niestety Kościół Pokoju w Głogowie nie dotrwał do naszych czasów, gdyż spłonął doszczętnie w czasie pożaru w 1758 roku. Nigdy nie został już odbudowany.

Nieistniejący już Kościół Pokoju w Głogowie – Źródło: dolny-slask.org.pl

4. Wielka Waga Miejska we Wrocławiu

Rynek we Wrocławiu to jeden z największych średniowiecznych placów targowych Europy. To tu przez kilka stuleci skupiało się życie handlowe miasta. Liczne kramy kupieckie, budy i stoiska handlowe funkcjonowały na Rynku aż do początków XX wieku. Dawniej na zachodniej stronie Rynku znajdowała się również tzw. Wielka Waga Miejska, która służyła do ważenia towarów. Była to budowla zbudowana na planie kwadratu, ustawiona na samym środku placu, w której środku dokonywano ważenia produktów. Obok niej odbywały się zwyczajowo targi wełny. Wrocławska Wielka Waga została wzniesiona w 1571 roku. Budowla zachowała się aż do połowy XIX wieku, kiedy to ostatecznie rozebrano ją w 1846 roku. Dziś pamiątkę po Wielkiej Wadze stanowi wmurowana w nawierzchnię Rynku pamiątkowa płyta. Oprócz płyty miejsce, gdzie stała Wielka Waga zaznaczone jest również innym kolorem kostki. Pamiątką po budowli są również liczne litografie i grafiki, na których możemy dostrzec budowlę w otoczeniu kupców handlujących swoimi towarami.

Zachodnia strona Rynku, po środku Wielka Waga Miejska w otoczeniu kupców handlujących wełną – Źródło: dolny-slask.org.pl

5. Nowa Synagoga we Wrocławiu

Nowa Synagoga we Wrocławiu była jedną z najbardziej niezwykłych budowli, która na zawsze zniknęła z krajobrazu stolicy Dolnego Śląska. Pomysł wzniesienia nowej okazałej świątyni pojawił się w II połowie XIX wieku, a jej budowę ostatecznie ukończono w 1872 roku. Nowa Synagoga we Wrocławiu była jedną z największych synagog w Niemczech, drugą pod względem wielkości po Nowej Synagodze w Berlinie. W 1933 roku narodowi socjaliści pod przywództwem Adolfa Hitlera dochodzą do władzy w Niemczech. Rozpoczyna się okres tzw. III Rzeszy. Początkowo nic nie wskazywało na krwawe rozwiązanie tzw. „kwestii żydowskiej”. Z roku na rok sytuacja Żydów w Niemczech ulegała jednak pogorszeniu. W nocy z 9 na 10 listopada 1938 roku naziści doprowadzili do rozruchów antyżydowskich, które przeszły do historii pod nazwą Nocy Kryształowej. Niszczono żydowskie sklepy, palono synagogi, bezczeszczono cmentarze. Tej nocy ulice Niemiec spłynęły krwią niewinnych ludzi. Jedną z ofiar rozruchów była Nowa Synagoga we Wrocławiu, która została podpalona przez nazistowskie bojówki. Wydarzenia Nocy Kryształowej były preludium do tego, co już wkrótce miało nastąpić w innych częściach Europy.

Nowa Synagoga we Wrocławiu – 10 niezwykłych budowli Dolnego Śląska, które już nie istnieją

6. Śląskie Muzeum Sztuk Pięknych

Budynek Śląskiego Muzeum Sztuk Pięknych to przykład budowli bezpowrotnie utraconej wskutek działań wojennych. Okazały klasycystyczny gmach muzeum został wzniesiony w latach 1875-1880. W swoim kształcie i formie budowla miała przypominać antyczną grecką świątynię. Wejście do muzeum poprzedzał portyk z 10 kolumnami, a w późniejszym czasie przed budynkiem ustawiono również konny pomnik cesarza Fryderyka III. W muzeum przechowywano dzieła sztuki sakralnej, zbiory malarstwa niemieckiego i zachodnioeuropejskiego. W czasie II wojny światowej budynek muzeum został zbombardowany i spłonął. Większość nieewakuowanych zbiorów uległa zniszczeniu lub została rozgrabiona. Ruiny Śląskiego Muzeum Sztuk Pięknych zostały rozebrane dopiero w 1964 roku.

Śląskie Muzeum Sztuk Pięknych – Źródło: dolny-slask.org.pl

7. Kolumna Bismarcka w Staniszowie

Dawna wieża (kolumna) Bismarcka w Staniszowie to przykład budowli, która została zniszczona po wojnie w myśl zasady: „bo była niemiecka”. Wieże i kolumny Bismarcka były specyficzną formą upamiętnienia kanclerza Otto von Bismarcka, zwanego Żelaznym Kanclerzem. Na całym świecie powstało około 240 tego typu obiektów. Jedna z takich wież została wybudowana w latach 1900-1901 na Górze Witosza koło Staniszowa. Budowla przetrwała okres II wojny światowej i miała się jeszcze dobrze w latach 50-tych. Jednak antypolski charakter polityki Bismarcka nie sprzyjał zachowaniu tego typu obiektów. Podjęto więc decyzję o zniszczeniu kolumny. Jak powiadają okoliczni mieszkańcy podjęto kilka prób zniszczenia wieży. Pierwsza próba wysadzenia obiektu – w zderzeniu z solidną niemiecką konstrukcją – okazała się nieskuteczna. Do kolejnej próby saperzy przyłożyli się już znacznie lepiej i budowla z hukiem została wysadzona w powietrze. Po dawnej wieży zachował się tylko cokół i liczne kamienne szczątki porozrzucane wokół wierzchołka góry.

Kolumna (wieża) Bismarcka w Staniszowie – Źródło: dolny-slask.org.pl

8. Pierwsze obserwatorium na Śnieżce

Wszyscy znamy sławne spodki ze szczytu Śnieżki. Charakterystyczne „kosmiczne” zabudowania Wysokogórskiego Obserwatorium Meteorologicznego stały się już nieodłącznym elementem krajobrazu najwyższego szczytu Sudetów. Nie wszyscy jednak wiedzą, że dawniej na Śnieżce funkcjonowało jeszcze starsze obserwatorium. Pierwsze pomiary na Śnieżce były dokonywane w budynku już nieistniejącego schroniska. W latach 1899-1900 wzniesiono dedykowany do tego celu budynek obserwatorium. Jak podaje portal dolny-slask.org.pl, budowla powstała na potrzeby dwóch towarzystw naukowych: wrocławskiego i praskiego. Bryła starego obserwatorium miała formę drewnianej wieży o wysokości 16 m. W budynku pomiary były prowadzone do 1976 roku. Ostatecznie stare obserwatorium zostało rozebrane we wrześniu 1989 roku.

Po lewej stronie budynek pierwszego obserwatorium, po prawej do dziś istniejąca kaplica św. Wawrzyńca – Źródło: dolny-slask.org.pl

9. Stacja paliw na Rynku we Wrocławiu

Znów wracamy na wrocławski Rynek. Okazuje się, że dawniej na Rynku we Wrocławiu handlowano nie tylko wełną, słodyczami, drobiem czy rybami, ale i również bardziej współczesnymi towarami. Starsi mieszkańcy Wrocławia zapewne pamiętają jeszcze, jak na Rynku funkcjonowała stacja paliw. Nie ma się czemu dziwić, wszak dawniej Rynek był miejscem przeznaczonym dla ruchu samochodów. Zgiełk, liczne automobile, przejeżdżające tramwaje, parkingi, tak dawniej wyglądało życie na wrocławskim Rynku. W takim otoczeniu w 1930 roku na Rynku otworzono stację paliw. Na początku była ona własnością OLEX Deutsche Benzin und Petroleum, a po wojnie Centrali Produktów Naftowych CPN. Stacja paliw na Rynku funkcjonowała aż do 1973 roku, kiedy to władze Wrocławia zdecydowały się na jej likwidację.

Stacja paliw na Rynku we Wrocławiu – Foto: S. Arczyński Źródło: dolny-slask.org.pl

10. Biurowiec Poltegor

Dawniej najwyższy budynek we Wrocławiu, w pewnym sensie symbol powojennej historii tego miasta. Poltegor został wybudowany w latach 1974-1982. Obiekt pełnił funkcję biurowca, miał 25 kondygnacji i 92 m wysokości. Nazwa Poltegor była akronimem od nazwy przedsiębiorstwa Polska Technika Górnicza. Poltegor był przez 25 lat najwyższym budynkiem we Wrocławiu. W styczniu 2006 roku biurowiec wraz z otaczającą go działką został zakupiony przez wrocławskiego biznesmena Leszka Czarneckiego. Decyzją nowego właściciela było zburzenie Poltegoru i postawienie na jego miejscu nowego drapacza chmur. 2 czerwca 2007 roku rozpoczęła się rozbiórka obiektu. Krok po kroku, piętro po piętrze, dotychczasowy najwyższy budynek Wrocławia przechodził do historii. W jego miejscu zaś kilka lat później stanął Sky Tower. Poltegor kończy listę 10 już nieistniejących niezwykłych budowli Dolnego Śląska.

Biurowiec Poltegor – Fot: Bartosz Senderek / Creative Commons BY-SA-2.5 / Wikimedia Commons

Mapa z zaznaczoną lokalizacją 10 już nieistniejących budowli Dolnego Śląska.

Artykuł 10 niezwykłych budowli Dolnego Śląska, które już nie istnieją pochodzi z serwisu Eloblog.

Osiedle Nowe Żerniki

Nowe Żerniki to modelowe osiedle, które ma powstać w zachodniej części Wrocławia, w pobliżu Stadionu Miejskiego. Koncepcja modelowego osiedla jest częścią programu Europejskiej Stolicy Kultury 2016. Po wybudowaniu osiedle ma stanowić materialną pozostałość po tych wydarzeniach. Jak czytamy na łamach ESK 2016 osiedle ma spełniać określone założenia.

„Nowe, w pełni funkcjonalne założenie, ma przede wszystkim odpowiadać na potrzeby nowoczesnych mieszkańców miasta, sprzyjać budowaniu więzi społecznych oraz tworzeniu lokalnych wspólnot. […] Nowe Żerniki według swojej nadrzędnej idei mają być przyjazne dla wszystkich mieszkańców miasta, seniorów, dzieci i ich rodziców, dlatego istotnymi elementami założenia będą nie tylko obiekty handlowe czy usługowe, ale także szkoła i dom kultury.”

Futurystyczny projekt kościoła

W ramach projektu osiedla ogłoszono też konkurs na projekt/koncepcję kościoła, który miałby zostać wybudowany na Nowych Żernikach. Zwycięski projekt nadesłała wrocławska pracownia Adamiczka Consulting – Jerzy Adamiczka, Bartosz Adamiczka, Tomasz Broma. Trzeba przyznać, że zaprezentowana koncepcja jest naprawdę niezwykła i frapująca. Projekt kościoła nawiązuje do korzeni, jego bryła jest minimalistyczna, prosta, nienarzucająca się. Kościół jest wręcz skromny, ubogi, w ten sposób w założeniu chce być „bliżej ludzi”. Osobiście ta koncepcja bardzo mi się spodobała. Ciekawe, czy taka bryła dość niskiego kościoła, w dodatku pozbawionego wieży, przyjmie się dobrze.

Projekt kościoła w ramach ESK Wrocław 2016 – Adamiczka Consulting

Projekt kościoła w ramach ESK Wrocław 2016 – Adamiczka Consulting

Projekt kościoła w ramach ESK Wrocław 2016 – Adamiczka Consulting

Minimalistyczne wnętrze kościoła – Adamiczka Consulting

Minimalistyczne wnętrze kościoła – Adamiczka Consulting

Rzut z góry kościół na Nowych Żernikach – Adamiczka Consulting

Zazwyczaj współczesne kościoły kojarzą nam się z architektonicznymi koszmarkami. Nawiasem mówiąc, swojego czasu w polskim Internecie dużą popularność zdobył facebookowy profil Biskup płakał gdy konsekrował, na którym publikowano naprawdę przedziwne budowle…

Zwycięska koncepcja kościoła na Nowych Żernikach bierze udział również w kolejnym konkursie. Można na projekt głosować pod adresem: azure.awardsplatform.com.

Artykuł Niezwykły projekt kościoła dla nowego osiedla we Wrocławiu pochodzi z serwisu Eloblog.

10 zadziwiających miejsc na świecie

Dziś trochę luźniejszy temat. Poznajcie 10 zadziwiających miejsc na świecie. Część z nich wzbudza sporo emocji i spekulacji na temat swojego zagadkowego pochodzenia. Choć sensacyjne teorie nie zawsze okazują się prawdziwe, to jednak sam fakt istnienia takich miejsc jest niezwykle interesujący. Zapraszam do czytania. Dystans do artykułu jest zalecany. 🙂

1. Podwodne monumenty Yonaguni

W roku 1987 w pobliżu japońskiej wyspy Yonaguni nurek Kihachiro Aratake odkrył niezwykłe znalezisko. Dziwne kamienne stopnie, liczne schody, pionowe i poziome płaszczyzny wyryte w skale. Nienaturalne kształty przypominające jakąś miejską infrastrukturę. A wszystko to kilkanaście metrów pod wodą na dnie Oceanu Spokojnego. Całość formacji ma ponad 150 metrów długości. Znalezisko nazwane zostało Monumentami Yonaguni, choć znane jest także jako Piramida Yonaguni. Rozpoczął się więc spór o pochodzenie owych zadziwiających formacji skalnych. Jedni uważają, że nienaturalne prostokątne kształty są wynikiem aktywności sejsmicznej występującej w tamtym regionie. Drudzy uważają zaś, że osobliwe kształty są stworzone nie przez naturę, ale przez człowieka. Sugerują, że Piramida Yonaguni jest pozostałością dawnej cywilizacji, która 2-3 tys. lat temu została zalana przez wody Pacyfiku.

Piramida Yonaguni, widać jak ogromna jest to formacja – Foto: Kihachiro Aratake

Podwodne Monumenty Yonaguni – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Vincent Lou (Chiny)

Szkic Monumentu Yonaguni – Całość ma ponad 150 m długości

Kolekcja zdjęć Monumentów Yonaguni dostępna jest na Flickr.

2. Dama z Mount Loura

Kolejne znalezisko przyprawia o lekki dreszczyk emocji. Choć człowiek zdaje sobie sprawę, że jest to tylko przypadkowy wytwór natury (a może nie?), to jednak jest w tym coś niezwykłego i zagadkowego. W Gwinei na najwyższym szczycie afrykańskiej wyżyny Futa Dżalon znajduje się niezwykła formacja skalna przypominająca kobietę. Szczyt nazywa się Mount Loura i wznosi się na wysokość 1515 m n.p.m. Na jego samej górze znajduje się głowa kobiety wraz z fragmentem kobiecej sylwetki. Nie da się oprzeć wrażeniu, że jest to twarz kobiety. W dodatku o europejskich, a nie afrykańskich rysach twarzy. Dama z Mount Loura stoi niczym przyklejona plecami do poszarpanej ściany urwiska, spoglądając groźnie na rozległe afrykańskie tereny. Jedni widzą w niej niezwykły zbieg okoliczności, inni zaś ingerencję ludzkiej ręki, która miała przyczynić się do wyrzeźbienia w skale tajemniczej kobiety.

Dama z Mount Loura – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Hcaudill

3. Cmentarzysko Wikingów

W pobliżu miejscowości Aalborg w Danii znajduje się kolejne z zadziwiających miejsc. Na pobliskim wzgórzu Lindholm znajdują się liczne porozrzucane kamienie i głazy. To cmentarzysko wikingów, w większości ciałopalne kurhany. Najmłodsza część z nich pochodzi z lat 1000-1050 naszej ery, druga jest zaś znacznie starsza, a jej powstanie naukowcy szacują na V wiek naszej ery. Na Lindholm znajduje się około 700 grobów. Większość z pochowanych ciał Wikingów została zaznaczona właśnie kamiennymi kręgami lub owalami. Niektóre z kamiennych kręgów zostały ułożone w kształt lodzi, co miało nawiązywać do profesji Wikingów.

Wzgórze Lindholm cmentarzysko Wikingów – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Rieke Hain

Kamienne cmentarzysko Wikingów w Danii – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Szilas

Schemat wykonywania pochówku – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Frank Vincentz

4. Piramidy na Antarktydzie

Antarktyda to prawdopodobnie wciąż najsłabiej zbadany kontynent na Ziemi. Jedno z zadziwiających miejsc, które możemy zobaczyć na jego powierzchni, znajduje się w Górach Ellswortha. Na zdjęciach satelitarnych Google Maps możemy dostrzec coś, co do złudzenia przypomina piramidę! Od razu pojawia się skojarzenie z podobnymi budowlami w Egipcie. Powstaje więc pytanie, czy mamy do czynienia ze zwykłą górą, czy może z pozostałością dawnej cywilizacji? Kształt tej zagadkowej góry wygląda nienaturalnie regularnie. Z drugiej jednak strony, jej cień rzucany po lewej zdradza jej bardziej naturalny kształt i charakter. Na terenie Antarktydy możemy zaobserwować również inne podobne tego typu formacje. Wszystko wskazuje więc na to, że mamy do czynienia ze zwykłą wychodnią skalną. Czy rzeczywiście? Perspektywa myślenia o niej, jako o piramidzie jest jednak bardzo pociągająca.

Piramidy na Antarktydzie – Zwykłe góry czy pozostałości zaginionej cywilizacji? – Źródło: Google Maps

Piramidy na Antarktydzie – 10 zadziwiających miejsc na świecie – Źródło: Google Maps

5. Monolityczny kościół w Lalibeli

W miejscowości Lalibela w Etiopii znajduje się niezwykły kościół. Niezwykły, bowiem został on wydrążony w jednym kawałku ogromnego wapienia. Świątynia wybudowana jest, a w zasadzie to wyżłobiona, na planie krzyża. Jej wymiary to 25 metrów, na 25 metrów, na 30 metrów wysokości. Jej powstanie datuje się na koniec XII wieku lub początek XIII wieku. Obecnie wykorzystywana jest przez Etiopski Kościół Ortodoksyjny. W Lalibeli nie jest to jedyna tego typu budowla, znajduje się w niej jeszcze aż 11 monolitycznych kościołów. Są one na tyle niezwykłe i unikalne, że zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Kościół wykuty w jednej skale – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Katie Hunt

Monolityczny kościół w Lalibeli – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Armin Hamm

6. Zatopiona bazylika

Większość osób kojarzy Chrześcijaństwo, jako religię na wskroś europejską, o europejskich korzeniach. Tymczasem jest trochę inaczej, gdyż Chrześcijaństwo jest religią o korzeniach azjatyckich. Zostało wyparte tylko do terenów Europy w wyniku ekspansji Islamu w Azji i Afryce. Warto przypomnieć, że historycznie pierwszy sobór powszechny kościoła chrześcijańskiego miał miejsce w Nicei w roku 325. I nie chodzi tutaj o współczesną Niceę we Francji, ale o starożytną Niceę położoną w Azji Mniejszej. Dziś miejscowość ta nazywa się İznik i znajduje się na terenie Turcji. To w trakcie tego azjatyckiego soboru ustalono podwaliny dla kościoła chrześcijańskiego. U wybrzeży starożytnej Niceii (İzniku) odkryto niedawno ruiny zatopionej bazyliki. Znajdują się one na dnie jeziora, 1,5 metra pod wodą i zaledwie 20 metrów od brzegu. Prawdopodobnie to właśnie w tej świątyni mógł mieć miejsce pierwszy sobór powszechny. Zapewne w wyniku poźniejszych trzęsień ziemi świątynia znalazła się pod wodą.

Zatopiona bazylika – Czy to tu miał miejsce pierwszy sobór powszechny kościoła chrześcijańskiego? – Foto: Uludağ University

Zatopiona Bazylika w İzniku – Żródło: bursa.com.tr

7. Piramidy w Bośni

Powracamy znowu do tematu piramid. Kolejne dziwne nienaturalne kształty przypominające egipskie piramidy znajdują się w Bośni. Zespół trzech piramid (wzgórz) znajduje się w pobliżu miejscowości Visoko, 30 km na północ od Sarajewa. Ich odkrycie ogłosił w 2005 roku kontrowersyjny bośniacki archeolog Semir Osmanagić. Według badacza pod wzgórzami mają znajdować się piramidy obsypane ziemią, a ich powstanie datuje na 12 tys. lat temu. Informacja wywarła spore zainteresowanie i poruszenie. Jakby sensacyjnych informacji było mało, na zboczu wzgórz odnaleziono dziwne struktury oraz tunele. Badania bośniackiego archeologa zostały jednak poddane krytyce. Zarzucono mu się kłamstwo, niekonsekwencję oraz brak fachowej wiedzy. Spor o bośniackie piramidy wciąż trwa.

Piramidy w Bośni – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: TheBIHLover

Struktury odkryte na zboczu wzgórza (piramidy) – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Mhare

Więcej zdjęć zagadkowych wzgórz z Bośni dostępnych jest na Wikimediach.

8. Bałtycka anomalia

Tym razem kolejne z zadziwiających miejsc pochodzi z naszego własnego podwórka, a dokładnie z Morza Bałtyckiego. Grupa badaczy ze szwedzkiej organizacji Ocean X Team, zajmującej się poszukiwaniem zatopionych statków na Bałtyku, dokonała w 2011 roku zagadkowego odkrycia. Na dnie Morza Bałtyckiego zarejestrowano za pomocą sonaru zaskakującą anomalię, dziwny obiekt o regularnym dyskowatym kształcie. Okrągły obiekt ma około 60 metrów średnicy i zlokalizowany jest na czymś w rodzaju podestu. Miłośnicy militariów twierdzą, że nietypowy obiekt może być pozostałością niemieckiego pancernika z czasów II Wojny Światowej. Geolodzy twierdzą, że obiekt jest naturalną formacją skalną, a pobrane próbki skalne nie wykazały niczego dziwnego. Ufolodzy i miłośnicy teorii spiskowych od razu dopatrzyli się w zagadkowym okrągłym obiekcie statku kosmicznego. Sensacyjne obrazy uzyskane dzięki sonarowi był również podstawą dla grafików, którzy stworzyli stosowne wizualizacje dysku spoczywającego na dnie Bałtyku.

Anomalia Bałtycka – Zagadkowy obiekt na dnie Morza Bałtyckiego – Źródło: www.oceanexplorer.se

Zagadkowy obiekt na dnie Morza Bałtyckiego – Źródło: www.oceanexplorer.se

Wizualizacja Anomalii Bałtyckiej – Autor: Hauke Vagt

9. Niedokończony olbrzymi obelisk

W miejscowości Asuan w Egipcie zlokalizowane jest kolejne ciekawe znalezisko – olbrzymi niedokończony starożytny obelisk. Jego budowę, a w zasadzie wyrzeźbienie, zamówił faraon Hatszepsut, który żył gdzieś w latach 1508-1458 p.n.e. Obiekt ma więc około 2,5 tys. lat. Twórcy obelisku rozpoczęli jego drążenie bezpośrednio w podłożu skalnym. Jednak z jakichś przyczyn na rzeźbionym monumencie pojawiły się pęknięcia. Nie było więc sensu kontynuować prac i obelisk porzucono. Wciąż jest on złączony z podłożem jednym bokiem. Gdyby obelisk został ukończony mierzyłby 42 metry wysokości i ważyłby prawie 1200 ton.

Niedokończony olbrzymi obelisk – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Olaf Tausch

Niedokończony obelisk w Asuan – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Alberto-g-rovi

10. Głazy Moeraki

Ostatnie z zadziwiających miejsc na mojej liście znajduje się na Wyspie Południowej, będącej największą z wysp Nowej Zelandii. Niezwykłe twory natury – ogromne kamienne kule leżą na jednej z piaszczystych plaż. Kuliste głazy występują tutaj osobno lub w skupiskach. Posiadają od 1 metra do ponad 2 metrów średnicy. Niektóre z nich są już popękane. Ich nietypowy kulisty kształt według naukowców jest w pełni naturalny. Powstał w wyniku dyfuzji wapnia (cokolwiek to znaczy) oraz procesów zachodzących na dnie oceanu. Nie wszyscy jednak wierzą w ich naturalne pochodzenie. Dawniej Głazy Moeraki były obiektem miejscowych legend, współcześnie wiąże się je z aktywnością pozaziemskich cywilizacji…

Niezwykłe Głazy Moeraki – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Pseudopanax

Głazy Moeraki na Wyspie Północnej Nowej Zelandii – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Szilas

Więcej zdjęć Głazów Moeraki dostępnych jest na Wikimediach.

Mapa 10 zadziwiających miejsc na świecie

Artykuł 10 zadziwiających miejsc na świecie, które Cię zaskoczą pochodzi z serwisu Eloblog.

Zabytki Lwowa

Lwów jest miastem niezwykłym, bogatym w różnego rodzaju zabytki. Przede wszystkim dostrzegalny jest wpływ różnych religii i wyznań, które związane były z historią miasta od najdawniejszych lat. Stąd niezwykłe bogactwo kościołów, cerkwi, kaplic. Znajdziemy tutaj świątynie katolickie, greckokatolickie, prawosławne, ormiańskie… Zabytki Lwowa ze względu na swoją wartość zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, jako historyczny zespół Starego Miasta. To tylko potwierdza status Lwowa. Choć dziś w zabytkowej części miasta widać brak środków na remonty i upływ czasu, lwowskie budowle wciąż zachwycają. Myślę, że dla Polaków szczególnie ciekawe – i inne – będą świątynie obrządku greckokatolickiego i prawosławnego.

Rynek we Lwowie

Najważniejszą częścią Starego Miasta we Lwowie jest Rynek, stanowiący dawniej główny plac targowy. Ten lwowski wytyczony został w kształcie ringu z wewnętrzną środkową zabudową w postaci budynku Ratusza. Dawniej miejskie rynki stanowiły miejsca drobnego i większego handlu, współcześnie służą, jako miejsca odpoczynku, spotkań i wieczornego życia. Rynek we Lwowie bardzo przypomina dawne place targowe innych polskich miast. W przeciwieństwie do tych z Polski, przez lwowski wciąż przejeżdzają tramwaje! Należy więc zachować ostrożność. Wśród kolorowych pierzei Rynku we Lwowie wyróżnia się jeden budynek – Czarna Kamienica. Na rogach Rynku znajdują się rzeźby i fontanny, w tym mój ulubiony posąg Neptuna, symbolizujący dawne związki handlowe Lwowa.

Rynek we Lwowie – Zabytki Lwowa – Foto: Adrian Sitko

Przez lwowski Rynek jeżdżą jeszcze tramwaje

Posąg Neptuna na Rynku we Lwowie

Czerna Kamienica

Ratusz we Lwowie

Piękny klasycystyczny Ratusz we Lwowie. Jak to zazwyczaj bywa z siedzibami miejskich władz, jest jednym z najważniejszych zabytków Lwowa. Świadek licznych historycznych wydarzeń i przemian politycznych; od rządów austriackich, poprzez okres dwudziestolecia międzywojennego, skończywszy na czasach współczesnych. Budynek jest stosunkowo nowy, powstał bowiem w latach 1827-1835 na miejscu starego ratusza, który zawalił się kilka lat wcześniej. Do zwiedzania udostępniona jest ratuszowa wieża, z której rozciąga się panorama na Stare Miasto. Wchodząc na wieżę warto zwrócić uwagę na mechanizm zabytkowego zegara.

Ratusz we Lwowie – Foto: Adrian Sitko

Zabytkowy mechanizm zegara na Ratuszu

Widok z wieży Ratusza na Stare Miasto

Wieża Ratusza – Foto: Adrian Sitko

Opera Lwowska

Lwowska Opera należy do jednych z najważniejszych zabytków Lwowa. Charakterystyczny kształt budynku na zawsze stał się jednym z symboli miasta. Opera została zaprojektowana przez polskiego architekta prof. Zygmunta Gorgolewskiego. Koncepcja budowy lwowskiego Teatru Miejskiego – bowiem tak dawniej się nazywał – pojawiła się w roku 1896, a uroczyste otwarcie nastąpiło po kilku latach budowy w roku 1900. Budynek opery umiejscowiony jest na końcu Prospektu Swobody, popularnego deptaka i miejsca odpoczynku Lwowiaków. Wizerunek budynku znajdziemy również na ukraińskim banknocie o nominale 20 hrywien. Opera Lwowska nosi imię Salomei Kruszelnickiej, ukraińskiej primadonny, która podbiła świat.

Opera Lwowska – Jeden z najpiękniejszych zabytków Lwowa

Budynek opery widziany z Prospektu Swobody

Lwowska Opera wieczorem jest pięknie podświetlona – Foto: Adrian Sitko

Katedra Ormiańska

Katedra Ormiańska należy do jednych z najważniejszych i najstarszych zabytków Lwowa. Jest również świadectwem różnorodności religijnej i kulturowej występującej dawniej w tym mieście. W końcu Ormianie to jedna z najstarszych grup etnicznych Lwowa. Początki świątyni sięgają aż XIV wieku, w późniejszych latach była ona wielokrotnie przebudowywana, ostatecznie przybierając barokowy wygląd. Budowa Katedry była finansowana przez bogatych ormiańskich kupców. Po II Wojnie Światowej Ormianie zostali wysiedleni z Lwowa, a Katedrę zamieniono w muzealny magazyn. Do pierwotnych funkcji powróciła dopiero w 2002 roku. Wewnątrz Katedry znajdują się zapierające dech w piersiach malowidła i przepiękne freski. Tuż przy budowli znajdują się pozostałości dawnego cmentarza.

Katedra Ormiańska – Zabytki i Ciekawe Miejsca we Lwowie

Pozostałości cmentarza, podwórko świątyni z płytami nagrobnymi

Bajeczne wnętrze Katedry Ormiańskiej we Lwowie – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Robin Schuil

Dawny Klasztor Dominikanów

Zakon Dominikanów pojawił się we Lwowie już w XIII wieku. Pierwszy gotycki kościół został przebudowany w XVIII wieku na polecenie hetmana wielkiego koronnego Józefa Potockiego. Wtedy też otrzymał swój barokowy charakter. Po II Wojnie Światowej Dominikanie zostali zmuszeni do opuszczenia swojego klasztoru, a nowa władza sowiecka przekształciła świątynie w Muzeum Ateizmu i Religii. Obecnie świątynia jest Cerkwią Najświętszej Eucharystii i należy do Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego. W środku możemy podziwiać bogato zdobione barokowe wnętrze.

Dawny Klasztor Dominikanów – Zabytki Lwowa

Współcześnie Cerkiew Najświętszej Eucharystii, należąca do Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego

Wnętrze dawnego Klasztoru Dominikanów we Lwowie

Dawny Klasztor Bernardynów

Zakon Bernardynów pojawił się we Lwowie w 1460 roku. Na początku Bernardyni funkcjonowali w drewnianym obiekcie. W 1603 roku ruszyła budowa nowej murowanej świątyni. Kamień węgielny pod budowę klasztoru został poświęcony w obecności hetmanów Jana Zamojskiego i Stanisława Żołkiewskiego. Przez wiele lat po wojnie obiekt był niezagospodarowany. Obecnie świątynia funkcjonuje, jako Cerkiew św. Andrzeja i należy do Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego.

Dawny Klasztor Bernardynów – Foto: Adrian Sitko

Wnętrze dawnego Klasztoru Bernardynów, obecnie Cerkwi św. Andrzeja

Cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny

Cerkiew Zaśnięcia, zwana też cerkwią Wołoską, już od najdawniejszych lat służyła działalności prawosławnego bractwa we Lwowie. Z początku cerkiew była tylko drewnianą budowlą. W 1591 roku w miejscu starej świątyni ruszyła budowa nowej murowanej budowli z kamienia. Od początku świątynia miała również nosić cechy budowli obronnej, o czym świadczą grubości murów i wysoko osadzone okna. W kryptach świątyni pochowani są ukraińscy dostojnicy. Tuż przy cerkwi dobudowano również więżę Korniakta oraz kaplicę Trzech Świętych Hierarchów. Razem wszystkie elementy stanowią nieodłączną całość. Spacerując po zabytkowym starym Lwowie warto wstąpić do środka i zachwycić się wnętrzem tej prawosławnej cerkwi.

Cerkiew Zaśnięcia widziana z wieży miejskiego Ratusza

Wnętrze i ikonostas cerkwi Zaśnięcia, zwanej również cerkwią Wołoską

Kaplica Trzech Świętych Hierarchów

Katedra Łacińska

Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny we Lwowie popularnie zwana jest Katedrą Łacińską, ze względu na swój obrządek łaciński, czyli rzymskokatolicki. Katedra jest jednym z najcenniejszych zabytków architektury gotyckiej na Ukrainie. Fundację świątyni przypisuje się polskiemu królowi Kazimierzowi Wielkiemu. W środku znajdują się wspaniałe organy z 1839 roku, barwne witraże, niezwykłe malowidła na sklepieniach i wiele tablic pamiątkowych nawiązujących do historii miasta. W świątyni odbywają się msze w języku polskim, ukraińskim, łacińskim i angielskim.

Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny we Lwowie – Katedra Łacińska

Wnętrze Katedry Łacińskiej

Msze święte w Katedrze Łacińskiej

Kaplica Rodziny Boimów

Tuż przy Katedrze znajduje się renesansowa Kaplica Rodziny Boimów. Jej bogato zdobiona rzeźbami elewacja nad wejściem i kolorowe wnętrze zachwycają turystów odwiedzających Lwów. W środku szczególne wrażenie robi kopuła. Kaplica została wzniesiona przez pochodzącego z Węgier bogatego kupca Jerzego (György) Boima, który przybył do Rzeczypospolitej razem z królem Stefanem Batorym. Kaplicę wybudowano na terenie przykatedralnego cmentarza i służyła, jako grobowiec rodziny Boimów. Dziś jest jedyną pozostałością dawnego cmentarza. Podobno uważa się, że kto przyjechał do Lwowa i nie widział tego miejsca, we Lwowie nie był.

Kaplica Rodziny Boimów – Zabytki Lwowa

Bogato zdobiona elewacja nad wejściem – Kaplica Rodziny Boimów we Lwowie

Sklepienie kopuły w Kaplicy Rodziny Boimów – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Lestat (Jan Mehlich)

Zachwycające wnętrze Kaplica Boimów…

Sobór Świętego Jura

W trochę dalszej odległości od Starego Miasta znajduje się przepiękny Sobów Świętego Jura. Świątynia wybudowana została na niewielkim wzgórzu (321 m n.p.m) przyległym do miasta. Dziś otoczona jest już przez pozostałe nowsze części Lwowa. W swoim rokokowym kształcie powstała w II połowie XVIII wieku. Znawcy twierdzą, że w jej stylistyce wyczuwalny jest mocny wpływ ukraińskiej estetyki sakralnej. Sobór obecnie należy do Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, który uznaje zwierzchnictwo papieża. W 2001 roku w świątyni zatrzymał się papież Jan Paweł II. Wraz z zespołem Starego Miasta obiekt wpisany jest na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Sobór Świętego Jura we Lwowie – Zabytki Lwowa

Święty Jur to Święty Jerzy – Rzeźba św. Jerzego (zgodnie z legendą) ubijającego smoka znajduje się na górze budowli

Wnętrze świątyni – Sobór Świętego Jura

Pałac Potockich

Pałac Potockich to jedna z najbardziej luksusowych rezydencji Lwowa. Zbudowany został pod koniec XIX wieku dla hrabiego Alfreda Józefa Potockiego, który pełnił funkcję namiestnika Galicji i również krótko premiera Austrii. Ciekawostką jest to, że w 1920 roku podczas parady wojskowej na pałac spadł samolot należący do amerykańskich lotników. Katastrofa wyrządziła sporo szkód. Obecnie w obiekcie znajduje się filia Lwowskiej Galerii Sztuki, która udostępnia swoje zbiory do oglądania.

Pałac Potockich – Foto: Adrian Sitko

Dworzec kolejowy Lwów Główny

Warto podjechać kawałek dalej od centrum miasta, aby zobaczyć tę perłę architektury. Chyba, że jesteśmy turystami podróżującymi koleją. Wtedy lwowski dworzec będzie pierwszym zabytkiem, jaki napotkamy na swojej drodze. Pierwszy pociąg przyjechał do Lwowa w 1861 roku z Przemyśla. Zabytkowy dworzec został zaprojektowany przez polskiego architekta Władysława Sadłowskiego. Jego uroczyste otwarcie nastąpiło w 1904 roku. Dawniej, żeby można było wejść na dworzec w celu powitania przyjeżdżających gości, trzeba było wykupić specjalny bilet tzw. peronówkę.

Dworzec Kolejowy Lwów Główny – Zabytki Lwowa – Foto: Adrian Sitko

À propos dworca i kolei. Lwowska anegdota zaczerpnięta z przewodnika turystycznego. Na dworcu we Lwowie spotykają się dwa pociągi, jeden przyjechał ze wschodu, drugi z zachodu. Podróżni wyglądają przez okna i mówią:
– Nareszcie jestem na wschodzie! – mówi mieszkaniec zachodu,
– Otóż jestem już na zachodzie – mówi podróżny ze wschodu.

Mapa zabytki Lwowa

Zobacz także:

• Polskie ślady we Lwowie – Zwiedzanie Lwowa
• Przedwojenny Lwów na starych zdjęciach
• Wyjazd turystyczny na Ukrainę – Moje przemyślenia

Część opisów zabytków sporządzona została przy pomocy przewodnika „Lwów seria Top 10” autor Ihor Lylo.

Artykuł Zabytki Lwowa – Atrakcje i ciekawe miejsca we Lwowie pochodzi z serwisu Eloblog.

Brama Poznania ICHOT

Poznański ICHOT to multimedialne centrum, które swoją działalność rozpoczęło w kwietniu 2014 roku. Nowocześnie przygotowana multimedialna ekspozycja prezentuje nam 1050 lat historii Ostrowa Tumskiego. Całość wystawy zwiedza się z audioprzewodnikiem na uszach. To jedna z najważniejszych i najlepszych atrakcji turystycznych w Poznaniu.

ICHOT – Interaktywne Centrum Historii Ostrowa Tumskiego w Poznaniu

ICHOT – Kładka nad Cybiną

Brama Poznania ICHOT

…tu się Polska zaczęła…

Multimedialne ekspozycje zwiedzamy z audioprzewodnikiem

Multimedialne ekspozycje zwiedzamy z audioprzewodnikiem

Interaktywne Centrum Historii Ostrowa Tumskiego w Poznaniu

Interaktywne Centrum Historii Ostrowa Tumskiego w Poznaniu

Książę piastowski Mieszko I i księżniczka czeska Dobrawa

Brama Poznania ICHOT nie ma być tylko miejscem opowiadającym o historii Ostrowa Tumskiego. Ma być również miejscem, gdzie można spędzić wolny czas. W trakcie zwiedzania obiektu, na dachu budynku możemy odpocząć na rozstawionych leżakach i przy okazji obejrzeć panoramę Poznania.

Widok na poznańską katedrę z dachu ICHOT

Informacje na temat zwiedzania ICHOT znajdują się pod adresem bramapoznania.pl.

Gdzie odbył się chrzest Polski?

Ostrów Tumski w Poznaniu jest jednym z miejsc branych pod uwagę, jako miejsce chrztu księcia Mieszka I, a tym samym chrztu Polski z 966 roku. W roku 1999 archeolodzy z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza odkryli na Ostrowie Tumski pozostałości palatium, czyli budowli łączącej w sobie cechy siedziby władcy i cechy sakralne w postaci przypałacowej kaplicy. Dla Poznania było to przełomowe okrycie. Dawniej władcy państwa mieli zwyczaj osobistego objeżdżania kontrolowanych przez siebie terenów. W tym celu budowano w grodach książęce siedziby. Jedno z takich miejsc znajdowało się w Poznaniu. Obecnie pozostałości palatium zalegają 2 metry pod ziemią. Zlokalizowane są dokładnie tuż przy kościele Najświętszej Marii Panny.

Kościół Najświętszej Marii Panny na Ostrowie Tumskim – w tym miejscu ponad 1050 lat temu wybudowano palatium

Miejsce dawnej kaplicy pałacowej Mieszka I i Dobrawy 966 rok

Natomiast niedaleko palatium, w miejscu gdzie dziś znajduje się Katedra św. Piotra i św. Pawła, odnaleziono pozostałości zagadkowej budowli. Jej szczątki znajdują się w podziemiach świątyni. Jest to budowla w swojej formie przypominająca misę, której przeznaczenie do tej pory nie jest jednoznacznie określone. Jedni badacze twierdzą, że są to pozostałości baptysterium, czyli miejsca przeznaczonego do wykonywania obrzędu chrztu. Inni zaś uważają, że są to pozostałości misy służącej do mieszania zaprawy wykorzystywanej przy budowie świątyni. Spór wciąż trwa.

Makieta Ostrowa Tumskiego sprzed 1050 lat – Źródło: ICHOT – Zaznaczone jest położenie palatium i baptysterium

Hipotetyczna misa chrzcielna z podziemi katedry – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Radomil

Jeżeli hipoteza o baptysterium okazałaby się prawdziwa, mogłoby to świadczyć o dokonaniu historycznego chrztu Polski właśnie w tym miejscu.

Ostrów Tumski w Poznaniu – Czy to właśnie tutaj miał miejsce chrzest Polski?

O innym miejscu, które również brane jest pod uwagę, jako miejsce chrztu Polski, możecie przeczytać w artykule Wyspa Władców – Ostrów Lednicki.

Mapa Bramy Poznania ICHOT i Ostrowa Tumskiego

Artykuł Ostrów Tumski i Brama Poznania ICHOT – Tu się Polska zaczęła pochodzi z serwisu Eloblog.

Śladami Odsieczy Wiedeńskiej i Jana III Sobieskiego

Odsiecz Wiedeńska to wydarzenie niezwykle ważne w dziejach Europy. Jest również jedną z najważniejszych bitew w historii polskiego oręża i wojskowości. Zarazem sukcesem, które na zawsze wyryło nazwisko polskiego króla Jana III Sobieskiego, na kartach historii i marmurowych pamiątkowych tablicach. Dziś zapraszam ze mną na wycieczkę po stolicy Austrii, w której szukałem śladów tamtych wydarzeń z 12 września 1683 roku.

Tulln nad Dunajem – Tulln an der Donau

Król Polski Jan III Sobieski realizując zawarte porozumienie z cesarzem Leopoldem I wyruszył na pomoc oblężonemu miastu. Wojska Rzeczypospolitej nie były jednak odosobnione. Do bitwy wyruszyły także wojska cesarskie (Kaiserliche Armee), oddziały z Saksonii, Bawarii, a także południowo-wschodnich księstw Szwabii i Frankonii. Łącznie około 74 tys. żołnierzy (dane niemiecka Wikipedia). Ponieważ wojska Rzeczypospolitej były najliczniejsze w tej grupie, główne dowództwo postanowiono powierzyć Sobieskiemu. Koncentracja wojsk chrześcijańskich nastąpiła na rozległych naddunajskich równinach w pobliżu miejscowości Tulln nad Dunajem. Tam nastąpiło również uzgodnienie planu natarcia na pozycje Osmanów. To pierwsze miejsce w naszej historycznej wycieczce śladami Odsieczy Wiedeńskiej.

Rozległe równiny nad Dunajem, panorama z punktu widokowego przy drodze

Las Wiedeński – Wienerwald

Wojska Rzeszy miały nacierać wzdłuż prawego brzegu Dunaju, wiążąc tym samym siły przeciwnika. Natomiast wojska Rzeczypospolitej miały przeprowadzić decydujące natarcie trochę bardziej za zachód, ze wzgórz Wienerwaldu. Las Wiedeński (Wienerwald) to gęsto zalesione wzgórza okalające Wiedeń od zachodu i południowego-zachodu. Dziś lasy stanowią miejsce, gdzie Austriacy chętnie odpoczywają od miejskiego zgiełku. Znajdują się tu liczne domki, wille i wioseczki. Po dziś dzień Las Wiedeński stanowi niezłą przeszkodę. Zwróćcie na niego uwagę, kiedy będziecie jechać do Wiednia samochodem lub autobusem. 300 lat temu teren ten był jeszcze bardziej niedostępny. Skryte przejście przez las ok. 25 tys. żołnierzy, w tym 14 tys. jazdy, stanowiło nie lada problem.

Las Wiedeński (Wienerwald) – Śladami Odsieczy Wiedeńskiej

Przez tak gęste lasy Wienerwaldu musiały przedzierać się wojska Rzeczypospolitej

Wzgórze Kahlenberg

Bitwa rozpoczęła się rano 12 sierpnia 1683 roku. Zanim jeszcze dokonało się to, co miało przejść później do chwalebnej historii Polski, Jan III Sobieski o 4 nad ranem uczestniczył w mszy świętej w ruinach kościoła na wzgórzu Kahlenberg (484 m n.p.m.). Na początku bitwy Sobieski postanowił rozpoznać bojem zbocza Wienerwaldu, tak aby upewnić się o możliwości wykonania szarży przez polską jazdę. Decydująca szarża husarii miała miejsce tego samego dnia późnym popołudniem. Husarzy zwalili się ze wzgórz wiedeńskich lasów rozbijając druzgocąco siły tureckie, a samego wielkiego wezyra zmuszając do ucieczki. Tymczasem w rejonach wzgórza Kahlenberg posuwały się oddziały Rzeszy pod wodzą Karola V Lotaryńskiego i oddziały saskie pod wodzą Jana Jerzego III Saksońskiego. Dziś wzgórze Kahlenberg jest najważniejszym miejscem związanym z upamiętnieniem tamtych wydarzeń.

Widok na Wiedeń ze wzgórza Kahlenberg – Śladami Odsieczy Wiedeńskiej

Widok ze wzgórza Kahlenberg na Wiedeński Las, z którego polska husaria nacierała na tureckie obozowiska

Obraz Bitwa pod Wiedniem – W lewym górnym rogu znajduje się Kahlenberg, u dołu oblężony Wiedeń – Autor: Franz Geffels

Obraz Jan III Sobieski na Kahlenbergu – Autor: Juliusz Kossak

Na Kahlenbergu znajduje się kościół pw. św. Józefa prowadzony przez polskich księży. Odbywają się w nim również msze święte w języku polskim. W środku umieszczona jest mała sala z ekspozycją na temat bitwy. Na wzgórzu znajduje się również kilka pamiątkowych tablic nawiązujących do Odsieczy Wiedeńskiej i roli jaką odegrał król Jan III Sobieski.

Kościół św. Józefa na Kahlenbergu – Śladami Odsieczy Wiedeńskiej

Kościół św. Józefa na Kahlenbergu – Zwiedzanie Wiednia

Msze w kościele św. Józefa na Kahlenbergu są prowadzone również w języku polskim

Pamiątkowa tablica nad wejściem do kościoła św. Józefa – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Georges Jansoone

Pamiątkowa tablica poświęcona królowi Janowi III Sobieskiemu

Kahlenberg jest miejscem niezwykle popularnym wśród turystów odwiedzających Wiedeń. Nie tylko tych z Polski, ale również z innych regionów świata. Dzieje się tak, ponieważ z tego miejsca rozciąga się wspaniała panorama na Wiedeń. To jeden z najlepszych punktów widokowych na stolicę Austrii. Z oczywistych dodatkowych powodów dla polskich turystów stanowi również ważny punkt programu zwiedzania Wiednia. Będąc na miejscu i przyglądając się gęsto zalesionym zboczom Wienerwaldu, pomyślmy o tamtych zmaganiach Odsieczy Wiedeńskiej i polskim udziale w zwycięstwie nad Imperium Osmańskim.

Wiedeń ze wzgórza Kahlenberg – Śladami Odsieczy Wiedeńskiej

Kahlenberg – Popularny punkt widokowy na Wiedeń – Zwiedzanie Wiednia

Kościół św. Augustyna – Augustinerkirche

Następnego dnia po wygranej bitwie król Jan III Sobieski uczestniczył w mszy świętej, która odbyła się w kościele św. Augustyna w Wiedniu (Augustinerkirche). Kościół znajduje się w samym centrum Wiednia, w bliskiej odległości pałacu cesarskiego Hofburg. W jego ścianie wmurowana jest tablica pamiątkowa z informacją o królu Janie III Sobieskim – głównodowodzącym wojsk sprzymierzonych. Warto się tam wybrać zwiedzając zabytkowe centrum stolicy Austrii.

Kościół św. Augustyna w Wiedniu (Augustinerkirche) – Zwiedzanie Wiednia

Tablica pamiątkowa na ścianie kościoła św. Augustyna w Wiedniu

Napis na tablicy głosi:

„Jan III. Sobieski, König von Polen, Oberbefehlshaber der Vereinigten Heere, besuchte hier am 13. September 1683 nach der Befreiung Wiens die Heilige Messe.”

„Jan III Sobieski, król Polski, naczelny dowódca wojsk sprzymierzonych, po wyzwoleniu Wiednia uczestniczył tutaj 13 września 1683 roku w mszy świętej.”

Muzeum Historii Wojska w Wiedniu – Heeresgeschichtliches Museum

W wiedeńskim Muzeum Historii Wojska znajduje się sporo eksponatów związanych tureckim oblężeniem Wiednia i odsieczą miasta. W jednej z sal umieszczony jest duży obraz przedstawiający Bitwę pod Wiedniem autorstwa nieznanego autora. W jego centralnej części znajduje się król Jan III Sobieski. Przed obrazem znajdziemy plan bitwy z rozrysowanymi głównymi kierunkami natarcia chrześcijańskich wojsk sprzymierzonych. W tej samej sali znajdziemy również oryginalny turecki namiot, który był wykorzystywany przez wojska Imperium Osmańskiego.

Muzeum Historii Wojska w Wiedniu – Heeresgeschichtliches Museum

Muzeum Historii Wojska w Wiedniu – Zwiedzanie Wiednia

Ekspozycja wyposażenia wojsk Imperium Osmańskiego

Jeden ze zdobytych tureckich namiotów

Obraz przedstawiający Bitwę pod Wiedniem w 1683 roku – Autor: nieznany

Król Jan III Sobieski przedstawiony na wyżej pokazanym obrazie

Szyszak husarski

Ku pamięci Sobieskiego i Polaków

W Wiedniu znajdziemy również jeszcze inne miejsce nawiązujące bezpośrednio do roli polskiego króla i jego wojsk. Nie są to wielkie monumenty, ale raczej drobne i symboliczne gesty. Na pamiątkę dowódcy wojsk sprzymierzonych jego imieniem została nazwana jedna z wiedeńskich uliczek oraz pobliski plac. Jest to Sobieskigasse i przylegający do niej Sobieskiplatz.

Sobieskigasse – Śladami Odsieczy Wiedeńskiej

Sobieskiplatz – Śladami Odsieczy Wiedeńskiej

Sobieskiplatz – Nieduży plac w Wiedniu nazwany na część Jana III Sobieskiego

Trochę mniej znany jest jeden z pomników umieszczonych na elewacji pałacu cesarskiego w Wiedniu. Pałac Habsburgów Neue Hofburg należy do najważniejszych i najpiękniejszych budowli Wiednia. Znajduje się w centrum miasta, więc koniecznie trzeba go odwiedzić zwiedzając Wiedeń. Na jego półokrągłej elewacji znajduje się rząd kamiennych figur przedstawiających postacie z różnych epok. Przyjrzyjcie się uważnie. Jedną z nich jest postać polskiego żołnierza z 1683 roku.

Pałac Habsburgów Neue Hofburg w Wiedniu

Rząd kamiennych figur, drugi od prawej to polski żołnierz – Zwiedzanie Wiednia

Polski żołnierz z Odsieczy Wiedeńskiej z 1683 roku – Neue Hofburg

Ślady oblężenia Wiednia

W samym mieście znajdziemy również kilka miejsc związanych bezpośrednio z oblężeniem Wiednia. Pierwszym z nich jest Türkenschanzpark, czyli Park Turecki Szaniec. Jak sama nazwa wskazuje, w tym miejscu znajdowały się muzułmańskie umocnienia wojsk oblegających Wiedeń. Obecnie znajduje się tu park z licznymi ścieżkami, pięknymi drzewami i stawami. Park swoją nazwą nawiązuje bezpośrednio do historycznych wydarzeń, ale to nie wszystko. Pośród alejek i drzew postawiono dwa pomniki ukraińskich Kozaków, którzy to przybyli pod Wiedeń razem z Sobieskim. Przy jednym z nich umieszczona jest pamiątkowa tablica z inskrypcją w języku niemieckim i ukraińskim. Pomnik postawila ukraińska ambasada w porozumieniu z władzami Wiednia. Niestety próżno na niej szukać informacji i polskim królu, pod którego rozkazami walczyli…

Türkenschanzpark w Wiedniu – W 1683 roku w miejscu dzisiejszego parku znajdowały się tureckie umocnienia

Pomnik odpoczywającego Kozaka w Türkenschanzpark

Zbliżenie na tablice pamiątkową przy pomniku Kozaka

Zwiedzając Wiedeń możemy również spotkać ślady tureckiej artylerii w postaci zachowanych na pamiątkę kulu armatnich. Jedna z nich znajduje się na Sterngasse 3 druga przy Sieveringer Straße 101. Ta pierwsza znajduje się w centrum miasta, niedaleko najstarszego kościoła w Wiedniu – kościoła św. Ruprechta. Trzeba się uważnie rozglądać, bo można ja łatwo przegapić.

Kula armatnia na Sterngasse 3 w Wiedniu

Kula armatnia na Sterngasse – Ślady Oblężenia Wiednia

Natomiast na skrzyżowaniu ulic Heidenschuß i Strauchgasse znajduje się nieduża figura osmańskiego najeźdźcy na koniu. Umiejscowiona jest ona na rogu budynku, na wysokości pierwszego piętra. Figura nawiązuje do legendy, według której w tym miejscu Turcy próbowali wysadzić miejskie mury. Niektóre opisy podają, że dotyczy ona pierwszego oblężenia Wiednia z 1529 roku.

Figura osmańskiego najeźdźcy ulic Heidenschuß i Strauchgasse

Figura osmańskiego najeźdźcy – Zwiedzanie Wiednia

Pomnik króla Jana III Sobieskiego

Z tych wszystkich wymienionych miejsc niewątpliwie brakuje jeszcze jednej rzeczy. Pomnika samego głównodowodzącego wojsk sprzymierzonych Jana III Sobieskiego. Od kilku lat jego budowa jest przewidziana na wzgórzu Kahlenberg. Na razie na jego stworzenie zbierane są fundusze. Nie tak dawno temu na serwisie Polak Potrafi pojawiła się zbiórka pieniędzy na budowę w/w monumentu. Można ją wesprzeć pod tym linkiem. Myślę, że Kahlenberg do doskonałe miejsce na postawienie pomnika Sobieskiego. Turystyczna popularność tego miejsca sprawi, że będzie on widziany przez tysiące turystów odwiedzających Wiedeń i okolice.

W tym miejscu na wzgórzu Kahlenberg ma stanąć pomnik Jana III Sobieskiego, na jego budowę zbierane są pieniądze

Nie jest jednak prawdą, że Sobieski nigdy nie miał swojego pomnika w Wiedniu. W 1894 roku w katedrze św. Szczepana został odsłonięty pomnik poświęcony wiedeńskiej victorii. Tak zwany Türkendenkmal lub Türkenbefreiungsdenkmal. Na ogromnym pomniku znajdowały się liczne figury przedstawiające postacie ówczesnych uczestników starć z wojskami Imperium Osmańskiego. Wśród nich był m.in. cesarz Leopold I i papież Innocenty XI. Nie mogło zabraknąć również króla Jana III Sobieskiego. Niestety, prawie cały pomnik został zniszczony w 1945 roku w pożarze katedry. Po wojnie figury Matki Boskiej, papieża i cesarza zostały przywrócone. Pozostałych, w tym Sobieskiego, nie udało się uratować. Oto jedno z nielicznych archiwalnych zdjęć.

Türkendenkmal – Dawny pomnik w katedrze św. Szczepana w Wiedniu

Jan III Sobieski na Türkendenkmal

Mapa śladami Odsieczy Wiedeńskiej

Zobacz także interaktywną mapę Bitwy pod Wiedniem.

Artykuł Śladami Odsieczy Wiedeńskiej – Zwiedzanie Wiednia pochodzi z serwisu Eloblog.