Wrocław i okolice na filmie z 1924 roku

Wczoraj na fanpage’u Breslau pojawił się archiwalny film z 1924 roku przedstawiający Wrocław i okolice. Film nie był mi wcześniej znany, choć niektóre znajdujące się w nim ujęcia Wrocławia widziałem już wcześniej w innych archiwalnych materiałach. Swojego czasu, 2-3 lata temu, przeszukiwałem najgłębsze czeluści Internetu w poszukiwaniu archiwalnych filmów z Dolnego Śląska. Jak widać, wciąż jest coś nowego (starego) do znalezienia. Szybkie rozpoznanie w Google’u doprowadziło mnie do kanału na YouTubie o nazwie Sonichtfreundchen, gdzie w październiku 2017 roku film został pierwotnie opublikowany. Oryginalny tytuł: „Breslau und Umgebung ein Dokumentarfilm der Emelka Münchner Lichtspielkunst AG aus dem Jahre 1924”. Zapraszam do oglądania, to wspaniała podróż w czasie do przedwojennego Wrocławia i Dolnego Śląska.

Kadr z filmu, widok na Ostrów Tumski i wieże katedry – Wrocław i okolice na filmie z 1924 roku

Na filmie oprócz Wrocławia znajdziemy także inne dolnośląskie miejscowości i popularne miejsca. Oto chronologiczna lista miejsc:

• 0:11 – Katedra św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu, Ostrów Tumski
• 0:27 – Kaplica św. Elżbiety w katedrze
• 2:13 – Hala Stulecia, Pawilon Czterech Kopuł
• 3:11 – Die Messehallen (?)
• 5:15 – Park Szczytnicki
• 5:51 – Mauzoleum marszałka Blüchera
• 6:14 – Klasztor w Lubiążu
• 6:55 – Zamek Książąt Oleśnickich
• 7:36 – Klasztor w Trzebnicy
• 8:00 – Ślęża
• 9:31 – Pomnik Lützowa w Sobótce
• 9:55 – Szczawno-Zdrój
• 10:32 – Zamek Książ
• 10:45 – Zamek Świny
• 11:04 – Zamek Bolków i miasto
• 12:00 – Jezioro Bystrzyckie
• 12:23 – Zamek Grodno
• 13:21 – Pomnik bitwy pod Lutynią

Zobacz także: Najstarsze zdjęcia Dolnego Śląska – Te fotografie mają 150 lat!

Artykuł Wrocław i okolice na przedwojennym filmie z 1924 roku pochodzi z serwisu Eloblog.

Miasta 300 lat temu na Śląsku

Zaprezentowane archiwalne panoramy Śląska pochodzą z lat 30-tych XVIII wieku. Większość z nich opatrzona jest datą z lat pomiędzy 1737-1739. Autorem tych starych grafik jest śląski rysownik Friedrich Bernhard Werner, czasem występujący również pod swoim czeskim imieniem Bedřich. Warto wspomnieć, że w momencie tworzenia i publikowania tych rysunków, Śląsk znajdował się w przededniu ważnych wydarzeń – wybuchu wojen śląskich. Pierwsza z nich wybuchła w roku 1740, druga w roku 1744, a ostatnia w roku 1756. Dla Śląska wojny te były brzemienne w skutkach, gdyż oderwały tę krainę już na zawsze od Korony Czeskiej, tym samym rozpoczynając okres pruskiej dominacji i wpływów. Warto również zwrócić uwagę na to, że duża część z miast posiadała jeszcze mury miejskie, stanowiące niejako gorset, często uniemożliwiający rozwój miasta. Mury miejskie rozbierane były później, jak w przypadku Wrocławia stało się to dopiero na początku XIX wieku.

Ponieważ teren Górnego i Dolnego Śląska nie jest tożsamy z obecnym podziałem administracyjnym, zamieszczone grafiki podzieliłem współczesnymi województwami. W nawiasach zapisałem ówcześnie obowiązujące i podane nazwy miast. Zwracam uwagę, że mogą się one różnić od przedwojennych niemieckich nazw. Język, jak i nazwy miast, ewoluowały przez stulecia.

Województwo dolnośląskie

Wrocław (Breslau) – Rok 1737 – Tak wyglądały miasta 300 lat temu!

Wrocław od strony Odry – Rok 1737

Legnica (Liegnitz) – Rok 1738

Świdnica (Schweidnitz) – Rok 1738

Kamienna Góra (Landeshut) – Rok 1738

Oleśnica (Oles) – Rok 1737

Wołów (Wohlau) – Rok 1737

Środa Śląska (Neumarck) – Rok 1737

Ząbkowice Śląskie (Franckenstein) – Rok 1738

Ziębice (Münsterberg) – Rok 1738

Jelenia Góra (Hirschberg) – Rok 1739

Jawor (Jauer) – Rok 1739

Kowary (Schmiedeberg) – Rok 1739

Głogów (Glogau) – Rok 1739

Bardo (Warta) – Rok 1738

Oława (Olau) – Rok 1737

Twardogóra (Festenberg) – Rok 1737

Niemcza (Nimtsch) – Rok 1737

Strzelin (Streelen) – Rok 1737

Bierutów (Bernstadt) – Rok 1737

Trzebnica (Trebnitz) i Dobroszyce (Juliusburg) – Rok 1737

Ścinawa (Stignau) – Rok 1737

Wąsosz (Herrnstadt) – Rok 1737

Opactwo Cystersów w Lubiążu (Leubus) – 1737

Lubin (Lüben) – Rok 1738

Złotoryja (Goldberg) – Rok 1738

Prochowice (Parchwitz) – Rok 1738

Zamek Grodziec (Graditzberg) – Rok 1738

Świebodzice (Freyberg) – Rok 1738

Zamek Książ (Scloß Fürstentstein) – Rok 1738

Dzierżoniów (Reichenbach) – Rok 1738

Strzegom (Strigau) – Rok 1738

Sobótka (Zubten) i Ślęża – Rok 1738

Złoty Stok (Reichstein) – Rok 1738

Srebrna Góra (Silberberg) – Rok 1738

Góra (Gurau) – Rok 1739

Lubomierz (Liebethal) – Rok 1739

Cieplice Śląskie-Zdrój (Warmbad) – Rok 1739

Lwówek Śląski (Lemberg) – Rok 1739

Gryfów Śląski (Greiffenberg) – Rok 1739

Bolesławiec (Buntzlau) – Rok 1739

Prusice (Prausnitz) – Rok 1739

Głębowice (Gros Strenz) – Rok 1737

Województwo opolskie

Opole (Oppeln) – Rok 1739

Brzeg (Brieg) – Rok 1737

Nysa (Neis) – Rok 1738

Namysłów (Namslau) – Rok 1737

Głubczyce (Leobschütz) – Rok 1737

Głogówek (Klein Glogau) – Rok 1739

Otmuchów (Ottmachau) – Rok 1738

Głuchołazy (Ziegenhals) – Rok 1738

Grodków (Grotkau) – Rok 1738

Paczków (Patschkau) – Rok 1738

Prudnik (Neustadt) – Rok 1739

Krapkowice (Krapitz) – Rok 1739

Koźle, Kędzierzyn-Koźle (Kosel) – Rok 1739

Województwo śląskie

Racibórz (Ratibor) – Rok 1739

Cieszyn (Teschen) – Rok 1738

Rudy (Rauden) – Rok 1737

Województwo lubuskie

Żagań (Sagan) – Rok 1737

Kożuchów (Freystad) – Rok 1739

Artykuł Tak wyglądały miasta 300 lat temu na Dolnym i Górnym Śląsku! pochodzi z serwisu Eloblog.

Lista 10 niezwykłych budowli na Dolnym Śląsku

Zapraszam do przeglądania mojej listy niezwykłych obiektów architektury na Dolnym Śląsku. Wyselekcjonowałem 10 budowli, które wyróżniają się czymś niezwykłym. Nie tylko na tle regionu, ale także na tle Polski i Europy. Na liście znajdują się rekordy budowlane, perły baroku i modernizmu. Niezwykle odważne i awangardowe projekty. Kluczowe obiekty dolnośląskiej infrastruktury. Wszystkie miejsca, o których piszę dostępne są do zwiedzania. Zapraszam więc do ich odwiedzenia. Lista 10 niezwykłych budowli na Dolnym Śląsku poszeregowana jest chronologicznie, ze względu na czas wybudowania. Od najstarszego, do najmłodszego obiektu.

1. Świątynia Wang w Karpaczu

Pierwotnie kościół został zbudowany na przełomie XII i XIII wieku w południowej Norwegii, w miejscowości Vang. W XIX wieku obiekt został kupiony przez króla pruskiego Fryderyka Wilhelma IV i przewieziony w częściach do Prus. Początkowo kościół miał trafić do muzeum w Berlinie, ale za namową Fryderyka von Reden, postanowiono odbudować go na terenie Dolnego Śląska. W latach 1842-1844 Świątynia Wang została z powrotem wzniesiona w Karpaczu. Kościół zbudowany jest z sosny norweskiej, nasączonej żywicą. Ciekawostką jest to, że konstrukcja kościoła wykonana jest bez użycia gwoździ, wszystkie połączenia zrealizowano przy pomocy drewnianych złączy ciesielskich.

Świątynia Wang w Karpaczu – Autor: Uzytkownik3008 Żródło: wikimedia.org

Świątynia Wang – Autor: Tomasz Kapczyński

2. Opactwo Cystersów w Lubiążu

Ta śląska perła baroku położona w Lubiążu to największe opactwo cystersów na świecie. Należy to jednych z największych obiektów sakralnych w Europie. Wymiary opactwa są naprawdę imponujące. Sama powierzchnia dachów wynosi 2,5 ha, a długość najdłuższej fasady mierzy 223 m. Opactwo cystersów składa się z kilku obiektów wybudowanych w różnym okresie. Najważniejsze z nich zostały zbudowane na przełomie XVII i XVIII wieku. Jest to Pałac Opatów, Kościół Najświętszej Marii Panny i Klasztor. Tylko te trzy obiekty mają razem 322 tys. m³ kubatury. Choć Opactwo Cystersów po sekularyzacji przestało mieć znaczenie sakralne, a później przez wiele lat było niszczone, zachowało się kilka sal. Dziś część z nich jest już odrestaurowana. Do najważniejszych należy imponujący przepychem refektarz Opata.

Opactwo Cystersów w Lubiążu – Autor: Jerzy Strzelecki Żródło: wikimedia.org

Refektarz Opata – Lista niezwykłych budowli na Dolnym Śląsku

3. Twierdza Srebrna Góra

O pruskiej twierdzy w Srebrnej Górze mówi się, jako o największej twierdzy górskiej w Europie. Nie wiem na ile jest to stwierdzenie prawdziwe, ale na pewno obiekt jest imponujący. Zarówno ze względu na swoje rozmiary, jak i położenie w górach na wysokości około 680 m n.p.m. Twierdza została wzniesiona nad Przełęczą Srebrną, która rozdziela Góry Sowie i Bardzkie. Ta przełęcz miała kluczowe znaczenie strategicznie, co zadecydowano o lokalizacji pruskiej fortyfikacji właśnie w tym miejscu. Twierdza została zbudowana w latach 1765-1777. Posiada 151 pomieszczeń fortecznych. We wnętrzach twierdzy mieściło się 3756 żołnierzy, plus duże zapasy amunicji, opału i żywności. Poniżej na zdjęciu z mapy LIDAR prezentuję rozmieszczenie donżona i fortów twierdzy z wykorzystaniem potencjału obronnego górskich terenów.

Twierdza Srebrna Góra – Autor: Ksiestwo Żródło: wikimedia.org

Fortyfikacje Twierdzy Srebrna Góra – Mapa LIDAR Źródło: Geoportal

4. Wiadukt Kolejowy w Bolesławcu

To jeden z największych kamiennych wiaduktów w Europie. Jego wymiary są imponujące. Wiadukt w Bolesławcu ma 490 m długości, 8 m szerokości i 26 m wysokości. Składa się z 35 przęseł. Projektantem obiektu był architekt Fryderyk Engelhardt Gansel, który przy tworzeniu kształtów wiaduktu wzorował się na rzymskich akweduktach. Budowa wiaduktu trwała 2 lata i zakończyła się w 1846 roku. Na otwarciu obiektu zjawił się sam król pruski Fryderyk Wilhelm IV. Wiadukt i zarazem most kolejowy rozpostarty jest nad rzeką Bóbr. Po ponad 150 latach od otwarcia i kilku remontach, wiadukt jest wciąż używany w normalnym ruchu kolejowym. Jego pełne wymiary możemy dostrzec dopiero na filmie „z lotu ptaka”, który zamieszczam poniżej.

Wiadukt kolejowy Bolesławiec – Autor: Dolny Śląsk Fotografie

5. Tunel Kolejowy pod Małym Wołowcem

Kolejny obiekt na liście niezwykłych budowli na Dolnym Śląsku. Najdłuższy tunel kolejowy w Polsce. Tak naprawdę są to dwa tunele wyryte w górze Mały Wołowiec koło Wałbrzycha. Tunele kolejowe są względem siebie równoległe i połączone mniejszymi łącznikami. Pierwszy tunel ma długość 1560 m, został wydrążony w latach 1876-1879. Drugi równoległy, o rekordowej długości 1601 m, wydrążono w latach 1909-1911. Krótszy z tuneli jest już od lat nieczynny, a jego tory zostały zdemontowane. Dlatego można wejść swobodnie do jego wnętrza i przejść całą trasę, co oczywiście polecam. Drugi z tuneli jest ciągle używany w normalnym ruchu kolejowym. Można nim przejechać pociągiem jeżdżącym na trasie od Wałbrzycha do Jedliny-Zdrój.

Tunel pod Małym Wołowcem – Lista niezwykłych budowli na Dolnym Śląsku

Tunel kolejowy pod Małym Wołowcem

6. Zapora Wodna w Pilchowicach

Druga pod względem wielkości zapora wodna w Polsce, po zaporze wodnej w Solinie. Charakterystyczne dla tego obiektu są jego wymiary. Zapora w Pilchowicach ma 270 m długości korony i 62 m wysokości. Jej wymiary odpowiadają prawie dokładnie wymiarom Titanica, który mierzył 269 m szerokości i 53 m wysokości. Tak samo jak Titanic, została oddana do użytku w roku 1912. Zapora w Pilchowicach jest częścią systemu przeciwpowodziowego w zachodnich Sudetach. Impulsem do jej budowy była katastrofalna w skutkach powódź z roku 1897. Pilchowicka zapora już od ponad 100 lat chroni mieszkańców Doliny Bobru przed niszczycielskim żywiołem powodzi. Więcej ciekawostek oraz historia budowy zapory znajduje się na moim filmie.

Zapora w Pilchowicach – Źródło: Pełnomocnik Rządu do Spraw Programu dla Odry-2006

Zapora Wodna Pilchowice – Lista niezwykłych budowli na Dolnym Śląsku

7. Hala Stulecia we Wrocławiu

Najważniejsze dzieło wrocławskiego modernizmu i sztandarowa śląska budowla z początków XX wieku. Mowa o monumentalnej Hali Stulecia wzniesionej w latach 1911-1913, według projektu architekta Maxa Berga. Od 2006 roku hala jest wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Podczas budowy zastosowano kilka nowoczesnych rozwiązań. Między innymi wykorzystywano na szeroką skalę elementy prefabrykowane. W momencie powstania stanowiła obiekt wyjątkowy, posiadała żelbetowe przekrycie o największej rozpiętości na świecie. Wymiary to 42 m wysokości i 67 m średnicy kopuły.

Hala Stulecia we Wrocławiu – Lista niezwykłych budowli na Dolnym Śląsku

Wnętrze sklepienia Hali Stulecia – Żelbet i elementy prefabrykowane

8. Obserwatorium Meteorologiczne na Śnieżce

Jedna z najbardziej charakterystycznych i niezwykłych budowli na Dolnym Śląsku. A także najwyżej położona budowla w regionie. Wysokogórskie Obserwatorium Meteorologiczne znajdujace się na Śnieżce, najwyższym szczycie Sudetów. Obserwatorium zostało zbudowane w latach 1966-1974, według projektu architektów Witolda Lipińskiego i Waldemara Wawrzyniaka. Obserwatorium jest szczególne ze względu na swoje kształty przypominające dyski, latające talerze lub spodki. Witold Lipiński tak tłumaczył kształty swojego projektu.

W latach pięćdziesiątych wiele mówiło się o niezidentyfikowanych pojazdach latających, a mnie zawsze fascynowały linie krzywe i kuliste przestrzenie – postanowiłem, że obserwatorium PIHM na Śnieżce będzie miało kształt talerzy.

Warto wspomnieć, że górny dysk obserwatorium uległ zawaleniu w roku 2009, ale został już ponownie odbudowany.

Obserwatorium na Śnieżce – Lista niezwykłych budowli na Dolnym Śląsku

Obserwatorium Meteorologiczne na Śnieżce – Autor: Jojo Żródło: wikimedia.org

9. Most Rędziński we Wrocławiu

To jeden z najbardziej imponujących obiektów architektonicznych na Dolnym Śląsku. Najwyższy i najdłuższy most podwieszany w Polsce. Stanowi element Obwodnicy Autostradowej Wrocławia A8. Most Rędziński ma 122 m wysokości i 612 m długości, a razem z dojazdowymi estakadami mierzy 1742 m długości. W każdym kierunku kierowcy mają do dyspozycji po trzy pasy ruchu. Szczególne wrażenie most robi podczas przejazdu w nocy. Kiedy jego żelbetowe przęsła i pylon są wspaniale oświetlone, potęgując efekt wielkości. Koszt budowy Mostu Rędzińskiego wyniósł 576 mln zł. Jego budowa trwała 3 lata, a zakończenie nastąpiło w roku 2011.

Most Rędziński – Autor: Łukasz Czyżykowski Żródło: wikimedia.org

Przejazd przez Most Rędziński – Autor: Dolny Śląsk Fotografie

10. Wieżowiec Sky Tower we Wrocławiu

Najmłodszy obiekt na mojej liście niezwykłych budowli na Dolnym Śląsku to wrocławski wieżowiec Sky Tower. To jeden z najwyższych budynków w Polsce. Przyjmując metodę liczenia wysokości budynku mierząc do dachu (lub do najwyższego piętra) Sky Tower jest najwyższym budynkiem w Polsce. Wysokość całkowita to 212 m, a do dachu 205,82 m. W kategorii całkowitej wysokości ustępuje Pałacowi Kultury i Nauki w Warszawie, którego wysokość całkowita wynosi 237 m. Sky Tower powstał na miejscu innego wrocławskiego drapacza chmur – Poltegoru. Zanim rozpoczęto budowę obecnego wieżowca, trzeba było zburzyć Poltegor, co również nie było zadaniem łatwym. Budowa Sky Towera trwała ponad 4 lata, a zakończoną ją w roku 2012.

Wieżowiec Sky Tower we Wrocławiu

Sky Tower – Lista niezwykłych budowli na Dolnym Śląsku

Poniżej przedstawiam jeszcze raz listę 10 niezwykłych budowli na Dolnym Śląsku, tym razem z zaznaczonymi miejscami na mapie.

Artykuł 10 niezwykłych budowli na Dolnym Śląsku pochodzi z serwisu Eloblog.