10 niezrealizowanych budowli na Dolnym Śląsku

Zazwyczaj na moim blogu piszę o niezwykłych budowlach, które możemy spotkać na naszych szlakach turystycznych. Dziś przygotowałem artykuł nieco inny. Również związany z niezwykłymi obiektami, ale tymi, które nigdy nie zostały wybudowane. Okazuje się, że niezrealizowane plany nie są tylko domeną powojennej historii Polski. Oto 10 różnych niewybudowanych obiektów na terenie Dolnego Śląska. Większość z nich pochodzi ze stolicy Śląska – Wrocławia. Nie ma się czemu dziwić. To właśnie tu, w tym najważniejszym śląskim mieście, lansowano odważne projekty budowlane.

1. Gmach Główny Uniwersytetu Wrocławskiego

Pierwsza z budowli w zasadzie nie należy do obiektów niezrealizowanych, ale raczej do obiektów nigdy nieukończonych. Mowa jest o barokowym, monumentalnym Gmachu Głównym Uniwersytetu Wrocławskiego. Prace przy budowie obiektu rozpoczęły się w 1728 roku. Według pierwotnych projektów budynek miał się składać z dwóch skrzydeł o tej samej długości. Każde skrzydło miało mieć swoją własną wieżę, a po środku miała znajdować się główna trzecia najwyższa strzelista wieża. Po czterech latach od rozpoczęcia budowy zachodnie skrzydło było już ukończone. Dalszą budowę gmachu przerwał wybuch wojen śląskich. Po ich zakończeniu Śląsk znalazł się w rękach Prusaków, a dalszy rozwój uniwersytetu został zaniechany. Z trzech zaplanowanych wież ukończono tylko jedną, zwaną dziś Wieżą Matematyczną. Nie udało się ukończyć także w całości skrzydła wschodniego.

Tak miał wyglądać Gmach Główny Uniwersytetu Wrocławskiego – Źródło: dolny-slask.org.pl

A tak współcześnie wygląda wybudowana część gmachu

2. Niezrealizowane koncepcje Mostu Grunwaldzkiego

Most Grunwaldzki, dawniej zwany Kaiserbrücke, to jeden z najbardziej charakterystycznych mostów Wrocławia. W zasadzie można go śmiało nazwać jednym z symboli tego miasta. Wielokrotnie jego wizerunek był umieszczany i powielany na zdjęciach promujących Wrocław. Mało osób jednak wie, że charakterystyczną bryłę Mostu Grunwaldzkiego mogła zastąpić zupełnie inna konstrukcja. Wśród archiwalnych szkiców zachowało się kilka koncepcji budowy Mostu Grunwaldzkiego, prezentujących budowlę w odmiennej formie. Dwie z tych niezrealizowanych budowli zamieszczam poniżej. Ostatecznie wybrano jednak inny, dobrze nam znany projekt mostu, a jego budowę ukończono w 1910 roku.

Jedna z niezrealizowanych koncepcji Mostu Grunwaldzkiego – Źródło: dolny-slask.org.pl

Kolejna z niezrealizowanych koncepcji Mostu Grunwaldzkiego – Źródło: dolny-slask.org.pl

3. Wieżowiec na Rynku we Wrocławiu

Wrocławski Rynek to jedno z najpopularniejszych miejsc we Wrocławiu. To również jeden z największych średniowiecznych placów targowych w Europie. Mało osób jednak wie, że w latach 20-tych XX wieku planowano na środku Rynku we Wrocławiu wybudować wieżowiec. A wszystko to za sprawą wizji znanego i cenionego wrocławskiego architekta – Maxa Berga. Max Berg zasłynął przede wszystkim jako projektant modernistycznej Hali Stulecia we Wrocławiu, która dziś wpisana jest na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Berg przez wiele lat (1909–1924) pełnił również funkcję miejskiego architekta we Wrocławiu. Na fali swojego zafascynowania wieżowcami i modernizmem architekt przedłożył koncepcje budowy kilku żelbetowych wieżowców we Wrocławiu. Jeden z nich miał się znaleźć w samym ścisłym centrum miasta, na rynku. Do realizacji tych planów jednak nie doszło. Pozostały jednak po pomyśle odważne szkice Berga.

Szkic projektu wieżowca na Rynku we Wrocławiu, w lewym dolnym rogu widać Stary Ratusz – Źródło: dolny-slask.org.pl

Kolejny szkic wieżowca na Rynku, tym razem od południowej strony – Źródło: dolny-slask.org.pl

4. Wieżowiec na pl. Powstańców Warszawy we Wrocławiu

Koncepcja budowy wieżowca na Rynku we Wrocławiu to nie jedyny pomysł Maxa Berga. Równie monumentalne wieżowce miały się znaleźć również w innych częściach miasta. Budowę jednego z nich Max Berg zaproponował nad Odrą, tuż obok Mostu Grunwaldzkiego. Dziś w tym miejscu, przy placu Powstańców Warszawy (dawniej Lessing Platz), znajduje się charakterystyczny budynek Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego. Został on jednak wybudowany znacznie później. Wcześniej w wizji Maxa Berga miał w tym miejscu stanąć potężny, modernistyczny gmach, który swoimi rozmiarami przyćmiłby okoliczne budynki. Również i ta koncepcja Berga nie znalazła poparcia, a sam architekt wkrótce w atmosferze lekkiego skandalu zrezygnował z pełnionej funkcji miejskiego architekta. Jeden z internautów przygotował ciekawą wizualizację śmiałych planów Maxa Berga. Zamieszczam ją również poniżej.

Szkic wieżowca na pl. Powstańców Warszawy we Wrocławiu – Źródło: dolny-slask.org.pl

5. Zapora wodna Wałbrzych-Konradów

Końcówka XIX wieku to czas wielkich powodzi, które nawiedzają Dolny Śląsk. Ich katastrofalne skutki (zwłaszcza powódź z 1897 roku) były impulsem do wdrożenia ambitnego programu przeciwpowodziowego w Sudetach. Ważnym elementem działań przeciwpowodziowych była budowa nowoczesnych zapór wodnych, które mogłyby łagodzić skutki gwałtownych opadów, ale i również ujarzmiać moc zgromadzonej wody, przekształcając ją w energię elektryczną. Zbiorniki powstałe ze spiętrzonej wody mogły również pełnić funkcje retencyjne. Do sztandarowych inwestycji z tego okresu należą m.in. zapory w Pilchowicach, Leśnej i Zagórzu Śląskim. Okazuje się, że Niemcy planowali wybudować również kolejne zapory w Sudetach. Oto projekt jednej z nich, zlokalizowanej w Górach Wałbrzyskich, nazwanej zapora Wałbrzych-Konradów. Budowa tego zbiornika jednak nigdy nie została rozpoczęta.

Więcej informacji na temat tej budowli, a także dokładniejsze plany są na serwisie dolny-slask.org.pl.

Plany niezrealizowanej zapory i zbiornika Wałbrzych-Konradów (Waldenburg-Konradswaldau) – Źródło: dolny-slask.org.pl

Plany niezrealizowanej zapory i zbiornika Wałbrzych-Konradów (Waldenburg-Konradswaldau) – Źródło: dolny-slask.org.pl

6. Autostrada Wrocław-Wiedeń

Budowa sieci nowoczesnych autostrad w III Rzeszy, tzw. Reichsautobahn, była jednym z głównych i prestiżowych zadań realizowanych po dojściu do władzy przez nazistów. Liczby są imponujące i mówią same za siebie. W ciągu kilku lat (1933–1939) wybudowano około 4 tys. km autostrad. Po wybuchu wojny tempo budowy nowych autostrad znacznie spadło, jednak wciąż planowano realizacje kolejnych, nowych inwestycji. Zwłaszcza, że zwiększeniu uległo terytorium III Rzeszy (np. poprzez Anschluss Austrii), co oznaczało konieczność skomunikowania nowych terenów. W takich okolicznościach powstał pomysł budowy autostrady Wrocław-Wiedeń (Breslau-Wien). Na temat historii budowy tej autostrady pisałem już we wcześniejszym artykule. Najbardziej zaawansowane prace były prowadzono na Morawach. Na terenie Dolnego Śląska pomysł nie wyszedł poza fazę deski kreślarskiej.

Plan przebiegu autostrady w lepszej rozdzielczości dostępny jest na serwisie dolny-slask.org.pl.

Planowany przebieg autostrady Wrocław-Wiedeń na terenie Dolnego Śląska – Źródło: dolny-slask.org.pl

7. Pałac Kultury i Nauki we Wrocławiu

Okazuje się, że nie tylko Niemcy w dwudziestoleciu międzywojennym mieli wizje wznoszenia monumentalnych budowli w centrum Wrocławia. Podobne koncepcje pojawiały się również po wojnie, zwłaszcza wtedy, kiedy to w wyniku działań wojennych wiele zniszczonych miejsc czekało na nowe zagospodarowanie. Jednym z takich miejsc był obszar wokół placu Grunwaldzkiego, gdzie Niemcy w czasie wojny zorganizowali prowizoryczne lotnisko. To właśnie na placu Grunwaldzkim pojawił się pomysł budowy monumentalnego pałacu w stylu socrealistycznym, żywo przypominającym Pałac Kultury i Nauki w Warszawie. Koncepcje budowy takiego pałacu-wieżowca przygotował architekt Tadeusz Teodorowicz-Todorowski. Wrocławski Pałac Kultury i Nauki, choć dumnie prezentowany w postaci makiet na pierwszomajowych pochodach, nie miał szans na realizację. Pomysł więc zaniechano, myślę, że tym razem z korzyścią dla miasta.

Więcej zdjęć projektu dostępnych jest na serwisie dolny-slask.org.pl.

Wizja wrocławskiego Pałacu Kultury i Nauki, po lewej stronie widoczny jest Most Grunwaldzki – 10 niezrealizowanych budowli na Dolnym Śląsku

8. Nieukończona elektrownia szczytowo-pompowa w Młotach

W latach 70-tych we wsi Młoty niedaleko Bystrzycy Kłodzkiej ruszyła budowa tzw. elektrowni szczytowo-pompowej. Konstrukcji bliźniaczo podobnej do Elektrowni Porąbka-Żar w województwie śląskim. Głównymi elementami elektrowni miały być dwa zbiorniki położone na różnych wysokościach: dolny i górny. Dolny zbiornik powstałby w wyniku budowy zapory na rzece Bystrzyca. Po spiętrzeniu wód rzeki miano zalać wieś Młoty i w ten sposób stworzyć sztuczny zbiornik. Budowę drugiego, górnego zbiornika, zaplanowano wyżej na sąsiednim szczycie. Oba zbiorniki byłyby ze sobą połączone sztolniami (upadowymi), przez które woda byłaby na przemian pompowana i spuszczana, tym samym magazynując i generując energię. Tyle w teorii. Budowa elektrowni nigdy nie została jednak ukończona, pomimo tego, iż część prac górniczych została już wykonana. Wydrążona została już sztolnia obiegowa, którą miano puścić nurt rzeki. W górze Zamkowa Kopa zaczęto drążyć sztolnie łączące oba zbiorniki. Przygotowano również teren pod budowę zapory. Budowa elektrowni została wstrzymana w latach 80-tych. Choć co jakiś czas pojawiają się informacje o wznowieniu budowy, jej realizacja wciąż pozostaje zawieszona w próżni.

Plany budowy zbiorników elektrowni znajdują się pod tym linkiem.

Plan budowy elektrowni szczytowo-pompowej w Młotach naniesiony na współczesne zdjęcie satelitarne Google Maps

Ukończona sztolnia obiegowa elektrowni w Młotach – 10 niezrealizowanych budowli na Dolnym Śląsku

9. Pierwsze plany Sky Towera

Koniec końców Wrocław doczekał się swojego nowoczesnego wieżowca z prawdziwego zdarzenia. Budowę pierwszego drapacza chmur podjął się wrocławski biznesmen Leszek Czarnecki. Wieżowiec miał stanąć na miejscu ówcześnie najwyższego wrocławskiego budynku – Poltegoru. Po rozbiórce Poltegoru prace nad budową drapacza chmur ruszyły już pod koniec 2007 roku. Sky Tower – bo taką nazwę otrzymał – był reklamowany jako najwyższy budynek w Polsce. Swoją wysokością miał zdetronizować Pałac Kultury i Nauki w Warszawie. Jednakże kryzys finansowy w 2008 roku, a także nieporozumienia z pierwszym projektantem budowli, doprowadziły do zmiany koncepcji i przeprojektowania Sky Towera. Nie tylko obniżono wysokość budynku, ale i również zmieniono zasadniczo jego formę. Poniżej zamieszczam jedną z pierwszych, niezrealizowanych wizji Sky Towera. Czy w takiej formie byłby on lepszy od zrealizowanej fallicznej budowli? To już oceńcie sami.

Wizualizacja pierwszej koncepcji Sky Towera we Wrocławiu

10. Kopalnia odkrywkowa pod Legnicą

Nie wszyscy wiedzą, że w okolicach Legnicy znajduje się prawdziwy skarb. To ogromne złoża węgla brunatnego, jedne z największych złóż w Europie, których zasoby szacowane są na 5,5 mld ton. Od dłuższego czasu trwa dyskusja nad rozpoczęciem eksploatacji tych złóż. Pod uwagę brane są różne metody eksploatacji, jednak najczęściej mówi się o metodzie odkrywkowej. To oczywiście wiązałoby się ze znaczną ingerencją w środowisko naturalne, wymagałoby także przesiedlenia okolicznej ludności. Nie dziwi więc fakt, że budowa kopalni odkrywkowej spotkała się ze sporym sprzeciwem mieszkańców. Pomysł pozostaje więc wciąż w sferze planów i koncepcji. Ciekawe czy zmieni się to w momencie, kiedy obecnie eksploatowane złoża węgla brunatnego zaczną się kurczyć, gdy jednocześnie Polska wciąż nie będzie w stanie korzystać z alternatywnych źródeł energii.

Planowany obszar działalności kopalni odkrywkowej: kolor czerwony – obszar odkrywki, kolor szary – miejsca na zwałowiska

Artykuł 10 niezrealizowanych budowli na Dolnym Śląsku pochodzi z serwisu Eloblog.

Miasta 300 lat temu na Śląsku

Zaprezentowane archiwalne panoramy Śląska pochodzą z lat 30-tych XVIII wieku. Większość z nich opatrzona jest datą z lat pomiędzy 1737-1739. Autorem tych starych grafik jest śląski rysownik Friedrich Bernhard Werner, czasem występujący również pod swoim czeskim imieniem Bedřich. Warto wspomnieć, że w momencie tworzenia i publikowania tych rysunków, Śląsk znajdował się w przededniu ważnych wydarzeń – wybuchu wojen śląskich. Pierwsza z nich wybuchła w roku 1740, druga w roku 1744, a ostatnia w roku 1756. Dla Śląska wojny te były brzemienne w skutkach, gdyż oderwały tę krainę już na zawsze od Korony Czeskiej, tym samym rozpoczynając okres pruskiej dominacji i wpływów. Warto również zwrócić uwagę na to, że duża część z miast posiadała jeszcze mury miejskie, stanowiące niejako gorset, często uniemożliwiający rozwój miasta. Mury miejskie rozbierane były później, jak w przypadku Wrocławia stało się to dopiero na początku XIX wieku.

Ponieważ teren Górnego i Dolnego Śląska nie jest tożsamy z obecnym podziałem administracyjnym, zamieszczone grafiki podzieliłem współczesnymi województwami. W nawiasach zapisałem ówcześnie obowiązujące i podane nazwy miast. Zwracam uwagę, że mogą się one różnić od przedwojennych niemieckich nazw. Język, jak i nazwy miast, ewoluowały przez stulecia.

Województwo dolnośląskie

Wrocław (Breslau) – Rok 1737 – Tak wyglądały miasta 300 lat temu!

Wrocław od strony Odry – Rok 1737

Legnica (Liegnitz) – Rok 1738

Świdnica (Schweidnitz) – Rok 1738

Kamienna Góra (Landeshut) – Rok 1738

Oleśnica (Oles) – Rok 1737

Wołów (Wohlau) – Rok 1737

Środa Śląska (Neumarck) – Rok 1737

Ząbkowice Śląskie (Franckenstein) – Rok 1738

Ziębice (Münsterberg) – Rok 1738

Jelenia Góra (Hirschberg) – Rok 1739

Jawor (Jauer) – Rok 1739

Kowary (Schmiedeberg) – Rok 1739

Głogów (Glogau) – Rok 1739

Bardo (Warta) – Rok 1738

Oława (Olau) – Rok 1737

Twardogóra (Festenberg) – Rok 1737

Niemcza (Nimtsch) – Rok 1737

Strzelin (Streelen) – Rok 1737

Bierutów (Bernstadt) – Rok 1737

Trzebnica (Trebnitz) i Dobroszyce (Juliusburg) – Rok 1737

Ścinawa (Stignau) – Rok 1737

Wąsosz (Herrnstadt) – Rok 1737

Opactwo Cystersów w Lubiążu (Leubus) – 1737

Lubin (Lüben) – Rok 1738

Złotoryja (Goldberg) – Rok 1738

Prochowice (Parchwitz) – Rok 1738

Zamek Grodziec (Graditzberg) – Rok 1738

Świebodzice (Freyberg) – Rok 1738

Zamek Książ (Scloß Fürstentstein) – Rok 1738

Dzierżoniów (Reichenbach) – Rok 1738

Strzegom (Strigau) – Rok 1738

Sobótka (Zubten) i Ślęża – Rok 1738

Złoty Stok (Reichstein) – Rok 1738

Srebrna Góra (Silberberg) – Rok 1738

Góra (Gurau) – Rok 1739

Lubomierz (Liebethal) – Rok 1739

Cieplice Śląskie-Zdrój (Warmbad) – Rok 1739

Lwówek Śląski (Lemberg) – Rok 1739

Gryfów Śląski (Greiffenberg) – Rok 1739

Bolesławiec (Buntzlau) – Rok 1739

Prusice (Prausnitz) – Rok 1739

Głębowice (Gros Strenz) – Rok 1737

Województwo opolskie

Opole (Oppeln) – Rok 1739

Brzeg (Brieg) – Rok 1737

Nysa (Neis) – Rok 1738

Namysłów (Namslau) – Rok 1737

Głubczyce (Leobschütz) – Rok 1737

Głogówek (Klein Glogau) – Rok 1739

Otmuchów (Ottmachau) – Rok 1738

Głuchołazy (Ziegenhals) – Rok 1738

Grodków (Grotkau) – Rok 1738

Paczków (Patschkau) – Rok 1738

Prudnik (Neustadt) – Rok 1739

Krapkowice (Krapitz) – Rok 1739

Koźle, Kędzierzyn-Koźle (Kosel) – Rok 1739

Województwo śląskie

Racibórz (Ratibor) – Rok 1739

Cieszyn (Teschen) – Rok 1738

Rudy (Rauden) – Rok 1737

Województwo lubuskie

Żagań (Sagan) – Rok 1737

Kożuchów (Freystad) – Rok 1739

Artykuł Tak wyglądały miasta 300 lat temu na Dolnym i Górnym Śląsku! pochodzi z serwisu Eloblog.