Zabytki Lwowa

Lwów jest miastem niezwykłym, bogatym w różnego rodzaju zabytki. Przede wszystkim dostrzegalny jest wpływ różnych religii i wyznań, które związane były z historią miasta od najdawniejszych lat. Stąd niezwykłe bogactwo kościołów, cerkwi, kaplic. Znajdziemy tutaj świątynie katolickie, greckokatolickie, prawosławne, ormiańskie… Zabytki Lwowa ze względu na swoją wartość zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, jako historyczny zespół Starego Miasta. To tylko potwierdza status Lwowa. Choć dziś w zabytkowej części miasta widać brak środków na remonty i upływ czasu, lwowskie budowle wciąż zachwycają. Myślę, że dla Polaków szczególnie ciekawe – i inne – będą świątynie obrządku greckokatolickiego i prawosławnego.

Rynek we Lwowie

Najważniejszą częścią Starego Miasta we Lwowie jest Rynek, stanowiący dawniej główny plac targowy. Ten lwowski wytyczony został w kształcie ringu z wewnętrzną środkową zabudową w postaci budynku Ratusza. Dawniej miejskie rynki stanowiły miejsca drobnego i większego handlu, współcześnie służą, jako miejsca odpoczynku, spotkań i wieczornego życia. Rynek we Lwowie bardzo przypomina dawne place targowe innych polskich miast. W przeciwieństwie do tych z Polski, przez lwowski wciąż przejeżdzają tramwaje! Należy więc zachować ostrożność. Wśród kolorowych pierzei Rynku we Lwowie wyróżnia się jeden budynek – Czarna Kamienica. Na rogach Rynku znajdują się rzeźby i fontanny, w tym mój ulubiony posąg Neptuna, symbolizujący dawne związki handlowe Lwowa.

Rynek we Lwowie – Zabytki Lwowa – Foto: Adrian Sitko

Przez lwowski Rynek jeżdżą jeszcze tramwaje

Posąg Neptuna na Rynku we Lwowie

Czerna Kamienica

Ratusz we Lwowie

Piękny klasycystyczny Ratusz we Lwowie. Jak to zazwyczaj bywa z siedzibami miejskich władz, jest jednym z najważniejszych zabytków Lwowa. Świadek licznych historycznych wydarzeń i przemian politycznych; od rządów austriackich, poprzez okres dwudziestolecia międzywojennego, skończywszy na czasach współczesnych. Budynek jest stosunkowo nowy, powstał bowiem w latach 1827-1835 na miejscu starego ratusza, który zawalił się kilka lat wcześniej. Do zwiedzania udostępniona jest ratuszowa wieża, z której rozciąga się panorama na Stare Miasto. Wchodząc na wieżę warto zwrócić uwagę na mechanizm zabytkowego zegara.

Ratusz we Lwowie – Foto: Adrian Sitko

Zabytkowy mechanizm zegara na Ratuszu

Widok z wieży Ratusza na Stare Miasto

Wieża Ratusza – Foto: Adrian Sitko

Opera Lwowska

Lwowska Opera należy do jednych z najważniejszych zabytków Lwowa. Charakterystyczny kształt budynku na zawsze stał się jednym z symboli miasta. Opera została zaprojektowana przez polskiego architekta prof. Zygmunta Gorgolewskiego. Koncepcja budowy lwowskiego Teatru Miejskiego – bowiem tak dawniej się nazywał – pojawiła się w roku 1896, a uroczyste otwarcie nastąpiło po kilku latach budowy w roku 1900. Budynek opery umiejscowiony jest na końcu Prospektu Swobody, popularnego deptaka i miejsca odpoczynku Lwowiaków. Wizerunek budynku znajdziemy również na ukraińskim banknocie o nominale 20 hrywien. Opera Lwowska nosi imię Salomei Kruszelnickiej, ukraińskiej primadonny, która podbiła świat.

Opera Lwowska – Jeden z najpiękniejszych zabytków Lwowa

Budynek opery widziany z Prospektu Swobody

Lwowska Opera wieczorem jest pięknie podświetlona – Foto: Adrian Sitko

Katedra Ormiańska

Katedra Ormiańska należy do jednych z najważniejszych i najstarszych zabytków Lwowa. Jest również świadectwem różnorodności religijnej i kulturowej występującej dawniej w tym mieście. W końcu Ormianie to jedna z najstarszych grup etnicznych Lwowa. Początki świątyni sięgają aż XIV wieku, w późniejszych latach była ona wielokrotnie przebudowywana, ostatecznie przybierając barokowy wygląd. Budowa Katedry była finansowana przez bogatych ormiańskich kupców. Po II Wojnie Światowej Ormianie zostali wysiedleni z Lwowa, a Katedrę zamieniono w muzealny magazyn. Do pierwotnych funkcji powróciła dopiero w 2002 roku. Wewnątrz Katedry znajdują się zapierające dech w piersiach malowidła i przepiękne freski. Tuż przy budowli znajdują się pozostałości dawnego cmentarza.

Katedra Ormiańska – Zabytki i Ciekawe Miejsca we Lwowie

Pozostałości cmentarza, podwórko świątyni z płytami nagrobnymi

Bajeczne wnętrze Katedry Ormiańskiej we Lwowie – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Robin Schuil

Dawny Klasztor Dominikanów

Zakon Dominikanów pojawił się we Lwowie już w XIII wieku. Pierwszy gotycki kościół został przebudowany w XVIII wieku na polecenie hetmana wielkiego koronnego Józefa Potockiego. Wtedy też otrzymał swój barokowy charakter. Po II Wojnie Światowej Dominikanie zostali zmuszeni do opuszczenia swojego klasztoru, a nowa władza sowiecka przekształciła świątynie w Muzeum Ateizmu i Religii. Obecnie świątynia jest Cerkwią Najświętszej Eucharystii i należy do Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego. W środku możemy podziwiać bogato zdobione barokowe wnętrze.

Dawny Klasztor Dominikanów – Zabytki Lwowa

Współcześnie Cerkiew Najświętszej Eucharystii, należąca do Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego

Wnętrze dawnego Klasztoru Dominikanów we Lwowie

Dawny Klasztor Bernardynów

Zakon Bernardynów pojawił się we Lwowie w 1460 roku. Na początku Bernardyni funkcjonowali w drewnianym obiekcie. W 1603 roku ruszyła budowa nowej murowanej świątyni. Kamień węgielny pod budowę klasztoru został poświęcony w obecności hetmanów Jana Zamojskiego i Stanisława Żołkiewskiego. Przez wiele lat po wojnie obiekt był niezagospodarowany. Obecnie świątynia funkcjonuje, jako Cerkiew św. Andrzeja i należy do Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego.

Dawny Klasztor Bernardynów – Foto: Adrian Sitko

Wnętrze dawnego Klasztoru Bernardynów, obecnie Cerkwi św. Andrzeja

Cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny

Cerkiew Zaśnięcia, zwana też cerkwią Wołoską, już od najdawniejszych lat służyła działalności prawosławnego bractwa we Lwowie. Z początku cerkiew była tylko drewnianą budowlą. W 1591 roku w miejscu starej świątyni ruszyła budowa nowej murowanej budowli z kamienia. Od początku świątynia miała również nosić cechy budowli obronnej, o czym świadczą grubości murów i wysoko osadzone okna. W kryptach świątyni pochowani są ukraińscy dostojnicy. Tuż przy cerkwi dobudowano również więżę Korniakta oraz kaplicę Trzech Świętych Hierarchów. Razem wszystkie elementy stanowią nieodłączną całość. Spacerując po zabytkowym starym Lwowie warto wstąpić do środka i zachwycić się wnętrzem tej prawosławnej cerkwi.

Cerkiew Zaśnięcia widziana z wieży miejskiego Ratusza

Wnętrze i ikonostas cerkwi Zaśnięcia, zwanej również cerkwią Wołoską

Kaplica Trzech Świętych Hierarchów

Katedra Łacińska

Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny we Lwowie popularnie zwana jest Katedrą Łacińską, ze względu na swój obrządek łaciński, czyli rzymskokatolicki. Katedra jest jednym z najcenniejszych zabytków architektury gotyckiej na Ukrainie. Fundację świątyni przypisuje się polskiemu królowi Kazimierzowi Wielkiemu. W środku znajdują się wspaniałe organy z 1839 roku, barwne witraże, niezwykłe malowidła na sklepieniach i wiele tablic pamiątkowych nawiązujących do historii miasta. W świątyni odbywają się msze w języku polskim, ukraińskim, łacińskim i angielskim.

Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny we Lwowie – Katedra Łacińska

Wnętrze Katedry Łacińskiej

Msze święte w Katedrze Łacińskiej

Kaplica Rodziny Boimów

Tuż przy Katedrze znajduje się renesansowa Kaplica Rodziny Boimów. Jej bogato zdobiona rzeźbami elewacja nad wejściem i kolorowe wnętrze zachwycają turystów odwiedzających Lwów. W środku szczególne wrażenie robi kopuła. Kaplica została wzniesiona przez pochodzącego z Węgier bogatego kupca Jerzego (György) Boima, który przybył do Rzeczypospolitej razem z królem Stefanem Batorym. Kaplicę wybudowano na terenie przykatedralnego cmentarza i służyła, jako grobowiec rodziny Boimów. Dziś jest jedyną pozostałością dawnego cmentarza. Podobno uważa się, że kto przyjechał do Lwowa i nie widział tego miejsca, we Lwowie nie był.

Kaplica Rodziny Boimów – Zabytki Lwowa

Bogato zdobiona elewacja nad wejściem – Kaplica Rodziny Boimów we Lwowie

Sklepienie kopuły w Kaplicy Rodziny Boimów – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Lestat (Jan Mehlich)

Zachwycające wnętrze Kaplica Boimów…

Sobór Świętego Jura

W trochę dalszej odległości od Starego Miasta znajduje się przepiękny Sobów Świętego Jura. Świątynia wybudowana została na niewielkim wzgórzu (321 m n.p.m) przyległym do miasta. Dziś otoczona jest już przez pozostałe nowsze części Lwowa. W swoim rokokowym kształcie powstała w II połowie XVIII wieku. Znawcy twierdzą, że w jej stylistyce wyczuwalny jest mocny wpływ ukraińskiej estetyki sakralnej. Sobór obecnie należy do Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, który uznaje zwierzchnictwo papieża. W 2001 roku w świątyni zatrzymał się papież Jan Paweł II. Wraz z zespołem Starego Miasta obiekt wpisany jest na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Sobór Świętego Jura we Lwowie – Zabytki Lwowa

Święty Jur to Święty Jerzy – Rzeźba św. Jerzego (zgodnie z legendą) ubijającego smoka znajduje się na górze budowli

Wnętrze świątyni – Sobór Świętego Jura

Pałac Potockich

Pałac Potockich to jedna z najbardziej luksusowych rezydencji Lwowa. Zbudowany został pod koniec XIX wieku dla hrabiego Alfreda Józefa Potockiego, który pełnił funkcję namiestnika Galicji i również krótko premiera Austrii. Ciekawostką jest to, że w 1920 roku podczas parady wojskowej na pałac spadł samolot należący do amerykańskich lotników. Katastrofa wyrządziła sporo szkód. Obecnie w obiekcie znajduje się filia Lwowskiej Galerii Sztuki, która udostępnia swoje zbiory do oglądania.

Pałac Potockich – Foto: Adrian Sitko

Dworzec kolejowy Lwów Główny

Warto podjechać kawałek dalej od centrum miasta, aby zobaczyć tę perłę architektury. Chyba, że jesteśmy turystami podróżującymi koleją. Wtedy lwowski dworzec będzie pierwszym zabytkiem, jaki napotkamy na swojej drodze. Pierwszy pociąg przyjechał do Lwowa w 1861 roku z Przemyśla. Zabytkowy dworzec został zaprojektowany przez polskiego architekta Władysława Sadłowskiego. Jego uroczyste otwarcie nastąpiło w 1904 roku. Dawniej, żeby można było wejść na dworzec w celu powitania przyjeżdżających gości, trzeba było wykupić specjalny bilet tzw. peronówkę.

Dworzec Kolejowy Lwów Główny – Zabytki Lwowa – Foto: Adrian Sitko

À propos dworca i kolei. Lwowska anegdota zaczerpnięta z przewodnika turystycznego. Na dworcu we Lwowie spotykają się dwa pociągi, jeden przyjechał ze wschodu, drugi z zachodu. Podróżni wyglądają przez okna i mówią:
– Nareszcie jestem na wschodzie! – mówi mieszkaniec zachodu,
– Otóż jestem już na zachodzie – mówi podróżny ze wschodu.

Mapa zabytki Lwowa

Zobacz także:

• Polskie ślady we Lwowie – Zwiedzanie Lwowa
• Przedwojenny Lwów na starych zdjęciach
• Wyjazd turystyczny na Ukrainę – Moje przemyślenia

Część opisów zabytków sporządzona została przy pomocy przewodnika „Lwów seria Top 10” autor Ihor Lylo.

Artykuł Zabytki Lwowa – Atrakcje i ciekawe miejsca we Lwowie pochodzi z serwisu Eloblog.

7 Cudów Starożytnego Świata

Pierwotnie lista starożytnych cudów świata została stworzona w II wieku p.n.e. przez Antypatra z Sydonu. Lista miała być swoistym ówczesnym przewodnikiem po popularnych celach turystycznych. Głównie znalazły się na niej arcydzieła greckiej architektury. Jej skład ugruntował się później w czasach starożytnych. Aż 5 z 7 obiektów na liście jest dziełem właśnie greckiej cywilizacji. Świadczy to o gwałtownym rozwoju świata starożytnego, który nastąpił w V i IV wieku p.n.e. Na samym dole jest mapa z zaznaczonymi wszystkimi miejscami. Kolejność budowli od najmłodszej do najstarszej.

1. Latarnia morska na Faros

Ta niezwykła budowla to najmłodszy z 7 cudów starożytnego świata. Latarnia morska została wzniesiona na wyspie Faros na Morzu Śródziemnym, tuż przy wejściu do portu w Aleksandrii. Być może pomysłodawcą jej budowy był sam Aleksander Wielki. Budowla wznosiła się na wysokość około 120 metrów i została wybudowa gdzieś pomiędzy rokiem 280, a 247 p.n.e. Ówcześnie, prawdopodobnie była to najwyższa budowla na świecie, zaraz po egipskich piramidach. Zapewne musiała robić ogromne wrażenie na żeglarzach wpływających do aleksandryjskiego portu. Na jej szczycie znajdował się nieduży, symboliczny pomnik greckiego boga mórz – Posejdona. W wyniku kilku trzęsień ziemi budowla została zniszczona. Jej ostateczny upadek datuje się na XV wiek. Obecnie w miejscu, w którym dawniej znajdowała się latarnia, zbudowany jest średniowieczny Fort Qaitbay.

Latarnia Morska na Faros – 7 Cudów Starożytnego Świata – Wizualizacja z XVIII w.

Fort Qaitbay na miejscu dawnej latarni – Foto: Delengar Źródło: commons.wikimedia.org

2. Kolos z Rodos

Kolos Rodyjski to olbrzymich rozmiarów posąg greckiego boga Słońca – Heliosa. Ustawiony został przy wejściu do portu Rodos, na greckiej wyspie o tej samej nazwie – Rodos, położonej na Morzu Egejskim. Posąg Heliosa miał około 30 metrów wysokości, co czyniło go jednym z największych posągów świata antycznego. Jego powstanie datuje się na lata 292-280 p.n.e. Kolos powstał dla upamiętnienia przegranej wojsk Demetriusza I, które oblegały wsypę. Jego powierzchnia miała być pokryta płytami z brązu i żelaza przetopionymi z broni pozostawionej przez wojska Demetriusza. Kolos z Rodos uległ zniszczeniu już po kilkudziesięciu latach, podczas trzęsienia ziemi w roku 226 p.n.e. Wyrocznia w Delfach odradziła jego odbudowy, więc powalony posąg Heliosa leżał przez wiele lat, stając się wówczas atrakcją samą w sobie. Ostatecznie po 800 latach jego szczątki zostały sprzedane przez Arabów żydowskiemu kupcowi z Emessy. Obecnie przy wejściu do portu znajdują się fortyfikacje wyspy. Jednak w zeszłym roku pojawiła się idea odbudowy tego niezwykłego monumentu.

Kolos z Rodos – 7 Cudów Starożytnego Świata

Współczesne wejście do portu i fortyfikacje wyspy – Foto: Jebulon Źródło: commons.wikimedia.org

3. Mauzoleum w Halikarnasie

Ten niezwykły grobowiec został wzniesiony dla Mauzolosa, perskiego satrapy Karii. Zbieżność imienia władcy z przyjętą nazwą „mauzoleum” określającą rodzaj grobowca, nie jest przypadkowa. To właśnie od jego imienia przyjęto później tak nazywać monumentalne budowle-grobowce. Mauzoleum zostało wzniesione około roku 350 p.n.e. Budowla była sporej wielkości, bowiem mierzyła około 45 metrów wysokości. Górna część ozdobiona została kolumnadą, a na szczycie mauzoleum umieszczono piramidę ze schodów, a na niej kwadrygę. Jak wiele tego typu innych budowli w regionie, ta również musiała się zmagać z niszczycielskimi trzęsieniami ziemi i wojnami. Ostatecznie po monumentalnym mauzoleum pozostała tylko kupa porozrzucanych kamieni. Pamięć o nim jednak przetrwała próbę czasu. Mauzoleum w Halikarnasie stało się inspiracją dla wielu nowych współczesnych budynków. Szczególnie dla instytucji rządowych w USA.

Mauzoleum w Halikarnasie – 7 Cudów Starożytnego Świata – Wizualizacja z XIX w.

Widok na współczesne pozostałości mauzoleum, dziś w Bodrum w Turcji – Foto: Patrickneil Źródło: commons.wikimedia.org

Budynek House of the Temple w Waszyngtonie wzorowany na mauzoleum w Halikarnasie – Foto: AgnosticPreachersKid at English Wikipedia

4. Posąg Zeusa w Olimpii

Ogromny, jak na ówczesne czasy, posąg greckiego boga Zeusa został wzniesiony w świątyni Zeusa w Olimpii. Siedzący na tronie Zeus miał około 12-13 metrów wysokości. Jego powstanie przypisuje się greckiemu rzeźbiarzowi Fidiaszowi i datuje na około 435 rok p.n.e. Statua Zeusa miała być ozdobiona złotem, szlachetnymi kamieniami i słoniową kością. W prawej ręce Zeus trzymał posąg bogini zwycięstwa Nike, a lewej laskę, na której u szczytu siedział orzeł. Posąg przetrwał prawie 900 lat, kiedy to w roku 425 lub 475 n.e. został strawiony przez pożar. Dziś w przypuszczalnym miejscu jego lokalizacji znajdują się tylko ruiny świątyni wzniesione ku jego czci.

Posąg Zeusa w Olimpii – 7 Cudów Starożytnego Świata – Wizualizacja z XVIII w.

Przypuszczalne miejsce lokalizacji posągu – Foto: Alun Salt Źródło: flickr.com

5. Świątynia Artemidy w Efezie

Grecka świątynia poświęcona bogini łowów i zwierząt Artemidzie, której posąg miał się znajdować w środku budowli. Od jej imienia świątynia zwana jest także Artemizjonem. Budowla została wzniesiona około roku 550 p.n.e. na polecenia króla Krezusa, władcy Lidii. Najprawdopodobniej stanęła na miejscu innej świątyni, która wcześniej została zniszczona. Artemizjon został zbudowany na planie prostokąta, którego jeden bok miał około 115 metrów, drugi 50 metrów długości. Całość została otoczona kolumnadą wysoką na kilkanaście metrów. Budowla była kilkukrotnie niszczona. Sława jej była tak wielka, że w odbudowę świątyni zaangażował się sam król macedoński Aleksander Wielki. Odbudowana świątynia przetrwała kolejnych 600 lat, kiedy to w roku 226 n.e. została ostatecznie zniszczona podczas najazdu Gotów. Od tego czasu pozostały po niej tylko gruzy.

Świątynia Artemidy w Efezie – 7 Cudów Starożytnego Świata – Wizualizacja z XIX w.

Miejsce ruin obok miasta Selçuk w Turcji – Foto: Adam Carr at the English language Wikipedia

6. Wiszące ogrody Semiramidy w Babilonie

Wiszące ogrody królowej Semiramidy miały zostać wzniesione w antycznym Babilonie na polecenie króla Nabuchodonozora II. Ich powstanie szacuje się gdzieś pomiędzy rokiem 605, a 562 p.n.e. Piszę „miały zostać”, gdyż kwestia ich istnienia wciąż jest dyskusyjna. Lokalizacja ogrodów jest tylko przypuszczalna i nigdy nie została ostatecznie potwierdzona. Pomimo tego zachowało się kilka relacji ze świata antycznego o istnieniu ogrodów, które wzbudzały powszechny podziw i zachwyt. Ogrody Semiramidy składały się ze specjalnych piętrowych tarasów, na których zasadzona była bujnie rosnąca roślinność. Konstrukcja była nawadniana wodami z rzeki Eufrat. Według relacji Nabuchodonozor II miał stworzyć rajski ogród w suchym klimacie Babilonu dla swojej żony Amytis. Ich zniszczenie jest równie tajemnicze, jak powstanie. Przyjmuje się, że przestały ostatecznie istnieć już w I wieku n.e.

Wiszące Ogrody Semiramidy w Babilonie – 7 Cudów Starożytnego Świata – Wizualizacja z XIX w.

Kolejne z wyobrażeń Wiszących Ogrodów Semiramidy w Babilonie – Wizualizacja z XVIII w.

7. Wielka Piramida Cheopsa w Gizie

Najstarszy z 7 cudów starożytnego świata i, co najważniejsze, jedyny który przetrwał do naszych czasów. Budowę monumentalnej Piramidy Cheopsa datuje się na lata 2584-2561 p.n.e. Piramida przeznaczona została na grobowiec faraona Cheopsa. Obecnie po utracie końcówki budowla mierzy 138 metrów wysokości, pierwotnie mierzyła 146 metrów. Przez ponad 3800 lat pozostawała najwyższą budowlą stworzoną przez człowieka. Wraz z całym zespołem piramid i Sfinksem stanowi symbol starożytnego świata i współczesnego Egiptu, stając się atrakcją przyciągającą rzesze turystów. Ciekawostka, między budową najstarszego i najmłodszego z cudów starożytnego świata minęło mniej więcej tyle samo czasu, co między naszymi czaszami współczesnymi, a podbojami Aleksandra Wielkiego. Ogrom czasu.

Wielka Piramida Cheopsa w Gizie – 7 Cudów Starożytnego Świata – Rycina z XVIII w.

Piramida Cheopsa w Gizie – Foto: Nina at the Norwegian language Wikipedia

Mapa 7 Cudów Starożytnego Świata

Artykuł 7 Cudów Starożytnego Świata – Dawniej i dziś pochodzi z serwisu Eloblog.

Wyspa Władców – Ostrów Lednicki

Ostrów Lednicki to największa z wysp położonych na Jeziorze Lednica, 15 km na zachód od Gniezna. Miejsce niezmiernie ważne ze względów historycznych, którego dzieje związane są z najstarszą historią państwa polskiego. Odnalezione tam pozostałości kamiennych budowli i wałów obronnych są dowodami dawnej świetności wyspy oraz początków chrześcijaństwa na ziemiach polskich. Dziś miejsce udostępnione do zwiedzania, wraz ze zbiorami Muzeum Pierwszych Piastów, zaprasza odwiedzających do zgłębienia najstarszej historii państwa Piastów.

Wyspa Władców – Ostrów Lednicki

Ostrów Lednicki – Foto: W. Rączkowski – Za zgodą Muzeum Pierwszych Piastów

Jezioro Lednica położone jest w samym centrum Wielkopolski. Już we wczesnym średniowieczu tereny te były ważnym regionem ziem Polan. Na przełomie IX i X wieku na wyspie zostaje założony niewielki gród. Po rozbudowie w latach 60-tych X wieku, przemienia się w jeden z najważniejszych centrów piastowskiej władzy. Tak oto wyspa staje się rezydencją panującego księcia Mieszka I, a później jego syna Bolesława Chrobrego. Dla kształtującego się państwa Mieszka I, terytorium położone na osi Poznań-Gniezno pełniło istotną rolę. Wyspa położona była przy głównych drogach komunikacji wodnej i lądowej.

Mieszko I i Bolesław I Chrobry

Ostrów Lednicki i Polska za panowania Mieszka I – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Palatium i budowle sakralne

Na Ostrowie Lednickim zachowały się pozostałości dwóch budowli stanowiących zabytki najwcześniejszego kultu chrześcijaństwa na terenie Polski. Pierwszym i zarazem największym obiektem jest palatium. Składało się ono z dwóch części: książęcego pałacu oraz przypałacowej kaplicy. Powstanie palatium wiąże się z osobą księcia Mieszka I. Najwcześniejsze fazy budowli pochodzą już z roku 965.

Pozostałości przypałacowej kaplicy – Palatium na Ostrowie Lednickim

Pozostałości pałacu siedziby książęcej – Palatium na Ostrowie Lednickim

Model rekonstrukcji palatium – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Ciekawostką jest to, że w pozostałościach kaplicy odnaleziono dwa baseny chrzcielne tzw. baptysteria. Z tego powodu niektórzy badacze najdawniejszej historii Polski uważają, że Ostrów Lednicki był miejscem chrztu Polski i Mieszka I w 966 roku. Jednym z argumentów jest właśnie obecność basenów chrzcielnych. Jednak część historyków uważa, że bardziej prawdopodobnym miejscem chrztu było Gniezno lub Poznań. Muzeum Pierwszych Piastów przesłało nam taką oto odpowiedź:

„[…] w tym przypadku Gniezno praktycznie nie jest brane pod uwagę. Żadne badania archeologiczne niestety nie potwierdziły w Poznaniu istnienia basenów chrzcielnych i miejsca chrztu władcy, a brak jednoznacznych argumentów, brak wystarczającej ilości (ważnych) zabytków znalezionych na Ostrowie Tumskim nie pozwala archeologom potwierdzić jakoby w Poznaniu odbył się chrzest władcy. W przypadku Ostrowa Lednickiego, jak dowiodły ostatnie międzynarodowe konferencje naukowe argumenty m.in.: jedna z największych inwestycji tamtych czasów w tej części Europy – mosty, prawdopodobnie pierwsza kamienne palatium z kaplicą na ziemiach polskich, odkryta stauroteka oraz wiele zabytków związanych z odprawianiem liturgii, aż w końcu baseny chrzcielne symbolicznie wpisane w budowlę (kaplicę przypałacową) na rzucie krzyża równoramiennego skłaniają naukowców do potwierdzenia, że Ostrów Lednicki jest prawdopodobnym miejscem chrztu. […]”

Miejsca dwóch baptysteriów po lewej i prawej stronie kaplicy – Ostrów Lednicki

Drugim obiektem na wyspie władców był niewielki kościół grodowy. Była to budowla wolnostojąca, jednonawowa z prostokątnym prezbiterium. W jej obrębie dokonywano pochówków ówczesnych elit państwa pierwszych Piastów.

Pozostałości kościoła grodowego – Ostrów Lednicki

Model rekonstrukcji kościoła grodowego – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Wał grodowy

Najbardziej charakterystycznym obiektem na Ostrowie Lednickim, widocznym już z lotu ptaka, są pozostałości wału grodowego. Otaczał on palatium, kościół grodowy oraz pobliskie zabudowania. Umocnienia zostały zbudowane z dębowego drewna i ziemi, z zastosowaniem techniki przekładkowej. Wał mógł mieć nawet kilkanaście metrów wysokości. Po dziś dzień jego pozostałości są bardzo dobrze widoczne.

Widoczne pozostałości wału obronnego – Ostrów Lednicki

Zdjęcie satelitarne i obraz LIDAR z wyraźnie zaznaczonym wałem – Źródło: Geoportal

Model wału grodowego , w środku palatium, kośiół i zabudowania – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Przekrój i budowa wału grodowego na modelu – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Drewniane mosty

Aby była możliwa komunikacja pomiędzy wyspą a lądem, konieczne było wybudowanie przeprawy mostowej. Ostrów Lednicki był połączony z brzegami za pomocą dwóch imponujących mostów. Oprócz funkcji komunikacyjnej pełniły one również rolę militarną. W wodach jeziora odnaleziono relikty i pozostałości tych konstrukcji.

Model mostu z Ostrowa Lednickiego – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Model wyspy z zaznaczonymi mostami – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Pierwszy most (zachodni) zwany poznańskim, miał 440 m długości. To największy ze znanych nam mostów monarchii wczesnopiastowskiej. Badanie metodą dendrochronologiczną wykazało, iż drewno użyte do budowy mostu zostało ścięte w latach 963-964.

Lokalizacja przyczółka mostu zachodniego – Ostrów Lednicki

Drugi most (wschodni) zwany gnieźnieńskim, miał 170 m długości. Jego datowanie jest podobne, jak mostu zachodniego.

Lokalizacja przyczółka mostu wschodniego – Ostrów Lednicki

Skarby Wyspy Władców

Jeżeli mówimy o wyspie tak potężnych władców, nie mogło zabraknąć również skarbów. Podczas prac archeologicznych, naukowcy natrafili na wiele niezwykłych artefaktów. Znaleziska te mają niezwykłą wartość historyczną. I tak oto wraz z pozostałościami budowli sakralnych odkryto wiele przedmiotów związanych ze wczesnym kultem chrześcijaństwa. Najcenniejszym z nich jest tzw. stauroteka. Jest to specjalny rodzaj relikwiarza w kształcie krzyża, z pozłacanej blachy brązowej. Oprawiono go w gagat, czyli czarny bursztyn. Prawdopodobnie przechowywana była w nim relikwia w postaci fragmentu drzewa z krzyża Jezusa Chrystusa.

Stauroteka z Ostrowa Lednickiego – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Na wyspie władców nie zabrakło również monet, które dokumentują bogactwo ówczesnych elit i czasy świetności Ostrowa Lednickiego.

Brązowa moneta bizantyjskiego cesarza Bazylego II – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Monety z przypałacowego skarbu z II polowy XI wieku – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Jak już wspomniałem, wyspa posiadała również funkcje militarne. Możemy nawet mówić o wysokim poziomie militaryzacji tego miejsca, czego dowodem jest odnajdywanie licznego uzbrojenia. Zbiór odnalezionego wyposażenia to ponad 300 sztuk broni, pochodzących z różnych okresów, od połowy X wieku do XII wieku. Odnalezienie tego jednego z największych zbiorów wczesnośredniowiecznej broni w Europie, jest wynikiem wielu bitew, jakie miały miejsce na przełomie wieków na lednickich mostach.

Hełm odkuty z jednego kawałka żelaznej bryły – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Kolczuga zwinięta w rulon o wadze 8,5 kg – Zbiory Muzeum Pierwszych Piastów

Wyprawa na Wyspę Władców

Oprócz oglądania wspaniałych zbiorów Muzeum Pierwszych Piastów możliwe jest również zwiedzanie całej wyspy. Spacerując po wyspie czuje się „zapach historii” tego niezwykłego miejsca. Poza oglądaniem pozostałości piastowskich budowli, zorganizowane są również rekonstrukcje chat osady.

Rekonstrukcja domów osady na Ostrowie Lednickim.

Zrekonstruowane wnętrze domu Ostrowa Lednickiego.

Polska flaga zatknięta na pozostałościach wału grodowego.

Rzeźba króla Bolesława Chrobrego wraz z cesarzem Ottonem III i biskupem Gaudentym.

Na wyspę władców trzeba się dostać za pomocą barki.

Dal wszystkich, którzy chcieliby poznać lepiej historię tego niezwykłego miejsca, zapraszam do oglądania filmu Tajemnice początków Polski – Wyspa Władców.

Poniżej mapa z lokalizacją wyspy oraz linkami.

Artykuł Wyspa Władców – Ostrów Lednicki pochodzi z serwisu Eloblog.

Czy jest coś bardziej trwałego niż historia wykuta w kamieniu? Kamienna rzeźba potrafi przetrwać tysiąclecia. Nawet gdy zapomniana, poddawana była przez długi okres niszczycielskim działaniom natury. Jednak niezwykle ciężko jest datować powstanie rzeźb kamiennych. Nawet gdyby użyć do tego metody datowania radiowęglowego, to uda nam się ustalić jedynie wiek kamienia, a nie kiedy powstała z niego rzeźba…

Starożytne rzeźby kultowe

Starożytne rzeźby ślężańskie najczęściej uznaje się za rzeźby kultowe, pełniące funkcje religijne w sanktuarium pogańskim, jakim był Masyw Ślęży. Miały one utracić swoje znaczenie dopiero w czasach chrystianizacji Polski i zostać porozrzucane po zboczach i okolicach góry. W Kwestii tego, że rzeźby miały charakter kultowy, większość badaczy nie ma wątpliwości. Jednak nie ma odpowiedzi na pytania, czy rzeźby pełniły swoją funkcję religijną od momentu powstania, aż do X wieku. Nie wiadomo też, czy znajdowały się pierwotnie na samym szczycie góry, bądź wewnątrz kamiennych kręgów kultowych na szczytach Wieżycy i Raduni.

Miejsca, w których odkryto ślężańskie rzeźby, po stuleciach mogą wskazywać, że znalazły się tam one w wyniku późniejszych przesunięć. Starożytne rzeźby mogły stać się charakterystycznymi punktami granicznymi, gdy podzielono Masyw Ślęży na część książęcą i klasztorną na początku XIII wieku.

Zastanawiające jest, dlaczego rzeźby znalazły się tak daleko od szczytu Raduni, na którym znajdował się największy krąg kamienny. A także, dlaczego taki krąg stanął pierwotnie właśnie tam oraz na szczycie Wieżycy, a nie na samej Ślęży. Starając się odpowiedzieć na to pytanie, doszedłem do wniosku, że pierwotnie kręgi zostały wzniesione na Wieżycy i Raduni, gdzie odprawiano obrzędy. Natomiast rzeźbom jako bóstwom, miał być przeznaczony szczyt Ślęży, jako najwyższy i centralny.

Rzeźby kultowe z Masywu Ślęży

Możliwym jest również, że starożytne rzeźby ślężańskie nigdy na szczycie nie stanęły. Nigdy nie pełniły roli swojego przeznaczenia, a zostały pierwotnie porzucone w miejscu swojego powstania. Bądź jak głosi jedna z teorii, zostały wykonane na zamówienie z zewnątrz i nigdy nie zostały przetransportowane.

Wszystkie te wątpliwości ciężko będzie dziś rozwiać. Najbardziej jednak prawdopodobne jest to, że powstały one, jako dzieła kultury Łużyckiej i są współczesne kręgom kultowym z Wieżycy i Raduni. Kręgi te powstały z początkiem epoki żelaza, bądź później po 650 r.p.n.e. Pewnym jest to, że bez względu na okoliczności ich powstania, dowodzą potrzeby personifikacji sił natury, jakie obserwowali i doświadczali ludzie je tworzący.

Panna z Rybą

To chyba najokazalsza rzeźba. Została odkryta w 1733 r., mierzy około 2,2 m wysokości i 0,8 m szerokości. Przedstawia postać ludzką bez głowy, nóg poniżej kolan i prawego ramienia. Trzyma na piersiach i brzuchu ogromną rybę. Mimo wielowiekowego działania czynników atmosferycznych, można stwierdzić, że postać jest odziana w długą, pofałdowaną szatę sięgającą stóp. Poniżej głowy, ryba jest nakreślona znakiem ukośnego krzyża. Model figury nie pozwala jednoznacznie określić w jakiej pozycji postać miała się znajdować, oraz jakiej jest płci. Jednak stosunkowo szerokie ramiona oraz płaska pierś sugerują, że jest to raczej postać mężczyzny.

O rzeźbie wspomina już Henryk Brodaty w dokumencie z 1209 r., jako szczególe topograficznym. Określa ją jako kamień Petrey, co oznacza Piotra. Jednak zdania są podzielone, czy została tak nazwana od św. Piotra, czy też na cześć Piotra Włostowica.
Prawdopodobnie Panna z Rybą straciła swoją głowę w wyniku przenoszenia, bądź została odrąbana przez zakonników, jako symbol końca pogaństwa na Ślęży.

Panna z Rybą – Starożytne rzeźby kultowe

Panna z Rybą i Niedźwiedź – Niemiecki szkic – Źródło: dolny-slask.org.pl

Grzyb

Rzeźba liczy około 1,2 m wysokości. Okoliczna ludność dopatrywała się w niej grzyba i tak nazywamy ją po dziś dzień. Jednak badacze doszukują się w niej fragmentu postaci ludzkiej. Część widzi w niej głowę ludzką w hełmie. Inni dopatrują się, co wydaje się bardziej logiczne, dolnej części człowieka od stóp do pas. Górna część została odbita i nie wiadomo, co się z nią dalej stało. Wykute rowki świadczyć mogą, że jest to fragment płaszcza bądź sukni. Grzyb jest z boku naznaczony znakiem ukośnego krzyża.

Grzyb – Starożytne rzeźby kultowe

Niedźwiedź obok Panny z Rybą

Odkryta razem z Panną z Rybą, obie starożytne rzeźby znaleziono w 1733 r. Jej wymiary to 1,7 m długości i 0,6 m szerokości. Ma odtrącone tylne łapy i zniszczone przednie. Również głowa jest uszkodzona i nie posiada szczególnych znaków. Posiada jednak wykuty ogon, charakterystyczny dla Niedźwiedzia. Jest naznaczona na grzbiecie wyrytym znakiem ukośnego krzyża.

Niedźwiedź obok Panny z Rybą – Starożytne rzeźby kultowe

Znak ukośnego krzyża na grzbiecie rzeźby

Niedźwiedź ze szczytu Ślęży

Najbardziej rozpoznawalna rzeźba, będąca popkulturowym symbolem ślężańskich tajemnic. Również została wykonana z granitu, tą samą techniką, co drugi Niedźwiedź. Lecz zachowała się nieco lepiej. Mierzy 1,47 m długości i około 0,5 m szerokości. Posiada wyryty na piersi znak ukośnego krzyża, który jest dość kontrowersyjny, ponieważ powstał on prawdopodobnie w czasach współczesnych. Jednak na grzbiecie, który był obrzucany przez lata kamieniami, dostrzeżono praktycznie już niewidzialny znak krzyża, współczesny innym znakom tego typu na ślężańskich rzeźbach.

Niedźwiedź ze szczytu Ślęży – Starożytne rzeźby kultowe

Znak krzyża jest prawdopodobnie współczesny

Mnich

Jest to ciekawa, licząca około 2,6 m wysokości rzeźba wyglądem przypominająca kręgiel bądź smukłą wazę z pokrywą. Swoją umowną nazwę zawdzięcza również miejscowej ludności, która dopatrywał się w niej postaci mnicha. Przez wiele lat była do połowy wkopana w ziemię. Na szczycie spłaszczonej kuli znajduje się znak ukośnego krzyża. Również na spodzie bazy rzeźby znajduję się taki znak, lecz znacznie większy. Baza była odbita od reszty rzeźby, czym można tłumaczyć fakt, iż została wkopana w ziemię.

Mnich – Starożytne rzeźby kultowe

Poniżej mapa z aktualną lokalizacją wszystkich rzeźb.

Artykuł Starożytne rzeźby kultowe z Masywu Ślęży pochodzi z serwisu Eloblog.

Film o Masywie Ślęży

Tym razem role się odwróciły. Grzegorz stanął na wysokości zadania, biorąc w ręce stronę operatorską, ja zaś wcieliłem się w rolę prezentera. Postanowiłem przygotować materiał o tym fascynującym miejscu, jakim jest Masyw Ślęży.

Ah, jaka ta góra jest tajemnicza. Zewsząd ją widać. Jej rozmiar sprawia, że króluje nad otaczającym terenem w promieniu kilkiudziesięciu kilometrów. A gdy już na nią wejdziemy? Jesteśmy w stanie dostrzec niemal wszystko. Ślęża ma wysokość 718 m.n.p.m. i należy do Korony Gór Polskich.

Film o Masywie Ślęży – Historia i ciekawostki

Nic więc dziwnego, że każdy przybywający tu niegdyś człowiek, widział w tym miejscu cel swojej wędrówki. A gdy już tu dotarł, mógł się przekonać o bogactwie tego terenu. Żyzne gleby, bogate w zwierzynę lasy, minerały. To musiało być miejsce bogów. Na trzech szczytach masywu: Wieżycy, Raduni i samej Ślęży, znajdujemy ślady dawnych kręgów kultowych. Pozostałościach po miejscach przeznaczonych dla pradawnych bogów. Odnajdziemy tu również zagadkowe, budzące wiele sporów naukowych, kamienne rzeźby przedstawiające postaci zwierząt i ludzi. Na filmie o Masywie Ślęży pokazane są mapy LIDAR, na których jeszcze do dziś widać pozostałości po wałach kultowych.

Obraz LIDAR i ślady wału na Raduni – Źródło: geoportal.gov.pl

Przebieg wału na Raduni – Źródło: dolny-slask.org.pl

Tak silny pogański ośrodek religijny rozwijał się tu przez stulecia. Nawet kilka wieków po chrystianizacji państwa Piastów, miejscowa ludność dalej oddawała cześć dawnym bogom. Ingerencja Kościoła Katolickiego była więc nieunikniona. Stawiając na szczycie klasztor, postanowiono rozbić pogaństwo od środka.

Niedźwiedź ze szczytu Ślęży – Film o Masywie Ślęży

Dziś Ślęża znajduje się na pierwszych miejscach list atrakcji turystycznych w regionie. Po odwiedzeniu Sobótki, Zamku Górka i pozostałości dawnego grodu średniowiecznego, możemy wejść na sam szczyt góry. Po drodze oddając się zadumie, gdy mijamy starożytne rzeźby i konstrukcje. A gdy staniemy już na samej górze, możemy oddać się całkowicie pięknu otaczającej nas panoramy… Ah, to trzeba zobaczyć na własne oczy…

BIBLIOGRAFIA

1. „Dolny Śląsk Monografia Historyczna” – pod redakcją Wojciecha Wrzesińskiego
2. „Tajemnice Góry Ślęży” – Wacław Korta
3. „Wędrówki po Dolnym Śląsku” – Wojciech Chądzyński

STRONY WWW, GRAFIKI, ZDJĘCIA

1. Zdjęcie rzeźb z Półwyspu Iberyjskiego – Autor:  Eugenio Vega
   Źródło: an.wikipedia.org
2. Zdjęcie rzeźb z Półwyspu Iberyjskiego – Autor: Nacho
   Źródło: an.wikipedia.org
3. Zdjęcie satelitarne i LIDAR
   Źródło: geoportal.gov.pl

ARCHIWALNE ZDJĘCIA

1. http://dolny-slask.org.pl/530546,Starozytny_wal_kultowy.html
2. http://www.sleza.sobotka.net/index.php?go=21
3. http://www.ruinyizamki.pl/dolnoslaskie/sleza%20obrazy.html
4. http://krajoznawca.org/kg16/277-krzyz-historia-i-symbolika

MUZYKA

1. „Angevin 70” – Autor: Kevin MacLeod
   Licencja Creative Commons Attribution 3.0 International License. Źródło:
   https://freemusicarchive.org/music/Kevin_MacLeod/Thatched_Villagers/Angevin
   
2. „Rites” – Autor: Kevin MacLeod
   Licencja Creative Commons Attribution 3.0 International License. Źródło:
   https://freemusicarchive.org/music/Kevin_MacLeod/Thatched_Villagers/Rites
   

Zobacz także: Pytania i odpowiedzi – Kopalnia złota na Ślęży

Artykuł Film o Masywie Ślęży – Historia i ciekawostki pochodzi z serwisu Eloblog.