Powodem przygotowania wyżej zamieszczonego wywiadu było pojawienie się na rynku wydawniczym najnowszej książki Romualda Owczarka pt. Tajemnicze archiwa „Riese”. Książka została wydana nakładem Wydawnictwa Technol. To najnowsza książka Owczarka związana z budową kompleksu Riese, napisana i wydana 9 lat po wcześniejszej publikacji pt. Zagłada „Riese”. Najnowsza pozycja jest efektem kilku lat intensywnej pracy autora nad poszukiwaniem nowych dokumentów w polskich i zagranicznych archiwach. Pozyskane dokumenty pozwoliły rzucić więcej światła na kulisy realizacji tajnego projektu Riese, a także uporządkować chronologicznie ciąg wydarzeń. Jak sam autor przyznaje, książka w 70% oparta jest na nigdy wcześniej nie publikowanych dokumentach.

Artykuł Archiwa kompleksu Riese – Czy wiemy coś więcej? pochodzi z serwisu Eloblog.

Spotkanie z Romualdem Owczarkiem (02.06.2023 r.)

W trakcie spotkania Romuald Owczarek poruszył tematy związane ze swoją najnowszą publikacją, a tym samym wynikami pracy ostatnich 9 lat, które minęły od wydania jego poprzedniej książki pt. Zagłada „Riese”. W trakcie spotkania autor poruszył również sprawę tzw. złotego pociągu. Temat ten pojawi się w jego kolejnej książce, która niebawem trafi do druku. Zebrani na sali słuchacze mieli okazję również usłyszeć niezwykle ciekawe historie związane z rodziną Hochbergów i księżną Daisy von Pless. Jak sam autor przyznał w trakcie spotkania, temat Zamku Książ i Hochbergów zamierza poruszyć również w swojej kolejnej osobnej książce. Spotkanie zostało zorganizowane w Multimedialnej Filii Bibliotecznej na Podzamczu w Wałbrzychu (filia Biblioteki pod Atlantami).

Książki Romualda Owczarka o kompleksie „Riese”

Zobacz w sklepie

Zobacz w sklepie

Artykuł Romuald Owczarek – O archiwach Riese, złotym pociągu i Hochbergach pochodzi z serwisu Eloblog.

Czytelnik, który pragnie zaznajomić się z historią „Riese”, staje przed dylematem – co wybrać, co będzie najbardziej wartościową publikacją? Mam nadzieję, że moja lista choć trochę pomoże w rozwiązaniu tego dylematu. Oto książki o kompleksie „Riese”, które przeczytałem i które wykorzystuje w moich filmach i wycieczkach.

Trzy pierwsze pozycje to publikacje szczególnie polecane jako jedne z podstawowych (pierwszych do kupienia) książek dla osób, które dopiero chciałyby rozpocząć zgłębianie wiedzy w temacie kompleksu „Riese”.

Tajemnica „Riese” – J. Kowalski, R. Kudelski, Z. Rekuć

„Tajemnica Riese” to drugie wydanie książki znanych badaczy tajemnic II wojny światowej i eksploratorów: Jacka Kowalskiego, Roberta Kudelskiego i Zbigniewa Rekucia. Niniejsza książka stanowi podsumowanie wyników ich badań. Jest to jedna z pierwszych publikacji Wydawnictwa Technol tak szeroko omawiających temat projektu „Riese”.

Książka polecana jako jedna z trzech podstawowych książek o kompleksie „Riese”.

Zobacz w sklepie

Tajny projekt III Rzeszy FHQu „Riese” – Dariusz Garba

Czy w Górach Sowich miała powstać nowa kwatera wodza III Rzeszy? Czy Zamek Książ miał również być jej częścią? Na te pytania próbuje odpowiedzieć publikacja Dariusza Garby – wieloletniego badacza tematu „Riese”. Książka jest boga w różnego rodzaju dokumenty (również z niemieckich archiwów), relacje świadków oraz wspomnienia, które rzucają więcej światła na losy tajnego projektu „Riese” realizowanego w ostatnich latach II wojny światowej.

Książka polecana jako jedna z trzech podstawowych książek o kompleksie „Riese”.

Zobacz w sklepie

Zagłada „Riese” – Romuald Owczarek

Książka znanego wałbrzyskiego badacza tajemnic „Riese” Romualda Owczarka. Dlaczego pomimo przeznaczenia ogromnych środków finansowych na budowę kompleksu (150 mln RM) i zaangażowania do pracy tysięcy pracowników, robotników przymusowych i więźniów z kacetów, nigdy nie ukończono budowy „Olbrzyma”? Autor książki przekopując się przez archiwa dociera do wielu nowych dokumentów, które mogą być odpowiedzią na pytanie o przyczynę niepowodzenia projektu „Riese”.

Książka polecana jako jedna z trzech podstawowych książek o kompleksie „Riese”.

Zobacz w sklepie

„Riese” Początek tajemnicy – Bartosz Rdułtowski

Jak wyglądały pierwsza lata w Górach Sowich po zakończeniu II wojny światowej? Co pozostało na placu budowy tajnego zadania budowlanego o kryptonimie „Riese”? Kto pierwszy zaczął opisywać zagadkowe lochy wykute przez Niemców w okolicach Walimia i Głuszycy? Autor publikacji, Bartosz Rdułtowski, opisuje pierwsze powojenne lata w Górach Sowich. Na podstawie zebranych informacji i artykułów prasowych krok po kroku odtwarza narodziny legendy sowiogórskiego „Olbrzyma”.

Książka polecana jest jako uzupełnienie trzech w/w pozycji.

Zobacz w sklepie

Arbeitslager Riese. Filia KL Gross-Rosen – Dorota Sula

Publikacja wydana nakładem Muzeum Gross-Rosen, autorstwa dr Doroty Suli, opisująca system obozów pracy rozsianych w czasie II wojny światowej w Górach Sowich, których więźniowie byli wykorzystywani do pracy przy budowie kompleksu „Riese”. Autorka publikacji opisuje przede wszystkim 13 obozów pracy, filii obozu koncentracyjnego Gross-Rosen, działających pod wspólną nawą Arbeitslager Riese (AL Riese), które funkcjonowały od wiosny 1944 roku. W swojej publikacji porusza również kwestię tzw. obozów zbiorczych (Gemeinschaftslager) dla robotników przymusowych i jeńców wojennych, działających już od jesieni 1943 roku.

Zobacz w sklepie

Za drutami śmierci – Abraham Kajzer

Wspomnienia Abrahama Kajzera, więźnia obozu pracy AL Riese, filii obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Niezwykłe wspomnienia polskiego Żyda z Łodzi, który pod koniec sierpnia 1944 roku został przewieziony z KL Auschwitz w rejon Gór Sowich. Abraham Kajzer został skierowany do pracy przy budowie kompleksu „Riese”. W czasie swojego pobytu, od sierpnia 1944 roku do maja 1945 roku, przeszedł aż przez 8 obozów wchodzących w skład AL Riese. Przeżył wojnę, a swoje wspomnienia z pobytu w Górach Sowich wydał w latach 60. Niniejsza publikacja jest ich wznowionym wydaniem.

Zobacz w sklepie

Artykuł Literatura i książki o kompleksie Riese pochodzi z serwisu Eloblog.

Dom Mohaupta – Biuro konstrukcyjne OBL Riese

Cała nasza opowieść zaczyna się w listopadzie 2017 roku, kiedy to Romuald Owczarek – znany badacz historii Riese – poprosił nas o znalezienie w Walimiu zagadkowego domu doktora Mohaupta. Domu niezwykle ważnego w historii budowy kompleksu Riese, gdyż to w nim miała znajdować się jedna z agend berlińskiej Centrali Organizacji Todt. Oczywiście dom Mohaupta już nie istniał, więc pozostało nam jedynie szukanie śladów jego dawnej obecności. Na podstawie wspomnień autochtonów wytypowaliśmy kilka miejsc przypuszczalnej lokalizacji domu Mohaupta. Jedno z wytypowanych miejsc znajdowało się niedaleko dawnej leśniczówki, w tzw. Rzecce Górnej, dziś będącej już częścią Walimia. Dotychczas jednak miejsce to było uznawane za pozostałości filii obozu zbiorczego nr 1 w Walimiu, ale nowe dokumenty wskazywały zupełnie inną, sensacyjną funkcję domu doktora Mohaupta…

Nagłówek pisma z domu Mohaupta, w lewym górnym rogu pieczęć Centrali OT, pismo sporządzono 14 lipca 1944 roku

Ruiny fundamentów po baraku znajdujące się koło dawnej leśniczówki – Foto: Michał Jabłoński

Zdjęcie lotnicze z lutego 1945 roku, widać barak, łącznik i dom – Czy to tutaj znajdował się dom Mohaupta?

Omawiany dokument okazał się zaskakujący z dwóch powodów. Po pierwsze, okazało się, iż to właśnie w domu Mohaupta w Walimiu znajdowało się „Konstruktionsbüro der OBL Riese” – biuro konstrukcyjne wyższego kierownictwa budowy Riese. Dotychczas lokalizację biura konstrukcyjnego wiązano bardziej z Pałacem Jedlinka. Nie było to jednak w żaden sposób udokumentowane. Dziś wiemy, że zarząd budowy i zespół projektantów znajdowały się w dwóch różnych miejscach.

Fragment pisma z informacją o adresie biura konstrukcyjnego OBL Riese

Po drugie, dokument został sporządzony przez dr. Frizta Leonhardta, wybitnego architekta, który po wojnie zasłynął budową m.in. licznych mostów czy sławnej wieży telewizyjnej w Stuttgarcie. Wiedzieliśmy, że w czasie wojny był w Walimiu. Mówił o tym w swoich wspomnieniach. Tylko domyślaliśmy się jaką rolę mógł pełnić w realizacji projektu Riese. Dziś, w świetle zaprezentowanych dokumentów, jego udział pozostaje bezsprzeczny. To właśnie dr Leonhardt jest autorem dokumentu, który został sporządzony w domu Mohaupta. To on brał udział w pracach związanych z opracowaniem projektów podziemnych hal i pomieszczeń. Zapewne również to i on był pomysłodawcą wykorzystania w tym celu betonu sprężonego. I co najważniejsze, to dr Leonhardt – według alianckich dokumentów – był szefem oddziału badań, rozwoju i normalizacji w budownictwie. Tego oddziału, który w lipcu 1944 roku znajdował się w niepozornym domu Mohaupta w Walimiu.

Dr Fritz Leonhardt

Końcówka pisma – gez. Leonhardt (gezeichnet Leonhardt) – podpisany Leonhardt

Zobacz także: Dom Mohaupta – To tu opracowano podziemia Riese cz. 2

Odkrywca Luty 2018

Zachęcam również do nabycia lutowego wydania miesięcznika „Odkrywca”, w którym znajduje się najnowszy artykuł Romualda Owczarka, poświęcony m.in. dokumentom z domu doktora Mohaupta.

Lutowy (2018) numer miesięcznika „Odkrywca”

Współpraca

Film powstał przy udziale Romualda Owczarka, Jerzego Cery, Ulliego Schäfftera, Marcina Paska i Seweryna Wieczorka. Badania terenowe wykonał Jerzy Cera i dr Wiesław Nawrocki z Zakładu Badań Nieniszczących KPG. Zdjęcia z powietrza wykonał Michał Jabłoński. Dziękuję wszystkim za pomoc w przygotowaniu filmu.

Film powstał przy współpracy z Centrum Kultury i Turystyki w Walimiu i Sztolni Walimskich

Artykuł Dom Mohaupta – Utajnione biuro konstrukcyjne Riese cz. 1 pochodzi z serwisu Eloblog.

Początek Riese – Najstarszy dokument – 1 grudnia 1943 roku

Najstarszy odnaleziony dokument związany z budową kompleksu Riese pochodzi z 1 grudnia 1943 roku. O ile założymy, że Śląska Wspólnota Przemysłowa (Industriegemeinschaft A.G.) była zakamuflowaną spółką realizującą budowę w Górach Sowich. Jak już wspomniano w filmie, pismo musi być co najmniej drugim dokumentem. Murarze skarżą się w nim, że dostali zbyt małe przydziały kartek żywnościowych. Przy okazji informują, że w zakładach Websky, Hartmann & Wiesen w Walimiu budują baraki dla 600 członków Organizacji Todt. Co ciekawe, samo pojawienie się w dokumencie informacji o OT jest już zaskakujące, gdyż zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami Organizacja Todt miała przejąć budowę dopiero na wiosnę 1944 roku.

Początek Riese, pismo firmy J. Stotko w sprawie przydziału kartek żywnościowych dla murarzy – Źródło: Archiwum Państwowe we Wrocławiu – Zbiory: Romuald Owczarek

Kryptonim Riese – 4 lutego 1944 roku

Najstarszy dokument, w jakim pojawia się kryptonim Riese, pochodzi z 4 lutego 1944 roku. Jest to odręczne pismo sporządzone przez firmy: Heinrich Butzer i Philipp Holzmann, które w Górach Sowich zawiązały specjalną spółkę tzw. Arbeitsgemeinschaft. Pismo skierowane do Inspekcji Przemysłowej w Świdnicy dotyczy przydziału kartek żywnościowych. Przy okazji spółka informuje, że pracuje przy zadaniu budowlanym „Bauvorhaben Riese” w Wüstegiersdorf, czyli Głuszycy.

Pismo firm Heinrich Butzer i Philipp Holzmann, w którym pojawia się kryptonim „Riese” – Źródło: Archiwum Państwowe we Wrocławiu – Zbiory: Romuald Owczarek

Jedyny odnaleziony plan Riese

Jak dotąd jedyny znaleziony plan Riese, został odnaleziony niejako przypadkiem w archiwalnych dokumentach Inspekcji Przemysłowej w Świdnicy. Drążeniem sztolni w Walimiu zajmowała się m.in. firma Albert Hoff z Wałbrzycha. Ponieważ musiała codziennie dowozić do Walimia materiały wybuchowe z Wałbrzycha, wystąpiła do Inspekcji Przemysłowej w Świdnicy o pozwolenie na budowę w Walimiu magazynu. Magazyn miał być przeznaczony do przechowywania na miejscu 100 kg saletry amonowej i 1000 szt. spłonek. Ponieważ pierwszy wniosek z 12 lutego 1944 roku został sporządzony niedbale, Inspekcja zarządała jego uzupełnienia wraz z wskazaniem lokalizacji planowanego magazynu.

Pismo firmy Albert Hoff w sprawie budowy magazynu na materiały wybuchowe w Walimiu – Źródło: Archiwum Państwowe we Wrocławiu – Zbiory: Romuald Owczarek

Według ówcześnie obowiązujących przepisów magazyn mógł się znajdować w odległości co najmniej 140 m od najbliższych zabudowań i 40 m od drogi publicznej. W związku z tym zaszła konieczność naniesienia na mapę okręgu z wymaganymi odległościami. Tak oto do Inspekcji Przemysłowej w Świdnicy została wysłana mapa ze wskazaniem lokalizacji budowy magazynu na materiały budowlane i – niejako przy okazji – naniesionym planem drążonych podziemi. Dziś znamy te podziemia, jako kompleks Rzeczka. Na dzień dzisiejszy jest to jedyny dokument, na którym naniesiono plany podziemi. Choć, co trzeba podkreślić, tylko w kształcie na początkowym etapie.

Mapa z lokalizacją magazynu, przy okazji zaznaczonym kompleksem Rzeczka – Źródło: Archiwum Państwowe we Wrocławiu – Zbiory: Romuald Owczarek

Poniżej przedstawiam mapę z lokalizacją kompleksu Rzeczka, który został wyrysowany na wyżej zamieszczonym planie. Dodatkowo umieściłem jeszcze dwa obiekty wspomniane w dokumentach: zakłady Websky, Hartmann & Wiesen oraz gospodę Schirgenschänke.

Współpraca

Film powstał przy współpracy z Centrum Kultury i Turystyki w Walimiu i Sztolni Walimskich

Zdjęcia z powietrza użyte w filmie wykonał K-motion.pl

Filmowanie z powietrza, zdjęcia z powietrza – K-motion.pl

Zobacz także polecane:

• Książki o kompleksie Riese (w tym Pana R. Owczarka)
• Rozkaz Riese – Ujawnione niemieckie dokumenty FHQ
• Wywiad z ocalałym świadkiem budowy Riese

Artykuł Początek Riese – Odnalezione dokumenty i plany pochodzi z serwisu Eloblog.