Przedwojenna mapa Karkonoszy

Przedstawiam do pobrania ciekawą i zachowaną w bardzo dobrym stanie przedwojenną mapę Karkonoszy (niem. Riesengebirge, Góry Olbrzymie). Oprócz Karkonoszy mapa obejmuje także całą Kotlinę Jeleniogórską, część Gór Izerskich, Kaczawskich i Rudawy Janowickie. Mapa została wydana przez Alexandera Köhlera w Dreźnie. Niestety nieznany jest jej dokładny rok wydania. W zasobach Wikimediów mapa została opisana jako pozycja wydana około 1901 roku, jednak z pewnością było to kilka lub kilkanaście lat później. W innych wydaniach tej samej mapy Karkonoszy (wydanych przez tego samego wydawcę), po drugiej stronie granicy śląsko-czeskiej znajduje się już napis „Tschechoslowakische Republik”. Sugeruje to, iż prezentowana poniżej wersja mapy mogła zostać wydana jeszcze przed powstaniem Czechosłowacji w 1918 roku, ponieważ pozbawiona jest tego napisu. Z innych elementów, które pozwoliłby nam wydatować mapę, to naniesione już Jezioro Pilchowickie i zapora wodna, które zostały oficjalnie otwarte w 1912 roku. Z drugiej strony na mapie brak jest jeszcze schronisk Szrenica (Reifträgerbaude) i Domu Śląskiego (Schlesierhaus), które zostały otwarte kolejno w 1922 i 1923 roku. Zawęża to nam zakres dat opracowania/wydania mapy do lat 1912–1922.

W części górskiej mapy zostały na czerwono (czerwoną linią) zaznaczone szlaki turystyczne (Touristenweg). Mapa prezentuje więc unikatowy układ karkonoskich szlaków górskich, jaki znajdował się w Górach Olbrzymich na początku XX wieku.

Mapa w dużej rozdzielczości (9253 × 9664) dostępna jest do pobrania ze zbiorów: Archiwum Map WIG, Wikimedia Commons lub pod tym linkiem.

Mapa turystyczna Karkonoszy z 1940 roku

Kolejna ciekawa mapa, którą chciałem się podzielić, to mapa turystyczna Karkonoszy z 1940 roku. Jest to stricte turystyczna mapa opracowana w skali 1:50000 przedstawiająca sieć ówczesnych szlaków turystycznych i rzeźbę terenu. Mapa została wydana przez Meinhold Verlagsgesellschaft w Dreźnie. W lewym górnym rogu mapy widzimy ciekawy napis „Einzig anerkannte Ausgabe des Riesengebirgsvereins”, co oznacza, że była firmowana jako jedyna mapa zaakceptowana i potwierdzona przez Towarzystwo Karkonoskie (Riesengebirgsverein, w skrócie RGV). Nadmienię, że Towarzystwo Karkonoskie było przedwojenną organizacją turystyczną powstałą w 1880 roku, zajmującą się promowaniem i rozwijaniem turystyki górskiej w Karkonoszach. Ze względu na rok wydania mapy (1940) nie znajdziemy już na niej niemiecko-czechosłowackiej granicy państwowej przebiegającej wzdłuż głównego grzbietu Karkonoszy. Granica ta zniknęła w 1938 roku wraz z zajęciem przez Niemców Sudetenlandu. Znaleźć za to możemy inną ciekawostkę. Na mapie zaznaczone zostały granice dwóch obszarów ochrony przyrody. Kolorem pomarańczowym duży obszar rezerwatu roślinności obejmujący śląską część Karkonoszy i Góry Izerskiej oraz kolorem czerwonym ściślejszy mniejsze obszary ochrony przyrody obejmujące takie miejsca jak kopułę Śnieżki, Kotły Małego i Wielkiego Stawu czy Śnieżne Kotły. Zgodnie z zarządzeniami z 1933 roku.

Mapa w dużej rozdzielczości (9964 × 7095) dostępna jest do pobrania ze zbiorów: Archiwum Map WIG, Wikimedia Commons lub pod tym linkiem.

Osobną kwestią, na którą chciałem zwrócić uwagę, jest kwestia zaznaczonych szlaków turystycznych. Na mapie oprócz przebiegu szlaków widzimy ich także oznakowanie. Otóż przed wojną szlaki nie były zaznaczane tak jak dziś za pomocą biało-kolorowych trzech pasów, ale za pomocą dwubarwnych rombów. Zasada rombów była prosta. Określony kolor połówki rombu prowadził do określonego miejsca np. kolor biały prowadził na grzbiet Karkonoszy i dalej do Śnieżki, kolor zielony do Kowar, kolor pomarańczowy do Karpacza itd. Tak więc takie same romby mogły znajdować się na różnych ścieżkach w różnych częściach gór, istotne było to, do jakiego miejsca ostatecznie wszystkie prowadziły.

Artykuł Przedwojenna mapa turystyczna Karkonoszy (Riesengebirge) pochodzi z serwisu Eloblog.

„Podróżnicy w Górach Olbrzymich. Antologia tekstów źródłowych” – Recenzja

„Podróżnicy w Górach Olbrzymich” to zbiór relacji podróżników odwiedzających w minionych wiekach Karkonosze i Góry Izerskie, niegdyś wspólnie nazywane Górami Olbrzymimi. Publikacja jest antologią wybranych tekstów źródłowych, przełożonych na język polski, pochodzących głównie z XVIII i XIX wieku. Najstarszy zamieszczony tekst pochodzi z końca XVII wieku, a najmłodszy z 1922 roku. Teksty zostały wybrane, przełożone i opatrzone przypisami przez Marcina Wawrzyńczaka. Książka zawiera blisko 40 relacji wędrowców przemierzających góry, odwiedzających górskie miejscowości i stykających się z ich mieszkańcami. Podróżnicy często w sposób barwny i zabawny opisują swoją drogę, perypetie, przemierzając jeszcze niezagospodarowane turystycznie i dzikie miejsca. Ich relacje oprócz opisów drogi i krajobrazów zawierają również opisy ówczesnych mieszkańców gór, ich zwyczaje, ubiór, wygląd domostw, a także stosunek do gości. Szczególnie ciekawe są opisy pasterskich bud (niem. Baude), które dały początek karkonoskim i izerskim schroniskom. Publikacja zawiera głównie relacje podróżników odwiedzających Góry Olbrzymie od strony śląskiej i łużyckie. Nie brak jednak opisów wędrowców zdobywających szczyty również od strony czeskiej. Razem zebrane teksty stanowią unikatowy kulturowy obraz Karkonoszy i Gór Izerskich z XVIII i XIX wieku.

Książkę „Podróżnicy w Górach Olbrzymich” szczególnie polecam osobom zainteresowanym Karkonoszami i Górami Izerskimi, ich historią, kulturą i zagospodarowaniem turystycznym. Publikacja jest również niezwykle cenną pozycją ze względu na wymianę ludności dokonaną po 1945 roku, zarówno po polskiej jak i czeskiej stronie gór, która zerwała kulturową i pokoleniową ciągłość mieszkańców tych terenów. Uważam, że książka może być szczególnie ciekawą pozycją dla osób zaznajomionych już z karkonoskimi i izerskimi szlakami. Czytając relacje ówczesnych podróżników możemy natrafić na miejsca nam doskonale znane. Na swój sposób czytanie „Podróżników w Górach Olbrzymich” to odwiedzanie na nowo tych samych i znanych już nam miejsc, z tą różnicą, że 200 czy 300 lat wcześniej. To swoista podróż w czasie do Gór Olbrzymich z XVIII i XIX wieku.

Tytuł: Podróżnicy w Górach Olbrzymich. Antologia tekstów źródłowych
Wybór i przekład: Marcin Wawrzyńczak
Rok polskiego wydania: 2020
Moja ocena: ★★★★★

Oferty w księgarniach i sklepach internetowych
„Podróżnicy w Górach Olbrzymich. Antologia tekstów źródłowych”

Artykuł „Podróżnicy w Górach Olbrzymich. Antologia tekstów źródłowych” pochodzi z serwisu Eloblog.

Robert, mieszkasz niemalże u podnóża Karkonoszy. Skąd u Ciebie chęć dzielenia się widokami, które sam masz okazję oglądać na co dzień?
Ponieważ widoki, które ja mam na co dzień, są tylko dla nielicznych. Większość przyjezdnych turystów zna tylko główne atrakcje Karkonoszy, to znaczy Śnieżkę, Kotły czy Szrenicę. Ja chcę, aby zobaczyli też inne mniej znane, a i równie piękne miejsca.

Z aparatem przez góry – Fotografia Roberta Karczmarczyka

Widok na Karkonosze, w tle Śnieżne Kotły – Foto: Robert Karczmarczyk

Stawy Podgórzyńskie – Foto: Robert Karczmarczyk

Widok z Góry Krzyżna w Górach Sokolich – Foto: Robert Karczmarczyk

Radiowo-Telewizyjny Ośrodek Nadawczy (RTON) na Śnieżnych Kotłach – Foto: Robert Karczmarczyk

Karkonosze, w tle budynek RTON – Foto: Robert Karczmarczyk

Podkreślasz zawsze, że robisz zdjęcia z zamiłowania i amatorsko. Jednak cieszą się one dużą popularnością w sieci. Co internauci lubią najbardziej oglądać?
Każdy ma swoje ulubione miejsca i tak też jest ze zdjęciami. Jedni wolą oglądać miejsca, które znają i w których byli, inni zaś wolą zobaczyć coś nowego, gdzie ewentualnie mogliby pojechać. Ale i tak najbardziej podobają się zdjęcia tych miejsc powszechnie znanych i odwiedzanych jak Śnieżka czy karkonoskie wodospady.

W tle Karkonosze i Śnieżka – Foto: Robert Karczmarczyk

Wodospad Szklarki – Foto: Robert Karczmarczyk

Czy masz swoje ulubione miejsce lub ulubiony obiekt do fotografowania?
Moim ulubionym miejscem są Śnieżne Kotły, ale inne miejsca w Karkonoszach też chętnie odwiedzam, jak np. Wodospad Mumlawy w czeskiej części Karkonoszy.

Wodospad Mumlawy (Mumlavský vodopád) w czeskiej części Karkonoszy – Foto: Robert Karczmarczyk

Z którego ze swoich zdjęć jesteś najbardziej zadowolony?
Jest wiele takich zdjęć, każde z nich to jakby inna, odrębna bajka, ale osobiście lubię zdjęcie Chojnika i Śnieżki w jednej linii. Wygląda tak, jak powinna wyglądać wizytówka Karkonoszy.

Która z Twoich fotografii cieszyła się największą popularnością?
Właśnie to zdjęcie, o którym mówiłem przed chwilą.

Najpopularniejsze zdjęcie Roberta Karczmarczyka – Zamek Chojnik, a w tle szczyt Śnieżki

Co ważne jest Twoim zdaniem w pokazywaniu i fotografowaniu gór?
Pokazywanie tego, co w nich jest magiczne i pokazanie tego tak, aby zachęcić do odwiedzenia tego miejsca.

Krzyżna Góra, Rudawy Janowickie, widok o poranku – Foto: Robert Karczmarczyk

Szklarska Poręba – Foto: Robert Karczmarczyk

Karkonosze w wiosennej odsłonie – Foto: Robert Karczmarczyk

Wschód Słońca – Foto: Robert Karczmarczyk

Zima – Foto: Robert Karczmarczyk

Droga nr 3 Jelenia Góra–Szklarska Poręba – Foto: Robert Karczmarczyk

Robisz dużo zdjęć w Karkonoszach. A jak wiemy z legend i przekazów to miejsce zamieszkane przez legendarnego Ducha Gór. Spotkałeś go kiedyś?
Myślę, że nie raz miał mnie na oku, kiedy chodziłem po Karkonoszach, a może i stał gdzieś blisko za mną…

Karkonosze – Foto: Robert Karczmarczyk

Pałac Wojanów – Foto: Robert Karczmarczyk

Krzyżna Góra, Rudawy Janowickie – Foto: Robert Karczmarczyk

Kocioł Małego Stawu i Schronisko Samotnia – Foto: Robert Karczmarczyk

Więcej zdjęć Roberta Karczmarczyka można obejrzeć na jego profilu Robert Karczmarczyk Fotografia. Zajęcia do polubienia!

Artykuł Z aparatem przez góry – Fotografia Roberta Karczmarczyka pochodzi z serwisu Eloblog.

Stara pocztówka i panorama Karkonoszy

Ta archiwalna panorama Karkonoszy i Jeleniej Góry jest skanem starej pocztówki pochodzącej z moich zbiorów. Grafika dolnośląskich gór zamieszczona na pocztówce była niezwykle szczegółowa, więc postanowiłem ją zeskanować i wrzucić na bloga. Technika wykonania ówczesnych pocztówek umożliwia dziś wyciągnięcie z nich wielu szczegółów za pomocą domowego skanera. Na archiwalnej pocztówce zamieszczony jest podpis „Das Riesengebirge mit dem Hirschberger Tal”, czyli Góry Olbrzymie (Karkonosze) z Kotliną Jeleniogórską.

Przedwojenna panorama Karkonoszy i Kotliny Jeleniogórskiej

Panorama Karkonoszy w pełnej rozdzielczości (5000×3100) dostępna jest pod tym linkiem.

Kilka słów o panoramie

Panorama przedstawia Karkonosze wraz z licznymi szczytami, miejscowościami i wioskami położonymi u ich stóp. Głównym najważniejszym miastem jest oczywiście Jelenia Góra (Hirschberg). Jest również popularna Szklarska Poręba i Karpacz. Oprócz Karkonoszy po lewej stronie jest umieszczony także fragment Rudaw Janowickich – Góry Sokole (Falkenberge) z Sokolikiem i Górą Krzyżną.

Śnieżka i karkonoskie schronisko Dom Śląski – Schneekoppe, Riesenbaude Schlesierhaus

Sokolik i Krzyżna – Góry Sokole – Falkenberge

Szklarska Poręba – Schreiberhau

Karpacz – Krummhübel

Zamek Chojnik – Kynast

Centrum Jeleniej Góry i z prawej wieża na Wzgórzu Krzywoustego

Proszę zwrócić uwagę na rozwiniętą sieć kolejową, dzięki której niemiecki turysta mógł dotrzeć łatwo do karkonoskich miejscowości. Komunikacja była dla Niemców bardzo ważna, wkładali wiele wysiłku i pieniędzy w realizację połączeń kolejowych na całym Dolnym Śląsku. A czymże byłaby linia bez połączenia z najważniejszymi miejscowościami? Mamy oznaczone trzy główne kierunki: do Wałbrzycha (Waldenburg), do Wlenia (Lähn) oraz w kierunku na Berlin (przez Zgorzelec). Natomiast linia biegnąca w kierunku Szklarskiej Poręby od 1902 roku łączyła Śląsk z Czechami.

Kierunek na Berlin przez Gryfów Śląski (Greiffenberg) – Linia wybudowana w latach 1865-1867

Artykuł Niezwykła przedwojenna panorama Karkonoszy pochodzi z serwisu Eloblog.

Do przygotowania filmów wykorzystałem odnalezione archiwalne ujęcia filmowe. Pochodziły one z różnych zbiorów i publikacji. Najważniejsza i zarazem najtrudniejsza cześć pracy polegała na ich drobiazgowym sprawdzeniu. Chodziło o ich dopasowanie do aktualnych miejscowości. Czy dana panorama, dany budynek lub fragment ulicy z ludźmi, faktycznie należy do miasta na Dolnym Śląsku. A jeżeli tak, to do jakiego? Szacuję, że około 95% ujęć pokazanych w filmie zostały przeze mnie dokładnie sprawdzone i zweryfikowane.

Kadr z filmu – Legnica przed wojną

Przedwojenny Dolny Śląsk to wspaniała i sentymentalna podróż czasie. Historia tak zwanych Ziem Odzyskanych jest trudna. Przez lata polskiej obecności, zwłaszcza w okresie PRLu, próbowano zacierać wszelkie ślady niemieckości. Jednocześnie lansować własne cechy. Dlatego kiedy pierwszy raz zetknąłem się z archiwalnymi fotografiami i filmami byłem bardzo poruszony i zaciekawiony. To było, jak podróż w czasie, jak podróż na inną planetę. Przyglądając się starym fotografiom i filmom, rozpoznawałem ulice i miejsca mi znane. Jednocześnie ze względu na napisy i szyldy w innym języku, ubrania, stare samochody oraz ludzi z innego kręgu kulturowego, miejsca wydawały się jakby nieznane, obce. A przecież to te same miasta tylko cofnięte o 70-80 lat.

Zdjęcie Szczawno-Zdrój (Bad Salzbrunn) – Przedwojenny Dolny Śląsk

Chciałem, żeby mój dokument mogli także zobaczyć Niemcy. Dlatego film Przedwojenny Dolny Śląsk (Niederschlesien vor dem 2. Weltkrieg) otrzymał również plansze z tłumaczeniem w języku niemieckim.

Poniżej przedstawiam chronologicznie przedstawione miejscowości, wraz z ich niemieckim nazwani podanymi w nawiasach. Odpowiednio dla każdej z trzech części.

Część 1

1. Wrocław (Breslau)
2. Jelenia Góra (Hirschberg im Riesengebirge)
3. Cieplice Śląskie-Zdrój (Bad Warmbrunn)
4. Szklarska Poręba (Schreiberhau)
5. Wodospad Kamieńczyka (Zackelfall)
6. Karpacz (Krummhübel)
7. Świeradów-Zdrój (Bad Flinsberg)
8. Rybnica Leśna (Reimswaldau)

Część 2

1. Wałbrzych (Waldenburg)
2. Szczawno-Zdrój (Bad Salzbrunn)
3. Zamek Książ (Schloss Fürstenstein)
4. Karkonosze (Riesengebirge)
5. Śnieżka (Schneekoppe)
6. Schronisko Samotnia (Kleine Teichbaude)
7. Góry Izerskie (Isergebirge)
8. Rudawy Janowickie (Landeshuter Kamm)
9. Jezioro Bystrzyckie (Weistritztalsperre)
10. Zima w górach (Winter in den Bergen)

Część 3

1. Legnica (Liegnitz)
2. Świdnica (Schweidnitz)
3. Bolesławiec (Bunzlau)
4. Kudowa-Zdrój (Bad Kudowa)
5. Kłodzko (Glatz)
6. Bystrzyca Kłodzka (Habelschwerdt)
7. Lądek-Zdrój (Bad Landeck)
8. Kamienna Góra (Landeshut in Schlesien)
9. Krzeszów (Grüssau)
10. Lwówek Śląski (Löwenberg in Schlesien)
11. Lubań Śląski (Lauban)
12. Gryfów Śląski (Greiffenberg)
13. Nowa Ruda (Neurode)
14. Ząbkowice Śląskie (Frankenstein)

Artykuł Przedwojenny Dolny Śląsk na filmie pochodzi z serwisu Eloblog.