Poniżej dla przypomnienia zamieszczam wspomniany na początku filmu materiał na temat hipotezy związanej z raportem Siegfrieda Schmelchera.

Zeznania, dokumenty i wspomnienia zaprezentowane na filmie

Poniżej zamieszczam linki i bibliografie do dokumentów i wspomnień zaprezentowanych na filmie. To na ich podstawie próbowałem odtworzyć przebieg wydarzeń, które zaszły na placach budowy w Górach Sowich w połowie 1944 roku. Zaprezentowane w filmie dokumenty i oświadczenia z tzw. procesów norymberskich pochodzą ze zbiorów Harvard Law School Library.

Konferencja z 6 na 7 kwietnia 1944 roku

Protokół z konferencji, w której brał udział m.in. Adolf Hitler i Carl Otto Saur – LINK

Konferencja z 20 czerwca 1944 roku

Protokół z konferencji, w której brał udział m.in. Adolf Hitler i Albert Speer – LINK

Notatka służbowa z 24 sierpnia 1944 roku

Notatka służbowa ze spotkania pomiędzy generałem Alfredem Jodlem i pułkownikiem Gustavem Streve. W trakcie spotkania omawiano kwestie budowy nowych kwater głównych Adolfa Hitlera. Dokument pochodzi ze zbiorów Bundesarchiv (Barsch. RW 47/2), szerzej był już omawiany na blogu – LINK

Wizyta Müllera i Schmelchera w Jedlinie-Zdroju 28 września 1944 roku

Wizyta Leo Müllera i Siegfrieda Schmelchera w Jedlinie-Zdroju u dyrektora Maiera (poprawna forma zapisu nazwiska Meyer) z Wyższego Kierownictwa Budowy „Riese” (niem. OBL „Riese”). Müller i Schmelcher przywieźli ze sobą okrojony program dla Riese. O wizycie w Jedlinie pisał Leo Müllera w liście do Piotra Kruszyńskiego z dnia 7 maja 2002 roku. List został opublikowany za zgodą Piotra Kruszyńskiego przez Dariusza Garbę.

28 września 1944 roku Schmelcher i Müller, odwiedziny u Maiera w Jedlinie. Schmelcher przywiózł ze sobą od von Belowa ostateczny, okrojony program dla Riese, żeby pomóc Maierowi.

„Tajny projekt III Rzeszy FHQu Riese”, D. Garba, s. 292.

W tym miejscu chciałbym serdecznie podziękować panu Dariuszowi Garbie za udostępnienie kopii listów i zgodę na ich zaprezentowanie w filmie.

Wizyta pułkownika von Belowa w Jedlinie-Zdroju

O wizycie w Jedlinie-Zdroju wspominał również pułkownik Nicolaus von Below, adiutant Hitlera ds. Luftwaffe, w swoich wspomnieniach wydanych po wojnie.

Parę razy nas w Salzbrunn odwiedzał [Karl Hanke], a my wykorzystywaliśmy te spotkania z nim także po to, żeby zwiedzić okolicę. To było dla mnie szczególnie interesujące ze względu na budowanie na Śląsku kwatery głównej Führera. Oprócz fundamentów nic tam jeszcze nie można było zobaczyć. Również w zamku Fürstenstein nie było widać żadnego znaczniejszego postępu robót. Ja zawsze uważałem tę budowę za całkiem już niepotrzebną. Te bezpośrednie oględziny przyznały mi rację, i w końcu dopiąłem tego, że przerwano te roboty.

„Byłem adiutantem Hitlera 1937–1945”, N. v. Below s. 273.

Zeznania Xaverego Dorscha

Zeznania Xaverego Dorscha złożone przed międzynarodowym trybunałem w Norymberdze.

Zeznania złożone w czasie procesu Erharda Milcha (NMT 2 s. 318, 1363–1364, 1366) – LINK

Oświadczenie z dnia 28 grudnia 1946 roku (NOKW-447) – LINK

Zeznania Fritza Schmeltera

Oświadczenie z dnia 9 grudnia 1946 roku (NOKW-372) – LINK

Zeznania Karla Otto Saura

Oświadczenie z dnia 9 grudnia 1946 roku (NOKW-320) – LINK

Druga część filmu:

Współpraca przy realizacji filmu

Scenariusz i prowadzenie: Grzegorz Sanik
Lektor: Tomasz Sikora

Zdjęcia do filmu zostały zrealizowane w udostępnionych turystycznie obiektach:

• Sztolnie Walimskie
• Podziemne Miasto Osówka
• Pałac Jedlinka

Serdeczne podziękowanie za udostępnienie obiektów do zdjęć. Szczególne podziękowania przesyłam dla pana Dariusza Garby za udostępnienie kopii listów Leo Müllera i zgodę na ich zaprezentowanie w filmie.

Film powstał we współpracy z Instytutem Piastów Śląskich

Artykuł Riese – Kwatera Hitlera czy fabryki zbrojeniowe? Cz. 1 pochodzi z serwisu Eloblog.

„Ostatnie lata Polski niepodległej. Kampania 1939 roku” Paweł Wieczorkiewicz – Recenzja

„Ostatnie lata Polski niepodległej. Kampania 1939 roku” to książka wybitnego polskiego historyka Pawła Wieczorkiewicza (1948–2009). Składa się ona z dwóch części wydanych poprzednio w osobnych tomach. W pierwszej części Wieczorkiewicz opisuje ostatnie lata II Rzeczypospolitej, od momentu śmierci marszałka Józefa Piłsudskiego w 1935 roku aż do wybuchu II wojny światowej. Śmierć naczelnika państwa była momentem przełomowym w historii II RP. Brak wyrazistego sukcesora jego polityki sprawił, iż w obozie sanacyjnym zaczęły pojawiać się pierwsze pęknięcia. To w rękach takich polityków jak prezydent Ignacy Mościcki, premier Walery Sławek, generał Edward Rydz-Śmigły czy minister Józef Beck spoczął los Polski. Paweł Wieczorkiewicz przedstawia sylwetki głównych polskich polityków, analizując ich polityczne posunięcia. Tłem do wydarzeń polityki wewnętrznej stają się coraz bardziej skomplikowane stosunki z Niemcami. Początkowa współpraca, podpisanie paktu o nieagresję, udział przy rozbiorze Czechosłowacji, wiosną 1939 roku zamieniają się w stosunki otwarcie wrogie. Druga część książki opisuje wybuch wojny i przebieg kampanii wrześniowej. Kampania 1939 roku pogrzebała nadzieje Polaków na utrzymanie niepodległości kraju. W ciągu 5 tygodni walk armia broniąca terytorium Polski została doszczętnie rozbita. Wieczorkiewicz z właściwą sobie wnikliwością analizuje krok po kroku przebieg polsko-niemieckich walk. Autor szczególnie pochyla się nad sylwetkami polskich dowódców, których postawa w obliczu przeważających sił wroga, często bywała diametralnie odmienna. Najwyższego wojskowego kunsztu – dowodząc wojskiem z wielką rozwagą i unikając rozwiązań nader ryzykownych – dowiedli generałowie Antoni Szyling i Wiktor Thommée. W kampanii wrześniowej, za sprawą zwrotu zaczepnego nad Bzurą, złotymi zgłoskami zapisał się generał Tadeusz Kutrzeba, choć często brakowało mu stanowczości w jego działaniach. Na pochwały zasługują również dowódcy niższego szczebla, jak choćby pułkownik Stanisław Maczek, dowodząc jedyną polską dużą formacją pancerną. Wieczorkiewicz piętnuje także zgoła odmienne postawy polskich dowódców, których działania ocierały się często o skrajną niekompetencję, a czasem nawet tchórzostwo – jak generałowie Juliusz Rómmel czy Stefan Dąb-Biernacki. Publikacja Pawła Wieczorkiewicza jest więc próbą podsumowania końcowych lat II RP i kampanii wojennej, która zakończyła byt niepodległej Polski.

Tytuł: Ostatnie lata Polski niepodległej. Kampania 1939 roku
Autor: Paweł Wieczorkiewicz
Rok polskiego wydania: 1991/2001
Moja ocena: ★★★★★

Oferty w księgarniach i sklepach internetowych
„Ostatnie lata Polski niepodległej. Kampania 1939 roku” Paweł Wieczorkiewicz

Artykuł „Ostatnie lata Polski niepodległej. Kampania 1939 roku” Paweł Wieczorkiewicz pochodzi z serwisu Eloblog.

Stare zdjęcia z Festung Breslau

Prawie trzymiesięczne oblężenie Wrocławia zamieniło to piękne śląskie miasto w stertę dymiącego gruzu. 6 maja 1945 roku, w dniu podpisania kapitulacji przez gen. Niehoffa, w mieście z dawnych mieszkańców miasta pozostawała już tylko garstka uchodźców, jeńców i inwalidów. Według danych przytoczonych przez Normana Daviesa w książce Mikrokosmos straty wśród niemieckich żołnierzy przekraczały 60% stanu i wynosiły 6 tys. zabitych oraz 23 tys. rannych żołnierzy. W mieście zginęło od 10 do 80 tys. cywilów, w tym 3 tys. na skutek samobójstw. Straty wśród Armii Czerwonej ocenia się na 65 tys. żołnierzy, w tym 8 tys. zabitych. Tego dnia ciężko było sobie wyobrazić dalszą przyszłość miasta. W pewnym sensie, symbolicznie, tego dnia umarł Breslau, a narodził się Wrocław.

Czerwonoarmiści na barykadach, okolice ul. Powstańców Śląskich

Sowieckie działo samobieżne ISU-152 i czołg T-34 na ulicach Wrocławia

Żołnierze Armii Czerwonej, prawdopodobnie al. Hallera

Walki o Wrocław, al. Wiśniowa, w tle wieża ciśnień Borek

Żołnierze niemieccy prowadzą ostrzał ze stanowisk ukrytych w budynkach

Zbiórka darów od mieszkańców Wrocławia, wykorzystywanych przy obronie miasta

Bateria armatohaubic MŁ-20 (152 mm) podczas ostrzału Breslau

Armata dywizyjna ZiS-3 (76 mm) na ul. Powstańców Śląskich

Moździerz 120 mm, prawdopodobnie ul. Krakowska

Barykada Festung Breslau na ul. Gajowickiej

Żołnierze Armii Czerwonej i haubica 122 mm

Ostrzał prowadzony przez wyrzutnie BM-31 tzw. Katiusze

Festung Breslau był szturmowany przez żołnierzy 1. Frontu Ukraińskiego

Żołnierze Armii Czerwonej szturmują miasto

Zniszczony czołg Pz.Kpfw.IV, gdzieś na przedpolach Wrocławia

Szczątki zestrzelonego samolotu Ju-52 przy pl. Powstańców Śląskich, budynek Tauronu

Czerwonoarmiści w walkach o Festung Breslau, jeden z żołnierzy strzela z karabinu przeciwpancernego PTRS-41

Żołnierze 309. dywizji w walkach o Wrocław

Walki o Wrocław, ul. Drukarska

Saperzy przedzierają się pod ostrzałem, ul. Powstańców Śląskich

Ten sam moment, ale uchwycony z okna budynku, żołnierze osłaniają saperów

Okolice zajezdni tramwajowej przy ul. Powstańców Śląskich, w tle zniszczone wrocławskie tramwaje

Sowiecki żołnierz, w tle wieża kościoła św. Augustyna

Kolumna wojsk niemieckich, na pierwszym planie lekki ciągnik Sd.Kfz. 10

Żołnierz Armii Czerwonej gra na pianinie w jednym ze zrujnowanych domów

To samo pomieszczenie co powyżej, walki o Festung Breslau w zniszczonych domach

Sowieccy żołnierze wraz z haubicą 122 mm na ul. Drukarskiej

Żołnierze sowieccy na Moście Osobowickim, rzeka Odra

Sowieccy żołnierz rozdają chleb mieszkańcom Wrocławia

Zniszczony radziecki ciężki czołg IS-2 na ul. Legnickiej

Zniszczony Wrocław i góra sprzętu wyposażenia niemieckiego żołnierza, prawdopodobnie skrzyżowanie ul. Trzemeskiej z ul. Legnicką

Widok na morze ruin, ok. 70% budynków Wrocławia uległo zniszczeniu

Zdjęcia zostały pierwotnie skatalogowane i opisane na rosyjskim serwisie waralbum.ru.

Artykuł Stare zdjęcia z Festung Breslau – Tak sowieci zdobywali Wrocław! pochodzi z serwisu Eloblog.

Rozmowa generała Jodla i pułkownika Streve

W sierpniu 1944 roku spotykają się ze sobą dwaj oficerowie z najbliższego otoczenia Adolfa Hitlera. Gen. Alfred Jodl ze sztabu Oberkommando der Wehrmacht i płk. Gustav Streve nowo mianowany Komendant Kwatery Głównej Hitlera (Führerhauptquartier). Ci dwaj panowie odbyli ze sobą niezwykle ciekawą rozmowę na temat nowo budowanych kwater wodza III Rzeszy. Rozmowa dotyczyła również tego, co od 1943 roku działo się na terenie Gór Sowich, czyli kompleksu Riese, budowanego na początku przez spółkę IG Schlesien.

Gen. Alfred Jodl (po lewej) i płk Gustaw Streve (po prawej) – Źródło: Bundesarchiv

Notatka służbowa – IG Schlesien i Riese

Ustalenia, które zapadły podczas tej rozmowy zostały spisane w notatce służbowej, która zachowała się do naszych czasów. Dokument jest udostępniony w niemieckich zbiorach Bundesarchiv. Z jego treści wynika jasno, że przynajmniej do 1944 roku, kompleks w Górach Sowich był przeznaczony pod Führerhauptquartier (FHQ) – Kwaterę Główną Adolfa Hitlera. Później jednak nastąpiła zasadnicza zmiana planów w stosunku do przedsięwzięcia realizowanego w górach na Dolnym Śląsku.

Notatka służbowa Komendanta FHQ str. 1 – Źródło: Bundesarchiv

Notatka służbowa Komendanta FHQ str. 2 – Źródło: Bundesarchiv

Poprosiłem mojego przyjaciela z Niemiec, Ulliego Schäfftera, o przetłumaczenie dokumentu i pomoc w rozszyfrowaniu jego treści. Całość przygotowałem w formie nagranego wywiadu-rozmowy. Dla osób, które chciałyby wgłębić się w treść dokumenty z 24 sierpnia 1944 roku, zamieszczam jego tłumaczenie na język polski. Tłumaczenie dostępne jest pod tym linkiem.

Współpraca

Film powstał przy współpracy z Centrum Kultury i Turystyki w Walimiu i Sztolni Walimskich

Artykuł Rozkaz Riese – Ujawnione niemieckie dokumenty FHQ pochodzi z serwisu Eloblog.

Szpital został wybudowany jeszcze przez Niemców w latach 30-tych ubiegłego wieku. W czasie II Wojny Światowej był intensywnie wykorzystywany do leczenia i rekonwalescencji rannych żołnierzy Wehrmachtu. Kiedy w 1945 roku zbliżała się Armia Czerwona obiekt został ewakuowany. Po zakończeniu wojny poniemieckie wojskowe obiekty w Legnicy zostały zajęte przez Sowietów. Szybko zapadła również decyzja o ulokowaniu w Legnicy Dowództwa Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej. Na Dolnym Śląsku zainstalowało się również wiele komponentów PGWAR. Nie dziwi więc fakt, że również i szpital został wykorzystany przez radzieckich żołnierzy.

Przedwojenne zdjęcie lotnicze szpitala w Legnicy – Źródło: dolny-slask.org.pl

W 1993 roku obiekt, jak wiele innych podobnych tego typu miejsc, został przez Rosjan opuszczony i zwrócony stronie polskiej. Dziś zrujnowany, znajduje się w prywatnych rękach. Raczej już nigdy nie będzie wykorzystywany zgodnie ze swoim przeznaczeniem, gdyż koszty jego remontu byłyby niemałe. Opuszczony radziecki szpital w Legnicy to naprawdę ogromny obiekt, docelowo mógł pomieścić ponad 600 łóżek. Dziś zwiedzając jego opuszczone wnętrza, możemy sobie tylko wyobrazić, jaką rolę mógł pełnić w przypadku wybuchy III Wojny Światowej.

Szpital Widmo – Opuszczony radziecki szpital w Legnicy – Foto: Adrian Sitko

Zabudowania byłego radzieckiego szpitala – Foto: Adrian Sitko

Budynki pozarastała już roślinność – Foto: Adrian Sitko

Wejście do szpitala – Foto: Adrian Sitko

Główny hol, recepcja szpitala – Foto: Adrian Sitko

Główny hol, recepcja szpitala – Foto: Adrian Sitko

Długie szpitalne korytarze, po bokach sale chorych – Foto: Adrian Sitko

Długie szpitalne korytarze, po bokach sale chorych – Foto: Adrian Sitko

Radziecki szpital w Legnicy mógł pomieścić ponad 600 pacjentów – Foto: Adrian Sitko

Szpital jest naprawdę ogromny, można się w nim łatwo zgubić – Foto: Adrian Sitko

Jedne z licznych ubikacji dla pacjentów – Foto: Adrian Sitko

Widok z okna na pozarastane budynki – Foto: Adrian Sitko

Kiedyś być może była to sala telewizyjna lub konferencyjna – Foto: Adrian Sitko

Pozostałości po Armii Radzieckiej – Foto: Adrian Sitko

W szpitalu znajdziemy wiele radzieckich gazet… – Foto: Adrian Sitko

…a także rosyjskich napisów – Foto: Adrian Sitko

Pomieszczenia dla szpitalnego personelu – Foto: Adrian Sitko

Szpital jest ogromny, żeby go zwiedzić potrzeba kilka godzin chodzenia – Foto: Adrian Sitko

Kolejne szpitalne korytarze – Foto: Adrian Sitko

Blok operacyjny, izolatka radzieckiego szpitala w Legnicy – Foto: Adrian Sitko

Główna sala operacyjna, wszelki sprzęt już dawno został wywieziony lub ukradziony – Foto: Adrian Sitko

Szpital posiada również obszerne piwnice – Foto: Adrian Sitko

Przejście piwnicami dostarcza lekkiego dreszczyku emocji – Foto: Adrian Sitko

Chyba jakieś szpitalne łaźnie, prysznice – Foto: Adrian Sitko

Labiryntem piwnicznych tuneli przejdziemy do drugiego budynku, gdzie dawniej byłą kuchnia – Foto: Adrian Sitko

Szpital posiadał osobny budynek dla kuchni – Foto: Adrian Sitko

Szpital posiadał osobny budynek dla kuchni – Foto: Adrian Sitko

W piwnicach znajdziemy również dziwne pozostałości wyposażenia… – Foto: Adrian Sitko

…a także leki – Foto: Adrian Sitko

Opuszczony poradziecki szpital w Legnicy to nie tylko główny budynek szpitalny i blok operacyjny. Na terenie szpitalnego kompleksu znajdziemy również inne budynki, jak choćby już wspomniany wyżej osobny budynek dla kuchni. Ale to nie wszystko. Duże emocje i zaciekawienie budzą także pozostałe miejsca. Na terenie szpitala znajduje się np. duży basen wraz z przebieralniami i saunami. Również jest opuszczony i wygląda obłędnie.

Basen w opuszczonym radzieckim szpitalu – Foto: Adrian Sitko

Basen w opuszczonym radzieckim szpitalu – Foto: Adrian Sitko

Obok głównego budynku szpitala znajdziemy niedużą kaplicę, często zwaną domem pogrzebowym. Jest ona również ciekawa, gdyż na jej zapleczu znajduje się prosektorium, a także pomieszczenie z kamiennymi pułkami na ciała zmarłych pacjentów.

Budynek szpitalnej kaplicy – Foto: Adrian Sitko

Wnętrze szpitalnej kaplicy – Foto: Adrian Sitko

Prosektorium opuszczonego szpitala w Legnicy – Foto: Adrian Sitko

Prosektorium i półki na ciała pacjentów – Foto: Adrian Sitko

Na sam koniec drobny budyneczek, szpitalny sklepik – Foto: Adrian Sitko

Więcej przedwojennych zdjęć możemy zobaczyć na dolny-slask.org.pl.

Mapa opuszczony szpital w Legnicy

Opuszczony szpital w Legnicy jest obecnie w rękach prywatnych, a na miejscu znajduje się ochrona. Żeby wejść na jego teren trzeba porozmawiać z pracującymi tam ochroniarzami.

Artykuł Szpital Widmo – Opuszczony radziecki szpital w Legnicy pochodzi z serwisu Eloblog.

Kampania wrześniowa z 1939 roku

Animowana mapa w formie GIFu przedstawia przebieg kampanii z 1939 roku dzień po dniu. Od 31 sierpnia, czyli dnia poprzedzającego wybuch wojny, aż do 13 października 1939 roku. Jest to już tydzień po symbolicznym zakończeniu kampanii wrześniowej, za które przyjmuje się kapitulację 6 października Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie” gen. Franciszka Kleeberga. Były to oddziały, które stoczył bitwę pod Kockiem w dniach 2-6 października 1939 roku. Bitwę tę uznaje się powszechnie za ostatnią bitwę kampanii wrześniowej.

Kampania wrześniowa 1939 dzień po dniu – Autor: GrzegorzusLudi

Co ciekawe, w rejonie Tatr i Podhala są zaznaczone także oddziały słowackiej Armii Polowej „Bernolak”, które również brały udział wspólnie z wojskami III Rzeszy w ataku na Polskę. O tym wydarzeniu niestety często się zapomina. Choć ich rola z punktu widzenia militarnego była nieznacząca, to fakt pozostaje faktem. W zamian za wspólną agresję, po zakończeniu kampanii wrześniowej Słowacja otrzymała fragment terytorium Polski.

Mapa została pierwotnie umieszczona na Wikipedii. Jej autorem jest użytkownik o nicku GrzegorzusLudi. Jak sam pisze, mapa została opracowana własnoręcznie na podstawie dat zajęcia różnych miast oraz informacji o bitwach.

Artykuł Kampania wrześniowa 1939 dzień po dniu – Animowana mapa pochodzi z serwisu Eloblog.

Lista ciekawostek z frontów II wojny światowej

Zapraszam do mojej listy 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej, które wyszperałem w odmętach Internetu. Ciekawostki z polityki, wojska, służb specjalnych, życia żołnierzy i ludności cywilnej podczas ostatniej wojny światowej. Kolejność nie ma znaczenia.

1. Pervitin – Cudowne tabletki dla Wehrmachtu

Tabletki Pervitinu były powszechnie stosowaną substancją przez żołnierzy Wehrmachtu podczas wojny. Ich zadaniem było wspomaganie żołnierzy w trakcie walki, a także niwelowanie skutków zmęczenia. Czym więc był Pervitin? Substancją psychoaktywną w Polsce znaną, jako Metaamfetamina. Jej działanie pobudzało żołnierzy do walki, łagodziło ból, zwalczało senność i wyzwalało ukryte pokłady energii. Wszystko czego potrzebowała „niezwyciężona” armia III Rzeszy. Na front wysyłano dla żołnierzy dosłownie miliony tego typu tabletek. Niemcy chętnie wykorzystywali narkotyki w celach militarnych. Zresztą nie tylko oni…

Pervitin – Cudowne tabletki dla Wehrmachtu – 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej

2. Truppenfahrrad – Rower wojskowy

Zazwyczaj niemieckie oddziały z frontów II wojny światowej kojarzą nam się z szybko posuwającymi do przodu zagonami pancernymi. Oczywiście w myśl doktryny Blitzkriegu. Nie był to jednak jedyny środek lokomocji wykorzystywany przez Niemców. Jednym z tych mniej znanych był specjalny wojskowy rower – das Truppenfahrrad. Reorganizacja armii niemieckiej w latach 30-tych przewidywała wyposażenie w rowery jednego batalionu w pułkach piechoty. Rower wojskowy nie był czymś rzadko spotykanym w siłach zbrojnych III Rzeszy. W roku 1943 wyprodukowano go aż 1,2 mln egzemplarzy. Różne modele Truppenfahrrad były wyposażone w różne uchwyty do przenoszenia broni lub wyposażenia. Na przykład ten na zdjęciu poniżej ma przyczepiony karabin przeciwpancerny 7,9 mm Pz.B. 39. Więcej na temat tego roweru znajduje się w tym opracowaniu.

Truppenfahrrad – Rower wojskowy – 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej

3. Bilet do rozejmu – Japońska ulotka propagandowa

II wojna światowa to wojna totalna, a na takiej wojnie walki toczą się na każdym froncie. Również tym psychologicznym. Oto przykład specyficznej japońskiej ulotki propagandowej, rozrzucanej na obszarach walk o Pacyfik. Ulotka zatytułowana jest „Ticket to armistice”, czyli „Bilet do rozejmu” lub „Bilet do zawieszenia broni”. Miała ona trafić w ręce amerykańskiego żołnierza. W jej przygotowaniu zastosowano bardzo sprytny podstęp, albowiem na jednej stronie umieszczono zdjęcie nagiej kobiety. Zdjęcie to miało przyciągnąć wzrok amerykańskiego żołnierza i skłonić go do podniesienia ulotki z ziemi. A także zachowanie jej na później. W tekście ulotki czytamy, że jeżeli żołnierz zgłosi się z nią do japońskich oddziałów i podda się, tym samym uratuje swoje życie. Mogło to być szczególnie kuszącą propozycją w chwilach zwątpienia i osaczenia przez siły przeciwnika.

Bilet do rozejmu – Japońska ulotka propagandowa – 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej

4. Dmuchane czołgi – Armia duchów

Dezinformacja przeciwnika na polu walki to ważny element wojennej gry. W trakcie II wojny światowej Amerykanie stworzyli specjalną jednostkę, której celem była dezinformacja niemieckiej armii o ruchach alianckich wojsk. Jednostkę tą nazwano nieoficjalnie Ghost Army – Armią Duchów. Oficjalnie zaś była to 23. Jednostka Specjalna Kwatery Głównej. W swoim orężu dysponowała między innymi dmuchanymi makietami czołgów, samolotów, samochodów, artylerii etc. Na poniższym zdjęciu widzimy żołnierzy trzymających dmuchany amerykański czołg M4 Sherman. Kiedy przeciwnik przeprowadzał rozpocznie lotnicze, dmuchana armia rozstawiona w odpowiednim miejscu mogła zmylić go, co do położenia amerykańskich wojsk. W ten sposób zapewnić aliantom efekt zaskoczenia. Armia Duchów realizowała swoje zadania między innymi podczas lądowania aliantów w Normandii.

Dmuchane czołgi – Armia Duchów – 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej

5. Nuts!

W grudnia 1944 roku niemiecka armia przeprowadziła dużą ofensywę w Ardenach. Była to jedna z ostatnich większych tego typu operacji w tej wojnie. W jej wyniku w miejscowości Bastogne została otoczona amerykańska 101. Dywizja Powietrzno-Desantowa. Sytuacja, w jakiej znaleźli się otoczeni alianccy żołnierze, była nie do pozazdroszczenia. Szczególnie uciążliwy był ostrzał artyleryjski i sroga zima. W takich okolicznościach niemieckie dowództwo – licząc na złamanie woli walki Amerykanów – zdecydowało się na wystosowanie ultimatum. Do Amerykanów dostarczono więc stosowny wezwanie do honorowego poddania się. W tym czasie w zastępstwie 101. Dywizją dowodził gen. Anthony McAuliffe. Według relacji żołnierzy, kiedy generał przeczytał ultimatum miał krzyknąć „Nuts!”. Inni oficerowie stwierdzili, że to całkiem dobra odpowiedź i taką też napisali w oficjalnym piśmie do niemieckiego dowództwa. Nuts! A co to oznacza? Dosłownie słowo oznacza „Orzechy”, ale w mowie potocznej może oznaczać „Bzdura!” lub „Walcie się!”. Niemieckie dowództwo również nie wiedziało, jak rozumieć to słowo. W odpowiedzi na prośbę o wyjaśnienie usłyszeli „In plain English? Go to hell!”. Cały dokument dostępny jest pod tym linkiem.

Nuts! – 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej

6. Wybuchowa czekolada

W czasie wojny brytyjski służby bezpieczeństwa obawiały się, że Niemcy mogą przeprowadzić różnego rodzaju działania sabotażowe na terenie Wielkiej Brytanii. MI5 brało pod uwagę możliwość przemycenia na wyspy bomb ukrytych w różnych produktach. W tym celu zlecono pracującemu w MI5 artyście o kryptonimie Laurence Fish, przygotowanie serii grafik przedstawiających hipotetyczne konstrukcje na bazie uzyskiwanych informacji wywiadowczych. Były tam bomby ukryte w termosach, menażkach, butelkach oleju innych podobnych przedmiotach. Jedna z nich znajdowała się w tabliczce czekolady. Bomba miała być wykonana z kawałka stali otoczonej prawdziwą czekoladą. W momencie kiedy ktoś przełamywał pierwszy rząd kostek, pociągał za materiał, który znajdował się wewnątrz tabliczki. Tym samym uruchamiał zapalnik, który to doprowadzał ostatecznie do eksplozji w ciągu kilku sekund. Obawiano się, że taką wybuchającą czekoladę, lub inny podobny produkt, Niemcy mogliby użyć do precyzyjnej eliminacji któregoś z VIPów.

Wybuchowa czekolada – 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej

7. K-Racja – Amerykańskie racje żywnościowe

Skoro jesteśmy już przy jedzeniu warto wspomnieć coś o wyżywieniu żołnierzy. W trakcie II wojny światowej amerykańska armia wdrożyła na swoje wyposażenie indywidualne racje żywnościowe tzw. K-Racje. Racje te miały zastępować normalne polowe posiłki w momencie kiedy nie można ich było dostarczyć żołnierzom. Dlatego najpierw weszły na wyposażenie spadochroniarzy jednostek powietrzno-desantowych, którzy to zrzuceni na tyłach przeciwnika byli odcięcia od normalnego zaopatrzenia. K-Racja składała się z trzech posiłków: śniadania, obiadokolacji i uzupełnienia. Zapewniała żołnierzowi dziennie około 3000 kcal. Z czasem okazało się to jednak niewystarczające. Nazwa „K” została nadana od nazwiska jej pomysłodawcy dr. Ancela Keysa, który to próbował opracować rację żywnościową w oparciu o niedrogie produkty dostępne w markecie. Zestaw obiadowy zazwyczaj zawierał: puszkę z daniem głównym (przeważnie mięso lub ser), herbatniki, kostki glukozy, cukierki, napoje w proszku, sól, cukier, gumy do żucia, paczkę 4 papierosów i pudełko zapałek.

Amerykańska K-Racja – Obiad – 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej

8. Niemieckie kartki żywnościowe

Podczas obu wojen światowych Niemcy miały spore problemy z zaopatrzeniem swojej gospodarki w surowce i produkty. Nie chodziło tylko o paliwa, czy też metale potrzebne do produkcji uzbrojenia. Problem pojawiał się także z niedoborem podstawowych produktów dla ludności, przede wszystkim z żywnością. Trzeba więc było poddać ją stosownej reglamentacji. Pojawiły się w Niemczech tzw. kartki żywnościowe – Lebensmittelmarke. Poniżej znajduje się 5-dniowa kartka żywnościowa dla żołnierza przebywającego na urlopie. Kartka podzielona jest na poszczególne pola przeznaczone na konkretne produkty. Znajduje się na niej: 1,74 kg chleba, 200 g mięsa, 110 g masła, 50 g margaryny, 125 g marmolady, 150 g cukru, 40 g kawy, 30 g sera, 100 g innych produktów (Nährmittel). Oczywiście kartki żywnościowe nie dotyczyły tylko urlopowanych żołnierzy, dotyczyły ogółu Niemców. Jeżeli taka ilość urzędowo przydzielonego towaru nie wystarczała, bo np. dana osoba pracowała ciężko fizycznie jakimś ważnym zakładzie, należało wystąpić o zwiększenie przydziału.

Niemieckie kartki żywnościowe – 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej

9. Karbowanez – Waluta okupacyjna

Po rozpoczęciu Operacji Barbarossa Wehrmacht szybko zaczął zdobywać tereny jeszcze do niedawana zajęte przez ZSRR. Wojska posuwały się do przodu, a na zdobycznych obszarach konieczne było wprowadzenie własnej administracji. Planowanie podbojów i zdobywanie nowych terenów to trudne zadanie, nie tylko militarnie. Z dniem 1 września 1941 roku na terenie Ukrainy utworzono Komisariat Rzeszy Ukraina – Reichskommissariat Ukraine. Obszar komisariatu wykraczał daleko poza przedwojenne tereny II RP. Ustanowienie jakiejś nowej formy władzy wiąże się z wieloma problemami, w tym tak trywialnymi, jak to, czym mają płacić mieszkańcy takiego tworu. Na przykład w Generalnej Gubernii została zachowana polska złotówka. Natomiast w Komisariacie Ukrainy postanowiono wprowadzić stosowną nową walutę. Nazwaną nią „Karbowanez”, co oznaczało zniemczoną nazwę „Karbowanieców”. Poniżej widzimy przykład takiego banknotu z napisami w języku niemieckim i ukraińskim, oraz z nazistowską gapą. Widzimy także datę emisji banknotu 5 marca 1942 roku oraz przedwojenną polską miejscowość Równe, która to była stolicą ukraińskiego komisariatu. 10 Karbowanez równało się 1 Reichsmarce.

Karbowanez – Waluta okupacyjna – 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej

10. List gończy za Adolfem Hitlerem

Ostatnia z ciekawostek z frontów II wojny światowej. Wrzesień roku 1939, od ataku hitlerowskich Niemiec na Polskę rozpoczyna się II wojna światowa. Dwa dni później Wielka Brytania i Francja również przystępują do wojny, a następnego dnia brytyjska gazeta The Daily Mirror publikuje specyficzny artykuł. W zasadzie nie jest to artykuł, ale satyryczny list gończy za przywódcą III Rzeszy Adolfem Hitlerem. „Poszukiwany za morderstwo, za porwanie, za kradzież i za podpalenie Adolf Hitler”. Sarkastyczny list opublikowany został 4 września 1939 roku, a swoim stylem przypominał stare listy gończe, wyjęte niczym z dzikiego zachodu. Oczywiście list gończy nie miał żadnej mocy prawnej, był tylko próbą propagandowego oddziaływania na społeczeństwo, które wojny raczej nie chciało. A przynajmniej nie za jakąś Polskę. Prosty język i porównanie czynów Hitlera do pospolitych przestępstw miało oddziaływać na najmniej zorientowane w polityce warstwy społeczne. Cały artykuł dostępny jest pod tym linkiem.

List gończy za Adolfem Hitlerem – 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej

Artykuł 10 ciekawostek z frontów II wojny światowej pochodzi z serwisu Eloblog.

Film przedstawia wybrane sceny z walk na różnych frontach II wojny światowej. Niestety autor składanki nie dołączył do niej żadnego komentarzach. Tak więc, mogę tylko przypuszczać skąd ogólnie pochodzą ujęcia. W pierwszej części filmu widzimy prawdopodobnie walki na froncie wschodnim, żołnierzy Wehrmachtu i Armii Czerwonej. Później działania na Pacyfiku, Marines, barki desantowe oraz żołnierzy japońskich broniących wysp. Końcówka filmu to front zachodni, prawdopodobnie walki w Normandii, widzimy także żołnierzy brytyjskich.

Żołnierz Wehrmachtu na froncie wschodnim

Żołnierze Armii Czerwonej na froncie wschodnim

Żołnierze amerykańscy na Pacyfiku

Żołnierz Cesarskiej Armii Japońskiej

Żołnierze brytyjscy podczas walk na froncie zachodnim

Żołnierze Waffen-SS na froncie zachodnim

Prawdopodobnie pokazany film z II wojny światowej i ujęcia w nim zawarte, były oryginalnie nakręcone jako czarno-białe. Dopiero współcześnie zostały pokolorowane. Niestety są to tylko moje przypuszczenia, bo pewności nie mam.

Działania na Pacyfiku – Kolorowy film z frontów II wojny światowej

Japoński myśliwiec Mitsubishi A6M Zero

Bombowiec nurkujący Luftwaffe Junkers Ju-87

Amerykański czołg M4 Sherman

Niemiecki czołg Panzerkampfwagen VI Tygrys

Artykuł Kolorowy film z frontów II wojny światowej pochodzi z serwisu Eloblog.

Dominsel in Breslau – Ostrów Tumski

Wrocław (Breslau) w roku 1939 rozpoczynamy zwiedzać od przedwojennej panoramy Ostrowa Tumskiego, jednej z najstarszych części Wrocławia. Na zdjęciach widać wieże Katedry św. Jana Chrzciciela. Katedra i wieże zostały później mocno uszkodzone podczas walk o Festung Breslau.

Ostrów Tumski 1939 rok

Poldi wyrusza do szkoły

Młody chłopak o imieniu Poldi wyrusza na rowerze ze swojego domu przy Eichendorffstrasse, obecnie ulica Sokola. Jedzie Kürassierstrasse, obecnie ulica Hallera, mija przechodniów, tramwaje, samochody. Podczas krótkiego przejazdu uderzający jest spokój i porządek panujący na ulicach miasta, dziś tak bardzo zatłoczonych i zakorkowanych.

Wrocław (Breslau) w 1939 roku

Co nowego grają w kinie? Gdzie pójść na zakupy w Breslau?

Poldi zatrzymuje się pod kinem Roxy Filmpalast, późniejszym kinie Lwów. W repertuarze aktualnie grany jest film „Männer müssen so sein”. Na tramwajach widzimy również charakterystyczne logo firmy odzieżowej C&A, które swoim wyglądem, nie wiele zmieniło się do dnia dzisiejszego.

Reklama firmy C&A na tramwaju

Napis na kinie (tytuł filmu): „Männer Müssen So Sein”

Plakat filmu „Männer Müssen So Sein”

Komendant jedzie na wizytację granic

Autor naszego filmu to Komendant Fortyfikacji Wrocławia pułkownik Edwin Graf von Rothkirch, później podczas wojny awansowany do stopnia generała. Był on zapalonym filmowcem i podczas wojny nakręcił sporo amatorskich filmów. Wspólnie z innymi żołnierzami Wehrmachtu dokonuje przeglądu okolicznych terenów. Niestety nie wiadomo, jakie tereny są ukazane na filmie.

Edwin von Rothkirch und Trach

Przejażdżka konno

Poldi to zdrobnienie od Leopolda. Chłopiec, który jeździł rowerem po Breslau to Leopold Graf von Rothkirch, syn komendanta. Razem z ojcem wyruszają później na przejażdżkę konno na terenie obecnego Toru Wyścigów Konnych na Partynicach. Poldi, tak jak jego ojciec, również walczył podczas II wojny światowej, służył w oddziałach pancernych. Obaj wojnę przeżyli. Edwin zmarł w roku 1980, a Leopold w roku 2009.

Edwin i Leopold von Rothkirch

Leopold Graf von Rothkirch

Jak na piknik, to może nad Jezioro Lubachowskie?

Poldi razem z ojcem udaje się autem najprawdopodobniej nad Jezioro Lubachowskie, zwane czasem Bystrzyckim. Tam organizują sobie piknik i odpoczynek. Jezioro zaporowe powstało niedawno, bo 25 lat wcześniej, w wyniku wybudowania zapory wodnej. Zbocza ówcześnie są jeszcze niezarośnięte. Lokalizacja jest w mojej ocenie najbardziej prawdopodobna.

Tak wyglądało Jezioro Lubachowskie przed wojną – Źródło: dolny-slask.org.pl

Jezioro Lubachowskie, tak wygląda zakręt obecnie – Źródło: Google Street View

Wypadek, budowa i autostrada

Na dalszych ujęciach filmu widzimy scenę wypadku ciężarówki, plac budowy oraz bardzo charakterystyczną autostradę. To fragment odcinka autostrady Berlin-Breslau, powstałego w ramach budowy sieci nowoczesnych autostrad Reichsautobahn. Współcześnie jest to fragment autostrady A4. Podczas zjazdu z autostrady przewijają się tabliczki z miejscowościami: Breslau (Wrocław), Glatz (Kłodzko), Schweidnitz (Świdnica) i Beuthen (Bytom). Na samym końcu zjazdu widać stację benzynową. Stacja ta została oddana do użytku wraz z uroczystym otwarciem autostrady 27 września 1937 roku. Po dziś dzień jest czynna.

Autostrada A4 w 1939 roku

Autostrada A4 w 2011 roku – Źródło: Google Street View

Muzyka:
From the Top of the Cliff – J. M. Quintana Cámara
www.jmquintanacamara.com

Dodatkowe źródła, z których korzystałem do opisania filmu Wrocław Breslau w rok 1939:

1. http://dolny-slask.org.pl/513194,Wroclaw,Polarfilm_Farbaufnahmen_Breslau_1939.html
2. http://forum.axishistory.com/viewtopic.php?f=5&t=184071

Artykuł Wrocław Breslau w roku 1939 na filmie pochodzi z serwisu Eloblog.