Ostatnie słowa tuż przed śmiercią…

Ostatnie słowa na łożu śmierci, niczym ostatnia wola, miały być zwieńczeniem niezwykłego i ciekawego życia. Czasem jako polityczny testament, czasem jako wyraz żalu lub nadziei. Czy rzeczywiście takie słowa zostały wypowiedziane? Czy upływ czasu lub społeczne piętno wymusiło ich przeinaczenie? Tego niestety nie wiemy. Oto lista 10 cytatów, ułożona chronologicznie.

Wolfgang Amadeus Mozart

Urodzony w Salzburgu austriacki kompozytor i wirtuoz, zaliczany do trójki wiedeńskich klasyków. Przez wiele lat związany był z Wiedniem, choć podróżował i występował w różnych najznamienitszych miastach ówczesnej Europy. Mozart już od młodości miał problemy ze zdrowiem. Zmarł w swoim domu w Wiedniu 5 grudnia 1791 roku po krótkiej, ale intensywnej chorobie. Miał zaledwie 35 lat. Jego ostatnie wypowiedziane zdanie brzmiało:

„Pisałem to dla siebie.”

Wolfgang Amadeus Mozart – Ostatnie Słowa Przed Śmiercią

Maria Antonina

Maria Antonina pochodziła z rodu austriackich Habsburgów. W wieku 14 lat wyszła za mąż za delfina Francji, późniejszego króla Ludwika XVI. Jej bajeczne życie pełne przepychu i bogactw zostało uwiecznione w firmie Sofii Coppolli. Pech chciał, że akurat na lata jej małżeństwa przypadło jedno z najważniejszych i najkrwawszych wydarzeń ówczesnej Europy – Rewolucja Francuska. W wyniku obalenia monarchii Maria Antonina została aresztowana i skazana na ścięcie gilotyną. Wchodząc na szafot 16 października 1793 roku, niechcący nadepnęła na nogę swojego kata. Wtedy skierowała do niego swoje ostatnie słowa:

„Wybaczcie mi, Panie.”

Maria Antonina – Ostatnie Słowa Przed Śmiercią

Napoleon Bonaparte

Cesarz Francuzów, jedna z najważniejszych postaci burzliwego i niezwykle brzemiennego w skutki przełomu XVIII i XIX wieku. Mało było krajów w Europie, których nie dotknąłby podmuch napoleońskich podbojów i planów. Ostatecznie jednak pokonany dwa razy przez siły sprzymierzonych abdykował i został zesłany na Wyspę Świętej Heleny. Tam dokończył swojego żywota umierając 5 maja 1821 roku. Ostatnim słowem jakie wypowiedział, było imię jego pierwszej żony:

„Józefina.”

Napoleon Bonaparte – Ostatnie Słowa Przed Śmiercią

Karol Darwin

Sławny twórca teorii ewolucji, angielski przyrodnik i geolog. Prace naukowe Karola Darwina przyniosły prawdziwą rewolucję naukową. Wywarły wpływ nie tylko na świat nauki, ale również na poglądy społeczne i religijne. Jego publikacja „O powstawaniu gatunków” przetłumaczona została na wiele jezyków i cieszyła się ogromnym zainteresowaniem. Stając się tym samym jedną z najważniejszych książek w historii nauki, która zmieniła sposób myślenia o naszym świecie. Darwin zmarł 19 kwietnia 1882 roku w Down House w Wielkiej Brytanii. Pod koniec swojego życia ze sceptycyzmem odnosił się do wiary w Boga. Na łożu śmierci miał powiedzieć swoje ostatnie słowa:

„Zupełnie nie boję się umierać.”

Karol Darwin – Ostatnie Słowa Przed Śmiercią

Karol Marks

Niemiecki filozof, historyk i działacz rewolucyjny. Twórca I Międzynarodówki. Urodził się w Trewirze w Niemczech. Karol Marks pochodził z żydowskiej rodziny. Wraz z Fryderykiem Engelsem stał się symbolem XIX-wiecznej myśli socjalistycznej i ruchu robotniczego. W XX wieku jego wizerunek utrwalił się na stałe na komunistycznych czerwonych sztandarach. Marks zmarł na emigracji w Londynie 14 marca 1883 roku. Poproszony o ostatnie słowo miał powiedzieć:

„No dalej, wynoście się!”

Karol Marks – Ostatnie Słowa Przed Śmiercią

Otto Lilienthal

Lilienthal był niemieckim konstruktorem i pionierem lotnictwa. Prowadził eksperymenty z lotem człowieka za pomocą samodzielnie skonstruowanych skrzydeł. Jego szkice, rysunki i obliczenia stały się podwalinami do późniejszego rozwoju lotnictwa. Swoje konstrukcje testował wykorzystując wzniesienia, a następnie zlatując z nich lotem ślizgowym. Lotnicze wyczyny Lilienthala przyciągały ciekawskich gapiów, interesowała się nimi również ówczesna prasa. W trakcie jednego z pechowych lotów Lilienthal runął na zimię z wysokości 15 m i złamał kręgosłup. Na skutek urazu zmarł 10 sierpnia 1896 roku. W szpitalu przed swoją śmiercią miał powiedzieć:

„Bez ofiar nie ma postępu.”

Otto Lilienthal – Ostatnie Słowa Przed Śmiercią

Heinrich Himmler

Reichsführer-SS, jeden z najważniejszych przywódców i dygnitarzy w nazistowskich Niemczech. Odpowiedzialny za funkcjonowanie SS i tajnej policji Gestapo. Nazistowskie paramilitarne organizacje, którymi kierował, były współodpowiedzialne za miliony ofiar i krwawe represje na terenach okupowanych przez III Rzeszę. Pod koniec wojny próbował uciekać w przebraniu, ale został aresztowany. Dnia 23 maja 1945 roku w trakcie próby przesłuchania przez Brytyjczyków, połknął kapsułkę z cyjankiem potasu. Miał wtedy krzyknąć:

„Jestem Heinrich Himmler!”

Heinrich Himmler – Ostatnie Słowa Przed Śmiercią

Winston Churchill

Legendarny przywódca Wielkiej Brytanii z czasów II Wojny Światowej. Churchill był jednym z najwybitniejszych polityków XX wieku. Można również powiedzieć, że jednym z najbadziej rozpoznawalnych i charakterystycznych przywódców. Również dzięki swoim barwnym i niezwykle trafnym wypowiedziom, opisującym ówczesną sytuację polityczną i międzynarodową. Po zakończeniu kariery politycznej Churchill wycofał się w cień. Schorowany, ogarnięty depresją i przygnębieniem umarł 24 stycznia 1965 roku. Jego ostatnie słowa brzmiały:

„Już mnie to wszystko bardzo nudzi.”

Winston Churchill – Ostatnie Słowa Przed Śmiercią

Martin Luther King

Ten pastor Baptystów był symbolem walki o prawa Afroamerykanów i zniesienie dyskryminacji rasowej w Stanach Zjednoczonych. Jego walka przypadła na okres burzliwych lat 50 i 60 XX wieku. Za swoją działalność społeczną otrzymał pokojową nagrodę Nobla. Jako działacz społeczny walczący o zmianę narzuconych i dyskryminujących reguł, zapewne naraził się wielu wpływowym osobom. Ostatecznie został zastrzelony przez J.E. Raya w hotelu w Memphis 4 kwietnia 1968 roku. Ostatnie swoje słowa skierował do muzyka jazzowego Bena Brancha.

„Ben, upewnij się, że będziesz grać „Błogosławiony jest Pan” na spotkaniu wieczorem. I graj to dobrze.”

Martin Luther King – Ostatnie Słowa Przed Śmiercią

Elvis Presley

Król Rock and Rolla. Był jedną z największych ikon popkultury XX wieku. Twórczość Elvisa Presleya przysporzyła mu całe rzesze oddanych fanów i fanek, nawet po jego śmierci. Zmieniła oblicze ówczesnych Stanów Zjednoczonych. Uwielbiany i podziwiany za życia, legenda po śmierci. Elvis Presley zmarł 16 sierpnia 1977 roku w wieku 42 lat. Śmierć nastąpiła w ubikacji w posiadłości muzyka w Memphis. Tuż przed pójściem do ubikacji, jego dziewczyna Ginger Alden poprosiła, aby nie zasnął w toalecie. Presley powiedział wtedy swoje ostatnie słowa:

„Ok, nie będę.”

Elvis Presley – Ostatnie Słowa Przed Śmiercią

Artykuł Ostatnie słowa sławnych ludzi przed śmiercią pochodzi z serwisu Eloblog.

Manewry Cesarskiej Armii

Początek XX wieku był niezwykle gorącym okresem w Europie. Cesarstwo Niemieckie, zjednoczone dzięki sprytnej polityce żelaznego kanclerza Otto von Bismarcka, było u szczytu swojej potęgi. Jednocześnie rosły napięcia w skomplikowanej strukturze sojuszy i układów zbudowanych przez Bismarcka, a które to przez ostatnie kilkadziesiąt lat gwarantowały stabilność w Europie. Z perspektywy Berlina szczególnie niepokojący był sojusz zawarty pomiędzy Francją i Rosją. Stawiał on Cesarstwo Niemieckie w niekorzystnej sytuacji – otoczenia z dwóch stron. Rosły więc napięcia i wzmagał się program zbrojeń, który to niechybnie prowadził Europę ku katastrofie. Jednym ze sposób „prężenia niemieckich muskułów” były ćwiczenia cesarskiej armii. Jedne z nich odbyły się we Wrocławiu w roku 1906, w ówczesnym Breslau.

Manewry wojskowe zostały zorganizowane z wielką pompą. Jako specjalny gość i obserwator został na nie zaproszony młody 31-letni Winston Churchill, który to już wtedy wyróżniał się wśród brytyjskich elit. Był zresztą znajomym brytyjskiego króla Edwarda VII, a który to z kolei był kuzynem niemieckiego cesarza Wilhelma II. Była to rodzina. W tamtym czasie większość europejskich rodzin królewskich była ze sobą w jakiś sposób spokrewniona i spowinowacona. Tylko społeczeństwu i żołnierzom wmawiało się istnienie ogromnych różnic między narodami, szczując siebie nawzajem. Wszak żołnierzowi, czy to niemieckiemu, czy to brytyjskiemu, należało coś powiedzieć, aby z ochotą umierał w błocie za interesy wąskiej kasty elit.

Wojskowa parada na ulicy Legnickiej we Wrocławiu 1906 rok – Źródło: dolny-slask.org.pl

Winston Churchill we Wrocławiu

Winston Churchill z zaproszenia skorzystał i do ówczesnego Breslau przyjechał. Zachowało się jedno poniższe zdjęcia, które to zostało prawdopodobnie przesłane do Churchilla przez samego Wilhelma II. Jako pamiątka i życzenia na nowy rok. Na fotografii widnieje podpis „With best wishes for a happy New Year 1907. William F. R.”.

Winston Churchill i kajzer Wilhelm II podczas ćwiczeń we Wrocławiu 1906 rok – Źródło: dolny-slask.org.pl

Tak oto pisał o swojej wizycie młody Winston Churchill we Wrocławiu.

„Wyjechałem do Breslau na manewry, które rzeczywiście robiły wrażenie. Z niemieckich szeregów emanuje ogromna prostota i siła, które nie pozostawiają obserwatora obojętnym; chociaż nie wydaje mi się, by zdawali sobie sprawę ze straszliwej siły swojej broni i współczesnych warunków walki, i sądzę, że w drobnych kwestia mogliby się wiele od naszego wojska nauczyć, to liczebność, jakość, dyscyplina i organizacja niewątpliwie stanowią cztery główne drogi do zwycięstwa.”

Winston Churchill 14 września 1906 roku – Mikrokosmos N. Davies str. 305

Później miał jeszcze napisać o niemieckiej armii.

„Ta armia jest straszliwą machiną. Czasami potrafią maszerować 35 mil na dobę. Jest ich tylu, co ziaren piasku w ocenie, a do tego mają do dyspozycji wszystkie współczesne udogodnienia. […] Choć wojna mnie pociąga i fascynuje umysł wielością niesłychanych sytuacji, z każdym rokiem czuje coraz głębiej […], jakim podłym i nikczemnym szaleństwem, barbarzyństwem jest to wszystko”

Winston Churchill – Mikrokosmos N. Davies str. 305

Zdjęcie Churchilla i Wilhelma II zostało wykonane prawdopodobnie na terenie dzisiejszego osiedla Gądów Mały, dawniej Klein Gandau. Kajzer ubrany w paradny mundur z pikielhaubą na głowie, wskazuje coś Churchillowi prawą ręką. Lewą rękę ma jak zwykle ukrytą, w tym przypadku pod płaszczem. Tajemnicą poliszynela w tamtym czasie było to, że Wilhelm II od dziecka ma zdeformowaną lewą dłoń… Dziś może wydawać się to błahostką, ale w tamtym czasie był to niemały powód do wstydu. Jak to przecież? Cesarz wielkiego Cesarstwa Niemieckiego może być nie w pełni sprawny, jakiś wybrakowany? Niektórzy sugerują, iż zdeformowana ręka kajzera była przyczyną jego kompleksów, poczucia niższości. A to wpłynęło na to, jakim był politykiem i przywódcą – kiepskim… Kajzer był niczym swoje Cesarstwo Niemieckie, z wierzchu błyszczące i wypolerowane, a w środku ze skazą, która to ostatecznie doprowadziła do upadku imperium.

Wilhelm II Hohenzollern i Winston Churchill we Wrocławiu

Po 6 latach od wspomnianych manewrów w Breslau rozpoczęto przygotowania do wojny. W stolicy Śląska miało znaleźć schronienie 390 tys. osób. W roku 1913, w 100-tną rocznicę wyzwolenia spod francuskiej okupacji, w mieście zorganizowano kampanie propagandowe mające na celu wzbudzenie nastrojów patriotycznych i wojennych. Ukończono również budowę nowoczesnej i modernistycznej hali wystawowej – wizytówki miasta, która to na cześć wspomnianej rocznicy nazwano Jahrhunderthalle – Halą Stulecia.

W takich okolicznościach nie dziwi więc fakt, że wybuch I wojny światowej ludność niemiecka przyjęła z ogromnym entuzjazmem. Szybko jednak mieszkańcy Wrocławia przestali mieć powody do zadowolenia. Na skutek brytyjskiej blokady Cesarstwo Niemieckie zaczęło borykać się z niedoborem surowców i produktów żywnościowych. Na ulicach Wrocławia pojawił się głód. Wprowadzono kartki żywnościowe na podstawowe produkty takie jak: mięso, mleko, masło, chleb itp. W trakcie Wielkiej Wojny populacja Wrocławia zmniejszyła się o ponad 130 tys. osób.

Breslau staje się Wrocławiem

Wybuch kolejnej, tym razem II wojny światowej, znowu postawił Brytyjczyków i Niemców po dwóch różnych stronach barykady. Tym razem Winston Churchill miał już o wiele więcej do powiedzenia, w końcu był jednym z przywódców aliantów. Zbiegiem okoliczności po latach przyszło mu współdecydować o losach śląskiego miasta, które dawniej odwiedził. Współdecydować o nowej polsko-niemieckiej granicy, tym samym o tym, czy Wrocław miał znaleźć się po stronie polskiej, czy w większości pozostać po stronie niemieckiej. Churchill był zagorzałym przeciwnikiem przekazania Wrocławia w polskie ręce. Dobitnie wyraził to w dość niewybrednych słowach: „Naprawdę byłoby szkoda napchać polską gęś niemiecką karmą do tego stopnia, że padnie na niestrawność”. Czy wpływ na stanowisko Churchilla miała jego wizyta sprzed 40 lat? Być może. W trakcie obrad konferencji poczdamskiej Churchill stracił jednak stanowisko premiera Wielkiej Brytanii. Dało to możliwość swobodniejszego decydowania o losach miasta przez Józefa Stalina. Stało się więc inaczej, niż życzył sobie Winston Churchill.

Artykuł Winston Churchill we Wrocławiu pochodzi z serwisu Eloblog.

10 cytatów o Polsce i Polakach

Jakiś czas temu zacząłem poszukiwać informacji o ciekawych cytatach o Polsce i Polakach. Tylko w kontekście zagranicznych polityków, historyków oraz postaci historycznych. Chciałem zobaczyć, jaki obraz Polski był widziany przez sławnych ludzi, którzy wpłynęli na losy świata. Kiedy rozpocząłem poszukiwania szybko się zniechęciłem. Brak źródeł niektórych wypowiedzi, stawia je pod dużym znakiem zapytania. Ciężko też oddzielić to, co jest propagandą i zwykłą kurtuazją, od prawdziwych przemyśleń. Wszak 10 wypowiedzi nie jest miarodajne, ani też nie reprezentuje w pełni obrazu Polski za granicą. Mimo wszystko, postanowiłem je zebrać i opublikować. Proszę pamiętać, że dla wielu z nich brak jest źródła, stąd ich autentyczność może być podważana.

Napoleon Bonaparte

Cesarz Francuzów w latach 1804-1815. Jeden z największych przywódców politycznych i wojskowych swojej epoki, która zresztą wzięła swoją nazwę od jego imienia. Z polskiej perspektywy działalność Napoleona budziła ogromne nadzieje na odzyskanie niepodległości, utraconej podczas rozbiorów. Stąd udział Polaków w walkach po stronie napoleońskiej. Warto wspomnieć tu choćby słynną polską szarżę podczas Bitwy pod Samosierrą w 1808 roku. Wtedy to też miały paść z ust cesarza słowa „laissez faire aux Polonais!”, czyli „zostawcie to Polakom!”.

„Zostawcie to Polakom. Dla nich nie ma nic niemożliwego.”

Napoleon Bonaparte (1769-1821) – 10 cytatów o Polakach

Mikołaj I Romanow

Car Rosji z dynastii Romanowów, panował w latach 1826-1855. Tytułował się również królem Polski. Za jego panowania w 1830 roku wybuchło w Polsce powstanie listopadowe. Podczas jego trwania Sejm Królestwa Polskiego specjalną uchwałą pozbawił Mikołaja I praw do tronu Polskiego. Ostatecznie jednak powstanie zostało stłumione.

„Znam tylko dwa typy Polaków: tych, którzy się zbuntowali przeciwko mnie, i tych którzy pozostali mi wierni – jednych nienawidzę, drugimi gardzę.”

Mikołaj I Romanow (1796-1855) – 10 cytatów o Polakach

Otto von Bismarck

Premier Prus i późniejszy wieloletni kanclerz Rzeszy, zwany również „Żelaznym Kanclerzem”. Jego polityka przyczyniła się do zjednoczenia Niemiec oraz budowy potęgi państwa niemieckiego. Dzięki swojemu wyrachowaniu w polityce międzynarodowej opierał się na licznych sojuszach i traktatach, które zapewniały stabilizację w Europie. Autor tzw. Kulturkampf, która w zaborze pruskim objawiała się intensywną germanizacją. Nie szczędził wielu cynicznych i gorzkich słów pod adresem polityki, ludzi i innych narodów.

„Dajcie Polakom rządzić, a sami się wykończą.”

Otto von Bismarck (1815-1898) – 10 cytatów o Polakach

Karol Marks

Niemiecki filozof, historyk i działacz rewolucyjny pochodzenia żydowskiego, który stał się ideowym przywódcą ruchu robotniczego. Po dojściu komunistów do władzy w ZSRR, Marks i jego ideologia zostały wyniesione na piedestał. Tymczasem w roku 1866 na posiedzeniu Rady Międzynarodówki i Towarzystwa Robotniczego w Londynie, z ust Marksa padły takie oto ciekawe słowa.

„Istnieje jedna tylko alternatywa dla Europy: albo azjatyckie barbarzyństwo pod przywództwem moskiewskim zaleje ją jak lawina, albo Europa musi odbudować Polskę, stawiając między sobą a Azją 20 milionów bohaterów, by zyskać na czasie dla dokonania swego społecznego odrodzenia.”

Karol Marks (1818-1883) – 10 cytatów o Polsce i Polakach

David Lloyd George

Był brytyjskim premierem w latach 1916-1922. Na okres jego urzędowania przypadło zakończenie I wojny światowej. W związku z tym, jako przedstawiciel zwycięskiej Wielkiej Brytanii, miał istotny głos w rokowaniach pokojowych. Według jednego z brytyjskich historyków, podczas paryskiej konferencji pokojowej w 1919 roku, miał nietaktowanie zażartować na temat oddania Śląska Polakom.

„Oddać Polakom śląski przemysł to jak dać małpie zegarek.”

David Lloyd George (1863-1945) – Autor nietaktownej wypowiedzi o Polakach

Józef Stalin

Bezwzględny dyktator i przywódca Związku Radzieckiego, odpowiedzialny za śmierć dziesiątków milionów ludzi. Stalin był politykiem bezwzględnym i cynicznym, zarówno w polityce wewnętrznej, jak i międzynarodowej. Bez pardonu rozliczał się z przeciwnikami, zarówno pojedynczymi osobami, jak i całymi narodami. Jego słowa są również dowodem jego bezwzględności i zimnej kalkulacji. Raz o Polsce miał wypowiedzieć się w taki oto sposób. Wypowiedź ta występuje w kilku różnych wersjach.

„Wprowadzenie komunizmu w Polsce byłoby podobne do nałożenia siodła na krowę.”

Józef Stalin (1878-1953) – Bezwzględny dyktator i cynik

Winston Churchill

Dwukrotny premier Wielkiej Brytanii, legendarny przywódca z czasów II wojny światowej. Laureat literackiej Nagrody Nobla. Co ciekawe, nagrodę tę otrzymał za „wielkie mistrzostwo utworów o charakterze historycznym i biograficznym, a także błyskotliwą sztukę oratorską, z pomocą której bronił najwyższych ludzkich wartości”. W Polsce postać kontrowersyjna, ze względu na swój udział w tzw. Wielkiej Trójce, której to decyzją Polska weszła w sowiecką strefę wpływów. Warto też nadmienić, że nie jest to jego jedyna wypowiedzieć o Polakach.

„Niewiele jest za­let, których Po­lacy by nie mieli, i niewiele jest też wad, których umieli­by się ustrzec.”

Winston Churchill (1874-1965) – Autor wielu sławnych wypowiedzi

Ronald Reagan

Amerykański polityk Partii Republikańskiej, 40. prezydent Stanów Zjednoczonych. W Polsce osoba Ronalda Reagana cieszy się dużą popularność i szacunkiem. Między innymi za jego stanowczą walkę ze Związek Radzieckim, którego sam określił mianem „Imperium Zła”. O Polsce wypowiedział się raz w tak sposób.

„Odległości z Warszawy do Moskwy i z Warszawy do Brukseli są identyczne. Znak mówi, że Polska nie jest ani na wschodzie, ani na zachodzie. Polska jest centrum cywilizacji europejskiej. Wniosła rzeczywiście wiele w kształtowanie się tej cywilizacji. Czyni to również dzisiaj w sposób znaczący, nie godząc się na uciemiężenie.”

Ronald Reagan (1911-2004) – 10 cytatów o Polsce

Norman Davies

Popularny brytyjski historyk, który wiele lat swojej pracy poświecił na badanie dziejów państw Europy Środkowej. Zawsze starał się podkreślać, że historia Europy nie kończy się terytorialnie na państwie niemiecki. Tak jak często stereotypowo postrzegali to inni historycy na zachodzie. Wydał kilka książek związanych z historią Polski. Norman Davies w swojej książce „Boże Igrzysko” pisał o Polsce w ten sposób.

„Wydaje się, ze kraj ten jest nierozerwalnie związany z niekończącą się serią katastrof i kryzysów, które – w sposób paradoksalny – stają się źródłem jego bujnego życia. Polska znajduje się bez przerwy na krawędzi upadku. Ale jakimś sposobem zawsze udaje jej się stanąć na nogi.”

Norman Davies (ur. 1939) – Foto: Quest-88 Źródło: commons.wikimedia.org

George W. Bush

Republikański polityk i 43. prezydent Stanów Zjednoczonych. George W. Bush podczas debaty prezydenckiej w 2004 skierował do swojego adwersarza Johna Kerry’ego słynne słowa „zapomniał Pan o Polsce”. Słowa te zostały wypowiedziane, po tym jak John Kerry wymienił tylko trzy państwa koalicji antyterrorystycznej w Iraku. Odpowiedź Busha, choć zgodna z prawdą, nie stanowiła istoty sprawy tej dyskusji. Przez co określenie to zaczęto używać prześmiewczo, w momencie kiedy komuś brak kontrargumentów w dyskusji.

„You forgot Poland.”

George W. Bush (ur. 1946) – „You forgot Poland”

Artykuł 10 cytatów znanych ludzi o Polsce i Polakach pochodzi z serwisu Eloblog.