Katastrofa zapory na rzece Biała Desna (Bílá Desná)

Czeska część Gór Izerskich, rzeka Bílá Desná, czyli po polsku Biała Desna. W odległości niespełna 4 km od polskiej granicy znajduje się miejsce, w którym wydarzyła się jedna z najtragiczniejszych katastrof w Sudetach. To tutaj, zaledwie po 10 miesiącach od oddania do użytku, pękła zapora wodna wybudowana na rzece Biała Desna. Katastrofa wydarzyła się po południu 18 września 1916 roku, w czasie ładnej i bezdeszczowej pogody. Strumień wody wypływający z korpusu zapory zauważony został około 15:30. Błyskawicznie powiększał się z każdą minutą, a po ponad godzinie doszło do całkowitego przerwania konstrukcji. Wówczas w zbiorniku znajdowało się około 290 tys. m³ wody. Pęknięta zapora uwolniła ogromne masy wody, które wdarły się do koryta rzeki. Powstała fala miała 13 m wysokości i uderzyła w zabudowania niżej położonej miejscowości Desná.

Widok jaki ukazał się po przejściu fali był przerażający. Woda odsłoniła dziesiątki uszkodzonych lub zniszczonych budynków. Zewsząd walały się fragmenty ich wyposażenia, przemieszane z gruzem, kamieniami i połamanym drewnem. Niektórym budynkom położonym niżej miejscowości udało się przetrwać przejście fali, ale ich wygląd był lichy. Wyglądały jakby ktoś poprzecinał je wielkim ostrzem, a z pourywanych elewacji dostrzec można było wnętrza domostw. Łącznie żywioł pochłonął 65 ofiar (62 plus 3 ofiary doliczone później). Fala, która przeszła przez Desnę, zniszczyła 33 domy, a 69 zostało uszkodzonych. 307 osób pozostało bez dachu nad głową. Obecnie jako przyczynę pęknięcia zapory najczęściej podaje się wady gruntowe.

Wizualizacja katastrofy zapory na Białej Desnej

Jako uzupełnienie zachęcam również do obejrzenia poniższego filmu. Jest to wizualizacja 3D opracowana przez Povodí Labe w 100. rocznicę pęknięcia zapory. Wizualizacja jest próbą odtworzenia przebiegu katastrofy.

Przerwana zapora – Protržená přehrada

Dziś pozostałości przerwanej zapory i teren po dawnym zbiorniku są chętnie odwiedzane przez turystów. W 1996 roku zapora została uznana za narodowy pomnik kultury Republiki Czeskiej (czes. Národní kulturní památka). Teren został kilka lat temu odsłonięty i oczyszczony (wycięto drzewa porastające konstrukcję). Dzięki temu lepiej widoczny jest teraz zarys korpusu zapory. Przy zaporze znajduje się niewielka Krömerova bouda, w której możemy na chwile zatrzymać się i kupić coś do picia. Do zapory najlepiej dostać się pieszym szlakiem z miejscowości Desná. Wejście na teren po dawnej zaporze jest bezpłatne.

Mapa i miejsce lokalizacji przerwanej zapory na Białej Desnej

Artykuł Gdy pęknie zapora – Katastrofa zapory na rzece Biała Desna pochodzi z serwisu Eloblog.

Nie brakuje w Polsce miejsc pięknych i urokliwych. Położone w dolinie Dunajca czorsztyński i niedzicki zamek, dawniej po obu stronach strzegące granicy polsko-węgierskiej, należą do jednych z najcenniejszych krajobrazów kulturowych Polski. Razem z wybudowanym w XX wieku sztucznym zbiornikiem, zwanym Jeziorem Czorsztyńskim, stanowią dziś prawdziwe skarby turystyczne regionu.

Zamek Dunajec w Niedzicy

Zamek w Niedzicy, zwany również Zamkiem Dunajec, położony jest we wsi Zamek-Niedzica na prawym brzegu Jeziora Czorsztyńskiego (patrząc w kierunku biegu Dunajca). Powszechnie podaje się, że zamek wybudowany został w I połowie XIV wieku przez ród Berzeviczych, jako warownia broniąca północnej granicy Węgier. Pierwsza pisemna wzmianka o obiekcie pochodzi z 1325 roku. Wzniesiono wówczas zamek górny, który być może stanął w miejscu istniejącego już wcześniej drewniano-ziemnego grodu. Przez wieki zamek pozostawał we władaniu węgierskich rodów. W 1412 roku na zamku miała miejsce wypłata 37 tys. kop srebrnych groszy praskich królowi niemieckiemu i węgierskiemu Zygmuntowi Luksemburskiemu przez króla polskiego Władysława Jagiełłę. Jako zastaw (zabezpieczenie) za pożyczkę Zygmunt Luksemburski przekazał stronie polskiej część Spiszu z 16 miastami, tzw. zastaw spiski. Zastaw nie obejmował Zamku Dunajec, który pozostał dalej w rękach Węgrów. W późniejszych wiekach zamek był kilkukrotnie rozbudowywany i przebudowywany. Ważniejsza rozbudowa miała miejsce za czasów Jerzego Horwath’a pod koniec XVI wieku, kiedy wzniesiono zamek średni i przebudowano zamek dolny. Wówczas Zamek Dunajec nabrał charakteru renesansowej rezydencji.

Po zakończeniu I wojny światowej zamek w Niedzicy znalazł się na terytorium II Rzeczpospolitej. Do 1945 roku był własnością węgierskiej rodziny Salamonów (w zamku mieszkali do 1943 roku). Po zakończeniu wojny zdewastowany Zamek Dunajec został przejęty przez Skarb Państwa. W 1949 roku zamek został przekazany Stowarzyszeniu Historyków Sztuki, na obiekcie rozpoczęto również prace restauratorskie i konserwatorskie. Obecnie zamek udostępniony jest do zwiedzania i pozostaje jedną z największych atrakcji Jeziora Czorsztyńskiego i Spiszu.

Zamek w Czorsztynie

Zamek w Czorsztynie położony jest na drugim brzegu jeziora, naprzeciw Zamku Dunajec. Zamkowe kalendarium podaje, że już w XIII wieku istniał w tym miejscu gród o nazwie Wronin, którego wzniesienie należy wiązać z akcją kolonizacyjną ziemi sądeckiej zapoczątkowaną przez księżną Kingę (żonę Bolesława Wstydliwego). Na przełomie XIII/XIV wieku miała powstać również cylindryczna wieża typu stołp (już nieistniejąca). Pierwsza pisemna wzmianka o zamku pochodzi z 1320 roku. Około 1320–1335 roku warownia została przejęta przez króla Władysława Łokietka lub jego syna Kazimierza Wielkiego, a ten ostatni rozbudował ją przekształcając w pełnoprawny murowany zamek. Budowę murowanego zamku należy wiązać z zabezpieczeniem południowej granicy Królestwa Polskiego, kontrolą doliny Dunajca i przebiegających szlaków handlowych. Od tego momentu warownia stała się zamkiem królewskim, obsadzanym przez króla zaufanym starostą. Jak inne tego typu budowle, również i zamek w Czorsztynie był kilkukrotnie przebudowywany. Te ważniejsze miały miejsce w latach 1472–1488 (za króla Kazimierza Jagiellończyka), 1616–1643 (za starosty Jana Baranowskiego) i 1667–1680 (za starosty Otto Fryderyka Felkersamba). W czasie I rozbioru Polski zamek został przejęty przez Austriaków. W 1790 roku od uderzenia pioruna wybuchł pożar, który zapoczątkował stopniowe popadanie zamku w ruinę.

Do 1945 roku zamek w Czorsztynie był w rękach rodziny Drohojowskich, których dobra po wojnie zostały znacjonalizowane. Od 1989 roku właścicielem zamku został Pieniński Park Narodowy, a w 1996 roku obszar wokół zamku formalnie włączono do parku. Dziś odrestaurowane ruiny czorsztyńskiego zamku są udostępnione do zwiedzania.

Jezioro Czorsztyńskie – Zapora i zbiornik Niedzica-Czorsztyn

Budowa zapory wodnej i zespołu zbiorników na Dunajcu na zawsze zmieniła okoliczny krajobraz. Pierwsze pomysły spiętrzenia wód Dunajca pojawiły się już na początku XX wieku. Wówczas były konsultowane ze znanym i cenionym hydrotechnikiem Gabrielem Narutowiczem (przyszłym pierwszym prezydentem II RP). W dwudziestoleciu międzywojennym ponownie wrócono do koncepcji budowy zapory, głównie ze względu na powodzie nawiedzające Podhale. Zbiornik i zapora miały stanowić ochronę przeciwpowodziową dla doliny Dunajca. Nie zostały one jednak zrealizowane ze względu na wybuch wojny. Do pomysłów powrócono w 1964 roku. Od samego początku budowa zapory borykała się z wieloma problemami i kilkukrotnie zmieniano jej założenia projektowe. Budziła również sporo kontrowersji ze względu na zbytnią ingerencję w środowisko, konieczność wysiedlenia części ludności i zalania okolicznych wsi. Ostatecznie prace rozpoczęto w 1975 roku, a jej budowę ukończono dopiero w 1997 roku. W wyniku osadzenia zapory powstał zbiornik Czorsztyn-Niedzica, zwany potocznie Jeziorem Czorsztyńskim, o całkowitej pojemności 234,5 mln m3. Poniżej ulokowano drugą, mniejszą zaporę, tworząc zbiornik Sromowce Wyżne. Przy zaporach wybudowano również elektrownie wykorzystujące moc spiętrzonej wody Dunajca.

Do dziś ciężko jest jednoznacznie ocenić powstanie zapory i sztucznego zbiornika. Do korzyści należy zaliczyć ochronę przeciwpowodziową, wykorzystanie potencjału energetycznego rzeki i uregulowanie poziomów wody Dunajca. Powstanie Jeziora Czorsztyńskiego na pewno również zwiększyło atrakcyjność turystyczną okolicznych terenów. Natomiast do skutków negatywnych należy zaliczyć zniszczenie naturalnego i kulturowego krajobrazu doliny Dunajca, likwidację zachodnich obrzeży Pienińskiego Parku Narodowego, a także powstanie dróg i przesyłowych linii energetycznych ingerujących w środowisko. Podczas budowy zbiornika zlikwidowano również część wielowiekowego osadnictwa wiejskiego, których fragmenty miały znaleźć się na dnie jeziora, m.in. przesiedlono jedną całą wieś Maniowy, zalaniu uległ również zespół dworski w Czorsztynie położony poniżej zamku.

Pomimo wszystko powstanie kontrowersyjnego zbiornika dodaje smaczku historii tych terenów, których i tak burzliwe losy nasyciły region niezwykłymi zabytkami. Zabytkami położonymi w otoczeniu pięknej przyrody i urokliwych krajobrazów.

Mapa okolicy zamków w Niedzicy i Czorsztynie

Artykuł Dwa zamki i jezioro – Niedzica i Czorsztyn pochodzi z serwisu Eloblog.

Zapora wodna w Zagórzu Śląskim i Jezioro Bystrzyckie

Choć bohaterem dzisiejszego artykułu jest zabytkowa elektrownia w Lubachowie to jej istnienie nieodzownie związane jest z zaporą wodną w Zagórzu Śląskim. Zacznę więc od kilku słów na temat tej niezwykłej kamiennej konstrukcji. Zapora wodna została wybudowana na rzece Bystrzyca na początku XX wieku. Powstała jako jedna z wielu zapór wodnych budowanych w tamtych czasach w Sudetach, głównie w celu ochrony przed powodziami. Sama budowla ma 44 m wysokości i 230 m długości korony. U podstawy kamienna zapora ma 29 m grubości. W wyniku budowy zapory powstał sztuczny zbiornik wodny zwany Jeziorem Bystrzyckim. Zbiornik ma powierzchnię 51 ha i potrafi pomieścić około 8 mln m³ wody. Choć zapora i zbiornik były budowane głównie w celach przeciwpowodziowych dziś pełnią aż cztery funkcje:

• główną przeciwpowodziową,
• retencyjną – jest zbiornikiem wody pitnej dla Dzierżoniowa, Bielawy i okolic,
• rekreacyjną – jezioro przyciąga turystów, przy zbiorniku funkcjonują ośrodki wczasowe, pensjonaty, plaże, dużą atrakcję stanowi również pobliski Zamek Grodno,
• hydroenergetyczną – w odległości ok. 1 km od zapory znajduje się elektrownia wodna, która wytwarza prąd ze zmagazynowanej w zbiorniku wody i to właśnie niej poświęcony jest ten artykuł.

Elektrownia wodna Lubachów

Ostatnio miałem okazję zwiedzać niezwykłe miejsce – elektrownię wodną w Lubachowie. Miejsce niezwykłe ze względu na swoją historię i zachowane oryginalne wyposażenie. Elektrownia Lubachów powstała na początku XX wieku wraz z budową zapory wodnej na rzece Bystrzyca. Sama zapora powstała w latach 1912–1914, a budowę elektrowni ukończono w 1917 roku. Jednak w przeciwieństwie do innych tego typu obiektów budowanych w tamtym czasie w Sudetach, budynek samej elektrowni został oddalony od zapory o około 1 km, a ze zbiornikiem połączony został rurociągiem o średnicy 1,8 m. Dzięki oddaleniu budynku elektrowni uzyskano dodatkowy spadek wody między zbiornikiem a elektrownią, który zwiększa jej moc. Choć dziś zbiornik wody i zapora znajdują się w Zagórzu Śląskim, to budynek samej elektrowni jest już administracyjnie w Lubachowie.

Elektrownia wykorzystuje moc wody zgromadzonej w sztucznym zbiorniku – Jeziorze Bystrzyckim. Zainstalowano w niej trzy turbozespoły wyposażone w turbiny Francisa wyprodukowane przez firmę Voith i generatory wraz z oprzyrządowaniem firmy Siemens-Schuckert. Łącznie trzy zespoły osiągają tu moc 1,2 MW. Elektrownia Lubachów, jak sama zapora i Jezioro Bystrzyckie, nie wyróżnia się ani wielkością, ani uzyskiwaną mocą. To co odróżnia Lubachów od innych tego typu obiektów jest prawie niezmienione wyposażenie. W innych elektrowniach wymianie uległy już zabytkowe turbozespoły. Natomiast te zamontowane w Lubachowie pracują ciągle już od ponad 100 lat. Niezwykła jest również filozofia budowania tego typu obiektów w tamtych czasach. Pomimo, iż mamy do czynienia z budynkiem typowo technicznym, zadbano o jego estetykę. Sam budynek elektrowni ma ciekawą architektoniczną formę. Zadbano również o walory estetyczne wyposażenia budynku. Wśród zachowanego oprzyrządowania znajdziemy zdobione uchwyty podtrzymujące zegary, eleganckie cyferblaty, gustowne tabliczki znamionowe czy marmurowe blaty w sterowni. Widać dużą dbałość o detale, pomimo, iż na co dzień nie miały być one widoczne dla osób postronnych.

Dziś zabytkowa elektrownia Lubachów należy do spółki TAURON Ekoenergia. Na co dzień wnętrze elektrowni nie jest udostępnione dla turystów, ale posiadając zorganizowaną grupę można uzyskać zgodę na zwiedzanie elektrowni. Szczegółowe informacje znajdują się pod tym linkiem.

Poniżej zamieszczam mapę z zaznaczoną zaporą wodną i elektrownią.

Artykuł Elektrownia wodna Lubachów – Ponad 100-letni zabytek techniki pochodzi z serwisu Eloblog.

10 niezrealizowanych budowli na Dolnym Śląsku

Zazwyczaj na moim blogu piszę o niezwykłych budowlach, które możemy spotkać na naszych szlakach turystycznych. Dziś przygotowałem artykuł nieco inny. Również związany z niezwykłymi obiektami, ale tymi, które nigdy nie zostały wybudowane. Okazuje się, że niezrealizowane plany nie są tylko domeną powojennej historii Polski. Oto 10 różnych niewybudowanych obiektów na terenie Dolnego Śląska. Większość z nich pochodzi ze stolicy Śląska – Wrocławia. Nie ma się czemu dziwić. To właśnie tu, w tym najważniejszym śląskim mieście, lansowano odważne projekty budowlane.

1. Gmach Główny Uniwersytetu Wrocławskiego

Pierwsza z budowli w zasadzie nie należy do obiektów niezrealizowanych, ale raczej do obiektów nigdy nieukończonych. Mowa jest o barokowym, monumentalnym Gmachu Głównym Uniwersytetu Wrocławskiego. Prace przy budowie obiektu rozpoczęły się w 1728 roku. Według pierwotnych projektów budynek miał się składać z dwóch skrzydeł o tej samej długości. Każde skrzydło miało mieć swoją własną wieżę, a po środku miała znajdować się główna trzecia najwyższa strzelista wieża. Po czterech latach od rozpoczęcia budowy zachodnie skrzydło było już ukończone. Dalszą budowę gmachu przerwał wybuch wojen śląskich. Po ich zakończeniu Śląsk znalazł się w rękach Prusaków, a dalszy rozwój uniwersytetu został zaniechany. Z trzech zaplanowanych wież ukończono tylko jedną, zwaną dziś Wieżą Matematyczną. Nie udało się ukończyć także w całości skrzydła wschodniego.

Tak miał wyglądać Gmach Główny Uniwersytetu Wrocławskiego – Źródło: dolny-slask.org.pl

A tak współcześnie wygląda wybudowana część gmachu

2. Niezrealizowane koncepcje Mostu Grunwaldzkiego

Most Grunwaldzki, dawniej zwany Kaiserbrücke, to jeden z najbardziej charakterystycznych mostów Wrocławia. W zasadzie można go śmiało nazwać jednym z symboli tego miasta. Wielokrotnie jego wizerunek był umieszczany i powielany na zdjęciach promujących Wrocław. Mało osób jednak wie, że charakterystyczną bryłę Mostu Grunwaldzkiego mogła zastąpić zupełnie inna konstrukcja. Wśród archiwalnych szkiców zachowało się kilka koncepcji budowy Mostu Grunwaldzkiego, prezentujących budowlę w odmiennej formie. Dwie z tych niezrealizowanych budowli zamieszczam poniżej. Ostatecznie wybrano jednak inny, dobrze nam znany projekt mostu, a jego budowę ukończono w 1910 roku.

Jedna z niezrealizowanych koncepcji Mostu Grunwaldzkiego – Źródło: dolny-slask.org.pl

Kolejna z niezrealizowanych koncepcji Mostu Grunwaldzkiego – Źródło: dolny-slask.org.pl

3. Wieżowiec na Rynku we Wrocławiu

Wrocławski Rynek to jedno z najpopularniejszych miejsc we Wrocławiu. To również jeden z największych średniowiecznych placów targowych w Europie. Mało osób jednak wie, że w latach 20-tych XX wieku planowano na środku Rynku we Wrocławiu wybudować wieżowiec. A wszystko to za sprawą wizji znanego i cenionego wrocławskiego architekta – Maxa Berga. Max Berg zasłynął przede wszystkim jako projektant modernistycznej Hali Stulecia we Wrocławiu, która dziś wpisana jest na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Berg przez wiele lat (1909–1924) pełnił również funkcję miejskiego architekta we Wrocławiu. Na fali swojego zafascynowania wieżowcami i modernizmem architekt przedłożył koncepcje budowy kilku żelbetowych wieżowców we Wrocławiu. Jeden z nich miał się znaleźć w samym ścisłym centrum miasta, na rynku. Do realizacji tych planów jednak nie doszło. Pozostały jednak po pomyśle odważne szkice Berga.

Szkic projektu wieżowca na Rynku we Wrocławiu, w lewym dolnym rogu widać Stary Ratusz – Źródło: dolny-slask.org.pl

Kolejny szkic wieżowca na Rynku, tym razem od południowej strony – Źródło: dolny-slask.org.pl

4. Wieżowiec na pl. Powstańców Warszawy we Wrocławiu

Koncepcja budowy wieżowca na Rynku we Wrocławiu to nie jedyny pomysł Maxa Berga. Równie monumentalne wieżowce miały się znaleźć również w innych częściach miasta. Budowę jednego z nich Max Berg zaproponował nad Odrą, tuż obok Mostu Grunwaldzkiego. Dziś w tym miejscu, przy placu Powstańców Warszawy (dawniej Lessing Platz), znajduje się charakterystyczny budynek Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego. Został on jednak wybudowany znacznie później. Wcześniej w wizji Maxa Berga miał w tym miejscu stanąć potężny, modernistyczny gmach, który swoimi rozmiarami przyćmiłby okoliczne budynki. Również i ta koncepcja Berga nie znalazła poparcia, a sam architekt wkrótce w atmosferze lekkiego skandalu zrezygnował z pełnionej funkcji miejskiego architekta. Jeden z internautów przygotował ciekawą wizualizację śmiałych planów Maxa Berga. Zamieszczam ją również poniżej.

Szkic wieżowca na pl. Powstańców Warszawy we Wrocławiu – Źródło: dolny-slask.org.pl

5. Zapora wodna Wałbrzych-Konradów

Końcówka XIX wieku to czas wielkich powodzi, które nawiedzają Dolny Śląsk. Ich katastrofalne skutki (zwłaszcza powódź z 1897 roku) były impulsem do wdrożenia ambitnego programu przeciwpowodziowego w Sudetach. Ważnym elementem działań przeciwpowodziowych była budowa nowoczesnych zapór wodnych, które mogłyby łagodzić skutki gwałtownych opadów, ale i również ujarzmiać moc zgromadzonej wody, przekształcając ją w energię elektryczną. Zbiorniki powstałe ze spiętrzonej wody mogły również pełnić funkcje retencyjne. Do sztandarowych inwestycji z tego okresu należą m.in. zapory w Pilchowicach, Leśnej i Zagórzu Śląskim. Okazuje się, że Niemcy planowali wybudować również kolejne zapory w Sudetach. Oto projekt jednej z nich, zlokalizowanej w Górach Wałbrzyskich, nazwanej zapora Wałbrzych-Konradów. Budowa tego zbiornika jednak nigdy nie została rozpoczęta.

Więcej informacji na temat tej budowli, a także dokładniejsze plany są na serwisie dolny-slask.org.pl.

Plany niezrealizowanej zapory i zbiornika Wałbrzych-Konradów (Waldenburg-Konradswaldau) – Źródło: dolny-slask.org.pl

Plany niezrealizowanej zapory i zbiornika Wałbrzych-Konradów (Waldenburg-Konradswaldau) – Źródło: dolny-slask.org.pl

6. Autostrada Wrocław-Wiedeń

Budowa sieci nowoczesnych autostrad w III Rzeszy, tzw. Reichsautobahn, była jednym z głównych i prestiżowych zadań realizowanych po dojściu do władzy przez nazistów. Liczby są imponujące i mówią same za siebie. W ciągu kilku lat (1933–1939) wybudowano około 4 tys. km autostrad. Po wybuchu wojny tempo budowy nowych autostrad znacznie spadło, jednak wciąż planowano realizacje kolejnych, nowych inwestycji. Zwłaszcza, że zwiększeniu uległo terytorium III Rzeszy (np. poprzez Anschluss Austrii), co oznaczało konieczność skomunikowania nowych terenów. W takich okolicznościach powstał pomysł budowy autostrady Wrocław-Wiedeń (Breslau-Wien). Na temat historii budowy tej autostrady pisałem już we wcześniejszym artykule. Najbardziej zaawansowane prace były prowadzono na Morawach. Na terenie Dolnego Śląska pomysł nie wyszedł poza fazę deski kreślarskiej.

Plan przebiegu autostrady w lepszej rozdzielczości dostępny jest na serwisie dolny-slask.org.pl.

Planowany przebieg autostrady Wrocław-Wiedeń na terenie Dolnego Śląska – Źródło: dolny-slask.org.pl

7. Pałac Kultury i Nauki we Wrocławiu

Okazuje się, że nie tylko Niemcy w dwudziestoleciu międzywojennym mieli wizje wznoszenia monumentalnych budowli w centrum Wrocławia. Podobne koncepcje pojawiały się również po wojnie, zwłaszcza wtedy, kiedy to w wyniku działań wojennych wiele zniszczonych miejsc czekało na nowe zagospodarowanie. Jednym z takich miejsc był obszar wokół placu Grunwaldzkiego, gdzie Niemcy w czasie wojny zorganizowali prowizoryczne lotnisko. To właśnie na placu Grunwaldzkim pojawił się pomysł budowy monumentalnego pałacu w stylu socrealistycznym, żywo przypominającym Pałac Kultury i Nauki w Warszawie. Koncepcje budowy takiego pałacu-wieżowca przygotował architekt Tadeusz Teodorowicz-Todorowski. Wrocławski Pałac Kultury i Nauki, choć dumnie prezentowany w postaci makiet na pierwszomajowych pochodach, nie miał szans na realizację. Pomysł więc zaniechano, myślę, że tym razem z korzyścią dla miasta.

Więcej zdjęć projektu dostępnych jest na serwisie dolny-slask.org.pl.

Wizja wrocławskiego Pałacu Kultury i Nauki, po lewej stronie widoczny jest Most Grunwaldzki – 10 niezrealizowanych budowli na Dolnym Śląsku

8. Nieukończona elektrownia szczytowo-pompowa w Młotach

W latach 70-tych we wsi Młoty niedaleko Bystrzycy Kłodzkiej ruszyła budowa tzw. elektrowni szczytowo-pompowej. Konstrukcji bliźniaczo podobnej do Elektrowni Porąbka-Żar w województwie śląskim. Głównymi elementami elektrowni miały być dwa zbiorniki położone na różnych wysokościach: dolny i górny. Dolny zbiornik powstałby w wyniku budowy zapory na rzece Bystrzyca. Po spiętrzeniu wód rzeki miano zalać wieś Młoty i w ten sposób stworzyć sztuczny zbiornik. Budowę drugiego, górnego zbiornika, zaplanowano wyżej na sąsiednim szczycie. Oba zbiorniki byłyby ze sobą połączone sztolniami (upadowymi), przez które woda byłaby na przemian pompowana i spuszczana, tym samym magazynując i generując energię. Tyle w teorii. Budowa elektrowni nigdy nie została jednak ukończona, pomimo tego, iż część prac górniczych została już wykonana. Wydrążona została już sztolnia obiegowa, którą miano puścić nurt rzeki. W górze Zamkowa Kopa zaczęto drążyć sztolnie łączące oba zbiorniki. Przygotowano również teren pod budowę zapory. Budowa elektrowni została wstrzymana w latach 80-tych. Choć co jakiś czas pojawiają się informacje o wznowieniu budowy, jej realizacja wciąż pozostaje zawieszona w próżni.

Plany budowy zbiorników elektrowni znajdują się pod tym linkiem.

Plan budowy elektrowni szczytowo-pompowej w Młotach naniesiony na współczesne zdjęcie satelitarne Google Maps

Ukończona sztolnia obiegowa elektrowni w Młotach – 10 niezrealizowanych budowli na Dolnym Śląsku

9. Pierwsze plany Sky Towera

Koniec końców Wrocław doczekał się swojego nowoczesnego wieżowca z prawdziwego zdarzenia. Budowę pierwszego drapacza chmur podjął się wrocławski biznesmen Leszek Czarnecki. Wieżowiec miał stanąć na miejscu ówcześnie najwyższego wrocławskiego budynku – Poltegoru. Po rozbiórce Poltegoru prace nad budową drapacza chmur ruszyły już pod koniec 2007 roku. Sky Tower – bo taką nazwę otrzymał – był reklamowany jako najwyższy budynek w Polsce. Swoją wysokością miał zdetronizować Pałac Kultury i Nauki w Warszawie. Jednakże kryzys finansowy w 2008 roku, a także nieporozumienia z pierwszym projektantem budowli, doprowadziły do zmiany koncepcji i przeprojektowania Sky Towera. Nie tylko obniżono wysokość budynku, ale i również zmieniono zasadniczo jego formę. Poniżej zamieszczam jedną z pierwszych, niezrealizowanych wizji Sky Towera. Czy w takiej formie byłby on lepszy od zrealizowanej fallicznej budowli? To już oceńcie sami.

Wizualizacja pierwszej koncepcji Sky Towera we Wrocławiu

10. Kopalnia odkrywkowa pod Legnicą

Nie wszyscy wiedzą, że w okolicach Legnicy znajduje się prawdziwy skarb. To ogromne złoża węgla brunatnego, jedne z największych złóż w Europie, których zasoby szacowane są na 5,5 mld ton. Od dłuższego czasu trwa dyskusja nad rozpoczęciem eksploatacji tych złóż. Pod uwagę brane są różne metody eksploatacji, jednak najczęściej mówi się o metodzie odkrywkowej. To oczywiście wiązałoby się ze znaczną ingerencją w środowisko naturalne, wymagałoby także przesiedlenia okolicznej ludności. Nie dziwi więc fakt, że budowa kopalni odkrywkowej spotkała się ze sporym sprzeciwem mieszkańców. Pomysł pozostaje więc wciąż w sferze planów i koncepcji. Ciekawe czy zmieni się to w momencie, kiedy obecnie eksploatowane złoża węgla brunatnego zaczną się kurczyć, gdy jednocześnie Polska wciąż nie będzie w stanie korzystać z alternatywnych źródeł energii.

Planowany obszar działalności kopalni odkrywkowej: kolor czerwony – obszar odkrywki, kolor szary – miejsca na zwałowiska

Artykuł 10 niezrealizowanych budowli na Dolnym Śląsku pochodzi z serwisu Eloblog.

Zapory wodne na Dolnym Śląsku

Początku historii budowy zapór na Dolnym Śląsku należy doszukiwać się w katastrofalnych powodziach z końca XIX wieku. Gwałtowny rozwój górskich miejscowości, rabunkowa gospodarka leśna, coraz więcej terenów przeznaczonych pod zabudowę, to główne przyczyny występowania w tamtym czasie niszczycielskich powodzi. Zwłaszcza katastrofalną powodzią okazała się ta z 1897 roku. Skutki tej powodzi były na tyle duże, że władze Cesarstwa Niemieckiego zdecydowały się na wdrożenie ambitnego planu przeciwpowodziowego w Sudetach. Ważnym elementem tego planu miała być budowa systemu zapór wodnych i suchych zbiorników. To wtedy na początku XX wieku powstały takie olbrzymie konstrukcje jak zapora w Pilchowicach, Leśnej czy Zagórzu Śląskim. W trakcie kolejnych powodzi wybudowane zapory spełniały dobrze swoje funkcje przeciwpowodziowe. Kolejne konstrukcje powstawały w kolejnych latach. Po zakończeniu wojny władze Polski dobudowały kolejne obiekty m.in. zaporę w Mietkowie, Dobromierzu, rozbudowany został zbiornik w Bukówce.

Zapora w Leśnej – Wybudowana została jako pierwsza z dużych zapór

Zapora w Pilchowicach – Największa zapora na Dolnym Śląsku, druga co do wielkości w Polsce

Zapora na Łomnicy w Karpaczu – Foto: Marek Budzyń

Zapora na Bystrzycy w Zagórzu Śląskim

Zapora i suchy zbiornik w Międzygórzu

Zapora i elektrownia wodna Wrzeszczyn – Foto: Jan Wieczorek / dzikiesudety.blogspot.com

Zapora i elektrownia wodna Bobrowice I – Foto: Marek Budzyń

Zapora i zbiornik w Bukówce – Foto: Piotr Jochymek / wyszedlzdomu.pl

Zapora w Złotnikach

Zapora i zbiornik w Dobromierzu

Fragment zapory i zamarznięty zbiornik w Mietkowie – Źródło: www.labiryntarium.pl

Mapa zapór w woj. dolnośląskim

Artykuł Dolnośląskie kolosy – Zapory wodne na Dolnym Śląsku pochodzi z serwisu Eloblog.

Zapora w Pilchowicach to niezwykła budowla wzniesiona ogromnym wysiłkiem na początku XX wieku. Jej historia nieodłącznie wiąże się z trochę zapomnianą, a jednocześnie największą powodzią na Śląsku z roku 1897. Pilchowicka zapora to niezwykły zabytek hydrotechniki. Już od ponad 100 lat chroni mieszkańców Doliny Bobru przed skutkami powodzi, a dzięki swojemu urokliwemu położeniu, jest również popularną atrakcją turystyczną.

Zapora w Pilchowicach – Źródło: Pełnomocnik Rządu do Spraw Programu dla Odry-2006

Motyw zapory i okolicznych terenów jest na tyle ciekawy, że został także wykorzystany w grze komputerowej Zaginięcie Ethana Cartera. Pojawiają się w niej obiekty wzorowane za pilchowickiej zaporze, pobliskim dworcu i moście kolejowym.

Poniżej przedstawiam mapę z najważniejszymi zaporami wodnymi na Dolnym Śląsku powstałymi w I połowie XX wieku.

Zapraszam jeszcze raz do oglądania filmu o zaporze w Pilchowicach i innych ciekawych miejscach na naszym kanale na YouTube. Film o zaporze w Pilchowicach został nakręcony we wrześniu 2014 roku.

Bibliografia i strony www:

1. http://myslakowice.com/teksty,myslakowice,7,1,powodzie_myslakowice,26.html
2. http://wleninfo.pl/readarticle.php?article_id=7
3. http://www.grodzkie.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=395
4. http://www.grodzkie.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=405
5. http://www.tauron-ekoenergia.pl/elektrownie/energia-wodna/zew-jelenia-gora/Strony/pilchowice-i.aspx#ad-image-0
6. „Die Hochwasserschutz-Talsperre bei Mauer im Reisengebirge” Verlag fur Fachliteratur G. m. b. H., Berlin 1914

Zdjęcia Archiwalne:
http://dolny-slask.org.pl
Ryszard Cholewiński

Zdjęcia współczesne (z lotu):
Pełnomocnik Rządu do Spraw Programu dla Odry-2006
http://programodra.pl/

Zobacz także: Pytania i Odpowiedzi – Uran i Zapora Pilchowice

Artykuł Film o zaporze w Pilchowicach pochodzi z serwisu Eloblog.