Powodem przygotowania wyżej zamieszczonego wywiadu było pojawienie się na rynku wydawniczym najnowszej książki Romualda Owczarka pt. Tajemnicze archiwa „Riese”. Książka została wydana nakładem Wydawnictwa Technol. To najnowsza książka Owczarka związana z budową kompleksu Riese, napisana i wydana 9 lat po wcześniejszej publikacji pt. Zagłada „Riese”. Najnowsza pozycja jest efektem kilku lat intensywnej pracy autora nad poszukiwaniem nowych dokumentów w polskich i zagranicznych archiwach. Pozyskane dokumenty pozwoliły rzucić więcej światła na kulisy realizacji tajnego projektu Riese, a także uporządkować chronologicznie ciąg wydarzeń. Jak sam autor przyznaje, książka w 70% oparta jest na nigdy wcześniej nie publikowanych dokumentach.

Artykuł Archiwa kompleksu Riese – Czy wiemy coś więcej? pochodzi z serwisu Eloblog.

Poniżej dla przypomnienia zamieszczam wspomniany na początku filmu materiał na temat hipotezy związanej z raportem Siegfrieda Schmelchera.

Zeznania, dokumenty i wspomnienia zaprezentowane na filmie

Poniżej zamieszczam linki i bibliografie do dokumentów i wspomnień zaprezentowanych na filmie. To na ich podstawie próbowałem odtworzyć przebieg wydarzeń, które zaszły na placach budowy w Górach Sowich w połowie 1944 roku. Zaprezentowane w filmie dokumenty i oświadczenia z tzw. procesów norymberskich pochodzą ze zbiorów Harvard Law School Library.

Konferencja z 6 na 7 kwietnia 1944 roku

Protokół z konferencji, w której brał udział m.in. Adolf Hitler i Carl Otto Saur – LINK

Konferencja z 20 czerwca 1944 roku

Protokół z konferencji, w której brał udział m.in. Adolf Hitler i Albert Speer – LINK

Notatka służbowa z 24 sierpnia 1944 roku

Notatka służbowa ze spotkania pomiędzy generałem Alfredem Jodlem i pułkownikiem Gustavem Streve. W trakcie spotkania omawiano kwestie budowy nowych kwater głównych Adolfa Hitlera. Dokument pochodzi ze zbiorów Bundesarchiv (Barsch. RW 47/2), szerzej był już omawiany na blogu – LINK

Wizyta Müllera i Schmelchera w Jedlinie-Zdroju 28 września 1944 roku

Wizyta Leo Müllera i Siegfrieda Schmelchera w Jedlinie-Zdroju u dyrektora Maiera (poprawna forma zapisu nazwiska Meyer) z Wyższego Kierownictwa Budowy „Riese” (niem. OBL „Riese”). Müller i Schmelcher przywieźli ze sobą okrojony program dla Riese. O wizycie w Jedlinie pisał Leo Müllera w liście do Piotra Kruszyńskiego z dnia 7 maja 2002 roku. List został opublikowany za zgodą Piotra Kruszyńskiego przez Dariusza Garbę.

28 września 1944 roku Schmelcher i Müller, odwiedziny u Maiera w Jedlinie. Schmelcher przywiózł ze sobą od von Belowa ostateczny, okrojony program dla Riese, żeby pomóc Maierowi.

„Tajny projekt III Rzeszy FHQu Riese”, D. Garba, s. 292.

W tym miejscu chciałbym serdecznie podziękować panu Dariuszowi Garbie za udostępnienie kopii listów i zgodę na ich zaprezentowanie w filmie.

Wizyta pułkownika von Belowa w Jedlinie-Zdroju

O wizycie w Jedlinie-Zdroju wspominał również pułkownik Nicolaus von Below, adiutant Hitlera ds. Luftwaffe, w swoich wspomnieniach wydanych po wojnie.

Parę razy nas w Salzbrunn odwiedzał [Karl Hanke], a my wykorzystywaliśmy te spotkania z nim także po to, żeby zwiedzić okolicę. To było dla mnie szczególnie interesujące ze względu na budowanie na Śląsku kwatery głównej Führera. Oprócz fundamentów nic tam jeszcze nie można było zobaczyć. Również w zamku Fürstenstein nie było widać żadnego znaczniejszego postępu robót. Ja zawsze uważałem tę budowę za całkiem już niepotrzebną. Te bezpośrednie oględziny przyznały mi rację, i w końcu dopiąłem tego, że przerwano te roboty.

„Byłem adiutantem Hitlera 1937–1945”, N. v. Below s. 273.

Zeznania Xaverego Dorscha

Zeznania Xaverego Dorscha złożone przed międzynarodowym trybunałem w Norymberdze.

Zeznania złożone w czasie procesu Erharda Milcha (NMT 2 s. 318, 1363–1364, 1366) – LINK

Oświadczenie z dnia 28 grudnia 1946 roku (NOKW-447) – LINK

Zeznania Fritza Schmeltera

Oświadczenie z dnia 9 grudnia 1946 roku (NOKW-372) – LINK

Zeznania Karla Otto Saura

Oświadczenie z dnia 9 grudnia 1946 roku (NOKW-320) – LINK

Druga część filmu:

Współpraca przy realizacji filmu

Scenariusz i prowadzenie: Grzegorz Sanik
Lektor: Tomasz Sikora

Zdjęcia do filmu zostały zrealizowane w udostępnionych turystycznie obiektach:

• Sztolnie Walimskie
• Podziemne Miasto Osówka
• Pałac Jedlinka

Serdeczne podziękowanie za udostępnienie obiektów do zdjęć. Szczególne podziękowania przesyłam dla pana Dariusza Garby za udostępnienie kopii listów Leo Müllera i zgodę na ich zaprezentowanie w filmie.

Film powstał we współpracy z Instytutem Piastów Śląskich

Artykuł Riese – Kwatera Hitlera czy fabryki zbrojeniowe? Cz. 1 pochodzi z serwisu Eloblog.

Hanna Reitsch – Pilotka z Jeleniej Góry

Hanna Reitsch urodziła się 29 marca 1912 roku w Jeleniej Górze (niem. Hirschberg), w mieście położonym na Dolnym Śląsku u stóp Karkonoszy. Młoda Hanna wieku 19 lat zapisała się na pierwszy kurs pilotażu organizowany w szkole szybowcowej w Jeżowie Sudeckim (niem. Grunau). Swoje pierwsze kroki w lotniczym fachu stawiała na pobliskiej Górze Szybowcowej. Tak w wielkim skrócie rozpoczyna się życiorys jednej z najsłynniejszych pilotek w historii lotnictwa. Hanna Reitsch bez wątpienia była postacią nietuzinkową. Ustanowiła ponad 40 rekordów wysokości i długości trwania lotu, zarówno za sterami szybowców jak i samolotów silnikowych. Jako pilot doświadczalny miała okazję latać na najnowocześniejszych konstrukcjach swojej epoki. Choć w swoim lotniczym życiu posiadała dziesiątki osiągnięć i rekordów, to do historii przeszła przede wszystkim za sprawą jednego lotu. 26 kwietnia 1945 roku, wraz z generałem Ritterem von Greim, udało jej się wylądować małym samolotem Fieseler Storch w centrum oblężonego Berlina, a stamtąd przedostać wprost do bunkra Adolfa Hitlera. Powody tego lotu do dziś stanowią dużą zagadkę. Jej niezwykłe oddanie nazizmowi i III Rzeszy stanowiło jej drugą naturę. Choć nigdy nie była członkiem NSDAP, nigdy nie zreflektowała się nad swoimi poczynaniami i fanatycznym oddaniem dla narodowego socjalizmu. Hanna Reitsch jeszcze przed wybuchem wojny, jako pilot instytutu DFS, zaangażowana była w rozwój niemieckiego lotnictwa. Po wybuchu wojny aktywnie włączyła się w prace przy konstrukcjach stricte wojskowych. Pracując jako pilot testowy przy rozwoju nowych broni, bezpośrednio wspierała niemiecki przemysł wojskowy, który później wykorzystywany był do realizacji zbrodniczych planów III Rzeszy. Odznaczona przez niemieckie władze, wyniesiona na piedestał, stała się jedną z ikon nazistowskich Niemiec.

Po wojnie Reitsch dostała się do amerykańskiej niewoli, gdzie była przetrzymywana przez 15 miesięcy. Do latania wróciła dopiero w latach 50., startując w kolejnych zawodach i odnosząc kolejne sukcesy. Nigdy nie wyszła za mąż, nie posiadała dzieci. Zmarła 24 sierpnia 1979 roku, pochowana została na cmentarzu w Salzburgu.

Współpraca i materiały

Lektor: Tomasz Sikora
Zdjęcia z powietrza: Michał Jabłoński
Zdjęcia archiwalne: polska-org.pl i Bundesarchiv

Fragmenty wspomnień Hanny Reitsch czytała Joanna Łukaszewska, na podstawie autobiografii pilotki pt. „Latanie –moje życie”.

Specjalne podziękowania dla podziemnej trasy turystycznej PROJEKT ARADO w Kamiennej Górze, za udostępnienie podziemi, w których kręcona była część scen.

W filmie zostały wykorzystane fragmenty trzech filmów, na podstawie prawa cytatu, obrazujące sposób przedstawienia Hanny Reitsch w filmach fabularnych: „Operacja Kusza” (1965), „Hitler – ostatnie 10 dni” (1973) i „Upadek” (2004).

Bibliografia:
„Latanie – moje życie”, Hanna Reitsch
„Podniebnie loty Hanny Reitsch”, Dennis Piszkiewicz

Artykuł Hanna Reitsch – Pilot doświadczalny III Rzeszy z Jeleniej Góry pochodzi z serwisu Eloblog.

„Latanie – moje życie” Hanna Reitsch – Recenzja

Hanna Reitsch to postać wyjątkowa, budząca często skrajne emocje. Z jednej strony podkreśla się jej niezwykłe talenty i zasługi w lotnictwie. Jako pilot ustanowiła ponad 40 rekordów wysokości i długości trwania lotu, zarówno za sterami szybowców jak i samolotów silnikowych. Z drugiej zaś strony podkreśla się jej fanatyczne oddanie nazizmowi. Choć Hanna Reitsch nigdy nie była członkiem NSDAP to cechowało ją skrajne oddanie sprawom III Rzeszy. Jako pilot testowy pracowała przy rozwoju nowych broni, w tym nowoczesnych samolotów o napędzie odrzutowym i rakietowym. Do legendy przeszedł jej lot z kwietnia 1945 roku, kiedy to wraz z generałem Luftwaffe Ritterem von Greimem dostała się do bunkra Hitlera w oblężonym przez sowietów Berlinie. Prawdopodobnie była ostatnią osobą, która żywa opuściła bunkier wodza III Rzeszy. Jako trzecia kobieta w historii Niemiec została odznaczona przez Hitlera Żelaznym Krzyżem II klasy (1941 rok) i jako pierwsza kobieta I klasy (1944 rok). Hanna Reitsch urodziła się w Jeleniej Górze (niem. Hirschberg) na Dolnym Śląsku. Swoje pierwsze kroki w lotnictwie stawiała na Górze Szybowcowej w szkole szybownictwa w Jeżowie Sudeckim (niem. Grunau). Latała m.in. na popularnych szybowcach Grunau Baby, produkowanych właśnie w Jeżowie Sudeckim. W czasie wojny jako pilot testowy oblatywała m.in. rakietoplan Messerschmitt Me 163, a także załogową wersję latającej bomby V1.

Książka „Latanie – moje życie” to autobiografia Hanny Reitsch napisana po zakończeniu wojny. Książkę tę polecam przede wszystkim miłośnikom lotnictwa i historii II wojny światowej. Polecam ją również osobom zainteresowanym historią Dolnego Śląska, gdyż losy Reitsch nieodzownie związane są z jej rodzinną Jelenią Górą. Reitsch w swojej autobiografii opisuje swoje życie od czasów szkolnych, przez naukę latania w Jeżowie Sudeckim, aż do zakończenia II wojny światowej. Biografia kończy się na okresie, kiedy Reitsch po zakończeniu wojny przebywała jako jeniec w alianckiej niewoli. Książka w pierwszym wydaniu ukazała się już 1951 roku. Musiało minąć ponad pół wieku, kiedy jej przetłumaczona wersja pojawiła się na polskim rynku wydawniczym. Hanna Reitsch opisuje swoją historię w sposób bogaty i barwny, jednak w niektórych miejscach pomijając wydarzenia dla niej niewygodne. Czytając tę książkę należy pamiętać, iż napisana została przez osobę dawniej fanatycznie związaną z reżimem III Rzeszy. Przez co obarczona została pewnym specyficznym i bezrefleksyjnym sposobem myślenia. Sama w sobie pozostaje jednak niezwykle ciekawą lekturą życia – bądź co bądź – nietuzinkowej osoby, która poświęciła życie lataniu.

Tytuł: Latanie – moje życie
Autor: Hanna Reitsch
Rok polskiego wydania: 2006
Moja ocena: ★★★★☆

Oferty w księgarniach i sklepach internetowych
„Latanie – moje życie” Hanna Reitsch

Artykuł „Latanie – moje życie” Hanna Reitsch pochodzi z serwisu Eloblog.

Totenburg – wałbrzyskie mauzoleum

Mauzoleum, Totenburg, Schlesier Ehrenmal – wszystkie te nazwy dotyczą niezwykle mrocznego miejsca położonego na zboczu góry Niedźwiadki, praktycznie w samym centrum Wałbrzycha. Podniszczony budynek o zwartej konstrukcji zbliżonej do prostopadłościanu już od wielu lat pozostawiony jest na pastwę losu. Dawniej miejsce pamięci, pomnik chwały poświęcony Ślązakom poległym w czasie I wojny światowej, ofiarom wypadków w kopalniach węgla kamiennego i poległym bojownikom ruchu narodowo-socjalistycznego. Dziś jest już tylko pół-ruiną przyciągającą okolicznych pijaczków i miłośników opuszczonych miejsc, którzy na własne oczy pragną zobaczyć ostatnią świątynie nazistów…

Totenburg (Schlesier Ehrenmal) – Ostatnia świątynia nazistów – Foto: Michał Jabłoński

Minęły już prawie trzy lata odkąd napisałem mój pierwszy artykuł poświęcony wałbrzyskiemu mauzoleum. Link zamieszczam poniżej. Od tego czasu artykuł był już odwiedzany i czytany tysiące razy. O mauzoleum pojawiło się też w sieci wiele nowych artykułów i filmów, głównie z różnego rodzaju eksploracji. Jednak sam osobiście dopiero teraz zdecydowałem się na nakręcenie filmu, specjalnie poświęconemu temu mrocznemu obiektowi.

O historii samego mauzoleum nie będę się tu już więcej rozpisywał, gdyż tak jak wcześniej napisałem, był już opublikowany przeze mnie artykuł pt. Totenburg – Ostatnia świątynia Hitlera. Zapraszam również do jego odwiedzenia.

Totenburg położony jest na zboczu góry Niedźwiadki – Foto: Michał Jabłoński

Do obiektu współcześnie najbardziej przylgnęła nazwa „mauzoleum”

Główny dziedziniec Totenburga

Główny dziedziniec otoczony jest krużgankami

Jedno z pomieszczeń w środku budowli

Poniżej „nazistowskiego ołtarza” zachowany jest wałbrzyski herb

Współpraca

Zdjęcia z powietrza: Michał Jabłoński
Tłumaczenie: Ulli Schäffter
Lektor: Tomasz Sikora

Bibliografia: Schlesier Ehrenmal – pomnik ku czci Ślązaków w Wałbrzychu
Zdjęcia archiwalne: dolny-slask.org.pl i das Bundesarchiv

Artykuł Film Totenburg – Ostatnia świątynia nazistów pochodzi z serwisu Eloblog.

Mapa Rüdigera

W poprzednim filmie zaprezentowany został archiwalny dokument pt. „Stand der Anlagen Führerhauptquartier”. Do wspomnianego dokumentu została dołączona jeszcze mapa, na której zarysowano trzy okręgi. Na mapie mamy również naniesioną rzymską cyfrę V, co odnosi się do piątej pozycji na w/w dokumencie, czyli do obiektu o kryptonimie „Rüdiger”.

Mapa z lokalizacją Rüdigera – Zbiory: Wydawnictwo Technol

Wspólnym mianownikiem dwóch małych okręgów na mapie, jest występowanie w ich rejonach tuneli kolejowych. W prawym okręgu znajduje się tunel pod Małym Wołowcem, a w lewym okręgu tunel pod Przełęczą Kowarską. Co oznacza duży okrąg? Nie wiadomo. Niestety mapa nie jest dostępna w lepszej rozdzielczości. Prawdopodobnie w oryginale była kolorowa, a okręgi zarysowane były odrębnymi kolorami. Trzeba brać również pod uwagę, iż jest to tylko schematyczna mapa, która wcale nie musi wskazywać miejsc z dużą precyzją.

Mapa Rüdigera, w małych okręgach występują tunele kolejowe – Zbiory: Wydawnictwo Technol

Tunel pod Małym Wołowcem składa się z dwóch równoległych nitek (rur tuneli) – Źródło: dolny-slask.org.pl

Wjazd do jednego z tuneli pod Małym Wołowcem

Czynny tunel (północny) pod Małym Wołowcem

Nieczynny tunel (południowy) pod Małym Wołowcem – Czy tutaj miał się zatrzymać pociąg Hitlera?

Tunel pod Przełęczą Kowarską – Źródło: dolny-slask.org.pl

Tunel pod Przełęczą Kowarską w rejonie Ogorzelca

Tunel pod Przełęczą Kowarską

Tunel pod Przełęczą Kowarską

Połączenia telefoniczne i dalekopisowe Rüdigera

Dodatkowo na mapie znajduje się jeszcze karteczka z listą połączeń telefonicznych i dalekopisowych. Rozpiska wskazuje konkretne obiekty, z jakimi mógł nawiązać połączenie obiekt o kryptonimie „Rüdiger”.

Lista połączeń dalekopisowych i telefonicznych – Zbiory: Wydawnictwo Techno

Łączność dalekopisowa (Fe)

• OKW – Oberkommando der Wehrmacht (Naczelne Dowództwo Wehrmachtu).
• Sdp. Berlin – Stadtpolizei Berlin (Policja w Berlinie).
• Annabu – Centrala łączności OKH (Oberkommando des Heeres – Naczelne Dowództwo Wojsk Lądowych) koło Wünsdorf.
• DV Hochland – Centrala łączności „Hochland”.
• DV Donu – Centrala łączności „Donau”.
• DV Hessen – Centrala łączności „Hessen”.
• DV San – Centrala łączności „San”.
• DV Schlesien – Centrala łączności „Schlesien”.
• LV 1000 – Centrala łączności OKL (Oberkommando der Luftwaffe – Naczelne Dowództwo Luftwaffe) w Berchtesgaden.
• Irene – Planowa centrala łączności OKW ( Oberkommando der Wehrmacht – Naczelne Dowództwo Wehrmachtu) w obiekcie Riese.
• FA Freiburg – Centrala łączności w Świebodzicach.
• FA Glatz – Centrala łączności w Kłodzku.
• FA Schweidnitz – Centrala łączności w Świdnicy.
• FA Brelsau – Centrala łączności we Wrocławiu.
• OT Breslau – Organizacja Todt we Wrocławiu.

Łączność telefoniczna (T)

• OKW – Oberkommando der Wehrmacht (Naczelne Dowództwo Wehrmachtu).
• Kurfürst – Bunkier OKL (Oberkommando der Luftwaffe – Naczelne Dowództwo Luftwaffe) koło Poczdamu.
• Annabu – Centrala łączności OKH (Oberkommando des Heeres – Naczelne Dowództwo Wojsk Lądowych) koło Wünsdorf.
• AA Berlin – Auswärtiges Amt Berlin (Ministerstwo Spraw Zagranicznych w Berlinie).
• Gen. Kob. Breslau – Garnizon we Wrocławiu (?).
• Irene – Planowa centrala łączności OKW ( Oberkommando der Wehrmacht – Naczelne Dowództwo Wehrmachtu) w obiekcie Riese.
• LV 1000 – Centrala łączności OKL (Oberkommando der Luftwaffe – Naczelne Dowództwo Luftwaffe) w Berchtesgaden.
• DV Hochland – Centrala łączności „Hochland”.
• Seestern – Planowa centrala łączności OKM (Oberkommando der Marine – Naczelne Dowództwo Marynarki Wojennej) w obiekcie Riese.
• RKzl. Berlin – Kancelaria Rzeszy w Berlinie.
• RKzl. München – Kancelaria Rzeszy w Monachium.
• DNB Berlin – Deutsches Nachrichtenbüro (Niemiecka Agencja Prasowa w Berlinie).
• Prop Min. – Propagandaministerium (Ministerstwo Propagandy).

Pociąg Hitlera – Führersonderzug

Führersonderzug – pociąg specjalny Adolfa Hitlera. Wódz III Rzeszy już od 1939 roku wykorzystywał swój specjalny pociąg nie tylko jako środek transportu, ale i również jako mobilne centrum dowodzenia. Sprawdzał się on dobrze zwłaszcza na stale rozszerzających się frontach II wojny światowej, kiedy to Hitler pragnął przebywać w pobliżu walczących wojsk. W 1941 roku pociąg Hitlera składał się z następujących wagonów. Poszczególne wagony wymienione są zgodnie z ich kolejnością w składzie.

• dwie lokomotywy
• wagon artylerii przeciwlotniczej
• wagon bagażowy
• salonka Hitlera
• wagon dowodzenia
• wagon oddziału gwardii przybocznej
• wagon jadalny
• dwa wagony dla gości
• wagon-łaźnia
• wagon jadalny
• dwa wagony sypialne personelu
• wagon prasowy
• wagon bagażowy
• wagon artylerii przeciwlotniczej

Źródło: „Kwatery Główne Führera” Franz W. Seidler, Dieter Zeigert, str. 26 i 27.

Führersonderzug – Pociąg Hitlera

Już w czasie kampanii francuskiej przewidziano wykorzystanie tuneli kolejowych do ukrycia pociągu specjalnego Hitlera. Tak było w przypadku tunelu kolejowego koło francuskiej miejscowości Margival. W późniejszym okresie miejsce to zostało dodatkowo rozbudowane i otrzymało status kwatery głównej o kryptonimie „Wolfsschlucht II”. Ważnym elementem składowym tej kwatery był tunel kolejowy, który już w czerwcu 1940 roku był przewidziany do ukrycia pociągu specjalnego Hitlera. Tunel wyposażony został w dwoje specjalnych pancernych drzwi. Do tunelu pociągnięto również przyłącze telekomunikacyjne, umożliwiające włączenie składu do sieci telefonicznej III Rzeszy za pomocą francuskiej infrastruktury. Prawdopodobnie podobne rozwiązania dla pociągu Hitlera planowano przygotować również na Dolnym Śląsku.

Kolejnym przykładem wykorzystania tuneli jest tunel kolejowy koło miejscowości Mönichkirchen w Dolnej Austrii. Pobliski tunel kolejowy został wykorzystany do ukrycia pociągu specjalnego Hitlera w kwietniu 1941 roku. Przyjazd Hitlera do Dolnej Austrii miał związek z prowadzoną wówczas kampanią bałkańską. W trakcie stacjonowania pociągu koło Mönichkirchen otrzymał on status kwatery głównej o kryptonimie „Frühlingssturm”.

FHQ „Frühlingssturm” – Żołnierze zabezpieczają tunel przeznaczony dla pociągu Hitlera koło miejscowości Mönichkirchen w Dolnej Austrii – Źródło: „Kwatery Główne Führera” Franz W. Seidler, Dieter Zeigert

Sieć telekomunikacyjna Riese

W drugiej połowie filmu zaprezentowana została mapa systemu łączności na Dolnym Śląsku. Na mapie wskazane są dwie stacje wzmacniakowe. Jedna w Świdnicy o kryptonimie „Schweidnitz I”, a druga w Rzecce koło Walimia o kryptonimie „Schweidnitz II”. Ponieważ stacja „Schweidnitz II” została ulokowana w budynku o raczej prowizorycznym charakterze, a obok drążono pod górą Ostra kompleks „Rzeczka”, powstało przypuszczenie, że to właśnie kompleks „Rzeczka” miał być miejscem docelowym dla stacji „Schweidnitz II”. W ten sposób zapewniać łączność dla pozostałych kompleksów Riese w Górach Sowich. Na razie jest to tylko hipoteza.

Fragment mapy odnalezionej przez Romualda Owczarka, przedstawiającej schemat sieci telefonicznej na Dolnym Śląsku – Zbiory: Romuald Owczarek

Budynek stacji wzmacniakowej w Świdnicy, obiekt o kryptonimie „Schweidnitz I”

Stacja wzmacniakowa w Świdnicy „Schweidnitz I”

Podziemia stacji wzmacniakowej w Świdnicy, w tym miejscu stała kiedyś aparatura wzmacniająca sygnał

Zachowany silnik Diesla i generator prądu

Pozostałości budynku stacji wzmacniakowej w Rzecce, obiekt o kryptonimie „Schweidnitz II”

Mapa z lokalizacją wspomnianych tuneli kolejowych i stacji wzmacniakowych

Zobacz także: Kryptonim „Rüdiger” – Wojenna zagadka Wałbrzycha cz. 1

Współpraca

Film powstał przy współpracy z Centrum Kultury i Turystyki w Walimiu i Sztolni Walimskich

Zdjęcia z powietrza użyte w filmie wykonał K-motion.pl

Filmowanie z powietrza, zdjęcia z powietrza – K-motion.pl

Artykuł Kryptonim „Rüdiger” – Pociąg Hitlera i tunel pod Wałbrzychem cz. 2 pochodzi z serwisu Eloblog.

Kryptonimy niemieckich podziemnych budowli

Kryptonim „Rüdiger” pojawił się na początku lat 90-tych w książce autorstwa Hansa Waltera Wicherta (Decknamenverzeichnis deutscher unterirdischer Bauten des zweiten Weltkrieges), opisującej kryptonimy niemieckich podziemnych budowli z czasów II wojny światowej. Autor w swojej publikacji przedstawił listy kryptonimów przypisanych do poszczególnych podziemnych obiektów, które miały istotne znaczenie dla III Rzeszy. Były to głównie obiekty związane z produkcją zbrojeniową, siłami zbrojnymi i najważniejszymi instytucjami w państwie.

Kryptonimy niemieckich podziemnych budowli z czasów II wojny światowej – Hans Walter Wichert

W publikacji na stronach 159 i 160 pojawiła się lista obiektów S-Vorhaben, co oznacza skrót od „Sonderbauvorhaben” – budowle o specjalnym przeznaczeniu. W liście przy pozycji S3 znalazły się następujące obiekty:

• Jonastal bei Ohrdruf, Crawinkel (Olga)
• Berchtesgaden, Führerhauptquartier Obersalzberg (Serail)
• Wolfsschanze bei Rastenburg, Ostpreußen
• Bad Charlottenbrunn, Schlesien (Riese)
• Waldenburg, Schlesien (Rüdiger)
• Fürstenstein bei Ksiaz, nordöstlich von Krakau
• Diedenhofen, Lothringen (Brunhilde)
• Pullach, Bayern (Siegfried)
• Bad Nauheim bei Gießen (Amt 600)
• Pullach, Haus Bormann (Hagen)

Lista niemieckich budowli S3 (S-Vorhaben) i Rüdiger – Autor: Hans Walter Wichert

Ze wszystkich wymienionych obiektów aż trzy znajdowały się w rejonie Gór Sowich i Wałbrzyskich. Jednak największe zaciekawienie wzbudziło ujęcie obiektu o kryptonimie „Rüdiger”, który miał znajdować się w Wałbrzychu (Waldenburg) na Śląsku (Schlesien). Ponieważ na liście został już umieszczony Zamek Książ i kompleks Riese koło Jedliny-Zdrój, nie wiadomo było o jaki dokładnie obiekt chodzi, i czym tak naprawdę był Rüdiger?!

Kwatery Główne Hitlera i Rüdiger

Kolejnym – i zarazem najważniejszym dokumentem – jest spis Kwater Głównych Hitlera wraz ze stanem infrastruktury telefonicznej i dalekopisowej. Dokument zatytułowany został „Stand der Anlagen Führerhauptquartier” i opatrzony klauzulą „Geheime Kommandosache” – tajne.

Stan infrastruktury łączności kwater Hitlera (Stand der Anlagen Führerhauptquartier) – Zbiory: Wydawnictwo Technol Archiwum: BA-MA, WF 01/10158

Stan infrastruktury łączności kwater Hitlera (Stand der Anlagen Führerhauptquartier) – Zbiory: Wydawnictwo Technol Archiwum: BA-MA, WF 01/10158

W dokumencie zostały wymienione obiekty: Wolfsschanze, Berchtesgaden, W-0, Brunhilde, Siegfried, Amt 600 i nasz zagadkowy Rüdiger. Wszystkie wymienione obiekty były Kwaterami Głównymi Hitlera, z wyjątkiem Berchtesgaden, który nie posiadał statusu Kwatery Głównej, ale był tak de facto miejscem przebywania wodza III Rzeszy.

Rozmieszczenie obiektów Kwater Głównych Hitlera wymienionych na dokumencie

Wśród wymienionych obiektów pojawia się Rüdiger, do którego przypisane są dwa obiekty: Zamek Książ (Fürstenstein) i główna centrala-urząd (Hauptamt). Oprócz rozpiski przyłączy telefonicznych i dalekopisowych, znajdziemy tam również tzw. rozwiązanie dla pociągu (Zuglösung). W ramach tego rozwiązania – co domyślnie należy traktować jako rozwiązanie dla pociągu sztabowego – miano wykorzystać dwa miejsca. Dworzec kolejowy w Jedlinie-Zdrój (Bahnhof Bad Charlottenbrunn) i tunel kolejowy pod Małym Wołowcem (Ochsenkopf-Tunnel).

Zamek Książ (Fürstenstein) – Foto: Adrian Sitko

Jeden z tuneli pod Małym Wołowcem (Ochsenkopf-Tunnel)

Dworzec Jedlina-Zdrój (Bahnhof Bad Charlottenbrunn)

Co ciekawe, o ile Zamek Książ, tunel pod Małym Wołowcem i dworzec kolejowy w Jedlinie-Zdrój zostały wymienione wprost, to lokalizacja głównej centrali nie została wskazana w ogóle! Nie wiadomo, gdzie dokładnie miała zostać ulokowana. Dokument wskazuje tylko, że jej infrastruktura w momencie sporządzania wykazu była planowana (geplant), a jej gotowość zaplanowano na lipiec 1945 roku.

Czym był Rüdiger?

Podstawowe pytanie brzmi, skoro na liście zostały wymienione Kwatery Główne Hitlera, dlaczego wśród nich nie ma Riese? Trudno dziś jednoznaczenie odpowiedzieć na to pytanie. Jednak można postawić kilka roboczych hipotez, które mogłyby w jakimś stopniu wyjaśnić tę sytuację.

• Pierwsza hipoteza. Określenie „Riese” lub „Bauvorhaben Riese” było tylko kryptonimem na czas budowy kompleksu Kwatery Głównej Hitlera na Dolnym Śląsku, a po jej zakończeniu zespół obiektów miał otrzymać zupełnie nowy kryptonim – „Rüdiger”. Nie byłaby to sytuacja odosobniona, podobne rozwiązanie zastosowano już przy budowie Wilczego Szańca.
• Druga hipoteza. Kwaterą Główną Hitlera miał być obiekt o kryptonimie „Rüdiger”, składający się co najmniej z Zamku Książ, dodatkowo z osobnej głównej centrali telefonicznej, plus stacji kolejowej w Jedlinie-Zdrój i pobliskiego tunelu pod Małym Wołowcem, które miały być rozwiązaniem dla pociągu specjalnego Hitlera. Natomiast obiekt o kryptonimie „Riese” miał pełnić zupełnie inną funkcję. Jaką? Nie wiadomo.
• Trzecia hipoteza. „Riese” było planowane jako Kwatera Główna Hitlera składająca się z obiektów położonych w Górach Sowich i Zamku Książ. Jednakże po zamachu w Wilczym Szańcu, Hitler kryjąc urazę do oficerów Wehrmachtu stwierdził, że nie będzie dłużej mieszkał w ich otoczeniu. W związku z tym nastąpiła zasadnicza zmiana koncepcji budowy kwatery, rozdzielając obiekty w Górach Sowich, które teraz miały być przeznaczone już tylko dla sztabów poszczególnych rodzajów sił zbrojnych, od położonego 20 km dalej Zamku Książ, który ze swoimi podziemiami miał być przeznaczony dla samego Adolfa Hitlera. I to właśnie ta nowa kwatera budowana w zamku miała otrzymać kryptonim „Rüdiger”.

Przedstawione robocze hipotezy są oczywiście tylko teoretycznymi rozważaniami. Kolejne dokumenty i informacje związane z Rüdigerem zaprezentujemy w drugiej części wywiadu.

Zobacz także: Kryptonim „Rüdiger” – Pociąg Hitlera i tunel pod Wałbrzychem cz. 2

Współpraca

Film powstał przy współpracy z Centrum Kultury i Turystyki w Walimiu i Sztolni Walimskich

Zdjęcia z powietrza użyte w filmie wykonał K-motion.pl

Filmowanie z powietrza, zdjęcia z powietrza – K-motion.pl

Artykuł Kryptonim „Rüdiger” – Wojenna zagadka Wałbrzycha cz. 1 pochodzi z serwisu Eloblog.

Rozmowa generała Jodla i pułkownika Streve

W sierpniu 1944 roku spotykają się ze sobą dwaj oficerowie z najbliższego otoczenia Adolfa Hitlera. Gen. Alfred Jodl ze sztabu Oberkommando der Wehrmacht i płk. Gustav Streve nowo mianowany Komendant Kwatery Głównej Hitlera (Führerhauptquartier). Ci dwaj panowie odbyli ze sobą niezwykle ciekawą rozmowę na temat nowo budowanych kwater wodza III Rzeszy. Rozmowa dotyczyła również tego, co od 1943 roku działo się na terenie Gór Sowich, czyli kompleksu Riese, budowanego na początku przez spółkę IG Schlesien.

Gen. Alfred Jodl (po lewej) i płk Gustaw Streve (po prawej) – Źródło: Bundesarchiv

Notatka służbowa – IG Schlesien i Riese

Ustalenia, które zapadły podczas tej rozmowy zostały spisane w notatce służbowej, która zachowała się do naszych czasów. Dokument jest udostępniony w niemieckich zbiorach Bundesarchiv. Z jego treści wynika jasno, że przynajmniej do 1944 roku, kompleks w Górach Sowich był przeznaczony pod Führerhauptquartier (FHQ) – Kwaterę Główną Adolfa Hitlera. Później jednak nastąpiła zasadnicza zmiana planów w stosunku do przedsięwzięcia realizowanego w górach na Dolnym Śląsku.

Notatka służbowa Komendanta FHQ str. 1 – Źródło: Bundesarchiv

Notatka służbowa Komendanta FHQ str. 2 – Źródło: Bundesarchiv

Poprosiłem mojego przyjaciela z Niemiec, Ulliego Schäfftera, o przetłumaczenie dokumentu i pomoc w rozszyfrowaniu jego treści. Całość przygotowałem w formie nagranego wywiadu-rozmowy. Dla osób, które chciałyby wgłębić się w treść dokumenty z 24 sierpnia 1944 roku, zamieszczam jego tłumaczenie na język polski. Tłumaczenie dostępne jest pod tym linkiem.

Współpraca

Film powstał przy współpracy z Centrum Kultury i Turystyki w Walimiu i Sztolni Walimskich

Artykuł Rozkaz Riese – Ujawnione niemieckie dokumenty FHQ pochodzi z serwisu Eloblog.

Nazizm i faszyzm

Nazizm i faszyzm nie są pojęciami tożsamymi i nie powinniśmy ich używać zamiennie. Jeżeli chcemy być precyzyjni w mówieniu o historii XX wieku, trzeba dostrzec ich różnice. Przede wszystkim podstawowa różnica tkwi w pochodzeniu tych dwóch ideologii. Faszyzm panował we Włoszech, a nazizm był w Niemczech. Pochodzenie nie jest jedyną rozbieżnością. Niemiecki nazizm, co prawda wyewoluował do włoskiego faszyzmu, ale z tą różnicą, że na pierwszy plan wysunął kwestie rasowe i antysemickie. Przynajmniej do końca lat 30-tych kwestie te nie miały pierwszoplanowego znaczenia we Włoszech rządzonych przez Benito Mussoliniego. Warto wspomnieć, że w samym „Marszu na Rzym” brało udział (zgodnie z danymi podanymi przez polską Wikipedię) około 200 Żydów. Żydzi pełnili też ważne stanowiska w faszystowskich Włoszech, np. Aldo Finzi członek Wielkiej Rady Faszystowskiej i wiceminister spraw wewnętrznych. Później pod wpływem polityki III Rzeszy, również i we Włoszech zaczęły narastać nastroje antysemickie.

Benito Mussolini i Adolf Hitler – Faszyzm czy nazizm?

W Polsce powojenna propaganda doprowadziła do tego, że z czasem faszyzm został przypisany jednak do Niemiec. Retoryka PRLu opierała się w dużej mierze na straszeniu społeczeństwa powrotem III Rzeszy i rewizją nowych zachodnich granic. Tymczasem używanie słowa nazizm, wywodzącego się od niemieckiego słowa „Nationalsozialismus” oznaczającego narodowy socjalizm, nie było wygodne. Właśnie ze względu na socjalistyczne słowotwórcze pochodzenie nazizmu, nie wypadało go używać w nowej socjalistycznej Polsce. Stąd powszechne były odniesienia do pokrewnego faszyzmu. Nawiasem mówiąc, podobna retoryka była zastosowana w samym Związku Radzieckim.

Artykuł Nazizm czy faszyzm? Różnice i błędne używanie pochodzi z serwisu Eloblog.

Mapa Kwater Głównych Adolfa Hitlera – Führerhauptquartier

Poniższa mapa została przygotowana przez jednego z użytkowników Wikipedii. Znajdują się na niej obiekty i miejsca przeznaczone jako Führerhauptquartier – czyli Kwatery Główne wodza III Rzeszy. Wśród zaznaczonych miejsc są również takie, w których Hitler nigdy nie przebywał, pomimo tego, że były specjalnie budowane z myślą o tej funkcji. Dynamika II wojny światowej była tak duża, że plany nazistowskich przedsięwzięć budowlanych często ulegały zmianie lub były porzucane.

Mapa Kwater Głównych Adolfa Hitlera – Führerhauptquartier – Źródło: commons.wikimedia.org Autor: I, Dennis Nilsson

Mapa w lepszej rozdzielczości dostępna jest również tutaj.

Celem doprecyzowania warto wspomnieć, że na pokazanej mapie Führerhauptquartier nie zostały uwzględnione kwatery Hitlera w budowie. W tym S3 Olga w dolinie Jonastal i sławny kompleks Riese na Dolnym Śląsku, w skład którego miał wchodzić Zamek Książ. Takie było założenie autora mapy.

Kwatery Hitlera w Polsce

Korzystając z okazji warto napisać kilka słów na temat Kwater Głównych Hitlera w Polsce. Na wyżej pokazanej mapie we współczesnych granicach państwa polskiego zostały zaznaczone 3 obiekty.

Pierwszym z nich jest Wolfschanze na Mazurach, czyli sławny Wilczy Szaniec. W Wilczym Szańcu Hitler spędził bardzo dużo czasu, nadzorując działania wojsk Wehrmachtu walczących na froncie wschodnim. Również w tej kwaterze miał miejsce zamach na jego życia, dokonany 20 lipca 1944 roku przez pułkownika Clausa von Stauffenberga.

Wolfschanze – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Avi1111 dr. avishai teicher

Drugim obiektem jest Anlage Mitte. Jest to kompleks dwóch masywnych schronów kolejowych w Konewce i Jeleniu niedaleko Tomaszowa Mazowieckiego. Obiekty były budowane z myślą o schronie dla pociągu specjalnego Adolfa Hitlera (Führersonderzug). Zmiany związane z rozpoczęciem wojny na wschodzie sprawiły, że nie zostały nigdy w tym celu wykorzystane. Przynajmniej nie ma na to dowodów.

Anlage Mitte – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Jarosław Kruk

Trzecim obiektem jest Anlage Süd. Składa się on również z kompleksu schronów kolejowych. Pierwszy ze schronów ulokowany jest w Strzyżowie, drugi w Stępinie. W przeciwieństwie do poprzedniego kompleksu, w Anlage Süd przebywał krótko przywódca III Rzeszy w trakcie prowadzenia Operacji Barbarossa.

Anlage Süd – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Baczalak

Artykuł Mapa Kwater Głównych Adolfa Hitlera – Führerhauptquartier pochodzi z serwisu Eloblog.