Jakie są współczesne najchętniej odwiedzane i najczęściej polecane do zobaczenia atrakcje ziemi kłodzkiej?

Mapa wszystkich opisywanych atrakcji ziemi kłodzkiej znajduje się na końcu artykułu.

Polecamy również przeczytać:

1. Kłodzko i Stare Miasto

Największe miasto całego regionu i oczywiście całej ziemi kłodzkiej, od którego wzięła ona swoją nazwę. W dawnych wiekach nazywane było „kluczem do śląska”, ponieważ przebiegał przez nie jeden z najważniejszych traktów handlowych z Czech. Najbardziej znanym obiektem w Kłodzku jest gotycki most na Młynówce, zwany też mostem św. Jana, określany często jako miniaturka Mostu Karola w Pradze. Konstrukcja pochodzi z XIII wieku, a przyczyną jego długowieczności jest prawdopodobnie zaprawa murarska z dodatkiem jajek. Na przełomie XVI i XVIII wieku mieszczanie ufundowali serię rzeźb, które przyozdobiły obydwie strony mostu. Wśród nich znalazł się rzecz jasna Jan Nepomucen – ulubiony święty kłodzczan. Najciekawszym obiektem sakralnym jest, bez dwóch zdań, Kolegiata Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Jest to jednocześnie jeden z najcenniejszych zabytków sakralnych Śląska. Początek jej budowy sięga aż XIV wieku. Wnętrze bije w oczy przepychem i połyskuje złoceniami a drewniane elementy są misternie zdobione. Część wyposażenia świątyni wyszła spod dłuta wybitnego rzeźbiarza Michała Klahra Starszego, pochodzącego z okolic Lądka-Zdroju. Ciekawostką wartą zobaczenia są również nagrobki Arnosta z Pardubic – pierwszego arcybiskupa Pragi pochodzącego z Kłodzka.

Kłodzkie Stare Miasto zachowało oryginalny i kompletny średniowieczny układ urbanistyczny, czym może się dziś poszczycić. Był on ściśle dostosowany do uformowania terenu oraz obronnej roli zamku, a później Twierdzy Kłodzkiej. Warto wspomnieć również, że na kamienicach dookoła renesansowego ratusza pozostały jeszcze gdzieniegdzie emblematy z nazwami (np. Pod Jeleniem, Pod Czarnym Niedźwiedziem), mające zadanie podobne do dzisiejszego numerowania budynków. Czasem ściany zewnętrzne znakowano także rysunkami. Odwiedzając Kłodzko warto odwiedzić również atrakcje przygotowane specjalnie z myślą o turystach, do których należą między innymi: Muzeum Ziemi Kłodzkiej oraz Podziemna Trasa Turystyczna.

2. Twierdza Kłodzko

Na Górze Fortecznej, na której obecnie wznoszą się mury twierdzy, wcześniej stał zamek, a jeszcze wcześniej gród, wymieniony po raz pierwszy w kronice Kosmasa z XII wieku. Zwiedzający mogą wejść na teren twierdzy z przewodnikiem, który po kolei, w ramach zwiedzania, opowie o jej historii, wykorzystaniu jako więzienia (w XIX wieku podjęto decyzję o ograniczeniu militarnego znaczenia twierdzy) oraz jej funkcji w trakcie wojen. W skład całego kompleksu wchodzą również: fort pomocniczy na pobliskiej Owczej Górze oraz podziemna trasa-labirynt, służąca dawniej jako korytarze kontrminerskie (uwaga! w niektórych miejscach trzeba poruszać się ‘w kucki’). Ze szczytu twierdzy rozciąga się wspaniały widok na zarówno starą jak i nową zabudowę Kłodzka, Nysę Kłodzką, a na południu pasma gór okalających całą Kotlinę Kłodzką. Obecnie twierdza należy do najlepiej zachowanych systemów obronnych w całej Europie.

3. Kopalnia węgla kamiennego w Nowej Rudzie

Nowa Ruda słynie w szczególności z renesansowo-barokowego ratusza z XIX wieku, uważanego za jeden z najpiękniejszych w Polsce. W ciągu ostatnich lat miasto zaczęło się także coraz częściej pojawiać w produkcjach filmowych (np. serial „Znaki”). Jednak najbardziej Nowa Ruda znana jest ze złóż węgla kamiennego. Pierwsze wzmianki o kopalnictwie na terenie Nowej Rudy pochodzą z XV wieku. Głównym materiałem wydobywczym był węgiel kamienny, tzw. ‘czarne złoto’. W wielu legendach możemy przeczytać o tym, jak prawdopodobnie doszło do odkrycia złóż. Na początku lat 90. XX wieku kopalnię pozostawiono w stanie likwidacji. Kilka lat później postanowiono otworzyć Muzeum Górnictwa, obecnie przekształcone w Podziemną Trasę Turystyczną „Kopalnia Węgla Kamiennego w Nowej Rudzie”, oferującą przejazd autentyczną kolejką górniczą.

4. Zamek Sarny w Ścinawce Górnej

Z początku był to renesansowy dwór na granicy Gór Sowich i Stołowych wybudowany w XVI wieku przez Fabiana von Reichenbach. Jedną z najokazalszych rezydencji rodowych na ziemi kłodzkiej stał się natomiast dopiero w wieku XVIII dzięki hrabiom von Gotzen. Wtedy też na terenie kompleksu powstała kaplica św. Jana Nepomucena. Po II wojnie światowej Sarny podzieliły los wielu dworów i pałaców na Dolnym Śląsku – weszły w skład Skarbu Państwa i przejął je PGR. Dopiero od 2014 roku na zamku trwają prace remontowe prowadzone przez „Fundację Odbudowy Dworu Sarny”, chcącej utworzyć w jego wnętrzu instytucję kulturalną. Obecnie Sarny są jednym z najciekawszych architektonicznie historycznych kompleksów pałacowo-folwarcznych zachowanych na Dolnym Śląsku. Zamek i kaplica otwarte są do zwiedzania codziennie. W jego murach działają również kawiarnia i restauracja. Pieniądze i datki zarząd zamku przeznacza na dalszy remont obiektu.

5. Sanktuarium w Wambierzycach

Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w niewielkiej wiosce jaką są Wambierzyce sprawia wrażenie wielkiego pałacu górującego nad poddanym mu miasteczkiem. Powstanie Wambierzyc związane jest z legendą z XII wieku, mówiącą jakoby Jan z pobliskiego Ratna miał w miejscu późniejszego wybudowania bazyliki cudownie odzyskać wzrok. W budowie pierwszej kaplicy pomagali podobno sami aniołowie. Całe Wambierzyce zbudowane zostały na wzór Jerozolimy. Okoliczne wzgórza noszą nazwy takie jak Horeb, Syjon, Tabor, rzeka przepływająca przez miasteczko to Cedron. Między budynkami znajduje się 12 biblijnych bram, a naprzeciwko sanktuarium długie schody prowadzą do Kalwarii (jest to jedno z największych założeń kalwaryjnych w Europie). Liczba schodów do bazyliki również ma znaczenie biblijne – na początku jest 9 schodów (tyle, ile chórów anielskich), następnie 33 (lata życia Jezusa) a na koniec 15 (wiek Maryi, gdy poczęła Jezusa lub ilość tajemnic różańcowych). Obecna świątynia z XVIII wieku została podniesiona do rangi bazyliki mniejszej w roku 1936 przez papieża Piusa XI, natomiast kardynał Stefan Wyszyński w 1980 roku koronował figurkę Matki Boskiej z XIV wieku, nadając jej tytuł Wambierzyckiej Królowej Rodzin. Zwiedzając wnętrze bazyliki warto zwrócić uwagę na wspaniałe liczne obrazy na ścianach korytarzy oraz kamienny średniowieczny ołtarz. Z drugiej strony sanktuarium znajduje się plac z platformą widokową, która pozwala spojrzeć na świątynię w mniej ozdobnym i wyniosłym świetle. Po drugiej stronie ulicy pod wzniesieniami Kalwarii obejrzeć można własnoręcznie wykonaną ruchomą szopkę z XIX wieku. Ma ona opinię największej i najstarszej w Polsce.

6. Pałac w Gorzanowie

Pierwotny średniowieczny zamek zniszczony w XV wieku został zastąpiony w wieku XVI renesansowym dworem. Lata największej jego rozbudowy przypadają na połowę wieku XVII, kiedy to właścicielem Gorzanowa był Johann Friedrich von Herberstein. W konsekwencji szczegółowo i bogato rozplanowanych prac powstała najokazalsza na ziemi kłodzkiej rezydencja pałacowo-parkowa. Po II wojnie światowej, jak wiele podobnych obiektów na Dolnym Śląsku, pałac opuszczono. Dopiero w roku 2012 „Fundacja Pałac Gorzanów” rozpoczęła jego renowację. Zwiedzanie pałacu jest bezpłatne, jednakże bardzo mile widziane są dobrowolne datki na kontynuowanie prac konserwatorskich. Przed wizytą w Gorzanowie warto upewnić się, czy danego dnia będzie możliwość odwiedzenia pałacu. Odbywają się w nim bowiem dość często różnego rodzaju imprezy kulturalne.

7. Bystrzyca Kłodzka

Bystrzyca Kłodzka jest głównym miastem Rowu Górnej Nysy. Jest także centralnie położonym miastem ziemi kłodzkiej. Słynie ona ze swojej średniowiecznej zabudowy. Do dziś możemy oglądać zachowane w całości mury miejskie z trzema wieżami (Basztą Rycerską, Basztą Kłodzką oraz Bramą Wodną). Ze względu na tyle zachowanych oryginalnych części miasta, murów i starej zabudowy Bystrzycę Kłodzką często nazywa się ‘polskim Carcassonne’. Ta tarasowa zabudowa umiejscowiona jest w widłach Nysy Kłodzkiej i Bystrzycy Łomnickiej. Budowę pierwszych obwarowań zakończono w początkach XIV wieku. Za ich wzniesienie król Jan Luksemburski postawił Bystrzycę w rzędzie tzw. miast królewskich, do których na ziemi kłodzkiej należały jeszcze Kłodzko, Radków oraz Lądek-Zdrój. Na rynku, poza rzecz jasna ratuszem, po którego pierwowzorze pozostała tylko renesansowa wieża, wyróżnia się też pomnik Trójcy Świętej oraz bardzo charakterystyczny pręgierz z napisem Deus Impios Punit (Bóg karze niegodziwych). Ciekawostką jest kościół św. Michała Archanioła, który (wbrew tradycjom, by jako świątynia religijna znajdował się w pobliżu rynku) wybudowano w najwyższym punkcie miasta. Część jego murów datuje się na XIII wiek. Będąc w Bystrzycy Kłodzkiej warto odwiedzić także Aleję Gwiazd polskiego kina w parku miejskim oraz Muzeum Filumenistyczne, mieszczące się w budynkach dawnego kościoła ewangelickiego. Jest wyjątkowe, ponieważ jako jedyne w Polsce zajmuje się historią niecenia ognia.

8. Uzdrowisko Lądek-Zdrój

Lądek-Zdrój jest jednym z najstarszych uzdrowisk w Polsce, którego wody zdrojowe znano już jako lecznicze w końcu XV wieku. Historia samego miasta sięga natomiast nawet wieku XIII. Miasto składa się z dwóch wyraźnie wyodrębnionych części – miejskiej i zdrojowej. W części miejskiej na rynku, poza eklektycznym ratuszem oraz otaczającymi go barokowymi kamieniczkami, znaleźć można kolumnę wotywną Trójcy Świętej z 1745 roku – najwybitniejsze dzieło Michała Klahra Starszego. W kamienicy przy ul. Rynek 1 mieści się natomiast (na miejscu jego dawnej pracowni) Kawiarnia Artystyczna Dom Klahra. Most św. Jana, w XVI wieku wybudowany nad Białą Lądecką, jest najstarszym w pełni zachowanym obiektem miasta. Kolejnym natomiast mostem wartym odwiedzenia jest most kryty z początków XX wieku, wchodzący dawniej w skład Instytutu Sanatorium Lądeckiego. Największy gmach części uzdrowiskowej, Zakład Przyrodoleczniczy „Wojciech” powstał w XIX wieku na miejscu pierwotnego z wieku XVII. W swoim wnętrzu kryje marmurowy basen wzorowany na łaźni tureckiej w Budzie. Oprócz niego wzrok przykuwają także kamienne wanny do kąpieli leczniczych, natomiast pod kopułą budynku znajduje się pijalnia wód mineralnych („Zdzisław” oraz „Maria Skłodowska-Curie”). „Wojciech” jest uważany za jeden z najpiękniejszych obiektów uzdrowiskowych w Polsce. Uzdrowisko w Lądku-Zdroju oferuje trzy baseny termalne oraz stanowiska do hydroterapii i kąpieli leczniczych. Największym bogactwem kurortu są ciepłe źródła mineralne – termy o unikalnym na skalę europejską składzie chemicznym (siarczkowo-fluorkowym). Wody te mają wiele leczniczych właściwości, a Lądek-Zdrój to jedyne w Polsce uzdrowisko wykorzystujące je w procesie leczenia.

9. Kopalnia uranu w Kletnie

Po zakończeniu II wojny światowej, Związek Radziecki, który wkroczył na tereny Dolnego Śląska, poszukiwał złóż uranu potrzebnego do budowy bomby atomowej. Kopalnia w Kletnie zyskała wtedy pseudonim „Kopaliny”. Obejmowała aż 20 wyrobisk o łącznej długości 37 km. Poszukiwaczom udało się wydobyć 20 ton rudy uranu. Obecnie do zwiedzania udostępniona jest jedynie sztolnia numer 18. Turystom oferuje się zobaczenie wielu oświetlonych w kopalni kolorowych minerałów oraz wystawy – starych map i lamp górniczych oraz innego sprzętu pokazującego, jak pracowali górnicy od średniowiecza po czasy współczesne. Jedna z wystaw pokazuje również geologiczną historię Masywu Śnieżnika.

10. Jaskinia Niedźwiedzia

W 1966 roku w trakcie prac w kamieniołomie marmuru w pobliżu Kletna odkryto przez przypadek obecnie jedną z najdłuższych i najgłębszych jaskiń w Polsce. Już w 1983 roku kilka poziomów i długie na parę kilometrów korytarze udostępniono turystom. Najniższym poziomem prowadzi trasa ekstremalna. Ten, kto odważy się nią przejść, będzie miał jedyną w swoim rodzaju okazję zobaczyć, jak wygląda jaskinia oczami prawdziwego ‘grotołaza’. Poza stalaktytami, stalagmitami i stalagnatami przyuważyć można wiele innych fantazyjnych form skalnych i naciekowych. Dostrzec da się także rzadko spotykane perły jaskiniowe zwane pizoidami. W jaskini znaleziono wiele szczątków zwierzęcych, często już tych wymarłych. Najwięcej jednak odkryto kości Niedźwiedzia Jaskiniowego (ursus spelaelus) i właśnie z tego powodu nadano jaskini miano Niedźwiedziej.Podczas zwiedzania warto zapytać przewodnika o nietoperza zatopionego w kalcytowej szacie naciekowej, którego z roku na rok widać coraz słabiej.

11. Jaskinia Radochowska

Jedna z największych jaskiń w Sudetach (aczkolwiek nie dorównująca Jaskini Niedźwiedziej pod względem długości, ma bowiem jedynie 500 metrów), zlokalizowana w Górach Złotych. Znana była natomiast dużo wcześniej niż Niedźwiedzia – już w XVIII wieku. Największą atrakcją jaskini, poza różnorodną szatą naciekową, jest jeziorko, w którym żyją endemiczne gatunki skorupiaków (studniczki tatrzańskie). Jaskinia nie jest oświetlona i przystosowana dla większych grup turystów. Zwiedzanie odbywa się zawsze z przewodnikiem i z wyposażeniem składającym się na w latarkę i kask.

12. Międzygórze

Międzygórze najbardziej znane jest dzięki swojej dawnej właścicielce Mariannie Orańskiej. W XIX wieku właśnie dzięki niej ta niewielka wieś zaczęła przekształcać się w znane na ziemi kłodzkiej letnisko. Wtedy też miejscowość zaczęła zapełniać zabudowa w tradycyjnym stylu tyrolskim. Jest to na pewno aspekt mocno wyróżniający Międzygórze na tle innych pobliskich miejscowości. Jednym z najpiękniejszych obiektów wybudowanych w tym stylu są: budynek dawnego sanatorium dr. Jaenischa (obecnie Dom Wypoczynkowy „Gigant”) oraz dworek myśliwski księcia Albrechta (obecnie Ośrodek Wypoczynkowy „Sabat”). Podczas pobytu w Międzygórzu warto odwiedzić Ogród Bajek, założony w hołdzie wszystkim baśniom i Duchowi Gór. Już od stu lat w ogrodzie pojawiają się co jakiś czas nowe bajkowe postacie. Nie można zapomnieć także o Wodospadzie Wilczki. Jest on jednym z najwyższych w Sudetach (22 metry). Warto wspomnieć, że w XIX wieku poprowadzono prace upiększające, dzięki którym Wilczki stały się jeszcze wyższe (27 metrów). Obok karkonoskiego Kamieńczyka były wtedy najwyższe w całych Sudetach. Niestety podczas powodzi tysiąclecia w 1997 roku kamienny 5-metrowy próg nie wytrzymał naporu wody, tak też wodospad powrócił do swojej dawnej postaci.

13. Sanktuarium Maria Śnieżna na Iglicznej

Początek pielgrzymkowego charakteru tego miejsca sięga jeszcze XVIII wieku, kiedy to wójt pobliskiego Wilkanowa przywiózł figurkę Matki Boskiej z sanktuarium w Mariazell (miasto w Austrii). Początkowo została umieszczona pod konarem wielkiego buka na górze Igliczna. Lata później okazało się, że ocalała po przejściu w tamtym miejscu potężnej wichury. Uznano ją z tego powodu za cudowną. Początkowo na Iglicznej wybudowano kapliczkę, do której (z uwagi na ów cud) coraz liczniej zaczęli przybywać pielgrzymi. Z myślą o nich w XIX wieku powstał budynek schroniska. W 1983 roku cudowną figurkę koronował papież Jan Paweł II. Obecnie, na ołtarzu głównym (już nie kaplicy a sanktuarium) znajduje się jej kopia. Na Iglicznej warto zobaczyć także jedną z kilku na ziemi kłodzkiej wykonanych własnoręcznie ruchomych szopek.

14. Masyw Śnieżnika i Śnieżnik

Masyw Śnieżnika jest najwyższym pasmem polskiej części Sudetów Wschodnich. Jego najwyższym szczytem jest Śnieżnik, wznoszący się na wysokość 1426 m n.p.m. Przy dobrej pogodzie ze Śnieżnika da się dostrzec nawet Ślężę oraz Śnieżkę. Podobnie jak z Orlicy w Górach Orlickich tak i ze Śnieżnika modnym było podziwianie przez XIX-wiecznych turystów wschodów i zachodów słońca. W obrębie Masywu zapoczątkowała to królewna Marianna Orańska, do której dawniej należało wiele terenów ziemi kłodzkiej. Poleciła ona wybudować na Hali pod Śnieżnikiem pierwsze turystyczne schronisko, obecnie „Pod Śnieżnikiem”. Z czasem, ku podniesieniu atrakcyjności szczytu, z inicjatywy Kłodzkiego Towarzystwa Górskiego wybudowano kamienną wieżę widokową. Po latach zaniedbaną, by zapobiec jej możliwemu zawaleniu, wysadzono ją w powietrze w roku 1973. W zeszłym roku udostępniono nowo wybudowaną wieżę widokową (której pierwsza wersja nie spodobała się miłośnikom Śnieżnika – na szczęście szare blachy zamieniono na kamienną obudowę). Wieża ma 34 m wysokości (czyli o 0,5 m więcej niż jej poprzedniczka), jest otwarta całą dobę a wejście na nią jest bezpłatne. Warto wspomnieć, że Śnieżnik jest górą graniczną. Jedna część jego wierzchołka należy do Polski, druga natomiast do Republiki Czeskiej. Czeskim symbolem Śnieżnika jest kamienna rzeźba słoniątka stojąca na szczycie już od 1932 roku. Wtedy też, w 10 rocznicę spotkań, ustawili ją członkowie pewnego niemieckiego zespołu artystów-poetów, chcących zniwelować różnice pomiędzy niemieckim a czeskim artyzmem. Nazwa grupy „Jescher” prawdopodobnie miała być inspiracją do wyboru na rzeźbę słonia – podobno bardzo podobny dźwięk wydają słonie podczas kichania.

15. Zamek w Międzylesiu

Zamek jaki możemy zwiedzać do dziś powstał jako siedziba rodu von Glaubitz. Nie zachował się niestety cały kompleks, ponieważ jego część została zniszczona podczas wojen husyckich w XV wieku. Najstarszym zachowanym reliktem jest tzw, „Czarna Wieża”, pozostałość gotyckiej części budowli obronnej jeszcze z XIV wieku. Kolejną częścią jest dobudowany do kompleksu pałac renesansowy z wewnętrznym dziedzińcem należący do rodu Tschirnhausów. Ostatnią częścią jest, tym razem barokowy, dwuskrzydłowy pałac wzniesiony dla hrabiego von Althann, którego ród posiadał dobra w Międzylesiu i pobliskim Wilkanowie aż do końca drugiej wojny światowej. Warto wspomnieć, że nazwisko von Althann pojawia się często w legendach o międzyleskim rejonie ziemi kłodzkiej. Obecnie jedno z barokowych skrzydeł pałacu zaadaptowano na restaurację i pokoje hotelowe dla turystów. Zamek w Międzylesiu można zwiedzać zarówno w dzień (w sezonie czynny poza poniedziałkami, poza sezonem lepiej umówić się telefonicznie) jak i w nocy (wymagane wcześniejsze grupowe umówienie terminu).

16. Autostrada Sudecka

Początki obecnej drogi wojewódzkiej nr 389 sięgają lat 30. XX wieku, kiedy to w ówczesnych Niemczech rozpoczęto planowanie budowy szosy biegnącej przez całe Sudety – od Zittau do Opavy (wtedy Czechosłowacja). Cała inwestycja była reklamowana jako ‘górska droga widokowa’, jednakże samo miejsce budowy i zbliżająca się II wojna światowa podają w wątpliwość jedynie turystyczne walory trasy. Za strategicznym przeznaczeniem Drogi czy też Autostrady Sudeckiej przemawia również jej położenie (równoległe do budowanych w Czechosłowacji granicznych fortyfikacji), a także bunkry. Część z nich znajduje się w pobliżu schroniska Jagodna na Przełęczy Spalona. Zamaskowane są w sposób przypominający przydrożne chaty. Kolejne znajdują się natomiast w rejonach Przełęczy nad Porębą. Dodatkowym aspektem militarnym trasy jest chodnik minowy, mający umożliwić wysadzenie kawałka drogi jeśli zaszłaby taka potrzeba. Tylko dwa fragmenty Autostrady Sudeckiej zostały oddane do użytku – zachodni w Karkonoszach oraz wschodni w Górach Orlickich i Bystrzyckich. Warto wspomnieć, że część wschodnia dzieli się na Drogę Sudecką i Drogę Orlicką – najwyżej położoną górską drogę w Polsce (zaczyna się na Przełęczy Polskie Wrota a kończy na Rozdrożu pod Hutniczą Kopą). Popularną dawniej nazwą była Droga Göringa – „wielkiego łowczego” III Rzeszy, który podobno przyjeżdżał w Góry Bystrzyckie i Orlickie na polowania. Dawniej, jadąc Autostradą Sudecką, podróżni mogli napawać się wspaniałymi widokami ziemi kłodzkiej i Masywu Śnieżnika. Teraz niestety zbocza górskie obrosły drzewami tak też widoki nie są już tak fascynujące jak kiedyś. Sama trasa biegnie natomiast przez wiele ciekawych miejsc takich jak: Zieleniec, Dolina Dzikiej Orlicy, ruiny zamku Szczerba czy Solna Jama.

17. Zieleniec

Zieleniec to niewielka wioska górująca nad Dusznikami-Zdrój, położona na zboczach Gór Orlickich. Zaraz obok, pomiędzy drzewami, kryje się unikatowy rezerwat przyrody „Torfowisko pod Zieleńcem”, który bywa porównywany do arktycznej tajgi i tundry. Najbardziej Zieleniec jest znany jednakże jako ośrodek sportów zimowych, a jego narciarskie tradycje sięgają aż XIX wieku. Zieleniec Ski Arena to jedna z największych w Polsce stacji narciarskich. Obejmuje 22 km tras o zróżnicowanym poziomie trudności, najdłuższa zaś liczy aż 2800 m. Cały stok posiada sztuczne oświetlenie, dzięki czemu jazda na nartach może trwać nawet do późnych godzin wieczornych. Dla turystów chcących wybrać się na narty na dłuższy czas, godnym polecenia obiektem noclegowym jest Schronisko PTTK „Orlica” – jeden z najstarszych budynków wybudowanych na terenie Zieleńca. Warto wspomnieć, że dawne schronisko na pobliskiej Orlicy (najwyższym szczycie polskiej części Gór Orlickich, 1084 m n.p.m.) prowadzone było przez Heinricha Rübartscha – pioniera turystyki górskiej i narciarstwa w Sudetach. To właśnie on, według podań, zostawił pierwsze ślady nart w Górach Orlickich.

18. Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju

Mieści się ono w młynie papierniczym z przełomu XVI/XVII wieku. Jest to bezcenny zabytek techniki na skalę światową. Uznany został za pomnik historii, ponadto pod względem architektonicznym jest jednym z najciekawszych tego typu obiektów w Europie. Tematem wiodącym ekspozycji stałej jest historia papieru i sposobu jego wytwarzania na świecie, w Polsce i na Śląsku. Obecne są także wystawy dotyczące druku, metod produkcji oraz papierów o różnych właściwościach. Ponadto od niedawna w muzeum znajdują się wystawy o polskim pieniądzu papierowym oraz sztuce papieru. W postaci wystaw czasowych Muzeum Papiernictwa ma do zaoferowania swoim gościom również coś zupełnie nowego. Największą, zdaje się, atrakcją jest możliwość zobaczenia na własne oczy, jak wygląda proces czerpania papieru. Można nawet spróbować zrobić to samemu i zabrać wytworzony przez siebie papier na pamiątkę.

19. Ruiny zamku Homole

Ruiny zamku z czerwonego krzemienia zobaczyć można na szczycie wzgórza Gomoła. Góruje ona nad tzw. Polskimi Wrotami. Jest to część dawnego szlaku bursztynowego (obecnie drogi krajowej nr 8), którego Homole strzegło kiedyś przed rabusiami. Zamek powstał już w XIII wieku i stanowił centrum niewielkiego, istniejącego wtedy państewka homolskiego, które ówcześnie obejmowało tereny współcześnie i polskie i czeskie. W okresie wojen husyckich w XV wieku Homole przejęli rycerze rabusie. Zamek służył im aż do XVI wieku. Później niestety coraz szybciej przemieniał się w ruinę. Dziś na czubku bardzo stromego szczytu można podziwiać jedynie pozostałości w postaci śladów muru obwodowego i suchej fosy oraz wieży-donżonu. Już w XVIII wieku ruiny stały się celem wycieczek kuracjuszy z pobliskich Dusznik-Zdroju. Zaadaptowano wtedy wzgórze na ‘romantyczny zakątek’. W ostatnich latach postanowiono przywrócić Homoli dawną świetność, tym samym wybudowano schody na szczyt (na który wcześniej dość niebezpiecznie było się wdrapać) oraz drewnianą ścieżkę ułatwiającą przejście obok zdradliwych moczarów. Na trasie ustawiono również tablice informacyjne z ciekawostkami o historii zamku oraz faunie i florze okolicznego terenu.

20. Uzdrowisko Kudowa-Zdrój

Bad Kudowa – jedno z najbardziej znanych w XIX wieku niemieckich uzdrowisk. Obecnie poszczycić może się zachowaną typową starą uzdrowiskową zabudową. Niezmieniony pozostał także układ Parku Zdrojowego. Zaraz po wejściu na jego teren ukarze nam się okrągła hala mieszcząca płatną Pijalnię Wód Zdrojowych („Marchlewski” i „Śniadecki”). Dalej połączona jest ona z gmachem sali koncertowej. Z drugiej strony znajduje się natomiast sanatorium „Zameczek”, w którym to w roku 1813 zawarto konwencję pomiędzy Prusami, Austrią i Rosją, która była przedwstępem do Kongresu Wiedeńskiego. Drugie i o wiele większe sanatorium góruje nad parkiem z drugiej strony. Początkowo „Książęcy Dwór” obecnie „Polonia”, pojawił się w trzyodcinkowej produkcji pt. „Hotel Polanów i jego goście”. Za „Zameczkiem” wznosi się dość stromo Góra Parkowa, nosząca na swoim grzbiecie starą kaplicę ewangelicką, Altankę Miłości z widokiem na park i pobliskie Czechy oraz „Beatkę” – przekaźnik radiowo telewizyjny, górujący nad całą Kudową. Przechodząc obok muszli koncertowej i pod „Teatrem pod blachą” główną aleją dotrze się do Stawu Zdrojowego, na którego środku w ciepłe dni pojawia się niewielka fontanna. Zaraz obok alei znaleźć można tzw. „Pająka” – ujęcie wody zdrojowej „Moniuszko”. Jest to oczywiście odwołanie do Stanisława Moniuszki, ojca polskiej opery narodowej (Międzynarodowe Festiwale Moniuszkowskie odbywają się w Kudowie-Zdroju co roku w sierpniu już od ponad 60 lat), którego popiersie zobaczyć można w Ogrodzie Różanym nieopodal „Zameczka”. Woda „Moniuszko” jest dostępna za darmo, niektórzy jednak uważają, że jej zapach i smak nie są równie dobre, co „Marchlewskiego” i „Śniadeckiego”. Z myślą o najmłodszych, vis a vis „Pająka” postawiono się plac zabaw, natomiast po uliczkach parku jeździ „Ciuchcia Balbinka”, która zabiera na przejażdżki dzieci z rodzicami. Warto zwrócić uwagę na zastanawiające rzeźby ptaków zrobione z szarego podziurawionego materiału. Wyglądają dość przerażająco, a od czasu do czasu w okresie wakacyjnym zdarza im się zmieniać miejsce. Zazwyczaj widziane są nad stawem i na skwerku za muszlą koncertową. Już bliżej ulicy i końca parku znajdują się budynki sanatoryjne, mieszczące także bary i restauracje, sklepy z pamiątkami i nie tylko oraz warte odwiedzenia Muzeum Minerałów i Kamieni Szlachetnych. Jeśli komuś przypadnie do gustu smak wody zdrojowej i zapragnie napić się równie dobrej także poza Kudową, jest to jak najbardziej możliwe. W wielu sklepach w całej Polsce sprzedawana jest bowiem woda Kudowianka, pozyskiwana ze źródeł niedaleko uzdrowiska. Jest ona sprzedawana przez firmę Staropolanka, mającą swoją siedzibę w Polanicy-Zdroju.

21. Muzeum Zabawek w Kudowie-Zdroju

W ścisłym centrum uzdrowiska, vis a vis parku i sanatorium „Polonia”, w niepozornym budynku, od 2002 roku działa Muzeum Zabawek. Może pochwalić się kilkutysięcznym, i tym samym największym w Polsce, zbiorem zabawek w każdej formie znanej od starożytności aż do teraz. Na wystawach obejrzeć można zarówno lalki, pluszaki oraz klocki jak i teatrzyki, zabawki z filmów, zabawki optyczne i wiele, wiele innych. Jest to miejsce szczególnie warte polecenia ze względu na, z jednej strony, możliwość powrotu do dzieciństwa, z drugiej natomiast, przekonania się, jak wyglądały zabawki wieki temu, także w innych krajach i na innych kontynentach.

22. Kaplica Czaszek w Kudowie-Zdroju

Znajduje się w Czermnej – części Kudowy, która jest starsza niż samo uzdrowisko. Jej nazwa wzięła się prawdopodobnie od występujących na jej terenie czerwonych ziem. W 1776 roku ówczesny proboszcz Vaclav Tomasek, przy pomocy kościelnego i grabarza, zgromadził około 24 tysięcy ludzkich czaszek i kości. Na wzór rzymskich katakumb powstała przykościelna kaplica, w której umieszczono wszystkie szczątki zmarłych po wojnie siedmioletniej i panującej wcześniej epidemii. Ściany wyłożone są czaszkami i kośćmi. Większość z nich zalega jednak pod kaplicą i z roku na rok ziemia pochłania je kawałek po kawałku. Sprawdzają się więc słowa „Z prochu powstałej i w proch się obrócisz”. Sam zamysł kaplicy ma bowiem na celu przypomnienie żyjącym o nieuchronności śmierci. Warto wspomnieć,że jest to jeden z trzech takich obiektów w Europie (pozostałe znajdują się w Rzymie i Czechach). Kaplicę zwiedza się w grupach około 10 osobowych, więc jeśli przychodzi się samemu, trzeba mieć na uwadze, że będzie musiało się poczekać na innych chętnych. Zwiedzanie trwa do 15/20 minut.

23. Szczeliniec Wielki

Jest najwyższym szczytem Gór Stołowych, jedynych w Polsce gór o rzeźbie płytowej. Jego szczyt pełen jest piaskowcowych form skalnych, które doczekały się fantazyjnych nazw. Większość z nich nadał im Franz Pabel, w XVIII/XIX wieku sołtys położonego u stóp Szczelińca Karłowa i pierwszy w historii licencjonowany przewodnik. To jemu pierwsi turyści zawdzięczali wytyczenie szlaku przez skalny labirynt i poprowadzenie schodów (z początku drewnianych, później kamiennych) ułatwiających dostanie się na szczyt. Na początku XIX wieku powstała pierwsza drewniana altana na szczycie Szczelińca. Turystów jednak z każdym rokiem przybywało, tak też, dzięki staraniom Franza Pabla, w 1845 roku powstało w jej miejscu schronisko „Na Szczelińcu”. Wybudowane zostało w stylu tyrolskim i potocznie nazwane „Szwajcarką”. Warto wspomnieć, że jest to najstarszy w całych Sudetach zachowany do dziś obiekt zbudowany w celach turystycznych. Jest to jednocześnie jedyne schronisko w Sudetach, do którego nie da się dojechać samochodem. Samo podejście schodami do schroniska nie jest jednak punktem kulminacyjnym Szczelińca. Aby dostać się na 919 m n.p.m. trzeba przebyć jeszcze część trasy skalnego labiryntu i wspiąć się na Fotel Pradziada, do którego prowadzą dodatkowe schody. Najciekawszą i jedną z największych szczelin w masywie Szczelińca jest tzw. Piekiełko. Panuje w nim specyficzny mikroklimat, poprzez który nawet w środku lata na dnie może jeszcze zalegać śnieg. Wilgotne ściany porastają natomiast mchy (niektóre z nich świecą się w nocy). Na samym końcu labiryntu wychodzi się na Tarasy Wschodnie, z których w pogony dzień da się dostrzec wzniesienia Masywu Śnieżnika. Dawniej istniał szlak powrotny do schroniska, dzięki któremu można było zobaczyć niedostępnie na dzisiejszej trasie skały. Niestety obecnie przejście labiryntu kończy się dla turystów powrotem do Karłowa. Zaraz obok Szczelińca Wielkiego skrywa się na jego tle Szczeliniec Mały, który nie jest niestety udostępniony turystom, z uwagi na ochronę tamtejszej flory i fauny. Obydwa kolosy widać natomiast bardzo wyraźnie z pobliskiego schroniska PTTK „Pasterka”, znajdującego się w pobliskiej Pasterce.

24. Błędne Skały

Jest to druga najchętniej odwiedzana atrakcja turystyczna w Górach Stołowych. W jej skład wchodzi kamienny labirynt złożony z fantazyjnych form skalnych. Swoje niecodzienne kształty zawdzięczają one wietrzeniu piaskowca ciosowego, z których są uformowane. W dawnych wiekach w miejscu obecnego skalnego labiryntu poganie wznosili modły do bóstw. Samo miejsce było zaś nazywane Wilczymi Dołami lub Borem (ta nazwa nadal funkcjonuje w języku czeskim). Na tę niedługą (około 30 minut) wyprawę, pośród wilgotnych i chłodnych czeluści, warto wybrać się wraz z mapą, wskazującą dokładne miejsce i nazwę wszystkich formacji skalnych. Dodatkową atrakcję sprawia bowiem próba odnalezienia w danej formie piaskowcowej tego, co rzekomo przedstawia. Niektóre nazwy skał sięgają początków turystyki na tym terenie, czyli XIX wieku. Zaraz za krańcem labiryntu na turystów czeka punkt widokowy zwany Skalnymi Czaszami. W dole rysuje się czeska wioska Machov, a przy dobrej pogodzie dostrzeże się nawet Karkonosze. W pobliżu znajduje się tzw. Głaz Trzech Krzyży – dawniej wyznaczający zbieg trzech ziemskich granic. Kilka lat temu przed Błędnymi Skałami zaadaptowano miejsce na parking. Wycięte ku temu drzewa ukazały kolejny piękny widok, tym razem na Kudowę-Zdrój i czeski Náchod. Warto pamiętać, że wjazd na Błędne Skały Drogą Aleksandra (odbiegającą od Szosy Stu Zakrętów) jest możliwy o pełnej godzinie, zjazd zaś w połowie godziny.

Mapa 24 atrakcji turystycznych ziemi kłodzkiej

Artykuł 24 atrakcje na ziemi kłodzkiej warte odwiedzenia pochodzi z serwisu Eloblog.

Szacuje się, że w czasie działalności Zakładów Przemysłowych R-1 wydobyto łącznie 322,16 tys. ton rudy uranu o łącznej zawartości 703,6 ton metalicznego uranu. Do tej liczby należy doliczyć około 300 ton metalicznego uranu wydobytego jeszcze przed wojną. Łącznie więc w kopalniach uranu w Sudetach wydobyto około 1000 ton metalicznego uranu.

Wspólnie z Jarkiem zapraszamy wszystkich miłośników gór i historii na wspólną wycieczkę po kopalniach uranu w Kowarach i pozostałościach Zakładów Przemysłowych R-1. Serdecznie zapraszamy!

Poniżej zamieszczam film pt. „Czarni Baronowie”, o którym wspominał Jarek.

Artykuł Uran w Sudetach – Fakty i mity na temat wydobycia uranu pochodzi z serwisu Eloblog.

„Miedzianka. Historia znikania” Filip Springer – Recenzja

„Miedzianka. Historia znikania” Filipa Springera to opowieść o małym górniczym miasteczku położonym w Rudawach Janowickich na Dolnym Śląsku. Powstanie, rozwój i upadek miasteczka nieodzownie związane są z historią górnictwa na tych terenach. Miedzianka jest, a w zasadzie była miasteczkiem, które powstało dzięki górnictwu metali. Przed wojną w mieście działała kopalnia miedzi. Urokliwie położona miejscowość nosiła również nieformalny tytuł „najmniejszego miasta w Prusach”. W 1948 roku w Miedziance, na bazie dawnych wyrobisk kopalni miedzi, uruchomiono wydobycie rudy uranu w ramach działalności Kowarskich Kopalni/ZPR-1. Wydobycie uranu prowadzono tu głównie do 1951 roku, później ze względu na wyczerpanie złoża działalność wygaszono. Górnicza historia miasteczka nie dała jednak o sobie zapomnieć. Poprzecinana licznymi wyrobiskami góra, na której stała Miedzianka, „dawała o sobie znać” coraz częściej. Liczne szkody górnicze, pękające budynki, pojawiające się znikąd zapadliska w ziemi, sprawiły, że władze podjęły decyzję o likwidacji miasteczka. Mieszkańcy Miedzianki zostali wysiedleni, a jej zabudowania rozebrane. To, co było motorem napędowym dla miasteczka, ostatecznie przyczyniło się również do jego upadku.

Reportaż Filipa Springera jest próbą opisania historii Miedzianki, jej wzlotów i upadków, przede wszystkim z perspektywy losów jej własnych mieszkańców. Springerowi udało się opisać dzieje Miedzianki w formie zgrabnej opowieści, którą czyta się jednym tchem. Doskonałe pióro autora prowadzi nas, raz po raz, przez kolejne wieki górniczej historii miasteczka, ale zawsze na pierwszym planie wysuwając losy jej dawnych mieszkańców. Książki Springera nie można jednak traktować w kategoriach faktograficznych – i to jest mój największy zarzut do autora. Podawane często bezrefleksyjnie wspomnienia mieszkańców, przytaczane wypowiedzi, bez źródła, bez komentarza autora, sprawiają, że reportaż ten utrwala niektóre z mitów na temat wydobycia uranu w Sudetach. W reportażu znajdziemy wiele nieprawdziwych informacji m.in. na temat obecności sowieckich żołnierzy czy działalności sowieckich służb specjalnych, które w toku badań naukowych już dawno zostały obalone. Czytelnik nie ma nawet możliwości zweryfikowania, czy podawane informacje są wtórnie przytoczonymi wspomnieniami mieszkańców Miedzianki, czy też opinią własną autora reportażu. Trzeba jednak oddać Springerowi zasługi w rozpromowaniu historii „miasteczka, którego już nie ma”. Pierwsze wydanie książki sprawiło, iż do pozostałości Miedzianki zaczęli przyjeżdżać zaciekawienie turyści i pasjonaci historii. Dziś w miejscowości znów działa browar. Pojawiały się też tablice informujące o dawnych losach miasteczka. „Miedzianka. Historia znikania” niejako tchnęła więc w dawne miasteczko nowe życie.

Tytuł: Miedzianka. Historia znikania
Autor: Filip Springer
Rok polskiego wydania: 2011
Moja ocena: ★★★★☆

Oferty w księgarniach i sklepach internetowych
„Miedzianka. Historia znikania” Filip Springer

Artykuł „Miedzianka. Historia znikania” Filip Springer pochodzi z serwisu Eloblog.

CIA na temat wydobycia uranu w Polsce

Pod koniec 2016 r. amerykańska Centralna Agencja Wywiadowcza (CIA) opublikowała szereg dokumentów związanych z okresem tzw. zimnej wojny. Wśród odtajnionych i ujawnionych dokumentów znalazły się również pozycje bezpośrednio związane z Polską, w tym 6 raportów dotyczących wydobycia rudy uranu w Kowarach. Przypomnę, że w latach 1948–1973 na obszarze Sudetów prowadzono intensywne wydobycie uranu, który to następnie sprzedawany był do Związku Radzieckiego. Siedziba zakładów, jak i pierwsze kopalnie zajmujące się eksploatacją rudy uranu, ulokowano w Kowarach. Działalność ta – o czym zresztą mogliśmy przypuszczać – spotkała się z zainteresowaniem służb obcego wywiadu. Poniżej przedstawiam 6 przetłumaczonych raportów pochodzących z lat 50-tych wraz z linkami do oryginałów. Ich lektura stanowi niezwykle ciekawe źródło informacji. Zwracam jednak uwagę, że zawarte w owych raportach informacje nie muszą pokrywać się z rzeczywistością i mogą być obarczone błędem. Na przykład kwestia wykorzystywania więźniów przy wydobyciu uranu (o czym jest mowa w niektórych raportach) nie znalazła potwierdzenia we współczesnych badaniach prowadzonych przez IPN. Niektóre z raportów wzajemnie się wykluczają w niektórych obszarach np. kwestia przetwarzania rudy po wydobyciu. Błędy owe mogą być wynikiem prowadzenia rozpoznania (rozpytywania) wśród ludności cywilnej zamieszkującej Kowary, pośród której krążyły różnego rodzaju plotki. Z góry przepraszam również za ewentualne błędy, który mogły powstać w trakcie tłumaczenia dokumentów. Zapraszam do lektury.

Wyrobiska dawnej kopalni uranu „Podgórze”

Zabudowania Zakładów Przemysłowych R-1 w Kowarach

Raport CIA z 15 października 1952 r.

1. Przed 1947 r. Kowary wydobywały niskiej jakości rudę żelaza. Jednakże w kwietniu tego samego roku wstrzymano wydobycie rudy żelaza i rozpoczęto wydobywanie rudy uranu. Obszar był zamieszkany przez dużą grupę Niemców; ci ludzie zostali przesiedleni przez polską administrację pomiędzy kwietniem 1947 r. a październikiem 1949 r.
2. Administracja zarządu kopalni uranu znajduje się w Kowarach. Około 40% administracji stanowi rosyjski personel; są oni rozkwaterowani w dzielnicy mieszkaniowej miasta zwanej Wysoka Łąka. Sektor został zbudowany przez Rosjan, a teraz zawiera kort tenisowy, basen i inne podobne zaplecze rekreacyjne.
3. 17 kopalni administrowanych przez Kowary znajduje się w następujących lokalizacjach: 5 kopalni blisko Kowar, 3 blisko Ogorzelca (Staetisch Dittersbach), dwie w Wieściszowicach (Rohnau), dwie w Miedziance (Kupferberg), dwie w Ciechanowicach (Rudelstadt), dwie w Świdnicy (Schweidnitz) i jedna w Szklarskiej Porębie Dolnej (Nieder-Schreiberhau).
4. Produkcja uranu osiągnęła szczyt w 1951 r.; w tym czasie 7 tys. pracowników było zatrudnionych na tym terenie. Od tego momentu wydobycie spada. Od czerwca 1952 r. planowane jest zwolnienie 1/3 górników.
5. Ruda uranowa transportowana jest przez pociąg towarowy do Ogorzelca. Tam jest myta ręcznie przy pomocy wody z wężów. Przetworzona ruda pakowana jest do metalowych pojemników, 70 cm wysokości i 30 cm obwodu. Pojemniki te są produkowane w wytwórni w Kowarach. Po wypełnieniu pojemników pakowane są one na ciężarówki ochraniane przez Rosjan, a następnie wysyłane do nieznanego miejsca.
6. Kopalnie ochraniane są przez polskich żołnierzy, którzy zakwaterowani są w starych gospodarczych budynkach blisko Kowar, które to zostały przekształcone na baraki. Jest tam 2 tys. takich strażników. Są oni rozróżniani od innych polskich jednostek wojskowych za pomocą czerwonych pasków na czapkach.

Pierwsza strona raportu CIA z 15 października 1952 r.

Raport dostępny jest tutaj lub na stronie www.cia.gov.

Raport CIA z 17 marca 1953 r.

1. Kopalnie uranu zlokalizowane są w następujących miejscach: Kowary (Schmiedeberg), Lądek-Zdrój (Bad Landeck), Wleń (Laehn), Miedzianka i Ogorzelec (Staetisch Dittersbach).
2. Kowary leżą na południe od Jeleniej Góry (Hirschberg), pomiędzy Cieplicami a Kamienną Górą (Landeshut). Są tam cztery stacje na kamiennogórskiej linii kolejowej w promieniu 6 km, każda kolejna z nazwą „Kowary”; Kowary Średnie, Kowary Zdrój, Kowary Ścięgny i Kowary.
3. Tak zwane kopalnie Kowary znajdują się obok Kowar Średnich. Kopalnie są otoczone drutem kolczastym i wieżami obserwacyjnymi ze szperaczami, obsadzonymi jednostkami sowieckimi i jednostkami KBW (Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego).
4. Kowarskie kopalnie są kierowane przez Rosjan, ale pracownikami są Polacy. W innych kopalniach mówi się, że są Niemcy, Rosjanie i azjatyccy robotnicy. Wszyscy pracownicy i urzędnicy w kopalniach Kowary mają specjalne przepustki w języku polskim i rosyjskim, podbite przez polskie i rosyjskie władze. Te przepustki są pokazywane funkcjonariuszom KBW na wejściu do kopalni. Liczba osób zatrudnionych w kopalniach nie jest znana, ale jest szacowana na 600–800 górników, pracujących na zmianę.
5. W 1949 r. Zakłady Mechaniczne w Kowarach produkowały i naprawiały różne wyposażenie i sprzęt wykorzystywany w kopalniach. Na przykład ostrzenie wiertnic, spawanie złamanych i produkowanie małych pojemników do pakowania rudy.
6. Jest laboratorium w Kowarach, gdzie Rosjanie i Niemcy analizują rudę znalezioną w innych miejscach na tym terenie; jest także mały młyn do kruszenia i czyszczenia rudy.
7. W 1949 r. kopalnie w Kowarach były bardzo prymitywne, ale w 1951 r. został dokonany ogromny postęp. Klatki do przenoszenia mężczyzn i rudy, w dół i górę szybu, są zasilane elektrycznie, kopalnie są dobrze oświetlone i wentylowane i wiercenie odbywa się elektrycznie.
8. Ruda transportowana jest za pomocą ciężarówek do stacji w Kowarach Średnich albo do Ogorzelca, gdzie jest mielona i myta przed pakowaniem w wyżej wymienione pojemniki, a następnie wysyłana koleją na wschód. Przeciętnie dziennie dwa wagony załadowane rudą opuszczają Ogorzelec. Mówi się, że celem jest ZSRR, ale pojawia się także plotka, że może to być jakiś bliżej niesprecyzowany cel w Saksonii, gdzie ruda przechodzi naukowy i techniczny proces.

Pierwsza strona raportu CIA z 17 marca 1953 r.

Raport dostępny jest tutaj lub na stronie www.cia.gov.

Raport CIA z 12 maja 1953 r.

1. Przedsiębiorstwo nazywa się oficjalnie Kowarskie Kopalnie w Kowarach, okres Jelenia Góra. Pierwszy szyb został otwarty przez Niemców w czasie II wojny światowej. Adres: Zakłady Przemysłowe Rejon 1, Kowary, okres Jelenia Góra. Główny zarząd i dokumentacja znajdują się w Kowarach, Nowe Osiedle. Wszystkie szyby tej kopalni podlegają pod Rejon 1, w Kowarach.
2. Wszystkie maszyny górnicze, kompresory, wiertła, transportery i windy są sowieckiej i niemieckiej produkcji, maszyny do testowania rudy są sowieckiej produkcji. Niektóre wyposażenie jest wyprodukowane przez polskie zakłady. Transport rudy odbywa się za pomocą elektrycznych lokomotyw, a sortowanie rudy odbywa się już na powierzchni. Nie jest dalej przetwarzana przez kopalnie, ale zabierana przez ciężarówki.
3. W 1950 r. kopalnia wydobywała w tempie od 5 do 7 ciężarówek rudy w ciągu dnia. Dostarczana ruda zawiera około 2% uranu. Ruda jest ładowana do metalowych pojemników o dwóch rozmiarach: 30×40 cm i 30×80 cm. Jedna ciężarówka może zawierać od 120 do 130 pojemników pierwszego rozmiaru i 70 drugiego. Kierowcy ciężarówek są uzbrojeni w pistolety i pistolety maszynowe.
4. Kopalnia jest podzielona na cztery regiony. Region 1 jest w Kowarach, okres Jelenia Góra (Hirschberg). Dwa kolejne regiony to: Lądek-Zdrój (25–30 km od Kłodzka, okres Bystrzyca Kłodzka) i Częstochowa. [treść usunięta] do szybów dochodzą utwardzone drogi.
5. Około 100 sowieckich specjalistów z zatrudnionych jest w kopalniach. Kierowcy ciężarówek są także sowietami. W 1950 r. Rejon 1 zatrudniał od 5 do 6 tys. pracowników. W 1950 r. zatrudniano 2 tys. pracowników. Praca wykonywana jest na akord i średnia płaca górnika wynosi od 700 do 800 zł. Głównym kierownikiem kopalni był Polak, (fnu) Kurek, a kierownikiem Rejonu 1 był mężczyzna również o tym samym nazwisku. Dyrektorem naczelnym był (fnu) Grubski, Rosjanin. Pracownicy kopalni pracują na trzy zmiany. Około 200 pracowników jest członkami komunistycznej partii.
6. Przedsiębiorstwo ochraniane jest przez około 100 funkcjonariuszy KBW (Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego), którzy stacjonują w Kowarach z dowództwem przy ul. Wiejskastrasse. Ochrona jest zmieniana co cztery godziny. Droga krajowa od Kowar do Kamiennej Góry jest ochraniana, a pojazdy są zatrzymywane do kontroli przepustek. Wszyscy pracownicy posiadają dwie karty identyfikacyjne, jedna noszona jest poza czasem pracy, a druga w czasie pracy. Te karty są wzajemnie wymieniane po wejściu i wyjściu z szybu lub miejsca pracy. Przepustki do miejsc pracy upoważniają do wejścia tylko w miejscach gdzie pracownik pracuje. Każdy pracownik musi podpisać się na oświadczeniu, że nie będzie rozpowszechniać informacji o swojej pracy.

Pierwsza strona raportu CIA z 12 maja 1953 r.

Raport dostępny jest tutaj lub na stronie www.cia.gov.

Raport CIA z 20 listopada 1953 r.

1. [treść usunięta]
2. Kowary są położone około 4–5 km od Karpacza. Ich obszar jest dość duży, podzielony na Kowary Dolne, Górna i Średnie. Można do nich łatwo dojechać autobusem. Autobusy odjeżdżają ze stacji w Karpaczu o nazwie Szczęść Boże.
3. Depozyty uranu znajdują się na obszarze Kowar Górnych, 3 do 3,5 km od Kowar Dolnych. Można tam dojechać pociągiem albo pójść piechotą. W czasie II wojny światowej Niemcy zaczęli wydobywać tu uran. Kiedy w 1945 r. strefa ta znalazła się pod okupacją sowietów, natychmiast przejęli oni depozyty. Później administracją prac zajęli się również Polacy, ale nadzór i zarządzanie pozostawały tylko i wyłącznie w rękach sowietów.
4. W latach 1949–1950 wielu Polaków przeniosło się na te obszary. Wybudowano domy i utworzono kanały. Na obszarze Kowar Dolnych wznoszono domy specjalnie dla górników zajmujących się wydobyciem uranu. Depozyty uranu znajdują się bardzo blisko polsko-czechosłowackiej granicy, ponoć część z nich (z kopalni z Niemiec) można znaleźć także po czechosłowackiej stronie. Krążyły pogłoski, że w celu zwiększenia prac w kopalniach zatrudniano też więźniów (narodowości nieznanej), którzy w ten sposób wykupywali sobie wolność.
5. Górnicy pracujący przy depozytach uranu mieszkali albo w Kowarach, albo w ich najbliższym otoczeniu. Niektórzy mieszkali nawet w Bierutowicach. Aż do 1950 r. robotnicy sprawiali kłopoty w całej strefie. Zarabiali bardzo dobrze (w porównaniu do przeciętnych płac), ale całe pieniądze przeznaczali na picie. W tym czasie (kiedy trwało wydobycie uranu) pracownicy sprawiali kłopoty, dźgali ludzi nożami itp. Kiedy prace przy wydobyciu dobiegły końca w 1950 r., wszystko powoli się uspokoiło.
6. W okolicy krążyła pogłoska, że w 1948 lub 1949 r. polski inżynier, który pracował przy depozytach uranu, został złapany na szpiegowaniu dla USA. Został on zastrzelony przez sowietów.
7. Pod koniec 1950 r. wszyscy polscy pracownicy zostali odesłani do swoich domów w Polsce. Jednakże niektórzy z inżynierów (którzy brali udział przy wydobyciu uranu) pozostali i rezydowali do 1952 r. na stacji Szczęść Boże w Karpaczu. Wówczas to również wrócili do własnych domów.
8. Jeśli wierzyć pogłoskom, ilość wydobytego uranu przekroczyła oczekiwania, w porównaniu z tym ile pracy wykonano. Obecnie Polacy nadal są zatrudnieni w kopalniach [treść usunięta], choć w większości ich pracownicy to sowieci.
9. Z tego co mówił mój przyjaciel, we wczesnym 1953 r. Polacy opłacani byli w sowieckiej walucie (ruble). Ale natychmiast wymieniali ją na złotówki, w specjalnie do tego celu przeznaczonym innym okienku.
10. Każdy z górników pracujących przy depozytach uranu musi mieć specjalne pozwolenie, by do nich wejść. Pozwolenie jest wydawane przez administrację kopalni. Jednak nie wiem jak blisko depozytów mogą podchodzić mieszkańcy Kowar.
11. Wszystkie autobusy wyjeżdżają z Jeleniej Góry. Jednak tylko niektóre z nich jadą przez Kowary. Te, które jadą przez Kowary, mają na zewnątrz napisy „Jelenia Góra przez Kowary”.

Pierwsza strona raportu CIA z 20 listopada 1953 r.

Raport dostępny jest tutaj lub na stronie www.cia.gov.

Raport CIA z 15 kwietnia 1954 r.

1. Jest kopalnia uranu w Kowarach Górnych (Ober Schmiedeberg), w której pracują Polacy pod nadzorem sowietów. Była znacznie powiększona po wojnie (daty nie uzyskano) przez sowietów i Polaków. Plotka mówi, że jest dalej rozwijana i może obejmować terytorium Czech.
2. W latach 1949–1950 duża liczba robotników (liczby nie uzyskano) została przywieziona ze wszystkich części Polski do pracy do kopalni. Więźniowie także byli zmuszani do pracy w kopalni, jako warunek ich uwolnienia. Domy robotników zostały wybudowane w Kowarach Dolnych, ale ich domy są także rozsiane w całej okolicy.
3. Pod koniec 1950 r. pracownicy zostali powiadomieni i wycofani do miejsc skąd przybyli. Niektórzy z inżynierów zostali do 1952 r., ale i oni w końcu także otrzymali powiadomienia i wyjechali. Plotka mówi, że powodem był brak dalszego występowania rudy uranu.
4. Wciąż są tam jacyś Polacy pracujący w kopalni, ale większość z personelu stanowią sowieci.
5. Pracownicy kopalni mają specjalne legitymacje.

Raport CIA z 15 kwietnia 1954 r.

Raport dostępny jest tutaj lub na stronie www.cia.gov.

Raport CIA z 20 stycznia 1958 r.

1. Instalacje kopalni uranu, ulokowane na południe od Kowar Górnych, są częściowo widoczne z głównej drogi, a także z linii kolejowej, która przebiega od Jeleniej Góry do Kamiennej Góry. Jedynie całkowicie widoczną część instalacji stanowi część administracyjna składająca się z 5 albo 6 jednopiętrowych baraków, stanowiących warsztaty, garaże i biura administracyjne. Zakłady te były zajmowane przez sowieckich żołnierzy do jesienie 1955 r., były otoczone drutem kolczastym i uzbrojonymi żołnierzami.
2. [treść usunięta] zakłady górnicze w Kowarach zatrudniają około 600 cywilnych pracowników i małą polską wojskową jednostkę pracy. [treść usunięta] pluton pracujących żołnierzy powracający z pracy [treść usunięta] indywidualni żołnierze w Kowarach Górnych i Kowarach Średnich. [treść usunięta] cywilni pracownicy są przywożeni do pracy ciężarówkami z okolicznych wsi i miasteczek, z tak daleka jak Kamienna Góra i Jelenia Góra, niektórzy pracownicy przyjeżdżają pociągami. [treść usunięta] kolumna około 4-tonowych ciężarówek jeździ wieczorami z Kowar do Jeleniej Góry. [treść usunięta] te transporty można obserwować niemalże każdego wieczoru. Te ciężarówki są kierowane i ochraniane przez sowieckich żołnierzy.
3. [treść usunięta] dokładnie co jest produkowane w kopalniach [treść usunięta] jest lokalnie znane jako uran. [treść usunięta] duża ilość ziemi i skały płonnej jest wyrzucana na otwartym terenie kopalń. [treść usunięta] jakiś proces sortowania rudy uranowej jest przeprowadzana w Ogorzelcu (Dittersbach).
4. [treść usunięta] sowieci opuścili na jesień 1956 r. i eksploatacja kopalni uranu była kontynuowana pod polskim kierownictwem, ale raczej już na małą skalę. [treść usunięta]

Pierwsza strona raportu CIA z 20 stycznia 1958 r.

Raport dostępny jest tutaj lub na stronie www.cia.gov.

Zwiedzanie dawnych kopalń uranu

Obecnie na terenie Kowar udostępnione są do zwiedzania dwie podziemne trasy. Zachęcam do odwiedzenia młodszej trasy, która znajduje się w dawnej kopalni „Podgórze”. Ponieważ wiele osób ma problem z dojazdem do niej, załączam poniżej mapkę. Kopalnia jest także na facebooku.

Trasa turystyczna w dawnej kopalni uranu „Podgórze”

Artykuł Co mówią odtajnione raporty CIA na temat wydobycia uranu w Kowarach? pochodzi z serwisu Eloblog.

10 niezrealizowanych budowli na Dolnym Śląsku

Zazwyczaj na moim blogu piszę o niezwykłych budowlach, które możemy spotkać na naszych szlakach turystycznych. Dziś przygotowałem artykuł nieco inny. Również związany z niezwykłymi obiektami, ale tymi, które nigdy nie zostały wybudowane. Okazuje się, że niezrealizowane plany nie są tylko domeną powojennej historii Polski. Oto 10 różnych niewybudowanych obiektów na terenie Dolnego Śląska. Większość z nich pochodzi ze stolicy Śląska – Wrocławia. Nie ma się czemu dziwić. To właśnie tu, w tym najważniejszym śląskim mieście, lansowano odważne projekty budowlane.

1. Gmach Główny Uniwersytetu Wrocławskiego

Pierwsza z budowli w zasadzie nie należy do obiektów niezrealizowanych, ale raczej do obiektów nigdy nieukończonych. Mowa jest o barokowym, monumentalnym Gmachu Głównym Uniwersytetu Wrocławskiego. Prace przy budowie obiektu rozpoczęły się w 1728 roku. Według pierwotnych projektów budynek miał się składać z dwóch skrzydeł o tej samej długości. Każde skrzydło miało mieć swoją własną wieżę, a po środku miała znajdować się główna trzecia najwyższa strzelista wieża. Po czterech latach od rozpoczęcia budowy zachodnie skrzydło było już ukończone. Dalszą budowę gmachu przerwał wybuch wojen śląskich. Po ich zakończeniu Śląsk znalazł się w rękach Prusaków, a dalszy rozwój uniwersytetu został zaniechany. Z trzech zaplanowanych wież ukończono tylko jedną, zwaną dziś Wieżą Matematyczną. Nie udało się ukończyć także w całości skrzydła wschodniego.

Tak miał wyglądać Gmach Główny Uniwersytetu Wrocławskiego – Źródło: dolny-slask.org.pl

A tak współcześnie wygląda wybudowana część gmachu

2. Niezrealizowane koncepcje Mostu Grunwaldzkiego

Most Grunwaldzki, dawniej zwany Kaiserbrücke, to jeden z najbardziej charakterystycznych mostów Wrocławia. W zasadzie można go śmiało nazwać jednym z symboli tego miasta. Wielokrotnie jego wizerunek był umieszczany i powielany na zdjęciach promujących Wrocław. Mało osób jednak wie, że charakterystyczną bryłę Mostu Grunwaldzkiego mogła zastąpić zupełnie inna konstrukcja. Wśród archiwalnych szkiców zachowało się kilka koncepcji budowy Mostu Grunwaldzkiego, prezentujących budowlę w odmiennej formie. Dwie z tych niezrealizowanych budowli zamieszczam poniżej. Ostatecznie wybrano jednak inny, dobrze nam znany projekt mostu, a jego budowę ukończono w 1910 roku.

Jedna z niezrealizowanych koncepcji Mostu Grunwaldzkiego – Źródło: dolny-slask.org.pl

Kolejna z niezrealizowanych koncepcji Mostu Grunwaldzkiego – Źródło: dolny-slask.org.pl

3. Wieżowiec na Rynku we Wrocławiu

Wrocławski Rynek to jedno z najpopularniejszych miejsc we Wrocławiu. To również jeden z największych średniowiecznych placów targowych w Europie. Mało osób jednak wie, że w latach 20-tych XX wieku planowano na środku Rynku we Wrocławiu wybudować wieżowiec. A wszystko to za sprawą wizji znanego i cenionego wrocławskiego architekta – Maxa Berga. Max Berg zasłynął przede wszystkim jako projektant modernistycznej Hali Stulecia we Wrocławiu, która dziś wpisana jest na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Berg przez wiele lat (1909–1924) pełnił również funkcję miejskiego architekta we Wrocławiu. Na fali swojego zafascynowania wieżowcami i modernizmem architekt przedłożył koncepcje budowy kilku żelbetowych wieżowców we Wrocławiu. Jeden z nich miał się znaleźć w samym ścisłym centrum miasta, na rynku. Do realizacji tych planów jednak nie doszło. Pozostały jednak po pomyśle odważne szkice Berga.

Szkic projektu wieżowca na Rynku we Wrocławiu, w lewym dolnym rogu widać Stary Ratusz – Źródło: dolny-slask.org.pl

Kolejny szkic wieżowca na Rynku, tym razem od południowej strony – Źródło: dolny-slask.org.pl

4. Wieżowiec na pl. Powstańców Warszawy we Wrocławiu

Koncepcja budowy wieżowca na Rynku we Wrocławiu to nie jedyny pomysł Maxa Berga. Równie monumentalne wieżowce miały się znaleźć również w innych częściach miasta. Budowę jednego z nich Max Berg zaproponował nad Odrą, tuż obok Mostu Grunwaldzkiego. Dziś w tym miejscu, przy placu Powstańców Warszawy (dawniej Lessing Platz), znajduje się charakterystyczny budynek Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego. Został on jednak wybudowany znacznie później. Wcześniej w wizji Maxa Berga miał w tym miejscu stanąć potężny, modernistyczny gmach, który swoimi rozmiarami przyćmiłby okoliczne budynki. Również i ta koncepcja Berga nie znalazła poparcia, a sam architekt wkrótce w atmosferze lekkiego skandalu zrezygnował z pełnionej funkcji miejskiego architekta. Jeden z internautów przygotował ciekawą wizualizację śmiałych planów Maxa Berga. Zamieszczam ją również poniżej.

Szkic wieżowca na pl. Powstańców Warszawy we Wrocławiu – Źródło: dolny-slask.org.pl

5. Zapora wodna Wałbrzych-Konradów

Końcówka XIX wieku to czas wielkich powodzi, które nawiedzają Dolny Śląsk. Ich katastrofalne skutki (zwłaszcza powódź z 1897 roku) były impulsem do wdrożenia ambitnego programu przeciwpowodziowego w Sudetach. Ważnym elementem działań przeciwpowodziowych była budowa nowoczesnych zapór wodnych, które mogłyby łagodzić skutki gwałtownych opadów, ale i również ujarzmiać moc zgromadzonej wody, przekształcając ją w energię elektryczną. Zbiorniki powstałe ze spiętrzonej wody mogły również pełnić funkcje retencyjne. Do sztandarowych inwestycji z tego okresu należą m.in. zapory w Pilchowicach, Leśnej i Zagórzu Śląskim. Okazuje się, że Niemcy planowali wybudować również kolejne zapory w Sudetach. Oto projekt jednej z nich, zlokalizowanej w Górach Wałbrzyskich, nazwanej zapora Wałbrzych-Konradów. Budowa tego zbiornika jednak nigdy nie została rozpoczęta.

Więcej informacji na temat tej budowli, a także dokładniejsze plany są na serwisie dolny-slask.org.pl.

Plany niezrealizowanej zapory i zbiornika Wałbrzych-Konradów (Waldenburg-Konradswaldau) – Źródło: dolny-slask.org.pl

Plany niezrealizowanej zapory i zbiornika Wałbrzych-Konradów (Waldenburg-Konradswaldau) – Źródło: dolny-slask.org.pl

6. Autostrada Wrocław-Wiedeń

Budowa sieci nowoczesnych autostrad w III Rzeszy, tzw. Reichsautobahn, była jednym z głównych i prestiżowych zadań realizowanych po dojściu do władzy przez nazistów. Liczby są imponujące i mówią same za siebie. W ciągu kilku lat (1933–1939) wybudowano około 4 tys. km autostrad. Po wybuchu wojny tempo budowy nowych autostrad znacznie spadło, jednak wciąż planowano realizacje kolejnych, nowych inwestycji. Zwłaszcza, że zwiększeniu uległo terytorium III Rzeszy (np. poprzez Anschluss Austrii), co oznaczało konieczność skomunikowania nowych terenów. W takich okolicznościach powstał pomysł budowy autostrady Wrocław-Wiedeń (Breslau-Wien). Na temat historii budowy tej autostrady pisałem już we wcześniejszym artykule. Najbardziej zaawansowane prace były prowadzono na Morawach. Na terenie Dolnego Śląska pomysł nie wyszedł poza fazę deski kreślarskiej.

Plan przebiegu autostrady w lepszej rozdzielczości dostępny jest na serwisie dolny-slask.org.pl.

Planowany przebieg autostrady Wrocław-Wiedeń na terenie Dolnego Śląska – Źródło: dolny-slask.org.pl

7. Pałac Kultury i Nauki we Wrocławiu

Okazuje się, że nie tylko Niemcy w dwudziestoleciu międzywojennym mieli wizje wznoszenia monumentalnych budowli w centrum Wrocławia. Podobne koncepcje pojawiały się również po wojnie, zwłaszcza wtedy, kiedy to w wyniku działań wojennych wiele zniszczonych miejsc czekało na nowe zagospodarowanie. Jednym z takich miejsc był obszar wokół placu Grunwaldzkiego, gdzie Niemcy w czasie wojny zorganizowali prowizoryczne lotnisko. To właśnie na placu Grunwaldzkim pojawił się pomysł budowy monumentalnego pałacu w stylu socrealistycznym, żywo przypominającym Pałac Kultury i Nauki w Warszawie. Koncepcje budowy takiego pałacu-wieżowca przygotował architekt Tadeusz Teodorowicz-Todorowski. Wrocławski Pałac Kultury i Nauki, choć dumnie prezentowany w postaci makiet na pierwszomajowych pochodach, nie miał szans na realizację. Pomysł więc zaniechano, myślę, że tym razem z korzyścią dla miasta.

Więcej zdjęć projektu dostępnych jest na serwisie dolny-slask.org.pl.

Wizja wrocławskiego Pałacu Kultury i Nauki, po lewej stronie widoczny jest Most Grunwaldzki – 10 niezrealizowanych budowli na Dolnym Śląsku

8. Nieukończona elektrownia szczytowo-pompowa w Młotach

W latach 70-tych we wsi Młoty niedaleko Bystrzycy Kłodzkiej ruszyła budowa tzw. elektrowni szczytowo-pompowej. Konstrukcji bliźniaczo podobnej do Elektrowni Porąbka-Żar w województwie śląskim. Głównymi elementami elektrowni miały być dwa zbiorniki położone na różnych wysokościach: dolny i górny. Dolny zbiornik powstałby w wyniku budowy zapory na rzece Bystrzyca. Po spiętrzeniu wód rzeki miano zalać wieś Młoty i w ten sposób stworzyć sztuczny zbiornik. Budowę drugiego, górnego zbiornika, zaplanowano wyżej na sąsiednim szczycie. Oba zbiorniki byłyby ze sobą połączone sztolniami (upadowymi), przez które woda byłaby na przemian pompowana i spuszczana, tym samym magazynując i generując energię. Tyle w teorii. Budowa elektrowni nigdy nie została jednak ukończona, pomimo tego, iż część prac górniczych została już wykonana. Wydrążona została już sztolnia obiegowa, którą miano puścić nurt rzeki. W górze Zamkowa Kopa zaczęto drążyć sztolnie łączące oba zbiorniki. Przygotowano również teren pod budowę zapory. Budowa elektrowni została wstrzymana w latach 80-tych. Choć co jakiś czas pojawiają się informacje o wznowieniu budowy, jej realizacja wciąż pozostaje zawieszona w próżni.

Plany budowy zbiorników elektrowni znajdują się pod tym linkiem.

Plan budowy elektrowni szczytowo-pompowej w Młotach naniesiony na współczesne zdjęcie satelitarne Google Maps

Ukończona sztolnia obiegowa elektrowni w Młotach – 10 niezrealizowanych budowli na Dolnym Śląsku

9. Pierwsze plany Sky Towera

Koniec końców Wrocław doczekał się swojego nowoczesnego wieżowca z prawdziwego zdarzenia. Budowę pierwszego drapacza chmur podjął się wrocławski biznesmen Leszek Czarnecki. Wieżowiec miał stanąć na miejscu ówcześnie najwyższego wrocławskiego budynku – Poltegoru. Po rozbiórce Poltegoru prace nad budową drapacza chmur ruszyły już pod koniec 2007 roku. Sky Tower – bo taką nazwę otrzymał – był reklamowany jako najwyższy budynek w Polsce. Swoją wysokością miał zdetronizować Pałac Kultury i Nauki w Warszawie. Jednakże kryzys finansowy w 2008 roku, a także nieporozumienia z pierwszym projektantem budowli, doprowadziły do zmiany koncepcji i przeprojektowania Sky Towera. Nie tylko obniżono wysokość budynku, ale i również zmieniono zasadniczo jego formę. Poniżej zamieszczam jedną z pierwszych, niezrealizowanych wizji Sky Towera. Czy w takiej formie byłby on lepszy od zrealizowanej fallicznej budowli? To już oceńcie sami.

Wizualizacja pierwszej koncepcji Sky Towera we Wrocławiu

10. Kopalnia odkrywkowa pod Legnicą

Nie wszyscy wiedzą, że w okolicach Legnicy znajduje się prawdziwy skarb. To ogromne złoża węgla brunatnego, jedne z największych złóż w Europie, których zasoby szacowane są na 5,5 mld ton. Od dłuższego czasu trwa dyskusja nad rozpoczęciem eksploatacji tych złóż. Pod uwagę brane są różne metody eksploatacji, jednak najczęściej mówi się o metodzie odkrywkowej. To oczywiście wiązałoby się ze znaczną ingerencją w środowisko naturalne, wymagałoby także przesiedlenia okolicznej ludności. Nie dziwi więc fakt, że budowa kopalni odkrywkowej spotkała się ze sporym sprzeciwem mieszkańców. Pomysł pozostaje więc wciąż w sferze planów i koncepcji. Ciekawe czy zmieni się to w momencie, kiedy obecnie eksploatowane złoża węgla brunatnego zaczną się kurczyć, gdy jednocześnie Polska wciąż nie będzie w stanie korzystać z alternatywnych źródeł energii.

Planowany obszar działalności kopalni odkrywkowej: kolor czerwony – obszar odkrywki, kolor szary – miejsca na zwałowiska

Artykuł 10 niezrealizowanych budowli na Dolnym Śląsku pochodzi z serwisu Eloblog.

Zapomniany tunel kolejowy w Wałbrzychu

W 1837 roku, z inicjatywy Gustava Heinricha von Ruffera, powstał komitet budowy linii kolejowej z Wrocławia do Wałbrzycha. Budowa linii kolejowej miała przede wszystkim ułatwić przewóz towarów wytwarzanych w Wałbrzychu i okolicznych miejscowościach. W 1851 roku linię kolejową przedłużono do Wałbrzycha, a w 1867 roku ukończono cały projekt budowy linii aż do Zgorzelca. Linia kolejowa miała przebiegać m.in. przez masyw Brzezinki w Wałbrzychu, w tym celu zaprojektowano tunel kolejowy, którego budowę rozpoczęto w latach 60-tych XIX wieku. Z racji bliskiego sąsiedztwa kopalni węgla kamiennego, pojawiły się szkody górnicze na tyle duże, że konieczne było przeprowadzenie prac naprawczych.

Tunel kolejowy pod górą Brzezinka – Zapomniany tunel kolejowy w Wałbrzychu – Źródło: dolny-slask.org.pl

Jak donosi portal dolny-slask.org.pl, podjęto wówczas decyzję o skróceniu tunelu o 50 metrów od strony dzielnicy Podgórze. Prace ruszyły na wiosnę 1909 roku, a naprawy szkód górniczych podjęła się firma Grün & Bilfinger z Mannheim, zatrudniając przy tym około 200 Włochów z południowego Tyrolu. W trakcie prac naprawczych doszło do zawalenia się wschodniego portalu tunelu oraz całkowitego zawalenia prześwitu na długości 30 metrów. Początkowo prace naprawcze zaplanowane były na około pół roku, jednak zawał w tunelu przyczynił się do ich znacznego przedłużenia. Konieczne było wywiezienie około 100 tys. m³ skał z zawału i poszerzonego prześwitu tunelu. Szczęśliwie w tym samym czasie, przebudowywano linię kolejową z Wałbrzycha do Kłodzka, gdzie wykorzystano nadmiar materiału skalnego. Po roku pracy, w listopadzie 1910 roku zakończono naprawę tunelu, tym samym likwidując poważne utrudnienia komunikacyjne. 1 grudnia 1910 roku otwarto nowo wyremontowany tunel kolejowy. Nad portalem umieszczono napis „Gute fahtr immerdar” – „Zawsze dobrej podróży”.  W 1933 roku w tunelu powstały nowe kolejne spękania. Zapadła więc decyzja o zamknięciu obiektu, a następnie o jego całkowitej rozbiórce. W czasie prac rozbiórkowych wybrano około 450 tys. m³ materiału skalnego, a szlak kolejowy wyznaczono w sześćdziesięcio metrowym wykopie. W 1938 roku zakończono pracę rozbiórkowe, kończąc tym samym historię tunelu pod Brzezinką.

Pamiątkowe zdjęcie z otwarcia tunelu po remoncie, 1 grudnia 1909 roku – Źródło: dolny-slask.org.pl

Więcej zdjęć tunelu pod Brzezinką można zobaczyć na portalu dolny-slask.org.pl.

Kopalnia Friedrich Stollberg

Pole górnicze kopalni nadano 14 marca 1845 roku, na terenie góry Brzezinki (Birk-Berg), leżącej w obrębie administracyjnym Kuźnic Świdnickich (Fellhammer). Regularną eksploatację rozpoczęto dopiero w 1852 roku, wówczas kopalnia eksploatowała płytko zalegający węgiel w skałach porfirowych. W latach 1854, 1862 i 1865 wymieniono część obszaru górniczego z polami Beste i Ezechiel. Kilka lat później, 26 lutego 1858 roku utworzono pole górnicze Friedrich Stollberg Zubehör, które było częścią tej kopalni. W 1864 roku kopalnia zakończyła eksploatację, a 24 maja 1868 roku powiększono pole Friedrich Stollberg Zubehör. Kopalnię zlikwidowano, pozostawiając kilkukilometrową sieć chodników. Kopalnia należała do księcia pszczyńskiego, a od 1930 roku do Waldenburger Bergwerks. Część pola górniczego odstąpiono w latach 1921 i 1933 firmie Niederschlesische Bergbau A.G.

Lokalizacja byłego tunelu pod Brzezinką

Artykuł Zapomniany tunel kolejowy w Wałbrzychu pochodzi z serwisu Eloblog.

Lisia Sztolnia (Fuchsstollen)

Chyba najsłynniejsza z wałbrzyskich sztolni. Lisią Sztolnię wybudowano w latach 1791-1799 w obecnej dzielnicy Biały Kamień. Oficjalne otwarcie sztolni nastąpiło 18 września 1794 roku, które upamiętniono kamienną tablicą znajdującą się nieopodal wlotu. Sztolnia pełniła funkcję sztolni odwadniającej, a do 1854 roku również sztolni wydobywczej. Jej pierwotny wylot znajdował się pod jezdnią ulicy Armii Krajowej, natomiast obecne miejsce wylotu przy ul. Mikołaja Reja zostało wykonane na początku XX wieku. W późniejszym okresie sztolnię kilkukrotnie przedłużano, a w 1840 roku osiągnęła długość 1,7 km. Do 1854 roku sztolnią transportowano urobek w łodziach, potem wprowadzono transport kołowy przy użyciu koni jako siły pociągowej. W końcu na kopalni Fuchs urobek zaczęto wydobywać za pomocą szybów, a sztolnia została zaślepiona jako wyrobisko zbędne. W okresie powojennym sztolnia nie była wykorzystywana. W 1961 roku sztolnię wpisano do rejestru zabytków, a po utworzeniu Muzeum Przemysłu i Techniki w dawnej kopalni Julia turystom udostępniono 270 m sztolni.

Lisia Sztolnia (Fuchsstollen) – Wałbrzyskie sztolnie odwadniające

Sztolnia Fryderyk Wilhelm (Friedrich Wilhelm Stollen)

Historia tej sztolni rozpoczyna się w 1800 roku, kiedy to na potrzeby odwodnienia płytkich pokładów węgla założono sztolnię odwadniającą. Sztolnię zatwierdzono 26 kwietnia 1803 roku i należała ona do Consolidirte Fuchsgrube (kopalnia Thorez). Oprócz wspomnianej kopalni Fuchs, sztolnia odwadniała również płytko położone pokłady kopalni Morgen und Abendstern i okolice szybu Paweł (Paul Schacht). Sztolnię wentylował szyb Brade ulokowany na terenie dawnej fabryki porcelany (Porzellanmanufaktur Carl Tielsch). Szyb został zlikwidowany pod koniec XIX wieku, a w 1905 roku budynek nadszybia rozebrano w związku z rozbudową fabryki Tielscha. Wkrótce płytko położone wyrobiska zarzucono, a sztolnia straciła na znaczeniu. Dopiero w 1997 roku w związku z likwidacją wałbrzyskich kopalń, opracowany został system grawitacyjnego odprowadzenia nadmiaru wody z nieczynnych wyrobisk do rzeki Pełcznicy. Wykorzystano położenie szybu Chwalibóg (jest to najniżej położony szyb w Wałbrzychu) i bliskie sąsiedztwo dawnej sztolni odwadniającej. Wykonano przekop łączący szyb Chwalibóg ze sztolnią oraz sztolnią upadową której wylot znajduję się przy ul. Przywodnej, zaraz za dawnym hotelem Sudety. System odwadniający zaczął działać w 2002 roku. Wylot sztolni znajduję się przy Wydziale Techniczno-Inżynieryjnym Politechniki Wrocławskiej, na poziomie +391. Całkowita długość sztolni wynosi około 3,7 km. Sztolnia odprowadza około 22 m³/min wody dołowej do rzeki Pełcznicy.

Głęboka Sztolnia Szczęśliwa Pomoc (Thiefer Gliickhilf Stollen)

Sztolnia została wybudowana na początku XIX wieku. Należała do kopalni Schwester, która należała do gwarectwa Beste. Przed wybudowaniem szybów Siostrzanych pełniła rolę sztolni wydobywczej. Wylot sztolni zlokalizowany był przy ul. Wschodniej w dzielnicy Sobięcin, na poziomie +432. Po wybudowaniu szybów Siostrzanych i pogłębieniu wyrobisk, sztolnia stała się bezużyteczna i niedługo potem sztolnię zlikwidowano. Sztolnia miała 1,2 km długości, a obecnie w miejscu wlotu stoi kamienica.

Mapa górnicza dzielnicy Sobięcin – Wałbrzyskie sztolnie odwadniające

Głęboka Sztolnia Błogosławieństwo Boga (Thiefer Segen Gottes Stollen)

Sztolnia została wybudowana na początku XIX wieku. Odwadniała płytko położone chodniki kopalni Segen Gottes w Starym Zdroju. Sztolnię wentylował dalej położony szyb Feld. Sztolnia miała zaledwie 100 m długości, a obecnie wylot sztolni jest zamurowany.

Sztolnia Teresa (Theresien Stollen)

Sztolnia została wybudowana w XIX wieku. Leżała na polu o tej samej nazwie, które było częścią skonsolidowanej kopalni Błogosławieństwo Boże (Cons. Segen Gottes Grube). Sztolnia odwadniała płytkie pokłady kopalni Teresa oraz szyby Scharnhorst i Bianka. Wylot sztolni znajdował się przy ul. Starej w dzielnicy Nowe Miasto, a obecnie w miejscu wylotu stoi betonowa komórka. Sztolnia miała nieco ponad 1 km długości.

Mapa wałbrzyskich sztolni odwadniających

Artykuł Podziemny Wałbrzych – Wałbrzyskie sztolnie odwadniające pochodzi z serwisu Eloblog.

Lista ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce

To już kolejna, trzecia część z serii ukrytych miejsc, które można zobaczyć na mapach LIDAR. Mijają kolejne miesiące odkąd warstwa LIDAR jest dostępna na Geoportalu. Dzięki niej niemal co miesiąc pojawiają się informacje o rożnych nowych odkryciach. A to kolejne wczesnośredniowieczne grodzisko, a to znowu ślady uskoku tektonicznego lub zabudowań zapomnianej fabryki. Z pewnością LIDAR pomógł już wielu poszukiwaczom i naukowcom. Jeżeli ktoś jeszcze nie spotkał się z tą technologią, zapraszam do mojego artykułu pt. Zostań Odkrywcą Zaginionych Miejsc. Na samym dole na mapie są zaznaczone punkty z wygenerowanymi linkami do Geoportalu dla każdego z opisanych miejsc.

1. Tajna fabryka amunicji w Kamiennej Górze

W lasach Antonówki nieopodal Kamiennej Góry, Niemcy podczas wojny zorganizowali fabrykę amunicji. Fabryka położona była w zalesionym terenie zwanym po niemiecku „Antonienwald”. Jak mówią mieszkańcy, oficjalnie produkowano w niej makaron. Nieoficjalnie amunicję, o czym mogą świadczyć znajdowane tu pozostałości zapalników A.Z. 23. Po wojnie teren ten został zajęty przez Rosjan, którzy „oczyścili” go z przydatnej infrastruktury i wyposażenia. Stąd w świadomości mieszkańców funkcjonuje również określenie „Ruski Las”. Obecnie po fabryce pozostały tylko ruiny, ślady fundamentów, porozbijane cegły, gdzieniegdzie podziemne kanały technologiczne. Z góry las wygląda na zwyczajny, ale prawdziwe jego oblicze można zobaczyć dopiero na obrazie LIDAR. Więcej na temat tajemnic Kamiennej Góry można przeczytać w tym artykule.

Fabryka amunicji w Kamiennej Górze – Ślady licznych zabudowań i nasypów kolejki – Źródło: Geoportal

Pozostałości fabryki amunicji w Kamiennej Górze

2. Stanowisko niemieckiego superdziała „Dora”

W czasie II Wojny Światowej na poligonie koło Rügenwalde, dzisiejsze Darłowo, Niemcy testowali superdziało o kalibrze 800 mm. Było to ogromnych rozmiarów działo kolejowe Schwerer Gustav o masie 1350 ton (sic!), które niemieccy żołnierz ochrzcili nazwą „Dora”. Pierwotnie budowa działa była planowana w związku z inwazją na Francję. Dora miała niszczyć umocnienia Linii Maginota. Opóźnienia w budowie sprawiły jednak, że nigdy nie wzięła udziału w kampanii francuskiej. Według informacji zawartych na Wikimapii to właśnie w tym miejscu zaznaczonym poniżej miało się znajdować stanowisko superdziała. Prawdopodobnie, gdyż pewności nie ma.

Stanowisko niemieckiego superdziała „Dora” – Źródło: Geoportal

Działo kolejowe „Dora”, w środku A. Hitler, po prawej A. Speer

3. Piramidy grobowce w Wietrzychowicach

Na Kujawach znajdują się megalityczne grobowce zwane powszechnie polskimi piramidami. Choć określenie to wydaje mi się zbyt na wyrost, to bez wątpienia należą one do jednych z najbardziej niezwykłych miejsc w Polsce. Grobowce mają kształt nasypów w formie ogromnego podłużnego trójkąta. Stąd skojarzenie z piramidami. Na zdjęciach LIDAR można dostrzec owy trójkątny kształt. Jedno z takich skupisk piramid znajduje się koło wsi Wietrzychowice. Na obrazie zaznaczonych jest 5 obiektów, o różnym rozmiarze. Pochodzą one z epoki neolitu, ich powstanie datowane jest na przełom IV i III wieku p.n.e.

Piramidy w Wietrzychowicach – 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce – Źródło: Geoportal

Piramida w Wietrzychowicach – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Einsamer Schütze

4. Średniowieczne grodzisko koło Maniowa

W pobliżu Zalewu Mietkowskiego i wsi Maniów na Dolnym Śląsku znajduje się średniowieczne grodzisko. Dziś pozostałości osady są kompletnie porośnięte lasem. Tylko na jesiennych zdjęciach satelitarnych można dostrzec regularny kwadratowy kształt. Prawdziwy rozmiar i formę grodziska odkrywa przed nami dopiero obraz LIDAR. Jest ono sporych rozmiarów z wyraźnie zaznaczonymi wałami. Średnica wewnętrznych pierścieni to około 85-90 m. Zgodnie z tablicą umieszczoną na miejscu, grodzisko to powstało na przełomie XIII i XIV wieku. Więcej informacji i zdjęć można zobaczyć na Labiryntarium.

Średniowieczne grodzisko koło Maniowa – Źródło: Geoportal

Grodzisko Maniów – Źródło: Fotopolska.eu CC-BY-SA 3.0 – Foto: muzolph

5. Uskok tektoniczny na Roztoczu

Ponad miesiąc temu pojawiła się ciekawa informacja o zlokalizowaniu na terenie Roztoczańskiego Parku Narodowego uskoku tektonicznego. Już wcześniej dziwne nienaturalne zapadliska w ziemi budziły zaciekawienie naukowców. Jednakże ze względu na gęsty las porastający wzgórze trudno było odgadnąć ich naturę. Z pomocą przyszła technologia LIDAR, która to utwierdziła badaczy, że mają do czynienia z uskokiem tektonicznym. Co ciekawe, w przeszłości na tym terenie zaobserwowano aktywność sejsmiczną. W 1875 roku odnotowano wystąpienie trzęsienia ziemi w okolicach Hrubieszowa. Na załączonym obrazie uskok ma około 700 m długości, 20 m szerokości, a miejscami jego głębokość dochodzi do 2 m. Więcej na jego temat można przeczytać w tym artykule.

Uskok tektoniczny na Roztoczu – 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce – Źródło: Geoportal

6. Wilczy Szaniec – Bunkry Hitlera

W Gierłoży na Mazurach znajduje się Wolfsschanze, czyli Wilczy Szaniec. Zespół obiektów spełniających w czasie II Wojny Światowej rolę Kwatery Głównej Hitlera – Führerhauptquartier. To właśnie tutaj 20 lipca 1944 roku pułkownik Claus von Stauffenberg dokonał nieudanego zamachu na życie Führera. Na Wilczy Szaniec składa się około 200 obiektów różnego typu ukrytych w lesie, kwatera zajmowała obszar około 200 ha. Prawdziwe miasteczko ukryte w mazurskich lasach. Do dziś na zdjęciach satelitarnych trudno dostrzec elementy zabudowań. Liczne pozostałości budowali Wilczego Szańca widać za to dobrze na obrazie LIDAR.

Zabudowania Wilczego Szańca – 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce – Źródło: Geoportal

Jeden ze schronów w Wilczym Szańcu – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Avi1111 dr. avishai teicher

7. Gigantyczne wydmy w Puszczy Bydgoskiej

W Polsce możemy spotkać liczne przypadki występowania wydm śródlądowych. W przeszłości formowały się one na skutek oddziaływania wiatru, zazwyczaj w okresie po ustąpieniu ostatniego zlodowacenia. Jeden z tych regionów, gdzie występują wydmy śródlądowe w dużych ilościach, znajduje się w Puszczy Bydgoskiej koło Bydgoszczy. Wydmy porośnięte lasem z góry są praktycznie niewidoczne. Ich prawdziwy paraboliczny kształt przypominający wydmy można dostrzec dopiero na mapach LIDAR. Ponieważ na obszarze Polski zazwyczaj występuje zachodni kierunek wiatrów, ramiona wydm skierowane są na zachód.

Wydmy w Puszczy Bydgoskiej – Źródło: Geoportal

Szczyt wydmy w Puszczy Bydgoskiej – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Pit1233

8. Bunkry Linii Mołotowa

W pobliżu granicy z Ukrainą, nieopodal wsi Nowe Brusno, znajdują się schrony będące częścią radzieckich umocnień z czasów II Wojny Światowej. Budowa obiektów ruszyła w 1940 roku na nowo wytyczonej granicy między Związkiem Radzieckim i III Rzeszą, ustanowionej po rozbiorze Polski we wrześniu 1939 roku. Umocnienia zostały nazwane Linią Mołotowa, a ich budowa została przerwana w wyniku niemieckiej agresji w 1941 roku. Na gęsto zalesionym wzgórzu Hrebcianki znajduje się 6 ukrytych bunkrów i okalające je transzeje. Rozkład tych niezwykłych miejsc można dostrzec na obrazie LIDAR. Bunkry zaznaczone są strzałkami. Po więcej informacji na temat tego punktu oporu odsyłam do tego artykułu.

Bunkry Linii Mołotowa – 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce – Źródło: Geoportal

Schron Linii Mołotowa Hrebcianka – Foto: Mirosław Teterycz

9. Niedokończona kolonia Łagiewniki

W Łodzi w Lesie Łagiewnickim dzięki obrazowi LIDAR możemy dostrzec kształty niedokończonej kolonii, która powstawała tam w latach 30 ubiegłego wieku. Parcelacji lasu dokonał Wiliam Grossman. Zamierzał on wybudować kolonię zabudowaną domkami rodzinnymi w formie „miasta-ogordu”. Ówczesna prasa pisała, że Łagiewniki miały stać się „płucami” Łodzi. Budowy jednak ukończyć się nie udało. W lesie pozostały jednak wytyczone regularne drogi i zniwelowane tereny, które dziś zasłaniają korony drzew. Swoiste śledztwo w tej sprawie przeprowadził Olaf Wójtowicz, a jego wyniki opublikował na swoim Facebooku.

Niedokończona kolonia Łagiewniki – Źródło: Geoportal

Fragment artykułu z „Ilustrowanej Republiki” 26.04.1934 r. nr 113 – Źródło: Olaf Wójtowicz

10. Ślady dawnego górnictwa

W lasach pomiędzy Końskimi i Szydłowcem można doszukać się takich oto regularnie wystepujących struktur. To ślady dawnej działalności wydobywczej. Równo rozłożone wypukłe obiekty przypominające trochę „mini wulkany”, to tak naprawdę hałdy. W środku każdej z nich znajduje się punkt, który jest zapadniętym szybem. Ślady takiej działalności są bardzo powszechne w Polsce, zwłaszcza w okolicach Częstochowy. Na poniższym zrzucie obrazu LIDAR można dostrzec jeszcze jedną ciekawą rzecz. Przy hałdach na prawo i w górę rozciągają się porowate struktury, różniące się wyraźnie od pozostałych gładszych obszarów. To również ślady dawnej działalności górniczej, ale znacznie bardziej starszej. Ze względu na prymitywne metody, wcześniejsze górnictwo obejmowało tylko pokłady występujące tuż przy powierzchni ziemi.

Ślady dawnego Górnictwa – Źródło: Geoportal

Mapa 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce

Zobacz także:

• 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce cz. 1
• 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce cz. 2

Artykuł 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce cz. 3 pochodzi z serwisu Eloblog.

Atrakcje turystyczne Śląsk i okolice – Co zwiedzać?

Zestawienie „Atrakcje Turystyczne Śląsk i Okolice” lista i mapa z najważniejszymi atrakcjami turystycznymi w województwie śląskim. Ponieważ na Śląsku historyczne granice krainy nie pokrywają się granicami województwa, jako odniesienie postanowiłem wybrać dla uproszczenia obszar województwa. Jednocześnie zwracam uwagę, że Śląsk, to nie jest dokładnie to samo, co Górny Śląsk i województwo śląskie. Opisałem pierwszych 11 miejsc, które uważam za szczególnie atrakcyjne i popularne. Pozostałe są zaznaczone na mapie. Mapa z atrakcjami turystycznymi województwa śląskiego będzie uzupełniana. Kolejność miejsc nie ma znaczenia.

Zobacz także uzupełnienie: Ciekawe miejsca na Górnym Śląsku do zobaczenia

Zamek w Pszczynie

Pszczyński zamek to jedna z najważniejszych atrakcji województwa i jeden z najpopularniejszych zabytków w tym regionie. Ostatnim właścicielami obiektu był ród Hochbergów von Pless, ten sam, który posiadał sławny Zamek Książ w Wałbrzychu. Swój obecny neobarokowy kształt obiekt uzyskał podczas przebudowy w XIX wieku. Zamek oferuje zwiedzanie swoich pięknych wnętrz, które zostały zamienione na muzeum. Co warto podkreślić, wraz z zachowanym bogatym wyposażeniem! Budynek otoczony jest pięknym parkiem wraz z oczkiem wodny, całość w ramach założenia pałacowo-parkowego.
Link: www.zamek-pszczyna.pl

Zamek w Pszczynie – Atrakcje Turystyczne Śląsk

Zamek Ogrodzieniec w Podzamczu

Zamek Ogrodzieniec to przepiękne zamkowe ruiny położone na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Okazałe ruiny położone są na Górze Zamkowej. Zamek jest częścią tzw. Szlaku Orlich Gniazd. Pomimo iż są to ruiny, zamek jest zagospodarowany i udostępniony do zwiedzania. Na zamku poprowadzona jest trasa turystyczna, w trakcie której zwiedzamy wiele zamkowych zakamarków. Dziedziniec, kuchnię, sypialnię, baszty, izbę rycerską, skarbiec i inne miejsca. Niedaleko zamku na Górze Birów znajduje się rekonstrukcja wczesnośredniowiecznego drewnianego grodu, która również udostępniona jest do zwiedzania w sezonie wiosna-jesień.
Link: www.zamek-ogrodzieniec.pl

Zamek Ogrodzieniec w Podzamczu – Szlak Orlich Gniazd – Foto: Grzegorz Posała

Zamek Królewski w Olsztynie

Kolejnym zamkiem cieszącym się dużą popularnością są zamkowe ruiny położone we wsi Olsztyn koło Częstochowy. Zamek również znajduje się na Szlaku Orlich Gniazd. Pierwsze wzmianki o zamku w tym miejscu pochodzą już z początków XIV wieku. W późniejszym czasie warownia została rozbudowana przez króla Kazimierza Wielkiego. Do dnia dzisiejszego zachowały się tylko ruiny z bardzo charakterystyczną sterczącą pozostałością wieży, która góruje nad okolicą. To symbol rozpoznawczy tego zamku. Dawniej wieża ta służyła również za więzienie. Obiekt udostępniony jest do zwiedzania. W jednym z plebiscytów znalazł się wśród 10 najlepszych atrakcji turystycznych – pereł w koronie województwa śląskiego.
Link: www.zamekolsztyn.pl

Zamek Królewski w Olsztynie – Szlak Orlich Gniazd – Foto: Grzegorz Posała

Zamek Książąt Sułkowskich w Bielsku Białej

To kolejny z pięknych zamków wartych odwiedzenia. Obecnie w zabytku swoją siedzibę ma Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej, które prezentuje zbiory z zakresu dzieł sztuki, historii, etnografii i archeologii. Zamek zlokalizowany jest w samym centrum miasta i należy do jednych z najstarszych obiektów. Jego najstarsza część pochodzi z XIV wieku, a wraz z upływem czasu zamek był systematyczne przebudowywany. Oprócz zwiedzania pięknych zamkowych wnętrz i ekspozycji, muzeum umożliwia także zwiedzanie znajdujących się w pobliżu: Domu Tkacza, Starej Fabryki i Fałatówki.
Link: muzeum.bielsko.pl

Zamek Książąt Sułkowskich w Bielsku Białej – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Gaj777

Kopalnia Guido w Zabrzu

Górny Śląsk kojarzy się z kopalniami, więc nic dziwnego, że te stały się również jego atrakcjami. Guido – dawna kopalnia węgla kamiennego to niezwykła atrakcja turystyczna Zabrza. A nawet można by powiedzieć śmiało – niezwykłe miejsce na całej mapie atrakcji turystycznych w Polsce. Guido to kopalnia z XIX, która została udostępniona do ruchu turystycznego. Kopalnia prowadziła wydobycie tylko do roku 1928, później prowadziła działalność, jako kopalnia doświadczalna. Do zwiedzania mamy do wyboru dwa poziomy: 170 m oraz 320 m poniżej gruntu. Wewnątrz kopalni zachowało się wyposażenie i wiele górniczych urządzeń, które do dnia dzisiejsze są sprawne. Co zresztą demonstrują turystom przewodnicy. Prawdopodobnie jest to najgłębsza na świecie kopalniana trasa turystyczna. Fotorelację z kopalni Guido można zobaczyć tutaj.
Link: www.kopalniaguido.pl

Kopalnia Guido w Zabrzu – Atrakcje Turystyczne Śląsk

Zabytkowa Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach

Kolejna kopalniana atrakcja turystyczna znajduje się w Tarnowskich Górach. To kopalna kruszców srebronośnych. Jej wyrobiska były drążone od XVI do XX wieku. Kopalnia została udostępniona do ruchu turystycznego już w roku 1976. Turystyczna trasa zabytkowej kopalni srebra ma długość 1740 m i biegnie 40 m pod powierzchnią gruntu. Obiekt wpisany jest na prestiżowa polską listę Pomników Historii. Na powierzchni przy kopalni znajduje się również multimedialne muzeum oraz skansen maszyn parowych. W niedalekiej odległości znajduje się również kolejna podziemna atrakcja Sztolnia „Czarnego Pstrąga”.
Link: www.kopalniasrebra.pl

Zabytkowa Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Afhbf

Tyskie Browarium w Tychach

Śląsk to nie tylko kopalnie i węgiel. Sławne historyczne browary w Tychach, produkujące popularne piwa w Polsce, to wizytówka tego miasta. Tyskie Browarium udostępnia do zwiedzania zabytkowe, jak i współczesne części Tyskich Browarów Książęcych. Zanim jednak wybierzemy się z przewodnikiem na przechadzkę po zakładach, odwiedzamy salę z multimedialną ekspozycją. W ramach zwiedzania oglądamy eksponaty, prezentacje na temat produkcji piwa, a także film opowiadający o historii tego niezwykłego miejsca. Na sam koniec zwiedzania Tyskich Browariów możemy napić się piwa, oczywiście w ramach ceny biletu. A jeżeli ktoś jest kierowcą, ten musi obejść się smakiem. Browary w Tychach nie są jedynymi udostępnionymi do zwiedzania. Drugie popularne znajdują się w Żywcu.
Link: www.tyskiebrowarium.pl

Tyskie Browarium w Tychach – Atrakcje Turystyczne Śląsk

Kolejka Linowa Elka w Chorzowie

Kolejka linowa „Elka” to popularna atrakcja Parku Śląskiego. Po dłuższej przerwie została ponownie otwarta we wrześniu 2013 roku. Dawniej była to jedna z najdłuższych tego typu kolejek w Europie. Obecnie oferuje przejazd na dystansie 2200 m, zarówno w gondolach, jak i kanapach. Trasa biegnie na tym samym odcinki, co dawniej stara „Elka” na odcinku Stadion Śląski – Lunapark. Z pokładu gondoli i kanap możemy podziwiać widoki na Park Śląski i okoliczne tereny. Czas przejazdu w jedną stronę wynosi około 14 min.
Link: www.elka.parkslaski.pl

Kolejka Linowa Elka w Chorzowie – Foto: Halina Gniewkowska-Gniadek

Planetarium Śląskie w Chorzowie

Planetarium Śląskie umiejscowione jest na terenie Parku Śląskiego w Chorzowie. Zostało założone w roku 1955. Na ogromnej kopule planetarium o średnicy 23 m, odtwarzany jest obraz odzwierciedlający wygląd nieba z dowolnego miejsca i czasu na Ziemi. Specjalnie przygotowany projektor umożliwia odwzorowanie ruchu wszelkich zjawisk zachodzących na niebie naszej planety. Widownia planetarium może pomieścić prawie 400 osób. Seanse o różnej tematyce odtwarzane są dla turystów indywidualnych i grup zorganizowanych.
Link: www.planetarium.edu.pl

Planetarium Śląskie w Chorzowie – Foto: Halina Gniewkowska-Gniadek

Muzeum Produkcji Zapałek w Częstochowie

Atrakcje turystyczne województwa śląskiego to nie tylko kopalnie i browary. Bogate uprzemysłowienie regionu sprawiło, że w województwie znajduje się mnóstwo cennych zabytków techniki i architektury z czasów rewolucji przemysłowej. Powstał nawet specjalny szlak łączący takie miejsca, nazwany Szlakiem Zabytków Techniki. Jednym z miejsc znajdujących się na trasie szlaku jest Muzeum Produkcji Zapałek w Częstochowie. Fabryka zapałek powstała tutaj w 1881 roku. To najstarsza i zarazem jedyna fabryka zapałek w Polsce udostępniona do zwiedzania. Odwiedzając muzeum możemy przyjrzeć się procesowi produkcji zapałek oraz obejrzeć zabytkowy park maszyn. Muzeum prezentuje zwiedzającym również dwie sale wystawowe.
Link: www.zapalki.pl

Muzeum Produkcji Zapałek w Częstochowie – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Przykuta

Jasna Góra w Częstochowie

Klasztor na Jasnej Górze to specyficzne miejsce na mapie turystycznej województwa śląskiego. Prawdopodobnie najważniejsze miejsce pielgrzymek katolików w Polsce. Zresztą klasztor nie jest miejscem odwiedzanym tylko przez Polaków. W 2014 roku Jasną Górę w Częstochowie odwiedziło około 3,6 mln pielgrzymów, z czego prawie 1 mln osób przybyło w ramach ogólnopolskich pielgrzymek. To olbrzymia liczba osób. Z tego tytułu trudno takie miejsce pominąć, choć cele wycieczki turystycznej i pielgrzymki religijnej mogą być zgoła odmienne. Na Jasnej Górze znajduje się ikona Czarnej Madonny, zwana obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej. Sama Jasna Góra wpisana jest na listę Pomników Historii.
Link: www.jasnagora.pl

Jasna Góra w Częstochowie – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Aw58

Zobacz także uzupełnienie: Ciekawe miejsca na Górnym Śląsku do zobaczenia
Mapa i lista – Atrakcje turystyczne Śląsk i okolice – Co zwiedzać?

Artykuł Atrakcje turystyczne Śląsk i okolice – Co zwiedzać? pochodzi z serwisu Eloblog.

Historia zatopionych miejsc w Polsce

Postanowiłem opisać historię kilku niezwykłych zatopionych miejsc w Polsce. Wybrałem cztery miejsca, których wspólnym mianownikiem było zalanie bądź zatopienie. Nie jest takich miejsc w Polsce dużo. Jeżeli znacie jeszcze jakieś podobne historie, zapraszam do pozostawienia komentarza. Pozdrowienia dla Moniki, która zainspirowała mnie do napisania tego artykułu. 🙂

Wineta – Słowiańska Atlantyda

Pierwsze z zatopionych miejsc związane jest z legendą o niezwykłym nadbałtyckim porcie. Według tych legend i rożnych źródeł, w rejonie ujścia Odry miał istnieć dawniej potężny i bogaty gród zwany Winetą. Gród ten położony był nad Bałtykiem, a dzięki portowi oraz dogodnej lokalizacji rozwijał handel i bogacił się już od najdawniejszych wieków. Tu krzyżowały się dwa ważne szlaki handlowe, odrzański i bałtycki. Według doniesień Wineta była zamieszkiwana przez Słowian – pogan, ale nie brakowało tu również innych ludów. Mieszkańcy Winety szybko się bogacili, a gród osiągnął spore rozmiary, jak na ówczesne standardy. Jego istnienie zostało przerwane nagle w wyniku jakiegoś wydarzenia lub kataklizmu. Według legend Winieta została zatopiona, być może na skutek gniewu bogów oburzonych przepychem i wystawnym życiem mieszkańców grodu. Podstawowe pytanie dotyczy położenia legendarnej Winety, gdyż współcześnie nie jest ono nam znane. Na mapie Pomorza z 1618 roku autorstwa niemieckiego kartografa Eilhardusa Lubinusa, znajduje się jakaś wyspa zaznaczona, jako Wineta.

Mapa Pomorza Eilhardusa Lubinusa – 1618 rok – Historia Zatopionych Miejsc

Mapa Pomorza Eilhardusa Lubinusa – Zbliżenie – Historia Zatopionych Miejsc

Dziś w tym miejscu już nie ma żadnej wyspy, ale też prawdopodobnie nie ma żadnych śladów, które mogłyby potwierdzać wcześniejsze jej istnienie. Kolejna z hipotez lokuje Winietę na wyspie Wolin. W trakcie prac archeologicznych prowadzonych na wyspie w rejonie cieśniny Dziwny odkryto wiele znalezisk. Wiele z nich posiada cechy sztuki skandynawskiej. Również w legendach wywodzących się od sag staroskandynawskich pojawia się informacja o legendarnej twierdzy Wikingów – Jomsborg. Położona miała być ona także na południowym wybrzeżu Bałtyku, w pobliżu ujścia Odry. Z biegiem czasu jej obecność zaczęto również łączyć z wyspą Wolin. Mogą to potwierdzać cechy znalezisk odnajdywanych na Wolinie. Czy zatem istniała tam legendarna Wineta? Czy jest ona także legendarną twierdzą Jomsborg z sag? Tego wciąż potwierdzić nie można.

Na temat Winety oraz odkryć na wyspie Wolin TVP Historia wyprodukowała film pod tytułem „Miasto Zatopionych Bogów”. Zachęcam do jego obejrzenia.

Możliwe miejsca położenia legendarnej WInety – Źródło: commons.wikimedia.org

Schlesiertal – Zatopiona osada górnicza

Kolejne z zatopionych miejsc w Polsce znajduje się na dnie Jeziora Lubachowskiego, zwanego też Bystrzyckim. Jeszcze w XIX wieku w miejscu, w którym łączą się Góry Wałbrzyskie i Góry Sowie, leżała górnicza wioska Schlesiertal. Nazwę wioski, czasem zapisaną „Schlesierthal”, a czasem „Schlesiertal”, możemy przetłumaczyć na „Śląską Dolinę”. Taka też potoczna nazwa utrzymała się do dnia dzisiejszego. Wioska znajdowała się w dolinie, która oddzielała dwa sudeckie pasma górskie od siebie. Dołem Śląskiej Doliny biegła rzeka Bystrzyca. Schlesiertal położona była niemalże u stóp Zamku Grodno, znajdującego się na szczycie pobliskiego wzgórza Choina. Pierwsze wzmianki o tej osadzie pochodzą już z roku 1548. Z dokumentów dowiadujemy się o specjalnej komisji wysłanej do wioski w celu zbadania stanu górnictwa w tym rejonie. W rejonie Schlesiertal bito sztolnie i prowadzono poszukiwania rud metali, jednak nie natrafiono na ich większe skupiska. Więcej na temat górnictwa w tym regionie możemy przeczytać w tym artykule. Osada posiadała swój własny kościół i aż 3 gospody. Prawdopodobnie życie w tej górniczej osadzie biegło spokojnie i powoli, aż do przełomu XIX i XX wieku, kiedy to podjęto znaczące decyzje dla regionu.

Schlesiertal i Zamek Grodno – Źródło dolny-slask.org.pl

Schlesiertal – Historia Zatopionych Miejsc – Źródło dolny-slask.org.pl

Pod koniec XIX wieku w lipcu 1897 roku doszło do jednej z największych w historii powodzi na Śląsku. Wielokrotnie o niej pisałem i mówiłem, między innymi w moim filmie o budowie zapory wodnej w Pilchowicach. Niemcy postanowili wdrożyć ambitny program przeciwpowodziowy w Sudetach, którego głównym elementem była budowa systemu zapór wodnych na rzekach, w tym na Bystrzycy. Budowę zapory rozpoczęto w roku 1911. W wyniku osadzenia zapory na Bystrzycy powstało sporej wielkości jezioro zaporowe o powierzchni około 50 ha. Zalaniu musiała ulec również Śląska Dolina i wioska Schlesiertal, które znajdowały się między wzgórzami, a które teraz stały się ścianami zbiornika. Częściowo rozebrana znalazła się bezpowrotnie pod wodą w roku 1914.

Więcej archiwalnych zdjęć tej wioski możemy zobaczyć na portalu dolny-slask.org.pl.

Jezioro Lubachowskie (Bystrzyckie) 2013 rok – Historia Zatopionych Miejsc

Stare Maniowy – Miejscowość na dnie jeziora

Podobna historia wydarzyła się 80 lat później podczas budowy zapory wodnej w Niedzicy. W jej wyniku została zalana wioska Maniowy. W momencie likwidacji posiadała 320 domów, w których żyło 1900 mieszkańców. Większa część z zabudowań została zrównana z ziemią, część obiektów zabytkowych została przeniesiona do muzeum-skansenu. Budowa zapory planowana była już w dwudziestoleciu międzywojennym, jednak nie doszło do jej realizacji z powodu wybuchu wojny. Ponownie do planów budowy zapory na Dunajcu powrócono w latach 60. Kiedy wiadome było już, że zapora powstanie, należało zastanowić się, co zrobić z wioską Maniowy. A w zasadzie, co zrobić z jej mieszkańcami, gdyż los wsi był przesądzony… Miała zostać zalana spiętrzonymi wodami Dunajca.

Maniowy na archiwalnym zdjęciu – Foto: Władysław Giełdczyński Źródło: www.nostalgia.maniowy.net

Mówiło się o przesiedleniu mieszkańców w Bieszczady. Ostatecznie jednak władze zdecydowały się na odbudowanie wioski w tym samym rejonie, tylko że kilka kilometrów dalej i wyżej. Tak, aby znalazła się poza wodami zbiornika. Jednocześnie władze widziały inne perspektywy rozwoju nowej odbudowanej miejscowości oraz całego regionu. Perspektywy rozwoju turystyki i rekreacji, które wykorzystałyby powstałe jezioro i pobliskie zamki. Prawdopodobnie z tego powodu władze nie zgodziły się na budowę przy nowych domach zabudowań gospodarczych i obór. To wywołało protesty mieszkańców, którzy w końcu całe życie spędzili na gospodarstwie. Budowa zapory w Niedzicy wywołała również protest środowisk anarchistycznych. Powstała nawet akcja „Tama Tamie”, która na początku lat 90 miała utrudnić budowę obiektu, poprzez blokady dróg. Jednak protesty i blokady nie mogły wpłynąć już na decyzję władz i budowę zapory dokończono. Napełnianie zbiornika rozpoczęto w roku 1995. Wkrótce po oddaniu zapory do użytku, nastąpił jej pierwszy poważny test. Katastrofalna powódź z roku 1997. Gdyby nie budowa zapory, prawdopodobnie tego roku większość naddunajeckich wiosek zostałaby zalana, w tym również Maniowy.

Więcej archiwalnych zdjęć polecam obejrzeć na portalu www.nostalgia.maniowy.net. Podziękowania za użyczenie zdjęć dla Pana Marka Wojtaszek z portalu maniowy.net.

Stare Maniowy – Źródło: www.nostalgia.maniowy.net

Nowe Maniowy przeniesione wyżej – Foto: Jerzy Opioła Źródło: commons.wikimedia.org

Maniowy Wczoraj i Dziś – Autor: Marek Wojtaszek Źródło: maniowy.net

Wapno – Zatopiona kopalnia soli

Ostatnie z zatopionych miejsc jest dość nietypowe. W roku 1977 doszło do jednej z największych katastrof górniczych w Polsce. Co prawda w wyniku katastrofy nikt nie poniósł śmierci, ale jej skala była ogromna i wyrządziła duże szkody na powierzchni. Powstanie kopalni soli w Wapnie sięga roku 1911. Przyczyną rozpoczęcia wydobycia było zatopienie kilka lat wcześniej dwóch innych kopalni soli w Inowrocławiu. W wyniku tych wcześniejszych wydarzeń pojawił się niedobór surowca. Kopalnia soli w Wapnie rozwijała się. W ostatnich latach funkcjonowania pracowało w niej 600 osób, a roczne wydobycie było na poziomie 460 tys. ton soli. Dużym zagrożeniem dla kopalń soli stanowi woda, która może wdzierać się do wyrobisk. Początkowo poprzez małe wycieki, które z czasem w wyniku rozpuszczania soli mogą się znacznie powiększać. Problemy z wodą w Wapnie występowały praktycznie od samego początku. Nad wysadem solnym znajdowała się bowiem mocno zawodniona czapa gipsowa. W jej rejonie stwierdzono występowanie podziemnych rowów wypełnionych ługiem.

Kopalnia Soli w Wapnie – Historia Zatopionych Miejsc – Źródło: marcusl.prv.pl

W sierpniu 1972 roku zauważono mały wyciek ługu, wydobywający się z jednego ze stropów. Na początku był on niewielki – rzędu 0,2 l/min. W 1973 roku podjęto nieskuteczną próbę jego zatamowania. Wzrost wycieku nastąpił w lecie 1976 roku, w sierpniu wynosił już 5,6 l/min. W kopalni przeprowadzono więc akcję ratowniczą, która to jednak nie doprowadziła do zahamowania wycieku. Rok później 1 lipca wyciek wynosił już 50-60 l/min, 18 lipca 127 l/min, a 3 sierpnia wzrósł do 530 l/min. Podjęto natychmiast decyzję o wstrzymaniu wydobycia w kopalni. Tempo wzrostu wycieku było ogromne. Wyciek liczono już w metrach sześciennych na minutę. W nocy z 4 na 5 sierpnia nastąpiło gwałtowne wdarcie się mas wody do wyrobisk górniczych. Oszacowano, że w ciągu 15 minut wdarło się 30000 m³ wody, to jest w tempie 2000 m³/min. W wyniku wdarcia się wody powstały puste przestrzenie pod ziemią, które zaczęły się zapadać. Na powierzchni pojawiły się zapadliska, które stanowiły zagrożenie dla ludzi i budynków. Rozpoczęto więc ewakuację ludności. Zniszczeniu ulegały budynki mieszkalne, garaże, pękały ściany murów. Ewakuowano łącznie 1402 osoby z 47 budynków. W akcji uczestniczyło również wojsko, a usuwanie szkód zajęło kilka lat. Zalanie kopalni oznaczało jej koniec. Przez 60 lat działalności wydobyto z niej 11 mln ton soli.

Więcej na temat tej katastrofy możemy przeczytać na stronie marcusl.prv.pl.

Zniszczenia zabudowań i zapadliska po katastrofie – Źródło: marcusl.prv.pl

Artykuł Historia 4 zatopionych miejsc w Polsce pochodzi z serwisu Eloblog.