Średniowieczne grody i zamki

Naukowcy z Wydziału Architektury Politechniki Wrocławskiej stworzyli internetowy katalog średniowiecznych obiektów obronnych na Dolnym Śląsku. Z blisko 1000 obiektów oznaczonych jako grodziska i zamki w dokumentacji konserwatorskiej, badacze wybrali 200 obiektów, a następnie poddali je szczegółowym badaniom. Przede wszystkim wykonano dokumentacje na podstawie danych ze skanowania lotniczego. Przeprowadzono także weryfikacyjne badania terenowe, w tym na niektórych obiektach sondażowe badania archeologiczne. Wśród opracowanych obiektów znalazły się również takie obiekty, które nie figurowały wcześniej w dokumentacji konserwatorskiej jako grody lub zamki.

„Celem projektu było stworzenie inwentaryzacji dla wybranych dolnośląskich obiektów obronnych o metryce pradziejowej i średniowiecznej (grodów i zamków) na podstawie danych z lotniczego skanowania laserowego, pozyskanych z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej.”

Efektem badań naukowców z PWr było stworzenie portalu www.odgrodudozamku.pl, na którym w formie mapy zebrano wszystkie uzyskane informacje.

Mapa dostępna jest pod adresem: www.odgrodudozamku.pl/mapa

Po wybraniu danego grodu lub zamku na mapie możemy przejść do szczegółowych informacji na jego temat. W zakładce zajdziemy podstawowe dane na temat obiektu, opis, badania czy literaturę wzmiankującą o miejscu (o ile istnieje). Do każdego miejsce przygotowano również model terenu wykonany na podstawie danych uzyskanych ze skaningu lotniczego.

Autorzy pracy: Maria Legut-Pintal, Paweł Rajski i Radosław Biel – Katedra Historii Architektury, Sztuki i Techniki na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej

Artykuł Katalog średniowiecznych grodów i zamków na Dolnym Śląsku pochodzi z serwisu Eloblog.

Zamek na Wzgórzu Krzywoustego

Naszą wycieczkę po zaginionych zamkach zaczynamy od Wzgórza Krzywoustego w Jeleniej Górze. To właśnie to miejsce było najczęściej łączone z legendarnym grodem, który miał być założony przez księcia Bolesława Krzywoustego. Niektórzy sugerowali istnienie tutaj grodziska jeszcze wcześniej, bo za czasów króla Bolesława Chrobrego. Współczesne badania archeologiczne nie potwierdziły jednak istnienia tak wczesnego założenia, potwierdziły jednak funkcjonowanie w tym miejscu późnośredniowiecznego zamku. Odnalezione zabytki (ceramika) pozwalają datować zamek nie wcześniej niż na 2. połowę XIII wieku. Bez wątpienia był to zamek książęcy, którego budowę moglibyśmy wiązać z czasem panowania księcia Bolesława Rogatki, Bernarda Lwóweckiego lub Bolka I Surowego. Pod koniec XIV wieku zamek został spalony, a następnie odbudowany. W czasie wojen husyckich prawdopodobnie był oblegany i uszkodzony. Jeleniogórski zamek przestał istnieć przed połową XV wieku, kiedy to mieszczanie postanowili rozebrać warownię, aby nie stanowiła więcej zagrożenia dla miasta. Obecnie na Wzgórzu Krzywoustego znajduje się wieża widokowa (często zwana „grzybkiem”). Z zamku zachowały się jeszcze dość dobrze widoczne pozostałości wałów.

W miejscu, gdzie kiedyś stał zamek, dziś znajduje się wieża widokowa

W terenie zachowały się dość dobrze widoczne pozostałości wałów

Na mapie LIDAR można dostrzec miejsce, gdzie dawniej stał zamek (strzałka), wokół dobrze widoczne pozostałości wałów – Źródło: Geoportal.gov.pl

Zamek na Kozińcu

Kolejny z naszych zaginionych zamków znajdował się na wzgórzu Koziniec (462 m n.p.m.). Był to niewielki średniowieczny zamek wzniesiony na granitowej kulminacji nieopodal średniowiecznego miasta Jeleniej Góry. W 1998 roku na miejscu zostały przeprowadzone badania archeologiczne przez Muzeum Okręgowe w Jeleniej Górze. Udało się odnaleźć liczne fragmenty ceramiki datowanej od XIV do XV wieku, kości zwierzęce, żużle szklane i metalowe przedmioty. Odsłonięto też niewielkie fragmenty murowanego zamku. Warownia była budowlą murowaną, której mury wkomponowano w kształt skały. Budowę zamku przypisuje się księciu Bolko I Surowemu. Warownia pełniła funkcje obserwacyjno-obronne na przedpolu Jeleniej Góry, kontrolując dostęp od wschodu do całej Kotliny Jeleniogórskiej. Przypuszczalnie zamek posiadał kontakt wzrokowy zarówno z zamkiem na Wzgórzu Krzywoustego, jak i z zamkiem Sokolec. W 1428 roku załoga opuściła i podpaliła zamek, prawdopodobnie z obawy przed jego wrogim przejęciem. W 1880 roku w miejscu zamku postawiono drewnianą, a następnie metalową wieżę widokową. Do dziś po wieży pozostały tylko schody, w których części stopni wykutych jest w skale. Być może pochodzą one ze średniowiecznego zamku.

Zamek na Kozińcu był wybudowany na skale, w miejscu jej najwyższej kulminacji prawdopodobnie stała wieża

Relikty zamkowych zabudowań – Foto: Jan Wieczorek

Rekonstrukcja wyglądu zamku na Kozińcu – Autor: Stanisław Firszt

Zamek w Borowym Jarze

Borowy Jar to obszar ciągnący się wzdłuż rzeki Bóbr od Jeleniej Góry w kierunku Siedlęcina. Okazuje się, że również i tutaj możemy doszukać się pozostałości średniowiecznego zamku. Warownia w Borowym Jarze położona była na stromym gnejsowym cyplu, który od trzech stron otaczany był przez wody płynącego Bobru. Obecnie w tym miejscu znajduje się Jezioro Modre, które powstało w wyniku budowy zapory na rzece. W latach 30. ubiegłego wieku odnaleziono fragmenty ceramiki i metalowe przedmioty. Kolejne prace w latach 90. potwierdziły istnienie w zachodniej części muru o długości 2 m i wysokości około 4 m. Odnaleziono również zabytki ruchome datowane na XIV i XV wiek. Zapewne funkcją zamku w tym miejscu było kontrolowanie drogi biegnącej do Jeleniej Góry. Istnienie zamczyska w Borowym Jarze łączone jest ze wzmiankami o obiekcie o nazwie Sechsstätteburg. Według zapisów kronikarza Johanna Daniela Hensela z końca XVIII wieku, zamek miał zostać zniszczony przez husytów 1427 roku. Po obiekcie zachowały się nieduże fragmenty zachodniego muru obwodowego.

Borowy Jar, miejsce, w którym dawniej stał średniowieczny zamek – Zaginione zamki Dolnego Śląska

W terenie można jeszcze odnaleźć niewielkie fragmenty zamkowych murów

Zamek w Borowym Jarze został wybudowany na skalnym cyplu w zakolu Bobru, na obrazie LIDAR widać jeszcze wyraźnie sztuczne odcięcie cypla (sucha fosa?) – Źródło: Geoportal.gov.pl

Rekonstrukcja wyglądu zamku w Borowym Jarze – Autor: Stanisław Firszt

Zamek Pieszyce-Rościszów

Na górze Forteczna (czasem określanej jako góra Grodzisko) w Górach Sowich, nieopodal Pieszyc, znajduje się jeden z bardziej zagadkowych obiektów w Sudetach. Powszechnie wszyscy kojarzymy średniowieczne murowane zamki i poprzedzające je grody. Jednak warownia na Fortecznej różniła się nieco od nich obu. Prawdopodobnie był to tzw. zamek typu przejściowego, budowla stanowiąca formę pośrednią między wczesnośredniowiecznym grodem, a późnośredniowiecznym zamkiem. Jeszcze nie w pełni murowany zamek, ale już nie gród. Zamek zbudowany został na planie trzech zachodzących na siebie okręgów z centralnym na samym środku wzniesienia. Przeprowadzone badania archeologiczne pozwoliły odkryć pozostałości murowanej zabudowy warowni. Zamek składał się z budynku mieszkalnego z piwnicą otoczonego murem obwodowym oraz budynku bramnego. Całość wzniesiona była z kamienia łamanego na zaprawie glinianej. Dodatkowo zamek zabezpieczony był wałami o konstrukcji skrzyniowej wypełnionych gliną i kamieniami. Ślady tych wałów są do dziś dobrze widoczne. Taka konstrukcja zamku każe doszukiwać się jego genezy w głębi XIII wieku, gdyż od końca tego stulecia zamki buduje się już powszechnie na zaprawie wapiennej. Słaba konstrukcja zapewne nie pozwoliła zamkowym murom przetrwać do naszych czasów.

Na górze Forteczna (czasem określanej jako góra Grodzisko) stał zamek typu przejściowego

W terenie dość dobrze widoczne są ślady dawnych wałów

Na LIDARze widać trzy zachodzące na siebie okręgi (pozostałości wałów), w tym miejscu dawniej znajdował się zamek – Źródło: Geoportal.gov.pl

Zamek na Ślęży

Masyw Ślęży już od wieków był górą owianą legendą i tajemnicą. Ślęża kojarzona jest zazwyczaj z miejscem pogańskiego kultu czy też słynnymi kamiennymi rzeźbami. Okazuje się, że na szczycie Ślęży znajdował się również średniowieczny zamek, częściowo w miejscu, gdzie dziś stoi nieduży kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny. Prowadzone kilkanaście lat temu badania archeologiczne pozwolił pod posadzką kościoła odkryć fragmenty zamkowych murów. Budowę warowni powszechnie przypisuje się księciu świdnicko-jaworskiemu Bolkowi II Małemu w 1. połowie XIV wieku. W 1353 roku zamek został podarowany przez Bolka II królowi czeskiemu Karolowi IV (jako prezent ślubny). W czasie wojen husyckich obiekt został zdobyty i złupiony przez husytów. Ostatecznie zamek na Ślęży przestał istnieć w połowie XVI wieku, kiedy to w czasie burzy miała zawalić się zachowana do tego czasu zamkowa wieża.

Ślężański zamek znajdował się w miejscu, gdzie dziś stoi nieduży kościół

Odkryte relikty zamkowych murów w posadzce kościoła

Próba rekonstrukcji układu zamku w świetle badań archeologiczno-architekotnicznych z lat 1998-2004

Wyobrażenie (raczej fantastyczne) zamku na Ślęży ze starej niemieckiej pocztówki

Zamek na Ostrowie Tumski we Wrocławiu

Wrocław dawniej też posiadał swój własny zamek. I to nie jeden! Średniowieczny zamek, będący dawniej rezydencją książąt wrocławskich, znajdował się na wyspie na Ostrowie Tumskim. Początki wrocławskiego zamku sięgają II połowy XII wieku. Powszechnie uważa się, że inicjatorem budowy nowej okazałej siedziby na wrocławskiej wyspie był książę Bolesław Wysoki. Książę dużą część swojego życia spędził na zachodzie, zapewne chciał wykorzystać podpatrzone tam rozwiązania i nowinki. Za czasów kolejnych władców zamek był dalej rozbudowywany. Powoli kres jego historii następuje w XIV wieku, kiedy to teren przejmuje kapituła pobliskiej kolegiaty św. Krzyża. Duchowni zarządzali tym miejscem, aż do pruskiej sekularyzacji w 1810 roku. Z wrocławskiego zamku zachowała się tylko (w formie mocno zmienionej) zamkowa kaplica – dziś nieduży kościółek pw. św. Marcina. Ostatnio wizualizację 3D zamku na Ostrowie Tumskim przygotowało Śląskie Studio Architektury. Ich cyfrowy model wrocławskiego zamku załączam niżej.

Po zamku na Ostrowie Tumskim zachowała się tylko kaplica św. Marcina – Zaginione zamki Dolnego Śląska

Prowadzone w latach 50. badania archeologiczne pozwoliły odkryć relikty zamku, tu widoczna podstawa wieży – Źródło: polska-org.pl

Wizualizacja zamku na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu około 1300 roku – Autor: Śląskie Studio Architektury

W chwili, kiedy piszę ten artykuł, w krypcie kościoła św. Marcina na Ostrowie Tumskim zorganizowana jest wystawa pt. „Kaplica Henryka IV. Budowla Niezwykła.”. Wystawa prezentuje fragment historii zamku związany z budową kaplicy św. Marcina – jedynej zachowanej do dzisiejszych czasów budowli dawnego zamku na Ostrowie Tumskim. Termin wystawy: od 25.10.2018 r. do 01.06.2019 r.

Podziękowania

Specjalne podziękowania dla Wieży Książęcej w Siedlęcinie za pomoc w przygotowaniu artykułu. Obecnie w wieży prezentowana jest wystawa poświęcona już nieistniejącym zamkom z okolic Kotliny Jeleniogórskiej i Borowego Jaru, m.in. o niektórych obiektach wspominałem w tym artykule. Zachęcam do odwiedzenia!

Zamki Dolnego Śląska

Oczywiście wyżej wymienione obiekty to nie wszystkie już nieistniejące zamki Dolnego Śląska. Takich obiektów można by doszukać się w regionie znacznie więcej. Poniżej przedstawiam mapę z opisanymi wyżej miejscami.

Polecam również zerknąć na mapę wszystkich (prawie) dolnośląskich zamków.

Mapa zaginione zamki Dolnego Śląska

Artykuł Zaginione zamki Dolnego Śląska pochodzi z serwisu Eloblog.

Minął już ponad rok odkąd opublikowałem swój artykuł pod tytułem Zostań odkrywcą zaginionych miejsc, w którym to opisywałem technologię LIDAR. Wówczas stała się ona dostępna dla szerokiego grona odbiorców poprzez serwis mapowy Geoportal. W dużym skrócie technologia LIDAR pozwala na stworzenie trójwymiarowej rzeźby terenu i zobrazowanie tego, co ukrywają lasy oraz roślinność. W kwestii szczegółów odsyłam do wspomnianego artykułu. Przez ten czas mapy LIDAR zmieniły znacząco sposób działania wszelkiego rodzaju odkrywców i poszukiwaczy. Są wykorzystywane zarówno przez archeologów poszukujących śladów zapomnianych wczesnośredniowiecznych osada, jak i domorosłych odkrywców szukających „złotego pociągu” lub innych nazistowskich skarbów ukrytych w polskich lasach. 😉

Dziś chciałem się podzielić kolejną funkcją map LIDAR, która została już jakiś czas temu uruchomiona. Otóż od pewnego czasu mapy LIDAR są dostępne również w aplikacji mobilnej Geoportal Mobile. To zasadnicza zmiana na lepsze, ponieważ na początku mapy były dostępne tylko w wersji webowej. Udostępnienie map LIDAR w natywnej aplikacji mobilnej daje nowe możliwości przeszukiwania i eksplorowania terenów. Wykorzystanie modułu GPS sprawi, że nasz smartfon wyświetli naszą dokładną pozycję wprost na trójwymiarowej rzeźbie terenu. Wyobraźcie sobie sytuację, że jesteście na zalesionym terenie. Zewsząd drzewa, które ograniczają naszą widoczność. Zdjęcia satelitarne na smartfonie pokazują tylko krony drzew. Papierowe mapy topograficzne nie są znowu aż tak bardzo dokładne. Z pomocą przychodzi nam warstwa mapy LIDAR, która pokazuje nam dokładnie to, co nas otacza. I to w dużym przybliżeniu.

Odkrywaj zaginione miejsca – LIDAR w aplikacji mobilnej

Mapy LIDAR w aplikacji Geoportal Mobile działają zasadniczo tak samo, jak w wersji webowej. Oto zrzut ekranu mojego smartfona, po tym jak uruchomiłem warstwę LIDAR, kiedy to szukałem poradzieckich bunkrów w lasach koło Wilkocina. Na stosunkowo płaskim terenie obraz LIDAR od razu ujawnia nam różnego rodzaju nienaturalne kształty, które w tym przypadku są obsypanymi ziemią bunkrami, wejściami do podziemi i zniwelowanymi terenami np. pod sprzęt wojskowy. Niebieski punkt na środku ekranu to nasze położenie. Będzie się on przemieszczał na ekranie wraz z nami.

Zrzut ekranu podczas eksplorowania poradzieckich bunkrów – Odkrywaj zaginione miejsca ze swoim smartfonem

A oto przykład różnicy pomiędzy ortofotomapą (popularnie zwaną zdjęciem satelitarnym), a mapą LIDAR. Na poniższych zrzutach mamy pokazane dokładnie to samo miejsce. Jest to teren jednego z poniemieckich kompleksów Riese na górze Osówka. Po lewej na zdjęciu satelitarnym widzimy tylko lasy, po prawej na obrazie LIDAR ukazuje nam się kształt terenu, w którym podczas wojny mocno ingerowali nazistowscy budowniczowie. Liczne przekopy, zniwelowane tereny pod budynki, instalacje przemysłowe, wejście do sztolni itp.

Po lewej na obrazie satelitarnym nic nie widać, po prawej na obrazie LIDAR widać dokładny kształt terenu – Teren kompleksu Riese Osówka

Jak włączyć mapy LIDAR na smartfonie?

Na początku musimy zainstalować aplikację mobilną na naszym smartfonie. Dostępna jest ona na Androida, iOSa i Windows Phone’a. W przypadku Windows Phone’a nie jestem pewny, czy aplikacja obsługuje już warstwę map LIDAR, nie mam takiego urządzenia aby ją przetestować. Po zainstalowaniu uruchamiamy aplikację. Następnie w prawy górnym rogu [1] rozwijamy boczny pasek z listą warstw. Z dostępnych warstw zaznaczamy [2] „Rzeźba terenu ISOK cieniowanie”, pozostałe warstwy powinny być wyłączone.

Jak włączyć mapy LIDAR na smartfonie?

To wszystko! Możemy już wyruszyć z naszym smartfonem odkrywać zaginione miejsca. Na aplikacji mobilnej możemy również połączyć obraz LIDAR z inną warstwą. Osobiście polecam łączyć LIDAR z obrazem satelitarnym. W tym celu wybieramy również warstwę „Ortofotomapa”. Tapnijmy palcem jeszcze raz w „Rzeźba terenu ISOK cieniowanie”, tak aby wejść w jej ustawienia. Tam ustawiamy preferowaną przez nas [3] przezroczystość. Najlepiej około 50%, tak aby przenikała się razem z obrazem satelitarnym.

Nałożenie na siebie dwóch warstw (obrazu LIDAR i satelitarnego) daje bardzo ciekawe efekty

Artykuł Odkrywaj zaginione miejsca ze swoim smartfonem pochodzi z serwisu Eloblog.

Lista ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce

To już kolejna, trzecia część z serii ukrytych miejsc, które można zobaczyć na mapach LIDAR. Mijają kolejne miesiące odkąd warstwa LIDAR jest dostępna na Geoportalu. Dzięki niej niemal co miesiąc pojawiają się informacje o rożnych nowych odkryciach. A to kolejne wczesnośredniowieczne grodzisko, a to znowu ślady uskoku tektonicznego lub zabudowań zapomnianej fabryki. Z pewnością LIDAR pomógł już wielu poszukiwaczom i naukowcom. Jeżeli ktoś jeszcze nie spotkał się z tą technologią, zapraszam do mojego artykułu pt. Zostań Odkrywcą Zaginionych Miejsc. Na samym dole na mapie są zaznaczone punkty z wygenerowanymi linkami do Geoportalu dla każdego z opisanych miejsc.

1. Tajna fabryka amunicji w Kamiennej Górze

W lasach Antonówki nieopodal Kamiennej Góry, Niemcy podczas wojny zorganizowali fabrykę amunicji. Fabryka położona była w zalesionym terenie zwanym po niemiecku „Antonienwald”. Jak mówią mieszkańcy, oficjalnie produkowano w niej makaron. Nieoficjalnie amunicję, o czym mogą świadczyć znajdowane tu pozostałości zapalników A.Z. 23. Po wojnie teren ten został zajęty przez Rosjan, którzy „oczyścili” go z przydatnej infrastruktury i wyposażenia. Stąd w świadomości mieszkańców funkcjonuje również określenie „Ruski Las”. Obecnie po fabryce pozostały tylko ruiny, ślady fundamentów, porozbijane cegły, gdzieniegdzie podziemne kanały technologiczne. Z góry las wygląda na zwyczajny, ale prawdziwe jego oblicze można zobaczyć dopiero na obrazie LIDAR. Więcej na temat tajemnic Kamiennej Góry można przeczytać w tym artykule.

Fabryka amunicji w Kamiennej Górze – Ślady licznych zabudowań i nasypów kolejki – Źródło: Geoportal

Pozostałości fabryki amunicji w Kamiennej Górze

2. Stanowisko niemieckiego superdziała „Dora”

W czasie II Wojny Światowej na poligonie koło Rügenwalde, dzisiejsze Darłowo, Niemcy testowali superdziało o kalibrze 800 mm. Było to ogromnych rozmiarów działo kolejowe Schwerer Gustav o masie 1350 ton (sic!), które niemieccy żołnierz ochrzcili nazwą „Dora”. Pierwotnie budowa działa była planowana w związku z inwazją na Francję. Dora miała niszczyć umocnienia Linii Maginota. Opóźnienia w budowie sprawiły jednak, że nigdy nie wzięła udziału w kampanii francuskiej. Według informacji zawartych na Wikimapii to właśnie w tym miejscu zaznaczonym poniżej miało się znajdować stanowisko superdziała. Prawdopodobnie, gdyż pewności nie ma.

Stanowisko niemieckiego superdziała „Dora” – Źródło: Geoportal

Działo kolejowe „Dora”, w środku A. Hitler, po prawej A. Speer

3. Piramidy grobowce w Wietrzychowicach

Na Kujawach znajdują się megalityczne grobowce zwane powszechnie polskimi piramidami. Choć określenie to wydaje mi się zbyt na wyrost, to bez wątpienia należą one do jednych z najbardziej niezwykłych miejsc w Polsce. Grobowce mają kształt nasypów w formie ogromnego podłużnego trójkąta. Stąd skojarzenie z piramidami. Na zdjęciach LIDAR można dostrzec owy trójkątny kształt. Jedno z takich skupisk piramid znajduje się koło wsi Wietrzychowice. Na obrazie zaznaczonych jest 5 obiektów, o różnym rozmiarze. Pochodzą one z epoki neolitu, ich powstanie datowane jest na przełom IV i III wieku p.n.e.

Piramidy w Wietrzychowicach – 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce – Źródło: Geoportal

Piramida w Wietrzychowicach – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Einsamer Schütze

4. Średniowieczne grodzisko koło Maniowa

W pobliżu Zalewu Mietkowskiego i wsi Maniów na Dolnym Śląsku znajduje się średniowieczne grodzisko. Dziś pozostałości osady są kompletnie porośnięte lasem. Tylko na jesiennych zdjęciach satelitarnych można dostrzec regularny kwadratowy kształt. Prawdziwy rozmiar i formę grodziska odkrywa przed nami dopiero obraz LIDAR. Jest ono sporych rozmiarów z wyraźnie zaznaczonymi wałami. Średnica wewnętrznych pierścieni to około 85-90 m. Zgodnie z tablicą umieszczoną na miejscu, grodzisko to powstało na przełomie XIII i XIV wieku. Więcej informacji i zdjęć można zobaczyć na Labiryntarium.

Średniowieczne grodzisko koło Maniowa – Źródło: Geoportal

Grodzisko Maniów – Źródło: Fotopolska.eu CC-BY-SA 3.0 – Foto: muzolph

5. Uskok tektoniczny na Roztoczu

Ponad miesiąc temu pojawiła się ciekawa informacja o zlokalizowaniu na terenie Roztoczańskiego Parku Narodowego uskoku tektonicznego. Już wcześniej dziwne nienaturalne zapadliska w ziemi budziły zaciekawienie naukowców. Jednakże ze względu na gęsty las porastający wzgórze trudno było odgadnąć ich naturę. Z pomocą przyszła technologia LIDAR, która to utwierdziła badaczy, że mają do czynienia z uskokiem tektonicznym. Co ciekawe, w przeszłości na tym terenie zaobserwowano aktywność sejsmiczną. W 1875 roku odnotowano wystąpienie trzęsienia ziemi w okolicach Hrubieszowa. Na załączonym obrazie uskok ma około 700 m długości, 20 m szerokości, a miejscami jego głębokość dochodzi do 2 m. Więcej na jego temat można przeczytać w tym artykule.

Uskok tektoniczny na Roztoczu – 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce – Źródło: Geoportal

6. Wilczy Szaniec – Bunkry Hitlera

W Gierłoży na Mazurach znajduje się Wolfsschanze, czyli Wilczy Szaniec. Zespół obiektów spełniających w czasie II Wojny Światowej rolę Kwatery Głównej Hitlera – Führerhauptquartier. To właśnie tutaj 20 lipca 1944 roku pułkownik Claus von Stauffenberg dokonał nieudanego zamachu na życie Führera. Na Wilczy Szaniec składa się około 200 obiektów różnego typu ukrytych w lesie, kwatera zajmowała obszar około 200 ha. Prawdziwe miasteczko ukryte w mazurskich lasach. Do dziś na zdjęciach satelitarnych trudno dostrzec elementy zabudowań. Liczne pozostałości budowali Wilczego Szańca widać za to dobrze na obrazie LIDAR.

Zabudowania Wilczego Szańca – 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce – Źródło: Geoportal

Jeden ze schronów w Wilczym Szańcu – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Avi1111 dr. avishai teicher

7. Gigantyczne wydmy w Puszczy Bydgoskiej

W Polsce możemy spotkać liczne przypadki występowania wydm śródlądowych. W przeszłości formowały się one na skutek oddziaływania wiatru, zazwyczaj w okresie po ustąpieniu ostatniego zlodowacenia. Jeden z tych regionów, gdzie występują wydmy śródlądowe w dużych ilościach, znajduje się w Puszczy Bydgoskiej koło Bydgoszczy. Wydmy porośnięte lasem z góry są praktycznie niewidoczne. Ich prawdziwy paraboliczny kształt przypominający wydmy można dostrzec dopiero na mapach LIDAR. Ponieważ na obszarze Polski zazwyczaj występuje zachodni kierunek wiatrów, ramiona wydm skierowane są na zachód.

Wydmy w Puszczy Bydgoskiej – Źródło: Geoportal

Szczyt wydmy w Puszczy Bydgoskiej – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Pit1233

8. Bunkry Linii Mołotowa

W pobliżu granicy z Ukrainą, nieopodal wsi Nowe Brusno, znajdują się schrony będące częścią radzieckich umocnień z czasów II Wojny Światowej. Budowa obiektów ruszyła w 1940 roku na nowo wytyczonej granicy między Związkiem Radzieckim i III Rzeszą, ustanowionej po rozbiorze Polski we wrześniu 1939 roku. Umocnienia zostały nazwane Linią Mołotowa, a ich budowa została przerwana w wyniku niemieckiej agresji w 1941 roku. Na gęsto zalesionym wzgórzu Hrebcianki znajduje się 6 ukrytych bunkrów i okalające je transzeje. Rozkład tych niezwykłych miejsc można dostrzec na obrazie LIDAR. Bunkry zaznaczone są strzałkami. Po więcej informacji na temat tego punktu oporu odsyłam do tego artykułu.

Bunkry Linii Mołotowa – 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce – Źródło: Geoportal

Schron Linii Mołotowa Hrebcianka – Foto: Mirosław Teterycz

9. Niedokończona kolonia Łagiewniki

W Łodzi w Lesie Łagiewnickim dzięki obrazowi LIDAR możemy dostrzec kształty niedokończonej kolonii, która powstawała tam w latach 30 ubiegłego wieku. Parcelacji lasu dokonał Wiliam Grossman. Zamierzał on wybudować kolonię zabudowaną domkami rodzinnymi w formie „miasta-ogordu”. Ówczesna prasa pisała, że Łagiewniki miały stać się „płucami” Łodzi. Budowy jednak ukończyć się nie udało. W lesie pozostały jednak wytyczone regularne drogi i zniwelowane tereny, które dziś zasłaniają korony drzew. Swoiste śledztwo w tej sprawie przeprowadził Olaf Wójtowicz, a jego wyniki opublikował na swoim Facebooku.

Niedokończona kolonia Łagiewniki – Źródło: Geoportal

Fragment artykułu z „Ilustrowanej Republiki” 26.04.1934 r. nr 113 – Źródło: Olaf Wójtowicz

10. Ślady dawnego górnictwa

W lasach pomiędzy Końskimi i Szydłowcem można doszukać się takich oto regularnie wystepujących struktur. To ślady dawnej działalności wydobywczej. Równo rozłożone wypukłe obiekty przypominające trochę „mini wulkany”, to tak naprawdę hałdy. W środku każdej z nich znajduje się punkt, który jest zapadniętym szybem. Ślady takiej działalności są bardzo powszechne w Polsce, zwłaszcza w okolicach Częstochowy. Na poniższym zrzucie obrazu LIDAR można dostrzec jeszcze jedną ciekawą rzecz. Przy hałdach na prawo i w górę rozciągają się porowate struktury, różniące się wyraźnie od pozostałych gładszych obszarów. To również ślady dawnej działalności górniczej, ale znacznie bardziej starszej. Ze względu na prymitywne metody, wcześniejsze górnictwo obejmowało tylko pokłady występujące tuż przy powierzchni ziemi.

Ślady dawnego Górnictwa – Źródło: Geoportal

Mapa 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce

Zobacz także:

• 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce cz. 1
• 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce cz. 2

Artykuł 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce cz. 3 pochodzi z serwisu Eloblog.

Lista ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce

To już moje drugie zestawienie listy ukrytych i niezwykłych miejsc, które możemy dostrzec dzięki technologii lotniczego skaningu powierzchni ziemi. O technologii LIDAR pisałem w jednym z moich poprzednich artykułów po tytułem: Zostań odkrywcą zaginionych miejsc. Miejsca uszeregowane są chronologicznie, ze względu na czas powstania. Po lewej stronie znajduje się obraz LIDAR, po prawej to samo miejsce na zdjęciu satelitarnym lub lotniczym.

1. Wygasły wulkan Ostrzyca

Ostrzyca to wzniesienie o pochodzeniu wulkanicznym znajdujące się na Pogórzu Kaczawskim na Dolnym Śląsku. Ostrzyca, jak sama nazwa wskazuje, jest obiektem o charakterystycznym stożkowym kształcie, zakończonym szpiczastym wierzchołkiem. Wzniesienie wyraźnie góruje nad stosunkowo płaskim terenem, wznosząc się na wysokość 501 m n.p.m. Ostrzyca zbudowana jest ze skał pochodzenia wulkanicznego. Stanowi pozostałość wygasłego wulkanu tarczowego, którego aktywność możemy datować na Trzeciorzęd. Kształt Ostrzycy, który świadczy o pochodzeniu wulkanicznym, jest doskonale widoczny na mapach LIDAR. To, co widzimy, to tak de facto zachowany pień wulkanu. Ostrzyca, z powodu swojego wyglądu, nazywana jest również potocznie Śląską Fudżijamą.

Ostrzyca – Lista niezwykłych miejsc w Polsce – Źródło: Geoportal

2. Ślady kosmicznej katastrofy pod Poznaniem

Większość badaczy przychyla się do teorii, że zagłębienia w ziemi znajdujące się na Morasku, na północ od Poznania, to kratery powstałe po upadku meteoru. W tym miejscu naliczono 7 kraterów. Na mapach LIDAR zaznaczyłem tylko 6, ponieważ ostatni był bardzo słabo widoczny. Rozmieszczenie kraterów oszacowałem na podstawie danych ze strony wiki.meteoritica.pl. Największy z kraterów ma około 80-90 m szerokości i 11 m głębokości. Na stałe wypełniony jest wodą tworząc staw. Szacuje się, że meteor spadł w tym miejscu około 5 tys. lat temu. Pojawiają się również hipotezy, że mogło to być znacznie później. W pobliżu tego miejsca odnaleziono wiele znalezisk – meteorytów. Pierwszy z okazów odnalazł niemiecki żołnierz w 1914 roku. Natomiast 2012 roku odnaleziono rekordowy meteoryt o wadze 261 kg. Jest to największy meteoryt odnaleziony w Polsce. Obecnie teren ten jest rezerwatem przyrody Meteoryt Morasko, przez który przebiega również szlak turystyczny.

Meteoryt Morasko – Lista niezwykłych miejsc w Polsce – Źródło: Geoportal

3. Kamienne kręgi w Odrach

Na mapach LIDAR możemy dostrzec ślady niezwykłych kamiennych kręgów, wraz z cmentarzyskiem, położonych na terenie Borów Tucholskich, niedaleko wsi Odry. Regularne koła wyznaczone są przez wystające z ziemi duże głazy. Największy z tych kręgów ma 33 m średnicy. Obiekty powstały prawdopodobnie w I wieku naszej ery. Oprócz kamiennych kręgów w rezerwacie znajdujemy również 30 kurhanów. Powstanie tego niezwykłego miejsca przypisuje się skandynawskiemu plemieniu Gotów, które zajęło w tym czasie obszar Pomorza Gdańskiego. Same kamienne kręgi pełniły prawdopodobnie funkcje miejsca spotkań starszyzny plemiennej. Pojawiają się również kontrowersyjne teorie przypisujące kręgom rolę prehistorycznego obserwatorium astronomicznego. Na mapie poniżej zaznaczyłem kilka wyraźnie widocznych okręgów (nie wszystkie). Pozostałe liczne „wypukłe” elementy to kurhany. Teren objęty jest rezerwatem przyrody Kamienne Kręgi i udostępniony do zwiedzania.

Kamienne kręgi w Odrach – Lista niezwykłych miejsc w Polsce – Źródło: Geoportal

4. Wyspa władców – Ostrów Lednicki

Ostrów Lednicki to miejsce niezwykłe, kryjące wiele tajemnic związanych z pierwszymi władcami Polski. Znajduje się na największej z wysp jeziora Lednica, położonego między Poznaniem, a Gnieznem. Miejsce niezmiernie ważne dla historii Polski, związane z początkami państwa polskiego. Rozkwit przeżyło za panowania Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Uważane jest za prawdopodobne miejsce chrztu Polski. Na mapach LIDAR widać wyraźne ślady po wysokim wale otaczającym gród na wyspie. Na terenie otoczonym przez wały, znajdują się pozostałości kamiennych budowli. Pierwotnie wyspa była połączona z brzegami jeziora mostem, którego fragmenty są odnajdywane na dnie jeziora. O historii tego niezwykłego miejsca opowiadam w moim artykule Wyspa Władców – Ostrów Lednicki.  Zachęcam do jego przeczytania. Obecnie na terenie wyspy znajduje się Muzeum Pierwszych Piastów, które udostępnia teren do zwiedzania.

Ostrów Lednicki – Lista niezwykłych miejsc w Polsce – Źródło: Geoportal

5. Ślady bombardowania fabryki benzyny w Policach

Liczne punkty widoczne na następnej mapie to leje po bombach i pozostałości po silnych alianckich bombardowaniach jednego ze strategicznych zakładów III Rzeszy. Mowa jest tu o fabryce benzyny syntetycznej w Policach koło Szczecina. Zakłady Hydrierwerke Pölitz AG, bo taką nazwę nosiły w języku niemieckim, należały do koncernu IG Farben. Produkowano w nich między innymi benzynę syntetyczną uzyskiwaną z węgla. Odbiorcą paliwa były siły zbrojne hitlerowskich Niemiec, Wehrmacht, Luftwaffe, Kriegsmarine. Z tego powodu już od 1940 roku fabryka stała się celem alianckich nalotów. Największa intensywność nalotów przypadła na rok 1944. W misjach brał również udział polski 300 Dywizjon Bombowy. Pomimo silnych nalotów fabryka produkowała paliwo niemal do końca wojny. Przy pozostałościach zakładów wytyczona jest ścieżka turystyczno-dydaktyczna, a w każdą sobotę organizowane są wycieczki z przewodnikiem. To co zaznaczyłem na mapie to leje po bombach, które zachowały się w lesie. Pozostałości fabryki znajdują się po drugiej stronie drogi. Zdjęcia lotnicze tego terenu, tuż po bombardowaniach, możemy zobaczyć pod tym linkiem.

Ślady po bombardowaniach fabryki w Policach – Lista niezwykłych miejsc w Polsce – Źródło: Geoportal

6. Stanowiska ogniowe tajnej broni V3

Vergeltungswaffe V3 to jedna z trzech tajnych odwetowych broni Hitlera, konstruowanych pod koniec II wojny światowej. V3 było działem wielokomorowym wystrzeliwującym pociski na duże odległości. Żeby nadać większą prędkość pocisku, wzdłuż długiej lufy zamontowane były dodatkowe komory z ładunkami wybuchowymi. Wybuchały one po kolei, jeden po drugim, w momencie kiedy były mijane przez pocisk. Niemcy prowadzili testy tej nowej broni miedzy innymi w Zalesiu na wyspie Wolin, niedaleko Międzyzdrojów. Próby z działami trwały od 1943 roku do lutego 1945 roku. Po testach pozostały trzy stanowiska ogniowe zlokalizowane na zboczu. Ze stanowisk zachowały się głównie betonowe podpory dział, ale na mapach LIDAR można zobaczyć ogólny zarys całej konstrukcji. Obiekt jest udostępniony do zwiedzania, a w pobliskim bunkrze zorganizowano ekspozycję militariów.

Stanowiska V3 w Zalesiu – Lista niezwykłych miejsc w Polsce – Źródło: Geoportal

7. Osówka i nazistowski Kompleks Riese

Kompleks Riese, z niemieckiego Olbrzym, to jedno z najbardziej niezwykłych miejsc w Polsce. Ten tajemniczy nazistowski kompleks militarny budowany był pod koniec II wojny światowej. Riese jest tak niezwykłe, ponieważ do dnia dzisiejszego nie znamy dokładnego celu budowy tego systemu podziemi. Zagadka Riese rozpala umysły i dyskusje między historykami i badaczami ostatniej wojny. Jednym z elementów kompleksu jest system podziemi wydrążony w górze Osówka w Górach Sowich. Poniżej tak oto Osówka prezentuje się na mapach LIDAR. Kompleks Osówka składa się z dwóch części: sztolni (podziemi) oraz naziemnych budowli. Dwie dolne strzałki wskazują wejścia do podziemi, które są udostępnione do zwiedzania. Kolejne dwie górne strzałki to tak zwane „Siłownia” i „Kasyno”. Przyjrzyjcie się szczególnie strzałce na samej górze, wskazuje ona żelbetową budowlę „Kasyno”. Na zdjęciu satelitarnym budowla jest kompletnie niewidoczna, ponieważ jej dach porastają drzewa i roślinność. Dzięki czemu byłaby trudna do zlokalizowania przez rozpoznanie lotnicze.

Kompleks Osówka Riese – Lista niezwykłych miejsc w Polsce – Źródło: Geoportal

8. Opuszczona miejscowość na końcu Polski

Dosłownie na końcu Polski w Bieszczadach znajdują się pozostałości po dawnej miejscowości Sianki. Przed II wojną światową miejscowość stanowiła ośrodek narciarski, ze schroniskami, pensjonatami i domami letniskowymi. Przebiegała przez nią rzeka San. Po 17 września 1939 roku Sianki zostały podzielone między III Rzeszę i Armię Czerwoną, które dokonały jednocześnie podziału całej Polski. Po zakończeniu wojny, nowa wschodnia granica państwa polskiego, została w tym miejscu oparta właśnie o rzekę San. Dzieląc tym samym miejscowość na dwie części. Od tego momentu, wioska po stronie polskiej jest trwale opuszczona. Prawie nic się z niej nie zachowało. Na mapach LIDAR możemy jeszcze dostrzec zarysy podziału pól uprawnych, oraz wgłębienia w ziemi, stanowiące prawdopodobnie pozostałości po piwnicach lub studniach. Na różowo zaznaczona jest również aktualna granica państwowa. Natomiast po stronie ukraińskiej uchowało się kilkadziesiąt zabudowań, które są dalej zamieszkane.

Opuszczona wieś Sianki – Lista niezwykłych miejsc w Polsce – Źródło: Geoportal

9. Nieudany eksperyment sadowniczy w Lubaszczu

To, co widać na zdjęciach LIDAR, które zamieszczam poniżej, to pozostałości po nieudanym eksperymencie w gospodarstwie Lubaszcz pod Nakłem. Te wijące się po zboczach równoległe linie są efektem tak zwanego tarasowania stoku. Metoda ta polega na specjalnym przekształceniu stromego zbocza, tak aby zamieniło się w szereg równoległych do siebie „schodów”. Taki zabieg przemienia nieużyteczne zbocza, w użyteczne grunty, na których można prowadzić uprawę roślin. Sztuczne tarasy w Lubaszczu mają długość 1,2 km. Powstały prawdopodobnie w latach 50-60-tych ubiegłego wieku. Uprawiano na nich drzewa owocowe i krzewy jagodowe. Jednak po kilku latach eksperymentu większość krzewów wyschła. Drzewa zaś zostały wycięte, ponieważ nie dawały żadnych plonów. Eksperyment zakończył się niepowodzeniem, po którym zostały tylko przekształcone zbocza. Więcej informacji fanpage’u miejscowości pod linkiem.

Tarasowane zbocza w Lubaszczu – Lista niezwykłych miejsc w Polsce – Źródło: Geoportal

10. Radziecka baza atomowa w Podborsku

Jedna z trzech radzieckich baz wojskowych na terenie Polski, w której była przechowywana broń jądrowa. Obiekt Specjalny nr 3001, zlokalizowany w pobliżu wsi Podborsko. Zbudowany został w ramach programu o kryptonimie „Wisła”, pod koniec lat 60-tych ubiegłego wieku. Według danych polskiej Wikipedii, na terenie Polski z przeznaczeniem dla Ludowego Wojska Polskiego, zmagazynowano od 178 do 250 sowieckich ładunków nuklearnych. Plan zakładał przekazanie tego uzbrojenia LWP w momencie wybuchu wojny. Baza w Podborsku znajdowała się pod kontrolą Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckich. Broń jądrową wycofano z terenu bazy jeszcze przed opuszczeniem Polski przez wojska radzieckie w roku 1993. Obraz LIDAR odkrywa nam zamaskowane w lesie fragmenty sowieckiego kompleksu atomowego. Po więcej informacji na temat tego obiektu zapraszam do mojego artykułu.

Radziecka baza w Podborsku – Lista niezwykłych miejsc w Polsce – Źródło: Geoportal

Poniżej zamieszczam całą listę 10 niezwykłych miejsc w Polsce, zaznaczonych na jednej mapie, wraz z linkami do Geoportalu.

Zobacz także:

• 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce cz. 1
• 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce cz. 3

Artykuł 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce cz. 2 pochodzi z serwisu Eloblog.

W kwestii przypomnienia, o technologii LIDAR pisałem w jednym z moich poprzednich artykułów. Zachęcam do zapoznania się z nim i odkrywania miejsc we własnej okolicy.

Lista ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce

Tymczasem postanowiłem przygotować zestawienie 10 niezwykłych miejsc w Polsce. Miejsc ukrytych zazwyczaj w lasach, na zboczach, pod warstwą ziemi, które możemy dostrzec właśnie dzięki technologii LIDAR. Niektóre z nich są już znane i popularne, ale dzięki nowym technologiom możemy przyjrzeć się im na nowo, tym razem z powietrza. Jedno z miejsc w zestawieniu zostało odkryte tylko dzięki zastosowaniu skaningu laserowego.

Lista niezwykłych miejsc w Polsce na mapach LIDAR

Lista 10 niezwykłych miejsc w Polsce uszeregowane jest chronologicznie, ze względu na ich wiek. Od najstarszych znalezisk do współczesnych. Na zdjęciach po lewej stronie jest mapa obrazu LIDAR, po prawej zdjęcie lotnicze lub satelitarne. Na końcu artykułu na mapie zaznaczam jeszcze raz te same miejsca wraz z dokładnymi linkami do Geoportalu.

1. Krzemionki Opatowskie – Prehistoryczne kopalnie

Najstarsze znalezisko z niezwykłych miejsc w Polsce w moim zestawieniu, bo pochodzące aż z epoki neolitu. W tym miejscu, w latach około 3900-1600 p.n.e., pradawne ludy wydobywały krzemień pasiasty. Krzemień był głównym surowcem wykorzystywanym do produkcji narzędzi w tamtym okresie. Ten z Krzemionek był nie tylko wykorzystywany przez miejscową ludność, ale i eksportowany nawet na odległość ponad 600 km. Po zakończeniu wydobycia miejsca eksploatacji porósł las. Dzięki temu przetrwały one do naszych czasów.

Krzemionki Opatowskie – Mapa LIDAR Źródło: Geoportal

2. Cmentarzysko kurhanowe w Dąbrowie

Kurhany to w skrócie mogiły w kształcie kopca. Na tym obszarze wzdłuż Odry znajduje się kilkadziesiąt cmentarzysk kurhanowych pochodzących z epoki brązu. Związane są one z aktywnością kultury łużyckiej na tym terenie. Jedne z takich cmentarzysk położone jest niedaleko wsi Dąbrowa koło Zielonej Góry. Znajduje się na cyplu nad brzegiem Odry, w miejscu nieprzypadkowo trudno dostępnym. Naliczono tutaj 55 kurhanów, które są wyraźnie widoczne, jako punkty na mapach LIDAR. Większości z nich to groby ciałopalne. Znajdowały się w nich przepalone ludzkie kości wraz z naczyniami ceramicznymi. Więcej na temat cmentarzysk kurhanowych na tym regionie możemy przeczytać w tym artykule.

Cmentarzysko kurhanowe – Mapa LIDAR Źródło: Geoportal

3. Wczesnośredniowieczne słowiańskie grodzisko

Grodzisko położone jest we wsi Chodlik na Lubelszczyźnie. Prowadzone tutaj prace archeologiczne i badania ustaliły, że czasy świetności tego grodziska przypadały na okres od VIII do X wieku. Funkcjonowało więc w okresie jeszcze przed powstaniem państwa polskiego. Na terenach wokół grodziska odkryto także wiele osad, pozostałości wczesnośredniowiecznych domów oraz fragmenty glinianych naczyń. Tutaj krzyżowało się wiele szlaków handlowych. Grodzisko mogło więc stanowić centrum większego regionu osadniczego położonego w dolinie rzeki Chodelki. Na mapach LIDAR wyraźnie widać zarysy sporej wielkości wałów obronnych. Więcej na temat tego miejsca możemy przeczytać na stronach misji archeologicznej.

Wczesnośredniowieczne grodzisko – Mapa LIDAR Źródło: Geoportal

4. Ślady dawnego górnictwa w Sudetach

Już od średniowiecza na obszarze Sudetów rozwijały się pierwsze formy górnictwa. W początkowym etapie stosowano tylko proste metody, wydobywając lub poszukując kamieni, minerałów i surowców tuż pod powierzchnią ziemi. Ślady tych działalności można spotkać w wielu rejonach Sudetów. Dziś porośnięte lasem zbocza skutecznie je zasłaniają. Dzięki technologii LIDAR jesteśmy w stanie odkryć te miejsca i dostrzec ich skalę. Tutaj poniżej zaznaczone są ślady wydobywania rudy żelaza. Leje ułożone są w jednej linii, tak jak wychodziła żyła kruszcowa.

Ślady dawnego górnictwa w Sudetach – Mapa LIDAR Źródło: Geoportal

5. Fortyfikacje twierdzy Srebrna Góra

Okazale prezentuje się pruska Twierdza Srebrna Góra, której budowę rozpoczęto w drugiej połowie XVIII wieku. Choć system fortyfikacji możemy dostrzec ze zwykłej mapy satelitarnej, to jednak jego prawdziwy rozmiar i zasięg widzimy dopiero po lotniczym skaningu. Zazwyczaj kojarzymy ją tylko z głównym donżonem, jednak jej zasięg jest znacznie większy, bo powiększony o kilka dodatkowych fortów. Doskonale widać sposób umiejscowienia fortyfikacji z wykorzystaniem potencjału górskiego terenu. To największa twierdza górska w Europie.

Fortyfikacje Twierdzy Srebrna Góra – Mapa LIDAR Źródło: Geoportal

6. Dawne stanowiska artylerii na Helu

Wśród lasów części Mierzei Helskiej poukrywane są pozostałości dawnego systemu fortyfikacji. Ich historia rozpoczyna się jeszcze przed II wojną światową, kiedy to władze Polski podjęły decyzję o budowie Rejonu Umocnionego Hel. Powstały wtedy różnego rodzaju stanowiska ogniowe. Po wojnie obszar ten był również wykorzystywany w celach militarny. Rozbudowie uległ także system fortyfikacji. Dziś ich pozostałości można zwiedzać i oglądać. Są również doskonale odwzorowane na mapie LIDAR.

Stanowiska artylerii na Helu – Mapa LIDAR Źródło: Geoportal

7. Bunkry Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego

Międzyrzecki Rejon Umocniony bez wątpienia należy do niezwykłych miejsc w Polsce. W skrócie popularnie zwany MRU, jest systemem niemieckich fortyfikacji budowanych głównie w latach 30-tych XX wieku. Ich zadaniem miała być ochrona wschodniej granicy III Rzeszy. Prac budowlanych nigdy do końca nie zrealizowano. MRU znane jest głównie ze swoich podziemi. To co zaznaczyłem na mapie to poukrywane w lesie panzerwerki (bunkry). Licząc od dołu cztery kolejne panzerwerki niepołączone z głównym systemem podziemi. Na samej górze dwa obiekty grupy warownej Schill połączone ze sobą podziemnym korytarzem. W trakcie ofensywy Armii Czerwonej w 1945 roku MRU nie odegrało żadnej znaczącej roli. Po wojnie wraz ze zmianą granic MRU znalazło się na terytorium Polski.

Międzyrzecki Rejon Umocniony – Mapa LIDAR Źródło: Geoportal

8. Ślady komór gazowych w Treblince

Choć miejsca, które zaznaczyłem są ledwo widoczne, to jednak są bardzo istotne. Stanową ślady po dawnych komorach gazowych w niemieckim obozie zagłady w Treblince. Przy wycofywaniu się Niemców z tego terenu, ślady zbrodniczej działalności, w tym komory gazowy, zostały zatarte. W 2014 roku przeprowadzono skanowanie tych terenów z wykorzystaniem technologii LIDAR. Na utworzonym obrazie pojawiło się kilka miejsc, które mogły być pozostałościami po komorach. Przeprowadzone prace archeologiczne w tych miejscach potwierdziły występowanie tych komór gazowych. Szacuje się, że w ciągu kilkunastu miesięcy funkcjonowania obozu, zostało tutaj zamordowanych około 900 tys. Żydów. Więcej na temat wspomnianych prac archeologicznych w Treblince z wykorzystaniem technologii LIDAR można zobaczyć na tym filmie dokumentalnym.

Ślady komór gazowych w Treblince – Mapa LIDAR Źródło: Geoportal

9. Składnica sprzętu wojskowego Gałkówek

Jak podaje Wikimapia, w tym miejscu w latach 1967-2000 funkcjonowała 1. Centralna Składnica Sprzętu Czołgowo-Samochodowego. Przed II wojną światową przechowywano tutaj także uzbrojenie i amunicję dla Armii Łódź. Te liczne leje rozsiane regularnie po lesie to prawdopodobnie miejsca składowania lub przeładunku uzbrojenia i amunicji. Wały miały służyć zminimalizowaniu skutków przypadkowego wybuchu. Widać wyraźnie drogi dojazdowe dla pojazdów, a w samym lesie poukrywanych jest jeszcze kilka budynków.

Składnica sprzętu wojskowego Gałkówek – Mapa LIDAR Źródło: Geoportal

10. Ogromne osuwisko ziemi w Lachowicach

Do niezwykłych miejsc w Polsce na mapach LIDAR dołączam pozostałości po katastrofie geologicznej, która miała miejsce w gminie Lachowice. Ogromnych rozmiarów osuwisko ziemi powstało w roku 2001, w skutek intensywnych opadów i powodzi. Według relacji świadków, przesuwanie zbocza trwało 15 min. Zniszczeniu uległo kilka pobliskich domów. To jedna z największych tego typu katastrof w kraju, która ówcześnie stała się również sporym wydarzeniem medialnym. Po dziś dzień widać wyraźne ślady osuwiska.

Osuwisko ziemi w Lachowicach – Mapa LIDAR Źródło: Geoportal

Poniżej jeszcze raz cała lista 10 niezwykłych miejsc w Polsce na mapie, wraz z linkami do Geoportalu.

Podziękowania dla Grzegorza Bijaka, za pomoc w przygotowaniu materiału. Planuję również przygotować 2 część zestawienia. Zachęcam do uzupełniania mojej listy niezwykłych miejsc w Polsce, o swoje własne znaleziska na mapach LIDAR. Wrzucajcie zrzuty w komentarzach Nie zapomnijcie także wygenerować i dodać w komentarzu hiperłącza do Geoportalu lub podpisać gdzie znajduje się znalezisko.

Zobacz także:

• 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce cz. 2
• 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce cz. 3

Artykuł 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce cz. 1 pochodzi z serwisu Eloblog.

O mapach LIDAR

Zanim przejdziemy do najważniejszego zagadnienia, kilka słów na temat technologii LIDAR. Z języka angielskiego jest to akronim od nazwy Light Detection and Ranging. W skrócie jest to technologia oparta na modelowaniu obrazu ziemi z wykorzystaniem lasera. Z tego, co się doczytałem w sieci, obraz uzyskiwany jest poprzez laserowe skanowanie powierzchni ziemi z samolotu. Dzięki zastosowaniu takiej technologii, uzyskujemy obraz pokazujący nam dokładne ukształtowanie powierzchni ziemi. A to dlatego, że wiązka lasera przenika przez krzaki, drzewa i zarośla, docierając do samej powierzchni. Następnie wykonywane są odpowiednie pomiary, a na ich podstawie przygotowywany jest obraz przypominający trochę model 3D.

Dzięki takiemu obrazowi możemy odszukać różnego rodzaju anomalie i dziwne twory na powierzchni ziemi. Mogą one być pozostałością po dawnej aktywności człowieka. Ślady po nieznanych osadach i grodziskach. Rowy i zagłębienia powstałe w wyniku prac fortyfikacyjnych. Dziwne zagłębienia, wały obronne i inne sztuczne twory dowodzące, że w tym miejscu dawniej mogło być coś ciekawego!

Co można znaleźć?

Oto kilka przykładów tego, jak wygląda mapa LIDAR i co można odnaleźć na niej ciekawego. Tak wygląda Osówka wchodząca w skład nazistowskiego kompleksu Riese. Na szczycie Osówki znajduje się żelbetowy bunkier i kilka obiektów o nie do końca znanym przeznaczeniu. Jak widać obraz LIDAR pokazuje znacznie więcej szczegółów. Poniżej ten sam fragment na zdjęciu satelitarnym.

Zostań Odkrywcą – Osówka Riese – Źródło: geoportal.gov.pl

Marcin M. Drews na łamach Antyweb i na grupie Tajemniczy Dolny Śląsk pisał o swoim odkryciu. Odnalazł zapomniany skład prochu koło Świdnicy, pochodzący prawdopodobnie z XVIII lub XIX wieku.

Zostań Odkrywcą – Świdnica Dawny Skład Prochu – Źródło: geoportal.gov.pl

Poniżej widać wały wczesnośredniowiecznego grodu we wsi Grodzisko koło miejscowości Liw, o których wspomina serwis Archeolog.

Zostań Odkrywcą – Grodzisko Liw – Źródło: geoportal.gov.pl

A tutaj kolejne znalezisko z Dolnego Śląska, które pojawiło się na naszej facebookowej grupie TDŚ. Dawny skład amunicji lotniczej koło Strzegomia (Luftmuna Striegau). Czy te leje są po wybuchach pocisków?

Zostań Odkrywcą – Luftmuna Striegau – Źródło: geoportal.gov.pl

Zostań odkrywcą już dziś – Instrukcja LIDAR

Żeby wejść do map LIDAR na Geoportalu, trzeba wykonać kilak skomplikowanych kroków, ale warto się trochę potrudzić.

1. Wchodzimy na mapy Geoportalu.
2. Przybliżamy mapę do interesującego nas miejsca.
3. W prawym górnym rogu wybieramy trzecie „oko” od góry, tak zwany tryb „pełny”.
4. Tuż obok „oka” po lewej powinien pojawić się pasek, a na nim mała ikonka WMS. Klikamy w nią.
5. Po kliknięciu w WMS otwiera się dodatkowe okno. Zaznaczamy opcję WMTS.
6. Pojawia się nowa lista. Na niej plusikiem (+) rozwijamy „Usługi Krajowe WMTS”.
7. W rozwiniętej liście wybieramy „ISOK Cieniowanie” i klikamy „Połącz”.
   

   Jak włączyć mapę LIDAR – Instrukcja – Geoportal.gov.pl

8. W kolejny oknie klikamy „Dodaj”.
9. Teraz najlepiej w liście po prawej stronie odznaczyć „Mapa topograficzna”.
10. W tym momencie powinniśmy już widzieć obraz mapy LIDAR. W tej samej rozwijanej liście po prawej, możemy zaznaczyć opcję „Ortofotomapa”. Dzięki jej zaznaczaniu nakładamy widok satelitarny na obraz LIDAR.
11. Jeżeli chcemy wyłączyć na chwilę mapę LIDAR odznaczamy „Usługa przeglądania hipsometrii”.
    

    Jak włączyć mapę LIDAR – Instrukcja – Geoportal.gov.pl

Gotowe! Możemy już rozpocząć nasze poszukiwania. Najlepiej LIDAR porównywać na przemian z ortofotomapą. Zwracam też uwagę, że nie wszystkie obszary mogą być dostępne z obrazem LIDAR. Dajcie znać w komentarzach czy udało się znaleźć coś ciekawego.

Od pewnego czasu obraz LIDAR dostępny jest również w aplikacji mobilnej Geoportal Mobile.

A oto niezwykłe miejsca pokazane przy pomocy technologii LIDAR.

• 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce cz. 1
• 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce cz. 2
• 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce cz. 3

UWAGA! AKTUALIZACJA 27.09.2017 r.

Od pewnego czasu zauważyłem, że pojawia się pewien problem w trakcie włączania obrazu LIDAR. Podczas dodawania widoku „ISOK Cieniowanie” pojawia się komunikat Błędna struktura pliku xml. Zauważyłem, że błąd ten występuje m.in. na przeglądarkach Google Chrome i Safari, ale nie występuje na przeglądarce Mozilla Firefox. Tak że tę przeglądarkę w tym momencie rekomenduję do przeglądania map LIDAR.

Artykuł Zostań odkrywcą zaginionych miejsc pochodzi z serwisu Eloblog.