Mapa Prowincji Śląsk

Załączona mapa została wydana pod tytułem „General-Karte von der Königlich Preussischen Provinz Schlesien” – Główna Mapa Królewskiej Pruskiej Prowincji Śląsk. Jak czytamy w nagłówku mapy, opracowana została przez kpt. W. Liebenowa. Mapa została wydana w formie rozkładanej książeczki, stąd widoczny podział na małe prostokątne fragmenty. W kwestii granic samej prowincji Śląsk, należy się kilka słów wyjaśnienia. Jak możemy zauważyć na mapie, granice prowincji wychodzą daleko poza współczesną granicę polsko-niemiecką. Taki stan rzeczy był wynikiem zmian administracyjnych dokonanych w pierwszej połowie XIX wieku. Po wojnach napoleońskich północna część Królestwa Saksonii została włączona do Królestwa Prus, w efekcie czego po reformie administracyjnej część Górnych Łużyc została włączona do śląskiej prowincji. W taki oto sposób – że się tak wyrażę – została złamana historyczna zachodnia granica regionu, która pierwotnie (historycznie) była oparta na rzece Kwisa.

Na mapie zaznaczone są liczne miejscowości, ukształtowanie terenu, rzeki, jeziora, sieć kolejowa i drogowa. Ponadto na arkuszu mamy wyszczególnione dodatkowe obszary, które zostały wyrysowane z większą dokładnością. Są to obszary wokół Wrocławia (stolica prowincji), obszar górnośląskich kopalni węgla i pasmo Karkonoszy. Dodatkowo dołączona jest jeszcze jedna mapka z aktualnym stanem sieci kolejowej w zachodniej części Królestwa Prus.

Pruska mapa prowincji Śląsk z 1865 roku – Źródło: dolny-slask.org.pl / Zielonogórska Biblioteka Cyfrowa

Mapa w pełnej rozdzielczości dostępna jest w dwóch źródłach:

• Na portalu dolny-slask.org.pl
• Na stronie Zielonogórskiej Biblioteki Cyfrowej

W przypadku korzystania ze zbiorów Zielonogórskiej Biblioteki Cyfrowej polecam korzystać z przeglądarki Google Chrome. Po wejściu na stronę klikamy „pokaż treść”, następnie w prawym dolnym rogu klikamy „więcej” [1], a następnie wybieramy opcję „DjVU – HTML 5” [2]. W ten oto sposób nie trzeba instalować żadnego dodatkowego rozszerzenia, czy też wtyczek do przeglądarki.

Korzystanie z zasobów Zielonogórskiej Biblioteki Cyfrowej

Artykuł Piękna pruska mapa prowincji Śląsk z 1865 roku pochodzi z serwisu Eloblog.

Ciężko dziś określić dokładnie, kiedy to na odrzańskiej wyspie – zwanej dziś Ostrowem Tumskim – pojawiła się pierwsza osada, która to dała początek Wrocławiowi. A tym samym wraz z jej powstaniem, nadanie pierwszej nazwy wyspowego grodu. Na podstawie fragmentów zebranych informacji do tej pory badacze wyciągają odmienne wnioski, co do pierwszych osad na terenie wyspy.

Wrocław na starej panoramie z 1493 roku – Nazwa miasta Bressla

Najprawdopodobniej protoplasta współczesnej nazwy miasta wywodzi się od imienia czeskiego księcia Wratysława I, który panował w latach 915-921. Badacze przypuszczają, że to właśnie od którejś z jego form imienia zaczerpnięto nazwę wrocławskiego grodu. W późniejszym czasie, pod koniec X wieku tereny dostają się pod panowanie dynastii Piastów. W czasie zjazdu gnieźnieńskiego w roku 1000, cesarz Otton III i książę (jeszcze nie król) Bolesław I Chrobry postanowili o utworzeniu trzech biskupstw. W tym jednego biskupstwa na południu państwa w mieście:

Vratislavia

Tym samym wyspowy gród Vratislavia trafił do pisanych źródeł historycznych. Następnie po umocnieniu się panowania Piastów gród na wyspie zostaje uwieczniony w kronice biskupa Thietmara z Magdeburga, jako:

Wrotizla

W XIV wieku Śląsk przechodzi pod panowanie Korony Czeskiej. Miasto ze swoim życiem politycznym i kulturowym wiąże się na lata nie tylko z Królestwem Czech, ale i całym Świętym Cesarstwem Rzymskim. W pisemnej wzmiance w roku 1327 stolica Śląska pojawia się jako:

Wretslaw

Po zdobyciu prymatu w Europie Środkowej przez ród Habsburgów w XVI wieku, Śląsk wraz ze swoim najważniejszym miastem również trafia w obszar ich wpływów. W roku 1620 w zapiskach pojawia się nazwa miasta:

Presslaw

W połowie wieku XVIII podczas ekspansji Królestwa Prus i wybuchu kilku wojen śląskich, obszar Śląska trafia pod panowanie Króla Pruskiego. W tym początkowym okresie złamana zostaje wielowiekowa niezależność miasta oraz następuje wzrost dominacji Prusaków. Wówczas miasto nazywane jest:

Bresslau

W późniejszym okresie, kiedy to na ziemiach śląskich utrwaliło się panowanie niemieckie, z nazewnictwa miasta wypadła jedna listera „s”. Do roku 1945 miasto nazywało się:

Breslau

Po zakończeniu II wojny światowej ziemie Dolnego i Górnego Śląska przypadły ostatecznie Polsce. Wraz z utrwalaniem się nowej polskiej władzy na zdobytych terenach, zmieniało się również nazewnictwo miast. W przypadku stolicy Śląska przemianowano ją na jej współczesny polski odpowiednik:

Wrocław

Według brytyjskiego historyka Normana Daviesa, autora książki o historii Wrocławia, na przestrzeni wieków zarejestrowało się ponad 50 różnych nazw (określeń) miasta, które dziś my Polacy znamy jako Wrocław, Niemcy nazywają Breslau, a Czesi używają nazwy Vratislav. Każda z tych nazw nosi piętno czasu, miejsca i jej historycznych użytkowników. W artykule wymieniam tylko te najważniejsze nazwy, podkreślające kolejne etapy rozwoju i historii miasta. Informacje zostały zaczerpnięte z książki opisującej dzieje Wrocławia – Mikrokosmos, Norman Davies i Roger Moorhouse.

Artykuł Ciekawe pochodzenie nazwy miasta Wrocław pochodzi z serwisu Eloblog.

Na Dolnym Śląsku jest wiele opuszczonych i porzuconych miejsc, lecz duża część z nich cieszy się popularnością wśród miłośników nietypowej turystyki. Znajdują się jednak też takie miejsca, które są zarazem opuszczone, jak i zapomniane. Odwiedzane tylko przez nielicznych, którzy w ogóle wiedzą o ich istnieniu. Zazwyczaj znajdują się one na uboczu, poza głównymi zatłoczonymi szlakami turystycznymi, pozostając w cieniu innych popularnych miejsc. Wiele z nich posiada niezwykle ciekawą historię. Oto 4 miejsca, które szczególnie mnie urzekły.

Żelazne Drzewo – Lipa Fryderyka

Dawniej w czasach pruskich i niemieckich miejsce to cieszyło się dużą popularnością wśród turystów. Stanowiło pamiątkę po stoczonej nieopodal bitwie i pruskim królu Fryderyku II Wielkim. Historia tego niezwykłego żelaznego drzewa wiąże się nieodłącznie z wojnami śląskimi. Jednym z jej epizodów była bitwa pod Burkatowem, która została stoczona pomiędzy oddziałami pruskimi i austriackimi w roku 1762. W wyniku tzw. wojen śląskich, Śląsk ostatecznie znalazł się w granicach Królestwa Prus. Po wygranej bitwie król Fryderyk Wielki postanowił skorzystać z zaproszenia i odpocząć w znajdującej się nieopodal karczmie w wiosce Podlesie. Kiedy zajechał pod nią wraz ze swoim orszakiem, właściciel karczmy Dawid Polte chwycił królewskiego konia i przywiązał go do stojącej przed gospodą lipy. Kiedy zakończyły się działania wojenne, zaradny oberżysta postanowił wykorzystać marketingowo zaistniałą historię, tak aby przyciągnąć gości do swojej karczmy. Od tego momentu lipa nazywana była Lipą Królewską, a później Lipą Pokoju, ostatecznie stając się Lipą Fryderyka. Karczma znajdowała się na odludziu, jednak historia o sławnym pruskim królu skutecznie przyciągała turystów. Goście, którzy po dłuższej drodze docierali do drzewa, nie omieszkali skorzystać również z usług gospody. W roku 1853 burza powaliła historyczną lipę, jednak z polecenia króla Fryderyka Wilhelma IV wykonano jej żelazny odlew, a następnie ustawiono ponownie przed gospodą. W ten sposób zachowano pamięć o wydarzeniach i wciąż skutecznie przyciągano gości do gospody. Do dziś żelazne drzewo znajduje się w tym miejscu. Stoi zapomniane i opuszczone na prywatnej posesji.

Po lewej stronie pocztówki Friedrichslinde – Lipa Fryderyka – Źródło: dolny-slask.org.pl

Plot’s Gasthof – Gospoda Poltego i Lipa Fryderyka – Źródło: dolny-slask.org.pl

Żelazna Lipa Fryderyka – Dziś często suszy się na niej pranie – Zapomniane miejsca na Dolnym Śląsku

Żelazne drzewo Lipa Fryderyka – Foto: skayline

Łabędzi Staw pod Zamkiem Książ

Zamek Książ jest jednym z najczęściej i najchętniej odwiedzanych miejsc na Dolnym Śląsku. Nie wszyscy jednak zapuszczają się w głąb otaczającego zamek wąwozu. A można tam znaleźć naprawdę opuszczone i zapomniane miejsca. Jednym z nich jest Łabędzi Staw, a w zasadzie to, co po nim zostało, gdyż na początku XX wieku był on już wyschnięty. Trudno w to dziś uwierzyć, patrząc na brunatną, przebiegającą wzdłuż wąwozu rzekę Pełcznicę. Wspomnienia o nim jednak zachowały się na starych pocztówkach, na których widać również pływające po krystalicznie czystej wodzie łabędzie. Nie jednak o sam staw tutaj chodzi, ale o znajdujący się na wysepce grób i pomnik dzieci Hochbergów. Na stawie na wyspie spoczęli bowiem dwaj synowie Hansa Heinricha VI von Hochberga, barona na Książu i jego małżonki. Pierwszy z nich Hans Heinrich VIII – pierworodny – żył tylko jeden dzień (ur. 31.12.1795 – zm. 01.01.1796). Drugi Hans Heinrich IX przeżył zaledwie dwa dni (ur. 31.10.1802 – zm. 02.11.1802). Obaj synowie zmarli najprawdopodobniej na apopleksję. Dla książęcej pary utrata dwóch synów musiała być traumatycznym przeżyciem. Na wyspie Łabędziego Stawu postawiono więc pomnik zmarłych dzieci. Zaprojektował go Christian Tischbain z Hesji, ten sam, który zaprojektował romantyczne ruiny Starego Zamku Książ. Wówczas stary i nowy Zamek Książ – tak samo jak i dzisiaj – cieszyły się dużą popularnością wśród turystów i kuracjuszy pobliskiego uzdrowiska w Szczawnie-Zdroju. Liczne mostki, kładki i przejścia sprawiały, że przechadzka wąwozem musiała być niezwykle urokliwa. Dziś po pomniku dzieci Hochbergów zachowały się tylko porozbijane kamienne szczątki. Prawie niezauważalne, są często omijane przez nieświadomych turystów, którzy odważyli zapuścić się do książańskiego wąwozu.

Stara niemiecka pocztówka z Łabędzim Stawem w wąwozie Zamku Książ – Źródło: dolny-slask.org.pl

Jedna z nielicznych zachowanych fotografii nagrobku – Zbiory: Fundacja Księżnej Daisy von Pless

Pozostałości stawu i zachowany kształt wysepki – Foto: Adrian Sitko Źródło: dolny-slask.org.pl

Pozostałości pomnika dzieci Hochbergów – Zapomniane miejsca na Dolnym Śląsku – Foto: Adrian Sitko Źródło: dolny-slask.org.pl

Najstarsza Wieża Bismarcka

Żelazny Kanclerz – Otto von Bismarck – był politykiem, który wywarł ogromny wpływ na XIX-wieczną politykę Niemiec. To za jego czasów proklamowano Cesarstwo Niemieckie. To za jego czasów Niemcy pokonały Francję i cesarza Napoleona III. To dzięki zbudowanej przez niego sieci układów i sojuszy Europa przez dłuższy czas utrzymywała się w stanie delikatnej równowagi. Niemcy wiele mu zawdzięczali, stąd jeszcze za życia postać ta zyskała sobie uznanie. Specyficzną formą upamiętnienia kanclerza Bismarcka było stawianie ku jego czci wież tzw. Wież Bismarcka – Bismarcktürme. W latach 1869-1934 na całym świecie wybudowano ponad 200 tego typu obiektów. Obecnie duża część z nich znajduje się na terenie Polski. Część z tych obiektów jest dziś wyremontowana i pełni funkcję wież widokowych. Niektóre z obiektów przestały jednak istnieć lub popadły w ruinę. Mało osób wie, że najstarsza i historycznie pierwsza wieża ku czci Otto von Bismarcka powstała na Dolnym Śląsku. Wybudowano ją w roku 1869 na Jańskiej Górze koło wsi Piotrówek. Wieża ma około 25 metrów wysokości i zlokalizowana jest na zalesionym niewielkim wzgórzu na wysokości 253 m n.p.m. Inicjatorem jej budowy był major w stanie spoczynku Friedrich Schröter. Koszt budowy wieży wynosił wówczas 18 tys. marek. Obecnie obiekt znajduje się w katastrofalnym i skandalicznym stanie. Oddalenie od głównych szlaków turystycznych sprawiło, że jak do tej pory nikt nie zainteresował się losem tej najstarszej wieży Bismarcka. Wieża chyli się już dosłownie ku upadkowi. Wchodząc na jej szczyt ma się wrażenie, że za chwilę runie na ziemię.

Stara niemiecka pocztówka, najstarsza Wieża Bismarcka jest po lewej stronie – Źródło: dolny-slask.org.pl

Tak wyglądała wieża na Jańskiej Górze zanim popadła w zapomnienie – Źródło: dolny-slask.org.pl

Najstarsza Wieża Bismarcka – Zapomniane miejsca na Dolnym Śląsku

Wieża Bismarcka na Jańskiej Górze

Średniowieczny Stół Sądowy

W małej dolnośląskiej wsi Kochanów znajduje się niezwykły średniowieczny zabytek – zestaw kamiennych mebli sądowych. Jak to zwykle bywa w takich przypadkach, ten unikalny zabytek położony jest na terenie mało uczęszczanym przez turystów. Dlatego bardzo mało osób w ogóle zdaje sobie sprawę z jego istnienia, a jeszcze mniej go odwiedza. Pomimo, iż tuż przy kochanowskim stole przebiega szlak turystyczny, niezwykle trudno do niego trafić. Stół ukryty jest na skraju lasu. Gęsto porośnięte miejsce, niewydeptane ścieżki i szlaki, sugerują, że raczej niewielu osobom udaje się tu przypadkowo trafić. Stół sędziowski w Kochanowie jest unikalnym zabytkiem w skali europejskiej i jedynym takim zachowanym obiektem na Dolnym Śląsku. W przeszłości kamienne meble sądowe służyły do wydawania lokalnych wyroków i rozstrzygania sporów. Rozprawy odbywały się publicznie i pod gołym niebem. Przetrwał do naszych czasów ze względu na materiał z jakiego został wykonany. Stół ma wymiary około 200 cm długości, 76 cm szerokości i 110 cm wysokości. Wokół rozstawionych jest kilka kamiennych krzeseł, niektóre nawet z oparciami. Tuż przy nim znajduje się skromna tabliczka informacyjna. Kochanowski stół wciąż pozostaje jednym z najbardziej zapomnianych miejsc.

Średniowieczny stół sądowy ukryty w lasku – Zapomniane miejsca na Dolnym Śląsku

Średniowieczny stół sądowy

Średniowieczny stół sądowy w Kochanowie

Średniowieczny stół sądowy w Kochanowie

Mapa 4 zapomnianych miejsc na Dolnym Śląsku

Artykuł 4 zapomniane miejsca na Dolnym Śląsku pochodzi z serwisu Eloblog.

„O naturze wojny” Carl von Clausewitz – Recenzja

Traktat „O naturze wojny” to najsłynniejsze dzieło pruskiego generała Carla Von Clausewitza. To właśnie w jego traktacie została sformułowana jedna z najważniejszych maksym dotyczących konfliktów zbrojnych: „Wojna jest tylko kontynuacją polityki innymi środkami”. Carl von Clausewitz (1780-1831) był pruskim żołnierzem, którego kariera zawodowa sięgała czasów wojen napoleońskich. Jako oficer sztabowy walczył m.in. w słynnej Bitwie pod Waterloo. Ostatecznie dosłużył się stopnia generała, pełnił również funkcję wykładowcy berlińskiej Akademii Wojennej. Pod koniec swojego życia napisał traktat poświęcony zagadnieniom teorii wojny – O wojnie (Vom Kriege). Został on wydany rok po jego śmieci.

Carl von Clausewitz (1780–1831) – Autor traktatu „O naturze wojny”

Traktat Clausewitza został również przetłumaczony na język polski i wydany w formie książki. Książka jest dość krótka, zawiera tylko 117 stron. Ponieważ od opracowania traktatu minęły już prawie dwa wieki, jego przesłanie nie zawsze może być zrozumiałe. Po pierwsze za sprawą języka, którego zawiła XIX-wieczna forma również przeniosła się wraz z tłumaczeniem. Po drugie ze względu na ogromne zmiany, jakie zaszły w sztuce wojennej w ciągu ostatniego wieku. Pomimo tego traktat Clausewitza wciąż zawiera wiele trafnych spostrzeżeń i sformułowań, które również pasują do naszych współczesnych czasów. Wydaje się, że nigdy nie ulegną one przedawnieniu, tak samo jak nigdy nie przeminie ludzka natura – pośrednio główny sprawca wojen. Książka ta nie jest podręcznikiem z dziedziny taktyki i wojskowości, ale jest raczej rozważaniem na temat samej natury wojny. Jej przyczyn, celów, sposobów prowadzenia, polityki i namiętności jakie wywołuje wśród walczących narodów. Clausewitz wskazuje czynniki decydujące o zwycięstwie lub porażce w wojnie. Próbuje zdefiniować pojęcia taktyki, strategii, zawieszenia broni. Nakreśla również wiodącą rolę polityki i polityków w przyczynach wybuchów wojen. Zapewne wielu miłośników historii i wojskowości znajdzie w niej sporo odniesień, zarówno do wydarzeń czasów odległych, jak i współczesnych konfliktów zbrojnych.

Tytuł: O naturze wojny
Autor: Carl von Clausewitz
Rok polskiego wydania: 2006
Moja ocena: ★★★☆☆

„O naturze wojny” Carl von Clausewitz

Oferty w księgarniach i sklepach internetowych
„O naturze wojny” Carl von Clausewitz

Artykuł „O naturze wojny” Carl von Clausewitz pochodzi z serwisu Eloblog.

Festung Posen – Twierdza Poznań

Przypomnę, że Poznań w wyniku rozbiorów Rzeczypospolitej znalazł się w granicach Królestwa Prus. Pomysł budowy systemu fortów w mieście pojawił się po zakończeniu wojen napoleońskich. W wyniku nowego podziału terytorialnego pomiędzy mocarstwami, Poznań znalazł się bardzo blisko granicy Imperium Rosyjskiego (formalnie Królestwa Polskiego). Potencjalne zagrożenie ze wschodu, rosnące przez cały okres XIX wieku, było impulsem do silnego ufortyfikowania miasta.

Karl von Großmann – Inicjator budowy Festung Posen

Twierdza Poznań była przez lata rozbudowywana i modernizowana, tak aby nadążyć za rozwojem nowoczesnych środków ogniowych. Zwłaszcza rozwój artylerii wymuszał modernizację fortów, gdyż te okazywały się za mało odporne na nowe rodzaje broni. Taka sytuacja nie dotyczyła tylko twierdzy w Poznaniu, ale również innych twierdz w Prusach, a później Cesarstwie Niemieckim. Festung Posen miał jednak ciągle priorytet przy kolejnych zaplanowanych w kraju modernizacjach.

Mapa Twierdzy Poznań z zaznaczonym obiektami twierdzy poligonalnej (w środku) i fortowej (na zewnątrz) – Foto: zbiory Fort Va

Mapa w większej rozdzielczości (1800×1364) dostępna jest pod tym linkiem.

Podczas ostatniego majowego weekendu wybrałem się do Poznania, gdzie korzystając ze specjalnej oferty „Poznań za pół ceny” zwiedziłem kilka z udostępnionych fortów. Przez wiele lat po wojnie poznańskie fortyfikacje były traktowane po macoszemu, jako element spadku po pruskich zaborcach. Dziś jednak mieszkańcy Poznania zaczynają dostrzegać turystyczny potencjał opuszczonych miejsc. Część obiektów została już zagospodarowana na cele turystyczne i edukacyjne. Kompleks fortów jest naprawdę rozległy. Na ich zwiedzanie warto zaplanować kilka dni.

Fort Va Bonin

Fort Va został zbudowany w latach około 1887-1890. Należał do fortów pośrednich nowego typu. Zadaniem tego typu fortów było wspomaganie obrony w obszarze pomiędzy głównymi fortami. Ze względu na swoją pomocniczą funkcję wyposażony był tylko w kilka lekkich dział. Obiekt został wybudowany na planie trapezu i otoczony fosą głęboką na kilka metrów. Ciekawostką jest to, że Fort Va miał również swój obronny epizod podczas II Wojny Światowej. Zorganizowano w nim jedno z niemieckich stanowisk obrony. Z tego powodu obiekt posiada niewielkie zniszczenia.

Fort Va na zdjęciu satelitarnym (na lewo) i obrazie LIDAR (na prawo) – Źródło: geoportal.gov.pl

Makieta Fortu Va – Festung Posen

Zwischenwerk Bonin – Fort Pośredni Bonin

Obecnie Fortem Va opiekuje się Stowarzyszenie Miłośników Fortyfikacji „Kernwerk”, które zorganizowało w nim trasę turystyczną. Obiekt zwiedza się wraz z przewodnikiem ubranym w pruski mundur z minionej epoki Festung Posen. W trakcie pokonywania trasy odwiedzamy liczne z fortecznych pomieszczeń, przemieszczamy się fragmentem podziemnego korytarza, oglądamy również fort z zewnątrz. Całość w towarzystwie przewodnika-prusaka, który opowie również kilka ciekawostek o obiekcie.

Przewodnicy po Forcie Va w pruskich mundurach

Przewodnik po Forcie Va w pruskim mundurze

Wnętrza Fortu Va w Poznaniu

Wnętrza Fortu Va w Poznaniu

Wnętrza Fortu Va w Poznaniu

Wnętrza Fortu Va w Poznaniu

Podziemia Fortu Va – Festung Posen

Fort Va – Twierdza Poznań

Fort Va – Twierdza Poznań

Stare fortyfikacje i współczesne blokowiska, taki jest właśnie Poznań

Fort Winiary – Cytadela

Fort Winiary, nazywany powszechnie Cytadelą, należał do jednego z czterech centralnych odcinków umocnień Festung Posen. Potężny obiekt został wybudowany w latach 1828-1842. Tuż obok śródmieścia, które zostało otoczone poligonalnym (wielobocznym) rdzeniem z sześcioma fortami. Fort Winiary, tak jak i inne obiekty z tego okresu, został zaprojektowany przez Johanna Leopolda von Brese.

Johann Leopold von Brese – Projektant Fortu WIniary

W II połowie XIX wieku, po wybudowaniu nowego pierścienia fortyfikacji wokół miasta, centralne umocnienia Festung Posen straciły na swoim militarnym znaczeniu. Poznań rozrastał się gwałtownie, tak samo, jak inne europejskie miasta tego okresu. Poligonalny rdzeń fortyfikacji został więc rozebrany, natomiast Fort Winiary przetrwał trochę dłużej. Uległ zniszczeniu dopiero podczas walk w czasie II Wojny Światowej w 1945 roku. Reszty dopełniła powojenna rozbiórka. Warto wspomnieć, że podczas wojny na Cytadeli znajdował się ostatni z niemieckich punktów oporu.

Stare lotnicze zdjęcie Fortu Winiary – Źródło: fotopolska.eu

Fort Winiary na zdjęciu satelitarnym (na lewo) i obrazie LIDAR (na prawo) – Źródło: geoportal.gov.pl

Park Cytadela zlokalizowany na miejscu dawnego Fortu Winiary

W parku zlokalizowany jest cmentarz żołnierzy Armii Czerwonej

Pozostałości po Forcie Winiary – Festung Posen

Pozostałości po Forcie Winiary – Festung Posen

Pozostałości po Forcie Winiary – Festung Posen

Obecnie na terenie zajmowanym niegdyś przez Fort Winiary znajduje się Park Cytadela. W parku zlokalizowane są muzea, cmentarze i pomniki upamiętniające walki o Poznań. Szczególnie polecam odwiedzić dwa muzea znajdujące się w pozostałościach Fortu Winiary. Pierwszym z nich jest Muzeum Uzbrojenia, w którym można zobaczyć ciekawą i bogatą ekspozycję militariów. Od broni strzeleckiej, poprzez umundurowania, po czołgi i samoloty.

Muzeum Uzbrojenia na Cytadeli

Ekspozycje Muzeum Uzbrojenia

Ekspozycje Muzeum Uzbrojenia w Poznaniu

Liczne ekspozycje broni pancernej – Muzeum Uzbrojenia Poznań

Samoloty bojowe to spora część naziemnej ekspozycji – Muzeum Uzbrojenia Poznań

Drugim jest Muzeum Armii Poznań, upamiętniające dzieje Armii Poznań pod dowództwem gen. Tadeusza Kutrzeby w czasie II Wojny Światowej. W tym jedną z najważniejszych bitew kampanii wrześniowej – Bitwę nad Bzurą.

Muzeum Armii Poznań na Cytadeli

Wystawa mundurów Wojska Polskiego z września ’39 – Muzeum Armii Poznań

Żołnierze Wojska Polskiego podczas Bitwy po Bzurą

Archiwalna prasa z września ’39 – wojenna propaganda

Fort VII Colomb

Fort VII powstał w latach 1876-1882. Obiekt należał do tzw. fortów głównych drugiego pierścienia fortyfikacji Poznania. Zbudowany został na planie sześcioboku. Zadaniem tego typu fortów było prowadzenie ostrzału artyleryjskiego przeciwnika za pomocą ciężkich dział. Forty na wyposażeniu posiadały także lekkie działa do osłony przedpola. Obecnie jest to jeden z najlepiej zachowanych fortów Festung Posen.

Fort VII na zdjęciu satelitarnym (na lewo) i obrazie LIDAR (na prawo) – Źródło: geoportal.gov.pl

Wejście do Fortu VII Colomb

Fort VII – Festung Posen

Fort VII – Festung Posen

Najsmutniejsza historia Fortu VII związana jest z okresem II Wojny Światowej. Bowiem w jego lochach Niemcy zorganizowali obóz koncentracyjny KL Posen, a później obóz zagłady działający pod nadzorem SS. Na terenie Fortu VII znajdowało się również więzienie tajne policji – Gestapo. Z tego powodu dzisiaj jest to szczególne miejsce związane z pamięcią o ofiarach Nazizmu. W tym celu na terenie obiektu zorganizowano ekspozycję poświęconą niemieckim zbrodniom II Wojny Światowej. Ekspozycję zwiedza się samodzielnie.

W czasie II Wojny Światowej mieścił się tu Konzentrationslager Posen

W środku ekspozycja Muzeum Martyrologii Wielkopolan

Ekspozycja Muzeum Martyrologii Wielkopolan

Pomnik więźniów – Muzeum Martyrologii Wielkopolan

Ściana egzekucji – Fort VII

Fort III Graf Kirchbach

Kolejny fort, który możemy zwiedzać, znajduje się na terenie poznańskiego Nowego Zoo. Fort III należy również do fortów głównych. Wzniesiono go w latach 1877-1881. Obecnie znajduje się pod opieką Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Fortyfikacji. W Forcie III przygotowana jest trasa turystyczna obejmująca zarówno część podziemną i naziemną. Żeby zwiedzić fort, niezbędne jest również zakupienie biletu do Zoo. Zdjęcia pochodzą z 2013 roku.

Fort III na zdjęciu satelitarnym (na lewo) i obrazie LIDAR (na prawo) – Źródło: geoportal.gov.pl

Fort III na terenie Nowego Zoo – Foto: Grzegorz Posała

Fort III – Festung Posen – Foto: Grzegorz Posała

Fort III – Festung Posen – Foto: Grzegorz Posała

Fort III – Festung Posen – Foto: Grzegorz Posała

Fort III – Festung Posen – Foto: Grzegorz Posała

Poznański Szlak Forteczny

Opisane powyżej miejsca to oczywiście nie jedyne forty, które można zobaczyć w Poznaniu. W styczniu 2016 roku został uruchomiony Poznański Szlak Forteczny, w ramach którego przed fortami Festung Posen zostały ustawione specjalne tablice informacyjne. Szlak obejmuje kilkadziesiąt obiektów. Nie wszystkie obiekty udostępnione są do zwiedzania w formie trasy turystycznej. Należy więc zachować odpowiednią ostrożność.

Poznański Szlak Forteczny

„Poznański Szlak Forteczny został wytyczony w oparciu o koncepcję przygotowaną przez Porozumienie dla Twierdzy Poznań i prace Zespołu ds. fortyfikacji poznańskich Urzędu Miasta Poznania. Tablice informacyjne oraz stronę internetową sfinansowano z Poznańskiego Budżetu Obywatelskiego. W grudniu 2015 roku tablice informacyjne ustawiono przy najważniejszych obiektach XIX-wiecznej twierdzy, m.in. fortach, kilku grupach schronów oraz koło zachowanych obiektów twierdzy poligonalnej z pierwszej połowy XIX wieku.”

Dostępna jest również strona internetowa, na której na mapie zaznaczone są obiekty znajdujące się na szlaku.

Mapa Festung Posen – Twierdzy Poznań, z zaznaczonymi ciekawszymi obiektami.

Artykuł Festung Posen – Zwiedzanie Twierdzy Poznań pochodzi z serwisu Eloblog.

1. Dolny Śląsk był bogatym regionem za Niemca

W świadomości wielu Polaków pokutuje przeświadczenie o tym, że Dolny Śląsk był bogatym regionem za czasów niemieckich. Wrażenie to potęgują skutki transformacji gospodarczych III RP, których efektem była likwidacja wielu zakładów produkcyjnych, co pogrążyło np. region wałbrzyski w wysokim bezrobociu. Na pogląd ten wpływ ma także zniszczenie wielu zabytków i pereł architektury dokonanych w okresie PRLu. W rzeczywistości sytuacja regionu nie była wcale diametralnie inna za czasów niemieckich. Dolny Śląsk był jednym z biedniejszych regionów Prus, a jego znaczenie gospodarcze osłabiło się znacznie po proklamacji Cesarstwa Niemieckiego. Zjednoczenie ziem niemieckich i powstanie jednego państwa niemieckiego sprawiło, że geograficzna oś Breslau-Berlin straciła na znaczeniu. W prowincji Schlesien mieliśmy do czynienia ze zjawiskiem zwanym Ostflucht. Polegało ono na masowej emigracji mieszkańców Dolnego Śląska do bogatszych regionów Cesarstwa Niemieckiego, gdzie pensje były o wiele wyższe. Było to podobne zjawisko do polskiej emigracji zarobkowej po wejściu Polski do Unii Europejskiej. Dla przykładu, w 1892 roku murarz we Wrocławiu pracował 12 godzin i zarabiał 13,37 marki tygodniowo, a w Berlinie aż 32,88 marki, średnia dla Niemiec wynosiła 21,72 marki tygodniowo.

Kiedy dziś patrzymy na liczne pałace, dwory, zamki i rozległe posiadłości powstałe za czasów niemieckich, możemy wyrobić sobie przeświadczenie o niezwykłym dawnym bogactwie regionu. Jednak jest to wrażenie złudne, gdyż ich budowę zawdzięczamy wąskiej kaście uprzywilejowanych elit pruskich (później niemieckich), które w swoich rekach skupiły znaczenie wpływy i bogactwa regionu. Używając współczesnego języka moglibyśmy nazwać ich „grupą trzymającą władzę”. Kiedy to jednocześnie pozostała zwykła ludność wciąż żyła w biedzie, często skrajnej. Jeszcze w 1895 roku wciąż 35% aktywnych zawodowo Dolnoślązaków było zatrudnionych w rolnictwie i leśnictwie. Mówiąc o trudnej sytuacji zwykłej ludności, warto wspomnieć choćby bunt tkaczy śląskich, domagajacych się podniesienia płac oraz poprawy warunków bytowych. Bunt został krwawo spacyfikowany przez wojska pruskie w wyniku czego śmierć poniosło 12 osób, a około 100 zostało rannych. W takich okolicznościach nie dziwi więc fakt, że popularnością zaczęły cieszyć się ruchy robotnicze i socjalistyczne. Warto choćby wspomnieć, że twórca niemieckiej socjaldemokracji i założyciel pierwszej robotniczej partii pochodził z Wrocławia. Nazywał się Ferdinand Lassalle, urodził się we Wrocławiu i do dnia dzisiejszego pochowany jest na cmentarzu żydowskim przy ulicy Ślężnej we Wrocławiu.

Prowincja Śląska na tle Prus i granic Cesarstwa Niemieckiego – Autor: 52 Pickup Źródło: wikimedia.org

2. Dolny Śląsk przed wojną nie zamieszkiwali Polacy

Wciąż spotykam się z twierdzenie, że Polacy znaleźli się na Dolnym Śląsku dopiero po 1945 roku. Owszem, duża część Dolnoślązaków zdaje sobie sprawę z piastowskiego pochodzenia Śląska. Ten fragment historii, szczególnie eksponowany przez władze PRLu, jest im znany. Jednak wielu wciąż uważa, ze dalsze przemiany geograficzne i społeczne Śląska ostatecznie doprowadziły do likwidacji społeczności polskiej na Dolnym Śląsku. To błędne przeświadczenie, gdyż obecność ludności polskiej była ciągle widoczna na Dolnym Śląsku. Zwłaszcza po wschodniej stronie Odry. Ich rola zaczęła być mocno organiczana dopiero za czasów III Rzeszy, ze względów politycznych i rasowych, ale dopiero kiedy sanacyjna Polska przerwała swój flirt z nazistowskimi Niemcami. Warto wspomnieć, że jeszcze we wrześniu 1939 roku na Ostrowie Tumski w Breslau odbywały się msze w języku polskim. Ostatnia miała miejsce 17 września w kościele św. Marcina.

Wróćmy do czasów wcześniejszych. Dane statystyczne podają, że w 1910 roku w rejencji wrocławskiej mieszkało ponad 63 tys. osób mówiących po polsku. Były to osoby pochodzenia polskiego lub Polacy przybyli w ramach emigracji zarobkowej. W rejencji legnickiej było to ponad 16 tys. osób. W sumie na Dolnym Śląsku było ponad 100 tys. Polaków, plus 24 tys. osób przybyłych w ramach emigracji. Polacy stanowili około 3% ludności Dolnego Sląska. Wartość procentowa nie jest duża, ze względu na dużą ogólną liczbę ludności. Jednak w przeliczeniu na liczby, ilość ludności polskiej jest wysoka, a z całą pewnością nie można mówić o ich braku. Szacuje się, że na początku XIX wieku w samym Wrocławiu żyło około 10 tys. Polaków. Ich obecność była widoczna np. poprzez szyldy sklepowe z polskimi zdaniami. Korespondent Dziennika Warszawskiego w 1855 roku pisał w ten sposób.

„Nasz Wrocław jest dziś miastem całkiem niemieckim, w niektórych rzeczach zachowuje jeszcze piętno polskie. Mało sklepów gdzie obok napisu niemieckiego nie masz polskiego. Prawda, że polszczyzna tutejsza niewykwintna, że kresek i ogoneczków w niej zupełnie nie masz, że sposób wyrażania się nieraz nie tyle dziwnym, ile trudnym do rozwiązania, np. Magasin stroiow i Anlonie M. – Paiazdy do sprzedaniia – Fabrika czekolati – pod 7 electorami – Modne ubiory mąskie wyrabiają się jak najlepiei – Handel zelaza lanego itp.”

Wrocław na początku XX wieku

3. Dolny Ślak był najdłużej niemiecki

Wciąż zdarza się usłyszeć od Niemców stwierdzenie, że Dolny Śląsk był zawsze niemiecki. Ewentualnie stwierdzenie to odnosi się do Wrocławia. Natomiast po polskiej stronie można spotkać zdanie odwrotne, mówiące o tym, że Wrocław (lub Dolny Śląsk) był zawsze polski. Oba te stwierdzenia są nieprawdą i świadczą o braku wiedzy historycznej. To wciąż mity Dolnego Śląska. Sytuacja jest znacznie bardziej skomplikowana. Żeby odpowiedzieć sobie na to pytanie, należałoby najpierw zdefiniować pojęcie Niemiec, jako państwa. Zadanie to jest jednak trudne. Moim zdaniem możemy powiedzieć, że państwo niemieckie, jakie znamy we współczesnej formie, powstało dopiero w 1871 roku po zjednoczeniu Niemiec przez kanclerza Otto von Bismarcka. Wcześniej mieliśmy do czynienia z szeregiem różnych księstw i królestw, które mniej lub bardziej były ze sobą powiązane w ramach tzw. Świętego Cesarstwa.

Przyjmując sobie bardzo uogólnione datowanie, możemy oszacować, że Dolny Śląsk od końca X wieku do I połowy XIV wieku był pod władaniem Piastów. Razem około 300-350 lat. Od I połowy XIV wieku do I połowy XVIII wieku znajdował się w Kronie Czech, która później dostała się pod władanie austriackiego rodu Habsburgów. Razem około 400 lat. Od połowy XVIII wieku do połowy XX wieku był kolejno częścią Prus, Cesarstwa Niemieckiego, Republiki Weimarskiej i III Rzeszy. Razem około 200 lat. Od połowy XX wieku do czasów współczesnych jest już częścią Polski. Jeżeli założymy sobie, że Prusy są już zalążkiem przyszłego państwa niemieckiego, to Dolny Śląsk staje się częścią Niemiec od połowy XVIII wieku w wyniku wojen śląskich. To ogólne datowanie dobrze pokazuje, jak wygląda rozkład przynależności państwowej Dolnego Śląska. Żadna ze stron nigdy nie miała dominującej roli ani okresu trwania.

Należy jednak nadmienić, że Dolny Śląsk od czasów XIII wieku był mocno germanizowany i pozostawał pod silnym wpływem kultury niemieckiej. Jednak, co tak naprawdę myśleli jego mieszkańcy? Za kogo się uważali? Trudno to dziś jednoznacznie sprecyzować. Przed powstaniem państw typowo narodowych, możemy mówić raczej o regionalnym postrzeganiu swojego pochodzenia. Uważali się za Ślązaków lub poddanych takiego czy innego władcy. Kiedy Fryderyk Wielki zagarnął Śląsk do terytorium Prus, mieszkańcy Dolnego Ślaska przyjeli to wydarzenie chłodno. Kilkadziesiąt lat później wybuchły wojny napoleońskie, a w 1807 roku w wyniku jednej z kampanii region dostał się pod okupację francuską. Dolnoślązacy przyjeli tę zmianę z entuzjazmem, gdyż uważali ją za koniec pruskiej okupacji, która w końcu ropoczeła się nie tak dawno temu. Obecność Francuzów i haseł rewolucji, niosła ze sobą nadzieję na pewne zmiany i polepszenie życia wsród zwykłej ludności. Początkowe zadowolenie uległo jednak rozmyciu i powoli rosła niechęć do Francuzów. Prawdziwa eksplozja niemieckości Dolnego Śląska i postaw narodowych wśród Dolnoślązaków, narodziła się dopiero w wyniku wygnania francuskich okupantów, tym samym zakończenia wojny z sukcesem.

Mapa Prowincji Śląskiej – Początek XX wieku – 4 Mity Dolnego Śląska

4. Dolny Śląsk poza zasięgiem alianckich bombowców

Jednym z mitów Dolnego Śląska związanych z II wojną światowa jest pozostanie regionu w trakcie wojny poza zasięgiem alianckiego lotnictwa. Nie jest to oczywiście prawda, bowiem dolnośląski region wcale nie był oazą spokoju na jaką był kreowany. Do takiego postrzegania Dolnego Śląska przyczynili się sami Niemcy, przenosząc z głębi kraju na Dolny Śląsk wiele zakładów zbrojeniowych, a przede wszystkim lokując w Górach Sowich tajemniczy kompleks Riese. W jednym ze swoich poprzednich artykułów opisywałem katastrofę amerykańskiego bombowca B-17, który rozbił się koło Wierzbnej pod Świdnicą. Załoga latającej fortecy wykonywała wówczas misję w rejonach Drezna. Piloci ciężko uszkodzonego bombowca zdecydowała się lądować w radzieckiej strefie działań, ponieważ do swojej bazy we Włoszech mieli ponad 1000 km. B-17 niestety miał pecha i został ponownie zaatakowana nad Dolnym Śląskiem i ostatecznie zestrzelony.

To oczywiście przypadek bombowca, który wykonywał misję w innym miejscu, a nad Dolnym Śląskiem znalazł się niejako z przymusu. Był to niemalże koniec wojny – marzec roku 1945. Jednak takie przypadki nie są związane tylko ze schyłkową fazą wojny. Alianckie bombowce znalazły się na dolnośląskim niebie już w roku 1940! W nocy z 13 na 14 sierpnia tego roku angielskie bombowce zrzuciły bomby na zakłady wagonów kolejowych Wumag w Zgorzelcu. Wtedy na brytyjskim niebie toczona była zacięta Bitwa o Anglię. Nalot na zakłady w Zgorzelcu był swoistym rewanżem za bombardowania przeprowadzone pzez Luftwaffe 12 sierpnia w ramach operacji Adlertag – Orli Dzień. Oczywiście RAF dokonał wówczas odwetu na różnych celach, nie tylko w Görlitz. W nocy z 26 na 27 sierpnia jeden aliancki samolot pojawił się również nad Wrocławiem, atakując rejon Dworca Świebodzkiego. Podczas wojny oprócz bombowców brytyjskich i amerykańskich, na dolnośląskim niebie pojawiły się również maszyny spod znaku czerownej gwiazdy. Pierwsza tego typu akcja miała miejsce po rozpoczeciu operacji Barbarossa 21 czerwca 1941 roku, keidy to nazistowskie Niemcy zaakatowały sowiecką Rosję. Wtedy w ramach odwetu nad Dolnym i Górnym Śląskiem znalazły się radzieckie bombowce z 2. korpusu lotnictwa dalkiego zasięgu Armii Czerownej. Nalot na Wrocław odbył się 23 czerwca 1941 roku. Bomby zostały zrzucone w rejonie dzisiejszego Placu Powstańców Śląskich i Dworca Głównego. Zginęło wówczas kilkanaście osób. W końcu od 1943 roku na dolnośląskim niebie pojawiają się również amerykańskie bombowce z 15. Floty Powietrznej USA, która stacjonowała we Włoszech. Skala działań i bombardowań nie była oczywiście tak duża, jak w przypadku innych regionów III Rzeszy. Nie oznacza to jednak, że alarmy bombowe należały do rzadkości. Życie na Dolnym Śląsku wciąż pozostawało w miarę spokojnie, przynajmniej do czasu nadejścia frontu.

Zdjęcie Wrocławia z wojennej pocztówki rok 1942

Bibligorafia:
„U bram Riese” – R. Owczarek
„Dolny Śląsk Monografia Historyczna” – pod redakcją W. Wrzesińskiego
„Wędrówki po Dolnym Śląsku i jego stolicy” – W. Chądzyński

Artykuł 4 mity Dolnego Śląska – Ciekawostki historyczne pochodzi z serwisu Eloblog.

10 ciekawych miejsc w Polsce

Tym razem pokazuję 10 niezwykłych i ciekawych miejsc na zdjęciach satelitarnych. Obrazy pochodzą z programu Google Earth. Załączyłem również wszędzie linki do Google Maps.

1. Poligon lotniczy Nadarzyce

Na terenie poligonu lotniczego, niedaleko wsi Nadarzyce w Wielkopolsce, znajdują się specjalnie przygotowane cele ćwiczebne dla samolotów. Na zdjęciach satelitarnych możemy zobaczyć sztuczny pas startowy, symulowane zabudowania, drogi dojazdowe, a nawet pas postojowy ze znajdującymi się na nim samolotami przeciwnika. Poszczególne kształty są dobrze widoczne z powietrza. Teren sztucznego poligonu posiany jest również licznymi lejami.
Link do Google Maps.

Poligon lotniczy Nadarzyce – 10 Ciekawych Miejsc w Polsce – Źródło: Google Earth

2. Granica zaborów w Pyzdrach

Na zdjęciach satelitarnych Google Maps, po dzień dzisiejszy możemy dostrzec dawną granicę państw zaborczych, która pozostaje widoczna dzięki różnym kształtom pól uprawnych. Przyglądając się poniższemu zdjęciu satelitarnemu zauważymy, że po prawej stronie pola uprawne są mniejsze, podłużne i ułożone wobec siebie równolegle, to strona Rosji. Po lewej stronie zaś pola są o wiele większe, bardziej kwadratowe i rozrzucone chaotycznie, to strona Prus, a później Cesarstwa Niemieckiego. Jak przebiegała granica w tym miejscu możemy sprawdzić na tej stronie.
Link do Google Maps.

Granica zaborów w Pyzdrach – 10 Ciekawych Miejsc w Polsce – Źródło: Google Earth

3. Rozeta Joannitów w Tyńcu nad Ślęża

Kolejna ciekawostka, którą można odkryć za pomocą kształtów pól uprawnych. Przyjrzyjcie się dokładnie układowi pól wokół miejscowości Tyniec nad Ślężą na Dolnym Śląsku. Pola tworzą charakterystyczną rozetę rozchodzącą się od centrum miejscowości na wszystkie kierunki. To efekt podziału ziem, którego dokonali między sobą kawalerowie Zakonu Joannitów. Miejscowość bowiem, aż do sekularyzacji majątków kościelnych w XIX wieku, należała do zakonu.
Link do Google Maps.

Rozeta Joannitów w Tyńcu nad Ślęża – 10 Ciekawych Miejsc w Polsce – Źródło: Google Earth

4. Wylanie Wisły

Bardzo ciekawe miejsce, które odnalazł jeden z użytkowników portalu Wykop. Mapy satelitarne Google to sklejone ze sobą zdjęcia satelitarne pochodzące z różnych okresów. Na poniższym zdjęciu widzimy fragment Wisły. Akurat w tym miejscu rzeka została złożona właśnie z dwóch zdjęć. Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie to, że jedno zdjęcie zostało wykonane podczas wylania rzeki. Na górze widzimy więc Wisłę, która rozlała się na okoliczne pola, a poniżej Wisłę, która już płynie normalnie swoim korytem. Różnice są zaskakujące, zarówno pod względem barwy rzeki, jak i jej obszaru. Górne zdjęcie pochodzi prawdopodobnie z maja, a dolne z lipca 2014 roku.
Link do Google Maps.

Wylanie Wisły – 10 Ciekawych Miejsc w Polsce – Źródło: Google Earth

5. Twierdza Koźle

Ciekawych miejsc w Polsce na zdjęciach satelitarnych, możemy doszukać się w kształcie współczesnych miast. Poniższe zdjęcie przedstawia Koźle, dawniej osobne miasto, dziś część miasta Kędzierzyn-Koźle. Możemy na zdjęciu dostrzec charakterystyczną zalesioną gwiazdę otaczająca starą część miasta. To pozostałości po Twierdzy Koźle, założonej jeszcze przez Austriaków, a rozbudowanej później przez Prusaków. Z dawnych pruskich twierdz na Śląsku, ta zachowana jest słabo. Na terenie zlikwidowanej twierdzy założono planty miejskie. Wciąż jednak zarys twierdzy jest doskonale widoczny z góry.
Link do Google Maps.

Twierdza Koźle – 10 Ciekawych Miejsc w Polsce – Źródło: Google Earth

6. Sępolno – Osiedle w kształcie Orła

Jedna z dzielnic Wrocławia z lotu ptaka przypomina… wielkiego ptaka. Mowa jest tutaj, nomen omen, o wrocławskim Sępolnie. Kształt i rozkład budynków przypominają orła na jakimś herbie. Osiedle zostało zbudowane jeszcze za czasów niemieckich w latach 1919-1935. Budowa osiedla w takim kształcie raczej nie była przypadkowa. Pozostaje tylko spekulować, co do pochodzenia orła, który byłby pierwowzorem dla kształtów osiedla. Prawdopodobnie mamy tu do czynienia, z jakąś wariacją dolnośląskiego orła, znajdującego się na herbie Śląska.
Link do Google Maps.

Sępolno, osiedle w kształcie orła – 10 Ciekawych Miejsc w Polsce – Źródło: Google Earth

7. Katastrofa lotnicza w Lesie Kabackim

Zdjęcia satelitarne mogą też skrywać ślady dawnych katastrof. Tak jest w podwarszawskim Lesie Kabackim, gdzie 9 maja 1987 roku doszło do katastrofy pasażerskiego samolotu Ił-62M, należącego do Polskich Linii Lotniczych LOT. Samolot rozbił się podczas podchodzenia do awaryjnego lądowania na lotnisku Warszawa-Okęcie. W wyniku upadku samolotu na ziemię zginęły 183 osoby, wszystkie znajdujące się na pokładzie maszyny. Ostatnimi zarejestrowanymi słowami kapitana samolotu były: Dobranoc! Do widzenia! Cześć! Giniemy! Choć od katastrofy minęło już kilkadziesiąt lat, po dziś dzień widać w lesie na zdjęciach satelitarnych ślady upadku samolotu.
Link do Google Maps.

Katastrofa lotnicza w Lesie Kabackim – 10 Ciekawych Miejsc w Polsce – Źródło: Google Earth

8. Pożar lasu w Kuźni Raciborskiej

Kolejne ślady katastrofy, a raczej klęski żywiołowej, możemy dostrzec w rejonie Kuźni Raciborskiej. Pod koniec sierpnia 1992 roku, w tych lasach wybuchł największy pożar w Polsce po II Wojnie Światowej. Tego roku lato było wyjątkowo gorące i suche, co przyczyniło się do szybkiego rozprzestrzeniania się pożaru. Z żywiołem walczyło łącznie 10 tys. osób, a 3 osoby poniosły śmierć. Pożar objął łącznie powierzchnię 9062 ha, z czego większość stanowiły lasy. Wieloletnie starania o ponowne zalesienie lasu zaczęły przynosić w końcu skutek. Jednak jeszcze po dziś dzień, na zdjęciach satelitarnych możemy dostrzec rejon pożaru.
Link go Google Maps.

Pożar lasu w Kuźni Raciborskiej – 10 Ciekawych Miejsc w Polsce – Źródło: Google Earth

9. Neolityczny rondel koło Raciborza

Zdjęcia satelitarne, a w zasadzie już od dawna zdjęcia lotnicze, pomagają w pracach archeologów. Dzięki nim jesteśmy w stanie np. na polach uprawnych dostrzec zarysy dawnych grodów i konstrukcji, których normalnie nie widać na ziemi. Jak to się dzieje? W skrócie, obecność pod ziemią jakiś obiektów i pozostałości budowli, może wpłynąć na rozwój roślinności na powierzchni, a ta z kolei może odróżniać się od pozostałego otoczenia. Dzięki analizie zdjęć satelitarnych w Pietrowicach Wielkich koło Raciborza, dostrzeżono owalne ślady, które okazały się neolityczną konstrukcją – rondlem. Więcej na temat tego odkrycia możemy przeczytać na stronie archeowiesci.pl.
Link do Google Maps.

Neolityczny rondel koło Raciborza – 10 Ciekawych Miejsc w Polsce – Źródło: Google Earth

10. Miejsca ukryte na zdjęciach satelitarnych

Do tej pory pokazywałem ciekawe miejsca i ślady dawnych wydarzeń, które widać na zdjęciach satelitarnych. A teraz będzie o tym, czego nie widać na zdjęciach satelitarnych, a w zasadzie co jest specjalnie zasłanianie lub ukrywane. Jest wiele miejsc w Polsce, które ze względu na swoje znaczenie dla obronności i bezpieczeństwa państwa, muszą być zasłaniane przed wścibskimi oczami. Czasem obiekty są maskowane, tak aby przypominały zwykły las, a czasem ich obraz jest po prostu rozmazywany. Na poniższym zdjęciu Google Maps postarał się, aby ładnie ukryć sporych wielkości radar. Jest on tam naprawdę, a zobaczyć go możemy dzięki funkcji Street View, którą zagnieżdżam poniżej zdjęcia. 🙂
Link do Google Maps.

Ukryty radar – 10 Ciekawych Miejsc w Polsce – Źródło: Google Earth

Znacie jeszcze jakieś dziwne i nietypowe miejsca na Google Maps? Zapraszam do wrzucenia ich w komentarzach, najlepiej zrzuty obrazu razem z linkiem. 🙂

Zobacz także:

• • 10 ukrytych niezwykłych miejsc w Polsce cz. 1
  • 10 niezwykłych budowli na Dolnym Śląsku
  • 10 zaskakujących miejsc w Polsce

Artykuł 10 ciekawych miejsc w Polsce na mapach Google pochodzi z serwisu Eloblog.

1. Linia kolejowa w oparach absurdu

W roku 1951 w Bieszczadach i na Sokalszczyźnie dokonano największej powojennej korekty granic Polski. Sowieci chcąc zagarnąć odkryte złoża węgla w okolicach Sokala (dziś Сокаль), wymusili na polskich władzach zmianę granic. Tak więc do Związku Radzieckiego trafiło bogate w węgiel zakole Bugu, a do Polski tereny z ubogą ziemią w Bieszczadach wraz z Ustrzykami Dolnymi. Wymiana odbyła się kilometr do kilometra. Polska oddała 480 km² i otrzymała 480 km². W wyniku niezwykłej zmiany granic, fragment linii kolejowej Przemyśl-Zagórz, wybudowanej jeszcze za czasów Austro-Węgier, pozostał dalej w granicach Związku Radzieckiego. Podróżni jadący na trasie Przemyśl-Ustrzyki Dolne i dalej do Zagórza, musieli przejeżdżać przez terytorium ZSRR na odcinku długości ok. 35 km. To była również trasa popularnego pociągu wakacyjnego jadącego w Bieszczady, na trasie Warszawa-Radom-Przemyśl-Zagórz. W momencie przejazdu przez sowieckie terytorium, skład był ściśle pilnowany przez żołnierzy. W Niżankowicach (dziś Нижанковичі) wsiadało kilku sowieckich uzbrojonych żołnierzy wraz z psem, a w przedziale z kierownikiem pociągu jechał sowiecki oficer. Wszystko było pozamykane, a w przejściach stali pogranicznicy. Na szczęście w latach 80-tych można już było otwierać okna. Sowieccy towarzysze wysiadali dopiero w rejonie pasa przygranicznego w Smolnicy, gdzie pociąg z powrotem wjeżdżał na terytorium Polski. Na początku po zmianie granic, władze Polski zdawały sobie sprawę z absurdalności zaistniałej sytuacji. Stalin próbował jeszcze coś zyskać w tym temacie i zaproponował przekazanie Polsce tego fragmentu terenu wraz z linią kolejową, za odpowiednią dopłatą w złocie. Polscy komuniści się na to nie zgodzili, a w roku 1953 zmarł Stalin i sprawa nie została już nigdy uregulowana. Po rozpadzie ZSRR pociąg kursował jeszcze dwa lata przez terytorium Ukrainy, również pilnowany. W obecnej chwili linia kolejowa na odcinku Przemyśl Bakończyce-Niżankowice jest rozkradziona.

Linia kolejowa Przemyśl-Zagórz (Galicyjska Kolej Transwersalna) na mapie Galicji z 1897 r.

Różowy – granice Polski z 1945 r., niebieski – korekta granicy z 1951 r., zielony – fragment linii kolejowej pozostałej w ZSRR.

2. Ziemia Kłodzka spadek po „Starym Frycu”

Zastanawialiście się kiedyś nad kształtem Ziemi Kłodzkiej? Wygląda niczym polski „przyczółek” wysunięty w głąb terytorium Czech. Ziemia Kłodzka przypomina enklawę, tylko otoczoną z trzech stron granicą, a z czwartej odgrodzona Górami Sowimi i Bardzkimi. Nie można tutaj mówić o jakimś małym fragmencie, gdyż jest to olbrzymie terytorium o powierzchni około 1640 km². Historycznie Ziemia Kłodzka nigdy nie była częścią Dolnego Śląska. Przez większość czasu należała do Czech. W zasadzie możemy mówić, że była częścią Czech, choć często była również nazywana dla podkreślenia odrębności – Hrabstwem Kłodzkim. Ziemia Kłodzka stała się częścią Polski przypadkowo. Najpierw w XVIII wieku, podczas tzw. wojen śląskich, monarchia Habsburgów straciła Śląsk w wyniku napaści dokonanej przez króla Prus Fryderyka Wielkiego, zwanego złośliwie Starym Frycem. Oprócz zagarnięcia Śląska, za którym płakała Maria Teresa, Fryderyk dokonał również zajęcia Ziemi Kłodzkiej. Dla Królestwa Prus teren wysunięty w głąb ziem Habsburgów zyskał znaczenie strategiczne, stąd rozbudowa twierdzy w Kłodzku i budowa nowej twierdzy w Srebrnej Górze. Granica została utrwalona na lata. Z czasem stała się granicą między Cesarstwem Niemyckim i Austro-Węgrami. Po I wojnie światowej, w wyniku rozpadu Austro-Węgier powstaje Czechosłowacja i od razu wysuwa roszczenia o Kłodzko do Republiki Weimarskiej. Czesi jednak są za słabi i Ziemia Kłodzka pozostaje w rękach Niemców. Po zakończeniu II wojny światowej, Czechosłowacja po raz drugi zobaczyła szansę na odzyskanie Kłodzka. Tym bardziej miała argumenty, gdyż podobnie jak Polska, utraciła terytorium na rzecz Związku Radzieckiego – Ruś Zakarpacką. Doszło do kilku mało znanych konfliktów granicznych między Polakami i Czechami. Jednak zdecydowana postawa polskich komunistów doprowadziła do powstrzymania żądań Czechosłowacji. Ostatecznie w wyniku nacisku wewnątrz państw „demoludów” PRL i Czechosłowacja zawarły porozumienie. Polska weszła w niemalże niezmienione dawne granice Prus i Austro-Węgier, przejmując spadek po Starym Frycu.

Mapa Królestwa Czech z XV w. wraz z obszarem Śląska i Ziemią Kłodzką.

Radziecka mapa z 1944 r., na której Stalin jeszcze planuje przekazanie Ziemi Kłodzkiej Czechosłowacji, później zmienił zdanie.

Współczesne granice Ziemi Kłodzkiej i Dolnego Śląska – Źródło: www.openstreetmap.org

3. Obwód kaliningradzki od linijki

Obwód Kaliningradzki stanowi współcześnie eksklawę terytorialną Federacji Rosyjskiej. Granica rozdzielająca Polskę od Rosji, na tle kształtów pozostałych granic, wydaje się niczym prosta linia odmierzona linijką. Choć tak naprawdę nie jest idealnie równa, ani też prosta. Zajęcie części terytorium Prus Wschodnich przez Związek Radziecki, Stalin argumentował tym, że narodowi radzieckiemu również należy się kawałek z poniemieckiego trofeum. Jednak tak naprawdę chodziło o możliwość uzyskania strategicznie ważnego portu morskiego, który nie zamarzałby zimą. Tak jak kwestia innych granicy, także i ta była tematem rozmów Wielkiej Trójki. Ostateczne potwierdzenie i akceptacja nowych granic miała nastąpić podczas konferencji pokojowej, normującej wszystkie powojenne kwestie. Jak wiemy z historii, nigdy jednak do niej nie doszło. Kwestia ustalenia granicy między Związkiem Radzieckim i Polską, pozostała tylko w gestii tych dwóch państw. Zasadniczy problem z wytyczeniem granicy z Obwodem Kaliningradzkim był taki, że nie można jej było oprzeć na rzekach, które z natury są doskonałymi granicami. Choćby tak, jak na zachodzie została wykorzystana Odra i Nysa Łużycka, a na wschodzie częściowo Bug i San. Sytuację tą wykorzystali Sowieci, którzy od 1945 roku wielokrotnie samodzielnie przesuwali fragmenty granic w głąb terytorium Polski. Nierzadko wypierając już powstałe zalążki nowej polskiej administracji i przybyłych osadników. Granica została więc przez nich narzucona niemalże jednostronnie, a jej kształt przybrał prawe linię prostą, co było najwygodniejsze dla sowieckich wojskowych. Ostateczne jej potwierdzenie nastąpiło podczas podpisania umowy w roku 1957. Słupy graniczne pojawiły się dopiero w roku 1958, to jest aż 13 lat od zakończenia wojny. Granica podyktowana pod linijkę przecięła w linii prostej drogi, linie kolejowe, a nawet osady. Zaburzyła wykształtowany przez lata podział administracyjny i związki gospodarcze. Podyktowanie jej wbrew logice oraz z nieuwzględnieniem istniejącej infrastruktury, osłabiło gospodarczo cały region. Dodatkowo takie ustalenie granicy sprawiło, że Zalew Wiślany został odcięty od wyjścia na Bałtyk, ponieważ Cieśnina Piławska znalazła się po stronie radzieckiej. Więcej na temat historii tej granicy możemy przeczytać na stronach goldap.org.pl oraz historia-wyzynaelblaska.pl.

Fragment mapy, załącznik do umowy z 16.08.1945 r. miedzy RP i ZSRR.

Artykuł 1 ustalający przebieg granicy, umowy z 05.03.1957 r. między RP i ZSRR.

Koniec granicy polsko-rosyjskiej na Mierzei Wiślanej – Foto: Jarba Źródło: commons.wikimedia.org

4. Granica Trzech Cesarzy

Jest takie miejsce w Polsce, dziś już niepołożone na granicy, ale stanowiące historycznie ważny punkty styku dawnych granic. Ważny bo przypominający o zaborach i dawnych podziałach w Europie. Miejsce to nazywane jest „Trójkątem Trzech Cesarzy”. Trójstyk granic Cesarstwa Niemieckiego, Imperium Rosyjskiego i Austro-Węgier. Dziś miejsce to znajduje się na Górnym Śląsku na granicy gmin Mysłowice i Sosnowiec. Dokładnie w miejscu, w którym Biała Przemsza łączy się z Czarną Przemszą i dalej już płynie jako Przemsza. Nazwa punktu wzięła się od trzech potężnych władców, którzy rządzili tymi państwami, a których kres położyła I wojna światowa. Wówczas byli to cesarz Niemiec Wilhelm II z dynastii Hohenzollernów, cesarz Austro-Węgier Franciszek Józef I dynastii Habsbursko-Lotaryńskiej oraz car Rosji Mikołaj II z dynastii Romanowów. Nazwa trójstyku mogła obowiązywać dopiero od roku 1871, kiedy to nastąpiła proklamacja Cesarstwa Niemieckiego, a Hohenzollernowie mogli siebie ogłosić cesarzami. Choć warto zaznaczyć, że granica w tym miejscu istniała już wcześniej. Miejsce to stało się niezwykle popularną atrakcją turystyczną, odwiedzaną przez tysiące turystów tygodniowo. Postawiono tam Wieżę Bismarcka, po rzece pływały stateczki, była również promenada do spacerów. Styk granic musiał się prezentować wyjątkowo okazale. W końcu łączyło się tu aż trzech potężnych władców, z wpływowych europejskich rodów, rządzących ogromnymi imperiami. Dziś w miejscu tym ustawiony jest pamiątkowy obelisk, a lekko zarośnięte zbocza rzek już w niczym nie przypominają dawnej świetności tego miejsca. Przypominają nam jednak o tym, że świat się ciągle zmienia i nawet największe potęgi mogą zniknąć z mapy świata, a najtrwalsze granice mogą zostać wymazane…

Więcej informacji o miejscu jest na stronie www.trojkattrzechcesarzy.pl.

Trójstyk granic na mapie z 1910 roku.

Kartka pocztowa z Trójkąta Cesarzy. Po lewej Niemcy, po prawej Austria, na górze tereny Rosji.

Trójkąt współcześnie – Foto: Ludek Źródło: commons.wikimedia.org

Jeżeli interesuje Ciebie historia granic Polski zobacz jeszcze:
Film o historii zachodniej granicy Polski
Pytania i odpowiedzi – Historia granic Polski

Artykuł Historia 4 nietypowych granic Polski pochodzi z serwisu Eloblog.