Zamek w Królewcu

Dlaczego zdecydowałem się na napisanie osobnego artykułu na temat byłego zamku krzyżackiego w Królewcu? Być może dlatego, że königsberski zamek jest chyba najlepszym symbolem powojennych losów tego miasta. Zamek ten skupia w sobie to wszystko, co spotkało Königsberg w czasie wojny i po jej zakończeniu. Po wojnie Königsberg zmienił się w Kaliningrad. Wydaje się, że wszystko uległo zmianie. Zmieniła się ludność miasta, zmieniła się tkanka miejska, zmieniły się również miejsca ważne dla mieszkańców Królewca. Dziś centrum miasta znajduje się gdzie indziej. Zniknęły symbole ważne dla mieszkańców Königsberga, ale za to pojawiły się nowe istotne dla mieszkańców Kaliningradu. Na tle tego wszystkiego wyjątkowy jest właśnie dawny krzyżacki zamek, gdyż jest on symbolem zarówno dla jednej, jak i drugiej strony. Z tą różnicą, że dla Niemców zamek w Królewcu jest symbolem niemieckości miasta, ważnym miejsce z punktu widzenia historii Niemiec, to tu na króla pruskiego w 1701 roku koronował się Fryderyk I Hohenzollern. Dla Rosjan jest on zaś symbolem znienawidzonego pruskiego (niemieckiego) militaryzmu, z którym tak zaciekle walczyli w czasie II wojny światowej.

Historia zamku krzyżackiego w Królewcu

Źródła powszechnie podają, że zamek królewiecki został wybudowany w XIII wieku. Warownia została wzniesiona przez zakon krzyżacki, który w połowie XIII wieku zajął Półwysep Sambijski. Powszechnie mówi się, iż w tym miejscu wcześniej znajdował się gród Prusów zwany Tuwangste. Jak wiele tego typu budowli zamek w Królewcu był wielokrotnie przebudowywany. Jego historia nieodzownie związana była z losami zakonu krzyżackiego i germanizacją tych terenów. W 1312 roku zamek w Królewcu stał się siedzibą wielkiego marszałka zakonu krzyżackiego, a po utracie przez zakon Malborka, zamek stał się również siedzibą wielkiego mistrza. 8 stycznia 1701 w sali audiencyjnej zamku na króla pruskiego (króla w Prusach) koronował się Fryderyk I Hohenzollern (Pruski). Nie była to jedyna koronacja na zamku. W 1861 roku na króla Prus koronował się w zamku Wilhelm I Hohenzollern, późniejszy cesarz niemiecki. Königsberg po proklamacji Cesarstwa Niemieckiego stał się również jego częścią. Przed II wojną światową w zamku mieściło się muzeum regionalne, kolekcja obrazów i biblioteka. Zamek był jednym z najważniejszych symboli miasta.

Wojenne losy zamku

Powszechnie mówi się o tym, iż zamek w Królewcu został zniszczony w czasie wojny. Nie jest to jednak całkowita prawda, gdyż zamek tak naprawdę był niszczony etapami. Pierwszy etap nastąpił już w sierpniu 1944 roku, kiedy to brytyjski RAF przeprowadził serię nalotów bombowych na Königsberg. Najbardziej niszczycielski nalot miał miejsce w nocy z 29 na 30 sierpnia. Zbombardowane zostało zabytkowe centrum miasta, a wiele zabytków uległo spaleniu. Zniszczona została katedra i ratusz na Knipawie, nowy uniwersytet, opera, miejska i uniwersytecka biblioteka, z dymem poszły całe historyczne dzielnice miasta. Spaleniu uległ również königsberski zamek. Straty były niewyobrażalne. Niemiecka Wikipedia podaje 5 tys. zabitych i około 200 tys. osób, które zostały bez dachu nad głową. Brytyjskie nocne naloty były ukierunkowane głównie na cele cywilne i przemysłowe, jak inne tego typu naloty na miasta III Rzeszy miały złamać opór Niemców. Kolejne zniszczenia pojawiły się w czasie oblężenia Königsberga w kwietniu 1945 roku. Zamek był spalony i zrujnowany, ale stały jeszcze mury.

Bursztynowa komnata

Wojenne losy zamku w Królewcu związane są również z zaginięciem słynnej bursztynowej komnaty. Komnata została zdobyta przez Niemców w czasie agresji na Związek Radziecki w 1941 roku. Jako zdobycz wojenna, zapakowana w skrzynie, przewieziona została do Königsberga. Powszechnie mówi się o tym, że komnata przechowywana była w samym zamku, gdzie jej fragmenty miały być nawet pokazane na zamkowej wystawie. Czy bursztynowa komnata uległa spaleniu w czasie nalotów w sierpniu 1944 roku? A może przetrwała pożar i została bezpiecznie wywieziona z zamku? Pojawiają się również hipotezy o zniszczeniu komnaty w czasie oblężenia Königsberga przez Armię Czerwoną w kwietniu 1945 roku. Zbyt wiele pytań, zbyt mało odpowiedzi. Pewne jest tylko to, że bursztynowa komnata po raz ostatni była widziana właśnie w Królewcu.

Ostateczne zniszczenie zamku i budowa Domu Sowietów

Po wojnie Königsberg wraz częścią Prus Wschodnich został wcielony do Związku Radzieckiego. W 1946 roku nazwę miasta zmieniono na Kaliningrad, na cześć komunistycznego działacza Michaiła Kalinina. Jeszcze przez wiele lat po wojnie na dawnym placu Cesarza Wilhelma sterczały powypalane mury dawnego krzyżackiego zamku. Nie zostały one od razu zniszczone, choć sowieci zaczęli już przebudowywać zrujnowany Królewiec pod swoją modłę. W 1953 roku wysadzono w powietrze 82-metrową wieżę. Następnie w 1968 roku, z polecenia ówczesnego sekretarza generalnego ZSRR Leonida Breżniewa, zostały zniszczone pozostałe fragmenty ruin. Ostatecznie zniszczenie zamku odbyło się przy sprzeciwie studentów i intelektualistów. Dawny krzyżacki zamek, jako symbol agresywnego pruskiego (niemieckiego) militaryzmu, nie mógł dłużej współistnieć z nowym sowieckim Kaliningradem.

Dziś w miejscu, gdzie dawniej stał zamek, na pewnym odcinku zostały odsłonięte relikty zamkowych murów. A dokładniej rzecz ujmując, w miejscu odsłoniętych murów stał kościół zamkowy. Königsberski zamek był dużą budowlą i zajmował o wiele większą powierzchnię, niż odsłonięte reszki murów. W miejscu, gdzie stało południowe skrzydło zamku, z kostki brukowej odtworzono zarys istniejących tu dawniej pomieszczeń i baszt.

Na początku lat 70. w miejscu byłego zamku rozpoczęto budowę komunistycznego gmachu zwanego Domem Sowietów. Budowla miała być przeznaczona dla pracowników administracji obwodu kaliningradzkiego. Dom Sowietów miał być swoistą przeciwwagą dla istniejącego w tym miejscu przez setki lat krzyżackiego zamku. Budowli jednak nigdy nie ukończono, a ona sama doczekała się upadku Związku Radzieckiego. Na początku XXI wieku, aby polepszyć wygląd pustostanu, jego elewację pomalowano na niebiesko i wstawiono okna. Wciąż jednak budowla jest opuszczona.

Odbudowa zamku?

W ostatnich latach coraz częściej mówi się o potrzebie odbudowania zamku, również w kontekście odbudowy dawnego ścisłego centrum miasta. Zniszczone historyczne centrum miasta i zamek są bolączką Kaliningradu z punktu widzenia np. turystycznego. Wciąż jednak władze odrzucają realizację tego typu pomysłów.

Zachęcam także do przeczytania mojej relacji z wyjazdu do obwodu kaliningradzkiego.

Artykuł Zamek w Królewcu – Königsberski zabytek, który przestał istnieć pochodzi z serwisu Eloblog.

Obwód kaliningradzki – Pierwsze przemyślenia i wrażenia

Jadąc do obwodu kaliningradzkiego w zasadzie nie wiedziałem czego mogę się spodziewać. Z jednej strony nie ulega wątpliwości, że obwód kaliningradzki jest częścią Federacji Rosyjskiej, jechałem więc do Rosji. Z drugiej strony zdawałem sobie sprawę z tego, że tan niewielki fragment rosyjskiego terytorium, oderwany od głównej części Rosji, jest dla niej kompletnie niereprezentatywny. Tym bardziej moje odczucia pogłębiał fakt, iż obwód nie jest popularnym celem turystycznych podróży Polaków. Jeździ tam niewiele osób. Obwód kaliningradzki, a w zasadzie Rosja, to kolejny z naszych najbliższych sąsiadów, od którego oddziela nas specyficzna bariera. Bariera stanowiąca nie tylko pilnie strzeżoną granicę Unii Europejskiej, ale i być może przede wszystkim bariera dziwnych uprzedzeń i politycznych animozji. Jak więc jest naprawdę?

Po wjeździe do obwodu kaliningradzkiego można zauważyć pewną różnicę w stosunku do tego, co widzieliśmy jeszcze chwilę wcześniej w Polsce. Wyrażenie „chwilę wcześniej” jest tu sporym nadużyciem, bo przecież swoje trzeba odstać w kolejce do granicy. Ulice wydają się jakby mniej zadbane, pobocza pozarastane, a budynki zapuszczone. Ogólnie biedniej. Jest to specyficzny kontrast, który uderza po wjeździe do większości krajów byłego Związku Radzieckiego. My przejeżdżaliśmy przez granicę w miejscowości Bagrationowsk (ros. Багратионовск), położonej o godzinę drogi od Kaliningradu. Pamiętając swoje doświadczenia z poprzednich wyjazdów na wschód, zwłaszcza z Ukrainy, spodziewałem się fatalnych dróg. I tu było moje pierwsze pozytywne zaskoczenie. Choć okolica zdawała się biedna i zapuszczona, to do samego Kaliningradu poprowadziła nas równa i szeroka droga. Jak się później miało okazać, nie była to sytuacja odosobniona. Zjechaliśmy kawałek zachodniej części obwodu i prawie wszędzie jechaliśmy dobrymi dogami. Oczywiści mam tu na myśli te ważniejsze drogi łączące miejscowości.

Był Królewiec, jest Kaliningrad

Głównym celem mojej wycieczki był oczywiście Kaliningrad, za czasów niemieckich zwany Königsbergiem, a w języku polskim historycznie Królewcem. Dawniej największe miasto Prus Wschodnich, dziś stolica obwodu kaliningradzkiego i główny jej ośrodek administracyjno-przemysłowy. W Kaliningradzie mieszka blisko połowa ludności całego obwodu. Jadąc do Kaliningradu zastanawiałem się cały czas, ile w tym mieście pozostało jeszcze niemieckości, a na ile zostało przekształcone przez obecnych rosyjskich mieszkańców. Kaliningrad należy do tych dużych miast, które po zakończeniu II wojny światowej zmieniły swoją państwową przynależność. Podobnie jak Wrocław, Wilno czy Lwów… Cały czas zastanawiałem się, czy znajdę tu jakieś analogie do innych miast, które wraz ze zmianą granic zmieniły swoich właścicieli.

W czasie wojny Königsberg został bardzo zniszczony. Pierwsze poważne zniszczenia miały miejsce już w sierpniu 1944 roku, kiedy to brytyjski RAF przeprowadził na miasto naloty bombowe. W nocy z 29 na 30 sierpnia zbombardowane zostało zabytkowe centrum Królewca. Wówczas spłonął m.in. zamek krzyżacki i katedra. Kolejne poważne zniszczenia miasta nastąpiły w czasie jego oblężenia w 1945 roku. Po wojnie Königsberg znalazł się w granicach Związku Radzieckiego, a w 1946 roku jego nazwę zmieniono na Kaliningrad, na cześć komunistycznego działacza Michaiła Kalinina.

Po więcej informacji na temat dawnego krzyżackiego zamku w Królewcu zapraszam do tego artykułu:

Współczesny Kaliningrad prawie w niczym nie przypomina przedwojennego Königsberga. Wydaje się, że jest to miasto na wskroś przekształcone przez Rosjan. Po części zrzucić to można na fakt zniszczenia miasta w czasie wojny. Ale wydaje się, że w dużej części jest to efekt powojennej komunistycznej polityki, która wymazywała dawne pruskie i niemieckie symbole. Weźmy na przykład słynny krzyżacki zamek, który stał w centrum miasta. Jeden z najważniejszych zabytków Königsberga. Powszechnie mówi się o jego zniszczeniu w czasie wojny – fakt. Ale po wojnie zachowały się znaczne fragmenty zamkowych murów. Powypalane do cna sterczały jeszcze przez wiele lat w centrum miasta. Ruiny te można by z powodzeniem odbudować, ale w latach 60. z polecenia Leonida Breżniewa resztki murów wysadzono. Zniszczenie argumentowano ostatecznym usunięciem symbolu pruskiego militaryzmu. Żeby tego było mało tuż obok wybudowano komunistyczny gmach zwany Domem Sowietów (ros. Дом советов), który dziś stoi opuszczony, a z pustych okien straszną tylko czarne dziury. Tak brzydki, że aż ładny. I oto wyłania się nam zadziwiająca sytuacja. Stoimy przy prospekcie Lenina i spoglądamy na wystające z dziury resztki pruskiego zamku, dosłownie relikty i strzępy zamkowych murów symbolizujące same w sobie koniec pruskie (niemieckiej) epoki w tym mieście. Ale tuż obok stoi niedokończony i opuszczony budynek symbolizujący upadek kolejnego państwa – Związku Radzieckiego. A to w wszystko w samym ścisłym centrum miast. Historia jest zadziwiająca. Symbolicznie w tym miejscu czasy pruskie i komunistyczne przeszły do historii. Co będzie następne?

Jaki jest Kaliningrad?

Pomijając kwestie historyczne Kaliningrad zrobił na mnie ogólnie dobre wrażenie. To nowoczesne miasto, w którym widać inwestowane pieniądze. A przynajmniej aspiruje do bycia takim miastem. W skali całego obwodu dostrzegalny jest wyraźny kontrast w rozwoju pomiędzy biedniejszą prowincją a bogatszym Kaliningradem. Po kilku dniach spędzonych w stolicy obwodu trudno mi jednoznacznie zdefiniować to miasto. Odniosłem wrażenie, że samo miasto ma pewien problem ze swoją tożsamością. Sam nie wiedziałem, czy miałem postrzegać je jako Kaliningrad, czy jako Königsberg. Wiem, że to jedno i to samo miasto, ale nie mogłem oprzeć się wrażeniu, że są to zupełnie dwa różne byty.

Zniszczenia wojenne Königsberga sprawiły, że po wojnie Rosjanie mogli odbudować i przekształcić miasto pod swoją modłę. Dominują długie szerokie ulice zwane prospektami, dużo przestrzeni i zieleni. Szerokie ulice nadawały się idealnie na wojskowe parady i komunistyczne uroczystości. Historycznej gęstej zabudowy nie ma tu prawie w ogóle. Jedna z głównych ulic to prospekt Lenina, który biegnie od placu Zwycięstwa do dworca kolejowego Kaliningrad Passażyrskij. To przy prospekcie Lenina znajdują się wspomniane już relikty königsberskiego zamku i komunistyczny Dom Sowietów. Dodatkowo przy prospekcie Lenina znajdziemy jedną z najdziwniejszych rzeczy w Kaliningradzie. Mowa tu o starych blokach wybudowanych za czasów Nikity Chruszczowa, popularnie zwanych chruszczowkami, których elewacje i dachy przerobiono na fałszywe zabytkowe kamienice. Na pierwszy rzut oka przypominają one historyczne budynki, ale ich nietypowe ułożenie wzdłuż prospektu zdradza ich pierwotne pochodzenie. Chruszczowki te przebudowano z okazji mistrzostw świata w piłce nożnej, które odbywały się w Rosji w 2018 roku. Mecze miały rozgrywać się również na kaliningradzkim stadionie. Wtedy to zastanawiano się, jak upiększyć historyczne centrum miasta, zawalone komunistyczną wielką płytą. Władze wpadły więc na pomysł, żeby elewacje bloków stojących wzdłuż głównej ulicy przebudować tak, aby przypominały zabytkowe kamienice. Przebudowano bloki stojące tylko wzdłuż prospektu, więc wystarczy kilka kroków w boczną uliczkę, aby zobaczyć inne chruszczowki w swoim pierwotnym stanie.

Wydaje się, że dziś główne centrum miasta przeniosło się na plac Zwycięstwa (ros. Площадь Победы), tak jakby Rosjanie chcieli odsunąć centrum miasta od historycznego niemieckiego centrum Königsberga. To tu krzyżują się linie komunikacji miejskiej. To tu wieczorami tętni życie. Tutaj znajdują się liczne restauracje i bary, w których można spędzić miło wieczór. Dawniej na placu Zwycięstwa znajdował się pomnik Lenina, dziś przeniesiony w inne miejsce. W latach 90. ubiegłego wieku na placu rozpoczęto budowę piękne i okazałej Cerkwi Chrystusa Zbawiciela. Było to możliwe dopiero po upadku Związku Radzieckiego. Na placu znajduje się również okazała Kolumna Zwycięstwa.

Wspomniane przebudowane chruszczowki to nie jedyne próby „powrotu” do historycznego Königsberga. W ostatnich latach ukończono rekonstrukcję synagogi. Wcześniejsza XIX-wieczna synagoga została zniszczona w listopadzie 1938 roku w czasie tzw. nocy kryształowej. Coraz częściej w sieci można przeczytać doniesienia o dyskusjach na temat odbudowy zamku i historycznego centrum miasta. Plany te jednak wciąż nie zostały zrealizowane i widać spory opór wobec nich wśród władz obwodu. Być może Rosjanie nie są jeszcze gotowi na tak odważne kroki. Kaliningrad to dziwne miasto, gdzie próba rekonstrukcji budowli miesza się z komunistycznymi blokami i współczesną zabudową.

Katedra i grób Immanuela Kanta

Osobnym tematem jest königsberska katedra i wyspa Knipawa (niem. Kneiphof). Przed wojną gotycka katedra – obok krzyżackiego zamku – była jednym z najważniejszych zabytków Königsberga. Podobnie jak inne zabytki w tej części miasta uległa zniszczeniu w czasie alianckich nalotów. Dziś po gęstej zabudowie wyspy Kneiphof (dawniej osobne miasto) nie ma w ogóle śladu, nie licząc pamiątkowych tablic z archiwalnymi zdjęciami. Przez wiele lat pozostałości katedry funkcjonowały jako trwała ruina. Na początku lat 90. ruszyła odbudowa świątyni, jednak władze nie zgodziły się na przywrócenie jej funkcji sakralnych. Dziś w odrestaurowanym zabytku znajduje się sala koncertowa i muzeum. Tuż przy katedrze znajduje się główny cel wycieczek odwiedzających Kaliningrad, przynajmniej jeżeli mówimy o niemieckich turystach. Grobowiec niemieckiego filozofa Immanuela Kanta. Kant urodził się i zmarł w Königsbergu. Przez całe życie związany był z Królewcem i rzadko go opuszczał. Odrestaurowany budynek katedry i grobowiec cieszą oko. W muzeum znajdziemy wiele pamiątek po filozofie. W centrum miasta znajduje się uniwersytet im. Immanuela Kanta, przed którym stoi jego pomnik. Wydaje się, że Kant dla mieszkańców Kaliningradu jest jedną z najważniejszych historycznych postaci związanych z ich miastem.

Jestem w Rosji czy w obwodzie kaliningradzkim?

Po rozpadzie Związku Radzieckiego Rosjanie mieszkający w obwodzie kaliningradzkim zostali odcięci od głównej części Federacji Rosyjskiej. Przejazd z obwodu do Rosji wymaga załatwienia wizy strefy Schengen. Chyba, że zdecydują się na podróż drogą lotniczą lub morską. Nie oznacza to jednak, że ruch całkowicie zamarł. Na przykład dużo Moskwian przyjeżdża do obwodu, żeby wypoczywać w nadbałtyckich miejscowościach. Ciekawy jest również stosunek samych tutejszych Rosjan do obwodu. Kiedy mieszkaniec obwodu kaliningradzkiego jedzie np. do Moskwy czy Petersburga mówi, że „jedzie do Rosji”, a przecież w Rosji jest cały czas. To jest ciekawe, że Rosjanie sami się łapią na takim toku myślenia. Tak jakby nie do końca jednak ten obwód był częścią Rosji albo w jakiś sposób od niej odstawał. Wydaję się, że władze centralne dostrzegają pewien problem terytorialnej dezintegralności. Aby wzbudzić już w najmłodszych mieszkańcach obwodu przynależność do Rosji, dzieci w szkołach mają organizowane specjalne wycieczki do Moskwy. Wycieczki organizowane są w duchu patriotycznym, w czasie których zwiedzane są moskiewskie muzea i poznawana historia Rosji. Młodzież mieszkająca w obwodzie jest jednak bardzo prozachodnia.

Dobre auta, ani jednej Łady i chamstwo na drogach

Po obwodzie kaliningradzkim i samym Kaliningradzie poruszałem się wyłącznie swoim autem albo Yandex Taxi (rosyjska wersja Ubera). Ciekawe jest to, że przez cały wyjazd nie spotkaliśmy na drodze ani jednej starej Łady, a do takich obrazków w państwach byłego ZSRR przywykliśmy. Co mnie osobiście zaskoczyło, po drogach poruszało się dużo nowych porządnych samochodów. Ogólnie widok w niczym nie odbiegał od – nazwijmy to – europejskich standardów. Obraz zdecydowanie odmienny od tego, co czasem możemy zobaczyć w sieci na filmikach z rosyjskich dróg. Jak już wspomniałem na początku artykułu, obwód kaliningradzki nie jest reprezentatywny dla całej Rosji.

Wiele do życzenia pozostawia natomiast zachowanie kierowców i kultura jazdy. Na drogach panuje straszne chamstwo, a szczególnie widać to w Kaliningradzie. Wpychanie się, zajeżdżanie drogi, cwaniakowanie, omijanie korków itd. Temu wszystkiemu towarzyszy trąbienie na siebie. Dramat. Dodatkowo widać – nazwijmy to – nonszalancki stosunek do znaków drogowych. Jazda po mieście ponad 100 km/h z kierowcą Yandex Taxi, który nawet nie raczył zapiąć swoich pasów, była wisienką na torcie drogowych doznań. Z drugiej strony zauważyć można pewne absurdy w oznakowaniu dróg. Na głównych drogach często pojawia się ograniczenie do 70 km/h. Mowa tu o szerokich, równych drogach, na których z powodzeniem można by jechać 90 albo 100 km/h, i takie też ograniczenie zastosowano by w państwach UE. Tu jest ograniczenie 70 km/h, a i tak wszyscy jadą „setką”, czemu dziwić się nie można. Drogowcy stawiają znaki i udają, że są potrzebne, kierowcy udają, że je respektują. Trochę nonsens.

Były Niemcy, jest Rosja

Zawsze powtarzam, że zamożność kraju poznaje się nie po jego stolicy, ale po prowincji. A ona wygląda w obwodzie kaliningradzkim słabo i pusto. Życie koncentruje się w większych miastach i nadmorskich kurortach. Zaniedbane budynki, opuszczone poniemieckie kościoły, gdzieniegdzie zarastający Barszcz Sosnowskiego. Tak prezentuje się w większości krajobraz prowincji. Przejeżdżając przez obwód miałem wrażenie, że większość terenów stanowią nieużytki rolne. Najbardziej w oczy rzucają się jednak ruiny dawnych kościołów. Niemi świadkowe dawnej historii tych terenów. Wygląda na to, że nie były one specjalnie niszczone. Po prostu stoją opuszczone, póki się jeszcze nie zawaliły. Czasem zdarza się, że mają swojego opiekuna. Tu chciałbym podkreślić, że swoją opinię formułuję tylko na podstawie fragmentu obwodu kaliningradzkiego, przez co może ona nie być obiektywna. Nie dane mi było przejechać całego regionu wzdłuż i wszerz.

Ciekawe jest również podejście mieszkańców obwodu do niemieckiej spuścizny. Rosjanie zaadoptowali kilka określeń z języka niemieckiego. Stare katolickie lub protestanckie kościoły są często nazywane Kircha (rus. Кирха), co jest bezpośrednim zapożyczeniem z języka niemieckiego (niem. Kirche) oznaczającego kościół. Ciekawym podejściem do dawnych niemieckich nazw jest wieś Russkoje (ros. Русское), w której notabene można zobaczyć ruiny kościoła, cmentarz niemieckich żołnierzy i pomnik poświęcony czerwonoarmistom. Russkoje przed wojną nazywała się Germau. Niemiecka nazwa przypuszczalnie została zaczerpnięta z lokalnego języka Prusów. Rosjanom po wojnie prawdopodobnie Germau kojarzyło się zbyt bardzo ze znienawidzonymi germańcami (Niemcy to po rosyjsku Germanija), więc postanowili zamienić ją na przeciwstawną nazwę Russkoje. Można i tak.

Swietłogorsk – Perła obwodu kaliningradzkiego

Największym pozytywnym zaskoczeniem okazała się nadmorska miejscowość Swietłogorsk (ros. Светлогорск). Przed wojną nazywała się Rauschen, a jej polską nazwą były Ruszowice. Już za czasów niemieckich Rauschen był znanym nadmorskim kurortem, odwiedzanym głównie przez mieszkańców Königsberga. Miejscowość przetrwała wojnę tylko nieznacznie zniszczona, dzięki czemu do dziś zachowało się wiele zabytkowych budowli. Współcześnie Swietłogorsk jest jedną z najważniejszych turystycznych miejscowości w obwodzie. Odwiedzają ją nie tylko mieszkańcy Kaliningradu, ale i również turyści z samej Rosji. Do Swietłogorska przyjeżdża dużo Moskwian i wydaje się, że to głównie pod ich kątem prowadzone są w miejscowości inwestycje. Choć sama miejscowość jest dość niefortunnie położona (klifowe wybrzeże jest niszczone przez sztormy) to widać inwestowane pieniądze, które mają na celu poprawienie walorów turystycznych Swietłogorska.

Choć plaża jest wąska i klifowa to wzdłuż niej ciągnie się piękna nowo wybudowana promenada. Kawałek dalej od morza znajduje się tłoczny deptak, przy którym znajdziemy restauracje, bary i całą masę sklepów z pamiątkami. W Swietłogorsku znajdują się liczne hotele i pensjonaty. Widać życie tętniące w tej nadbałtyckiej miejscowości.

Oprócz Swietłogorska zwiedziliśmy jeszcze dwie inne nadmorskie miejscowości. Zielenogradsk (ros. Зеленоградск) i Jantarnyj (ros. Янтарный). Ciekawostka, w Zielenogradsku znajduje się pomnik i ławeczka poświęcona Adamowi Mickiewiczowi, który odwiedził tę miejscowość w 1824 roku. Warto również odwiedzić Jantarnyj, który posiada szeroką i piaszczystą plażę. Chyba najlepszą plażę w całym obwodzie. Zatrzymaliśmy się na chwilę, żeby ją popodziwiać. Tym bardziej plaża jest piękna, bo niezasłonięta parawanami, tak jak to zazwyczaj bywa nad polskim morzem. Nagle nad głowami plażowiczów przeleciał nisko wojskowy śmigłowiec Mi–24. Najpierw jeden, później drugi. To znak przypominający, że obwód kaliningradzki to również silnie zmilitaryzowany obszar.

Turystyka po obwodzie kaliningradzkim

Wyjazd do obwodu kaliningradzkiego to nie tylko okazja na spotkanie z niezwykłą historią, ale i również szansa na bliższe poznanie naszego najbliższego sąsiada. Polaków odwiedzających obwód i Kaliningrad jest naprawdę bardzo mało. Ogólnie jest bardzo mało turystów z EU, może z wyjątkiem Niemców, którzy odwiedzają te tereny jeszcze sentymentalnie. Jeszcze. Ale to pokolenie Niemców już wymiera. Dużo jest natomiast turystów z Rosji i Moskwy. Oczywiście odstraszają pewne formalności związane z przekroczeniem granicy, ale są też plusy. Na pewno na plus można zaliczyć ceny. Od czasu kryzysu na Ukrainie z 2014 roku rosyjski rubel uległ mocnemu osłabieniu. To przełożyło się na większą siłę nabywczą naszego pieniądza. Nocleg w dobrym hotelu, obiad w restauracji czy bilety wstępu są znacznie tańsze niż w Polsce. Dla przykładu za dwuosobowy pokój w bardzo dobrym standardzie zapłaciliśmy w przeliczeniu na złotówki 113 zł za dobę. Obiad w restauracji dla trzech osób to wydatek rzędu 80 zł. Nawet w Swietłogorsku, gdzie ceny są bardziej moskiewskie, dwie kawy latte z ciastkiem to 31 zł. W restauracji trzeba jednak wziąć poprawkę na wielkości podawanych potraw. W Rosji, podobnie jak na Białorusi, dania w restauracjach są naprawdę bardzo małe i odbiegają znacznie od polskich czy europejskich standardów.

Opłaca się również przyjechać własnym autem ze względu na ceny paliw. W czasie mojego wyjazdu (sierpień 2019 roku) litr oleju napędowego kosztował 2,85 zł. Jazda po samym obwodzie jest więc relatywnie tania. Dodatkowo na powrót do domu możemy zatankować cały bak paliwa do pełna plus 10 litrów do kanistra. Na tyle pozwalają przepisy dotyczące przekraczania polsko-rosyjskiej granicy. Powrót do domu z obwodu będzie więc również tani. Truizmem byłoby pisanie również o serdeczności Rosjan w stosunku do Polaków. Myślę, że każdy tego doświadczył odwiedzając Rosję. Polityka polityką, a życie ludzi toczy się własnym tempem.

Nowość – Elektroniczne wizy

Na koniec warto wspomnieć o pewnej nowości. Od 1 lipca 2019 roku Rosja wprowadziła dla Polaków bezpłatne elektroniczne wizy umożliwiające wjazd do obwodu kaliningradzkiego. Dotychczas przekroczenie granicy wymagało wyrobienia normalnej wizy, co wiązało się z formalnościami i dodatkową opłatą. Natomiast żeby uzyskać elektroniczną wizę wystarczy wejść na tę stronę i wypełnić formularz. Przy wypełnianiu formularza należy dołączyć swoje zdjęcie. Po kilku dniach na e-maila otrzymamy naszą wizę w formie PDFu, którą najlepiej wydrukować i zabrać ze sobą na granicę. Należy również pamiętać o wykupieniu ubezpieczenia turystycznego, które jest obowiązkowe, i o które możemy być pytani na granicy. Zaopatrzeni w ważny paszport i wydrukowaną e-wizę stawiamy się na granicy. Wymagane jest również to, żeby w drodze powrotnej granicę przekraczać na tym samym przejściu. To wszystko. Ważne, zawsze trzeba sprawdzić aktualne informacje i wymagania na stronie MSZ Rosji. Na pewno wprowadzenie elektronicznych wiz znacznie ułatwi podróżowanie do obwodu kaliningradzkiego i jest kolejnym argumentem za odwiedzeniem tego miejsca.

Artykuł Wyjazd turystyczny do obwodu kaliningradzkiego – Moje przemyślenia pochodzi z serwisu Eloblog.

Historia i rozwój myśliwców odrzutowych

Jeden z użytkowników niezastąpionego Reddita (o nicku numante) przygotował niezwykle ciekawe zestawienie przedstawiające historię i rozwój myśliwców odrzutowych na świecie. Zestawienie podzielone jest na trzy grafiki. Jedna grafika poświęcona jest myśliwcom odrzutowym w Stanach Zjednoczonych, druga w Związku Radzieckim (a po rozpadzie – Federacji Rosyjskiej), a trzecia ogólnie krajom Europy. Każda grafika przedstawia kolejne generacje maszyn wprowadzanych do uzbrojenia sił powietrznych tych krajów. Od pierwszych samolotów odrzutowych takich jak sowiecki Jak-15, amerykański P-59 czy brytyjski Gloster Meteor, poprzez samoloty, które królowały na niebie w czasach zimnej wojny, skończywszy na ostatniej piątej generacji maszyn. Nie mogło również zabraknąć pierwszego odrzutowego myśliwca, który brał udział w walkach powietrznych jeszcze w czasie II wojny światowej. Mam tu na myśli słynnego niemieckiego Messerschmitta Me 262, produkowanego na potrzeby Luftwaffe. Oczywiście najbardziej gwałtowny rozwój przypadł na okres tzw. zimnej wojny, kiedy to dwie strony intensywnie pracowały nad rozwojem swoich sił powietrznych. Ostatnia piąta generacja myśliwców odrzutowych to takie maszyny jak amerykański F-35 czy rosyjski Su-57. Na grafikach po kolei przechodzimy od najstarszych do najnowszych samolotów.

Historia i rozwój myśliwców w USA – Autor: numante/Reddit

Samoloty myśliwskie USA – Otwórz grafikę w dużej rozdzielczości → LINK

Historia i rozwój myśliwców w ZSRR (Rosja) – Autor: numante/Reddit

Samoloty myśliwskie ZSRR (Rosja) – Otwórz grafikę w dużej rozdzielczości → LINK

Historia i rozwój myśliwców w Europie – Autor: numante/Reddit

Samoloty myśliwskie Europa – Otwórz grafikę w dużej rozdzielczości → LINK

Artykuł Historia i rozwój myśliwców odrzutowych na kilku grafikach pochodzi z serwisu Eloblog.

Granice państw w Europie

W sieci pojawił się kolejny ciekawy filmik warty obejrzenia. Tym razem ktoś pokusił się o wykonanie animowanej mapy Europy w formie filmu, która obrazowałaby zmiany, jakie zachodziły w granicach rok po roku. W ten sposób powstał blisko dwunastominutowy film obrazujący kształtowanie się granic poszczególnych państw Europy od 400 roku p.n.e. Oczywiście zakres opracowania jest niezwykle obszerny i skomplikowany, dlatego uniknięcie wszystkich błędów nie było możliwe. Przygotowanie filmu wymagało też pewnego uproszczenia. Na przykład, Polska w czasach rozbicia dzielnicowego była przedstawiona jako jedno państwo, choć tak de facto w wielu miejscach mieliśmy do czynienia z niezależnymi, odrębnymi państewkami. Podobnie wygląda sprawa w przypadku innych rozdrobnionych feudalnie obszarów.

Ciekawostka, obok mapy podana jest jeszcze rozpiska z ówczesną populacją poszczególnych państw.

Granice państw Europy w 1295 roku – Źródło: youtube/Cottereau

Granice państw Europy w 1651 roku – Źródło: youtube/Cottereau

Granice państw Europy w 1815 roku – Źródło: youtube/Cottereau

Tak rok po roku zmieniały się granice państw w Europie, 1934 rok – Źródło: youtube/Cottereau

Władcy państw Europy

Na kanale autora powyższego filmu został również zamieszczony jeszcze jeden film. Film wykonany w podobnej konwencji, ale tym razem zamiast nazw poszczególnych tworów politycznych na mapie zostali zaznaczeni władcy. Zamieszczam film poniżej, jako uzupełnienie.

Artykuł Tak rok po roku zmieniały się granice państw w Europie pochodzi z serwisu Eloblog.

Stara mapa Królestwa Polskiego

Prezentowana mapa Królestwa Polskiego, przechowywana w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej im. Jerzego Giedroycia, została poddana gruntownym pracom konserwatorskim. Prace objęły m.in. czyszczenie, dezynfekcję i uzupełnienie ubytków mapy. Po ich wykonaniu całość została zdigitalizowana i w formie cyfrowej udostępniona na stronie biblioteki.

Jak czytamy na łamach Biblioteki Uniwersyteckiej:

„Jest to pierwsza, pełna mapa przedstawiająca terytorium Królestwa Polskiego w granicach ustalonych na kongresie wiedeńskim w 1815 r. Utworzone tego roku Królestwo, związane unią personalną z Cesarstwem Rosyjskim, miało własną konstytucję zapewniającą mu odrębność państwową, własny sejm, sądownictwo i armię. […] Prace nad „Topograficzną kartą Królestwa Polskiego” rozpoczęto w 1822 r. […]”

Prezentowany arkusz mapy jest wydaniem IV, pochodzącym z około 1863 roku.

Mapa Królestwa Polskiego, wydanie z 1863 roku – Źródło: Biblioteka Uniwersytecka w Białymstoku

Zdigitalizowana mapa dostępna jest pod tym linkiem.

Po kliknięciu w link powinna wyświetlić się nowa strona z głównym skorowidzem mapy. Następnie na skorowidzu należy wybrać interesujący nas arkusz (prostokąt). Arkusze mapy wyświetlane są w formie webowej, ale istnieje również możliwość pobrania poszczególnych arkuszy w postaci pliku TIF. Plik taki można otworzyć np. za pomocą Photoshopa. Mapa udostępniona jest w tzw. domenie publicznej, w związku z tym można z niej do woli korzystać.

Przykładowy arkusz mapy z obszarem wokół Warszawy

Artykuł Stara mapa Królestwa Polskiego z 1863 roku pochodzi z serwisu Eloblog.

Radziecki schron w Witoszowie Dolnym

Niestety, o poradzieckim bunkrze w Witoszowie Dolnym niewiele wiadomo. Słownik turystyczny Sudetów Marka Staffy nie wspomina o nim ani jednym słowem. Jedyne informacje o obiekcie to te pochodzące z Internetu. Mogą więc być nieprawdziwe, przekłamane i błędnie powielane. Nie będę się więc rozpisywał na ich temat. Nie ma jednak wątpliwości, że schron miał swój związek z rozlokowanymi w pobliskiej Świdnicy wojskami radzieckimi. W sieci pojawiają się informacje, że schron został wybudowany stosunkowo późno, bo dopiero w latach 70-tych lub 80-tych. Być może miało to związek z przeniesieniem w 1984 roku z Legnicy do Świdnicy Dowództwa Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej. Wtedy to w okolicach Świdnicy mogły być potrzebne dodatkowe obiekty lub też zaszła konieczność rozbudowy już istniejących. Radziecki schron w Witoszowie Dolnym prawdopodobnie został opuszczony na początku lat 90-tych.

Opuszczony radziecki schron w Witoszowie Dolnym

Schron w Witoszowie Dolnym to nieduży obiekt. Zbudowany został na bazie łukowych prefabrykatów, podobnych to tych stosowanych w lotniczych schronohangarach. Jak mniemam, po osadzeniu łukowej konstrukcji została ona obsypana ziemią, a w środku zostały wymurowane pomieszczenia, składające się z dwóch kondygnacji. Podobną technikę budowy schronów możemy zobaczyć w innych radzieckich obiektach np. w Wilkocinie. Poniżej zamieszczam kilka zdjęć z tego miejsca. Niestety, pora w jakiej robiłem zdjęcia nie sprzyja pokazywaniu tego typu zarośnietych przez roślinność miejsc.

Wejście do schronu

Przed schronem znajduje się wyasfaltowany plac

Jedno z bocznych wejść do obiektu

Główny korytarz tuż po przekroczeniu głównego wejścia

Wnętrze radzieckiego schronu w Witoszowie Dolnym

Wnętrze radzieckiego schronu w Witoszowie Dolnym

Po bokach znajdują się duże pomieszczenia, niektórzy mówią, że w jednym mogła być sala kinowa

Doskonale widoczna łukowa konstrukcja obiektu

Wnętrze radzieckiego schronu w Witoszowie Dolnym

Widoczna łukowa konstrukcja obiektu

Kolejne duże pomieszczenie, widać dwie kondygnacje

Wejście na drugą kondygnację

Druga kondygnacja schronu

Druga kondygnacja schronu

Druga kondygnacja, radziecki schron w Witoszowie Dolnym

Ktoś wstawił kanapę, chyba czasem można tam spotkać dzikich lokatorów

Ruiny obiektów naziemnych

Ruiny obiektów naziemnych

Elementy wystające nad schronem

Wokół schronu znajduje się wiele już zarośniętych okopów i stanowisk na wozy bojowe

Schron jest obecnie opuszczony. Najlepiej dojść do niego z pobliskiego parkingu, który znajduje się tuż przy drodze prowadzącej ze Świdnicy do Modliszowa. Przy dużym parkingu znajduje się także platforma widokowa. Trasa do schronu nie jest oznakowana. Schron w Witoszowie Dolnym jest obiektem stosunkowo mało znanym, ale odwiedzanym (podobno) przez okoliczną „żulernię”. Należy mieć to na uwadze, wybierając się na jego zwiedzanie.

Platforma widokowa znajdująca się niedaleko parkingu

Mapa radziecki schron w Witoszowie Dolnym

Zobacz także: Szpital Widmo – Opuszczony radziecki szpital w Legnicy

Artykuł Zapomniany opuszczony radziecki schron pod Świdnicą pochodzi z serwisu Eloblog.

Obiekt 3001 w Podborsku

Obiekt 3001 w Podborsku to miejsce wyjątkowe. Jako jeden z trzech tego typu obiektów w Polsce, służył do przechowywania radzieckiej broni jądrowej w czasach zimnej wojny. Tym bardziej miejsce jest warte uwagi, gdyż zachowało się w stanie niemalże kompletnym. Niestety pozostałe dwa obiekty w Templewie i Brzeźnicy-Kolonii nie miały tyle szczęścia.

Magazyn broni atomowej w Podborsku – Obiekt 3001

W filmie wywiadu udzielił dr Robert Dziemba z Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu oraz ppłk Janusz Wiśniewski z-ca dyrektora Aresztu Śledczego w Koszalinie. Podziękowania za pomoc w realizacji filmu przesyłam również dla Łukasza Gładysiaka z Muzeum Zimnej Wojny w Podborsku.

Obecnie w Obiekcie 3001 Muzeum Oręża Polskiego utworzyło swój oddział Muzeum Zimnej Wojny. Obiekt udostępniony jest do zwiedzania.
Więcej informacji na stronie: facebook.com/muzeumzimnejwojny

Muzeum Zimnej Wojny

Broń jądrowa w Polsce

Na temat przechowywania na terytorium Polski broni jądrowej, a także genezy budowy trzech magazynów w ramach operacji „Wisła”, opublikowałem już wcześniej film. Zapraszam do również do jego oglądania.

Magazyn broni atomowej

Obiekt 3001 w Podborsku składał się z dwóch osobnych magazynów: nr 17 i nr 18. Były to bliźniacze obiekty typu T-7. Każdy o powierzchni 986 m2. Schrony T-7 posiadały po cztery pomieszczenia-komory, w których mogło być przechowywane maksymalnie do 20 głowic, co razem na jeden magazyn dawało 80 głowic. Razem dla całego Obiektu 3001 – 160 głowic.

Magazyn (schron typu T-7) nr 18 – Obiekt 3001 w Podborsku

Magazyn (schron typu T-7) nr 17 – Obiekt 3001 w Podborsku

Wyposażenie magazynu nr 17 zachowało się w stanie bardzo dobrym. Wszystko dzięki pasjonatom historii oraz pobliskiemu oddziałowi aresztu śledczego, który przejął po armii część obiektów i tym samym odstraszał potencjalnych złodziei.

Masywne drzwi do obiektu robią naprawdę wrażenie

Wnętrze magazynu w Podborsku, schody zostały domontowane później specjalnie dla zwiedzających

Wnętrze magazynu, pod sufitem widać podwieszoną suwnicę

Jedno z czterech pomieszczeń magazynowych w schronie, w których były przechowywane głowice i bomby

Generator prądu, tego typu obiekty zawsze muszą być samowystarczalne

Wyposażenie techniczne jest w bardzo dobrym stanie

Pomieszczenia techniczne najczęściej oddzielane są za pomocą gazoszczelnych drzwi

A tak wygląda toaleta w tajnym radzieckim magazynie broni jądrowej 🙂

Bezpośrednio w pobliżu magazynów przeznaczonych dla broni jądrowej, znajduje się jeszcze jeden ciekawy obiekt. Schron typu „Granit”, który mógł służyć np. do ukrycia mobilnego zestawu rakietowego. Tego typu schrony często można zobaczyć przy obiektach, w których dawniej stacjonowały wojska radzieckie. Schron z Podborska jest rownież wyjątkowy, bo w przeciwieństwie do wielu innych obiektów, w tym zachowały się masywne bramy.

Obiekt schron typu „Granit”

Schron typu „Granit” w Podborsku

Schron typu „Granit” w Podborsku

Mapa magazyn broni jądrowej Obiekt 3001 w Podborsku

Artykuł Magazyn broni atomowej w Podborsku – Obiekt 3001 pochodzi z serwisu Eloblog.

Broń jądrowa w Polsce

W sprawie rozmieszczenia na terytorium Polski borni jądrowej, ważne jest jeszcze uzupełnienie kilku kwestii. W moim filmie mówię o tym, że broń jądrowa składowana w trzech obiektach wybudowanych w ramach „Zamierzenia 3000”: w Podborsku, Brzeźnicy-Kolonii i Templewie, miała być przeznaczona dla Wojska Polskiego. Sprawa ta jest trochę bardziej skomplikowana, gdyż z pierwotnego porozumienia wynika, że miało być podpisane jeszcze jedno, kolejne porozumienie regulujące te kwestie. Tego kolejnego porozumienia jednak brak, a cała zachowana dokumentacja „Zamierzenia 3000” kończy się na roku 1970. Niekompletna dokumentacja nie pozwala wyjaśnić tej kwestii jednoznacznie. Nie ulega jednak wątpliwości, że same magazyny wybudowane przez stronę polską, miały (i były) przekazane Armii Radzieckiej. Z drugiej strony z zeszytów gen. Franciszka Puchały wynika jasno, że taka amunicja jądrowa musiała również trafić na tzw. Front Polski. Kwestię tę będę omawiał jeszcze w odcinku specjalnym nagranym w obiekcie 3001 w Podborsku. Już teraz zapraszam do jego oglądania.

Wejście do jednego z dwóch schronów T-7 w Obiekcie 3001 w Podborsku

Obiekt 3001 w Podborsku zachował się w bardzo dobrym stanie – To właśnie m.in. tu była składowana broń jądrowa w Polsce.

Broń jądrowa była składowana w tych pomieszczeniach

Współcześnie obiekt 3001 w Podborsku udostępniony jest do zwiedzania dla turystów, jako Muzeum Zimnej Wojny.

Składy z bronią jądrową w opracowaniach CIA

Ciekawą lekturę stanowią opracowania CIA dotyczące np. sytuacji z wojskach Układu Warszawskiego. Były one opracowywane systematycznie. Obecnie są odtajnione i udostępnione również online na stronach amerykańskiej agencji. Opracowania obejmowały również kwestie związane z rozwoje i rozmieszczeniem sowieckiej broni jądrowej. Oto jedna z mapek wyciętych z raportu, którą pokazałem w filmie.

Mapa radzieckich składów z bronią jądrową w Europie Wschodniej – Fragment opracowania CIA z 31.01.1979 r. str. 46

Środki przenoszenia broni jądrowej

Samo posiadanie amunicji jądrowe to jedna sprawa, osobą kwestię stanowi posiadanie odpowiednich środków przenoszenia. Wojsko Polskie miało na wyposażeniu ich kilka rodzajów. Oprócz niektórych wersji samolotów myśliwskich i myśliwsko-bombowych, było to głównie mobilne zestawy rakietowe. Wchodziły one na wyposażenie Brygad Rakiet Operacyjno-Taktycznych, a także Dywizjonów Rakiet Taktycznych.

Zestaw 9K51 „Scud-A” – Źródło commons.wikimedia.org Foto: Grzech58

Zestaw 2K6 „Łuna” – Źródło commons.wikimedia.org Foto: Leonidl

Zestaw 9K52 „Łuna-M” – Źródło commons.wikimedia.org Foto: One half 3544

Zestaw 9K72 „Elbrus” tzw. „Scud-B”

Mapa lokalizacji składów specjalnych z „Zamierzenia 300”

ZDJĘCIA

ahojMEDIA
www.ahojmedia.pl

BIBLIOGRAFIA

1. Wojska Radzieckie w Polsce 1939-1993 – Red. S. Dąbrowski, K. Jaworska, W.W. Szetelnicki
2. Wybrane aspekty pobytu Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej w Polsce w latach 1945-1993 – BBN Maciej Czulicki
3. Warsaw Pact Forces Opposite NATO 1979 – Raport CIA
4. Soviet Nuclear Programs 1971 – Raport CIA

Artykuł Broń jądrowa w Polsce – Wojska Radzieckie w Polsce cz. 4 pochodzi z serwisu Eloblog.

Wojska Radzieckie w Polsce

Rozlokowanie w Polsce ponad 60 tys. sowieckich żołnierzy stwarzało problemy natury gospodarczej i prawnej. Do roku 1956, czyli do momentu, w którym pobyt Armii Radzieckiej w Polsce został prawnie uregulowany, ich kwatermistrzostwa wojskowe nie płaciły czynszów za zajmowane obiekty. Dużym problemem było również wyegzekwowanie należności za media tupu prąd, gaz, woda. Dostawy go garnizonów Armii Radzieckiej musiały być starannie realizowane, często kosztem niedoboru produktów dla polskich odbiorców. Na potrzeby pobytu PGWAR zajęto około 70 tys. ha powierzchni i 4437 budynków, w tym 454 bydynki zostały wybudowane własnymi siłami przez Sowietów. Całość o łącznej kubaturze ponad 14 mln m³. Ponadto wojska radzieckie miały do dyspozycji: 8 lotnisk, 8 poligonów, 23 bocznice kolejowe i 3 ha nadbrzeży portowych. Komponenty grupy zostały rozlokowane łącznie na obszarze 59 polskich miejscowości.

Armia Radziecka w Legnicy – Foto: Franciszek Grzywacz Wydawnictwo Edytor

Należy podkreślić, że próby regulowania należności za pobyt PGWAR spotykały się z nerwową reakcją Sowietów. Myślę, że zdanie wypowiedziane przez gen. płk. Kuźmę Galickiego do gen. bryg. Leszka Krzemienia, dobrze obrazują ówczesny stosunek Sowietów do Polski i jej roli w sowieckiej strefie wpływów.

Myśmy dla was te ziemie wyzwolili, myśmy tu położyli setki tysięcy trupów, a wy nam teraz przedstawiacie rachunki.

Gen. płk Kuźma Galicki, Dowódca PGWAR (1955–1958) – Wojska Radzieckie w Polsce 1939–1993 Z. Kuśmierek Red. S. Dąbrowski, K. Jaworska, W.W. Szetelnicki str. 256

Gen. płk Kuźma Galicki – Dowódca PGW (1955-1958)

Legnica – Mała Moskwa

Początkowo Dowództwo PGWAR planowano umieścić na stałe w Bydgoszczy. Jednak ostatecznie wybrano jedno z większych miast na Dolnym Śląsku – Legnicę. Od tego momentu radzieccy żołnierze stali się nieodłącznym krajobrazem tego dolnośląskiego miasta. Duża liczba Rosjan sprawiła, że z czasem Legnica zdobyła sobie miano „Małej Moskwy”. Wydzielono i odseparowano specjalny fragment miasta. Ze względu na swój kształt nazywany został przez legniczan „Kwadratem”. W rzeczywistości obszary zajmowane przez Sowietów w Legnicy miały charakter niejednolity i nieregularny. Było wiele stref porozrzucanych w całym mieście. Pan Franciszek Grzywacz, autor publikacji poświęconych Armii Radzieckiej w Legnicy, tak opisuje zaistniałą sytuację:

Ścisła linia podziału miasta na dwie strefy radziecką i polską była tylko między czerwcem i październikiem 1945 roku. Wtedy Rosjanie zdecydowali, że pozostaną w „wyzwolonej” Legnicy na zawsze. Wpędzili przybyłych Polaków na prawobrzeżną ubogą część miasta (ulice Kartuska-Wrocławska-Rzeczypospolitej), a bogate śródmieście z fabrykami plądrowali. Wtedy też wydzielili murem część bogatej dzielnicy Tarninów i utworzyli tam dzielnicę „Kwadrat” dla generalicji i Dowództwa Północnej Grupy Wojsk, które utworzyli w nowiutkim budynku Wehrmachtu przy ul. Grabskiego.

Na moim filmie zaznaczyłem na mapie tylko jedną, najważniejszą wydzieloną cześć dla PGWAR, zwaną „Kwadratem”. Poniżej zamieszczam mapę obrazującą sytuację w całej Legnicy. Obszary zajęte przez Sowietów zaznaczone są kolorem czerwonym. Mapa pochodzi z przewodnika Śladami Małej Moskwy Wydawnictwa Edytor. Dla osób, które chciałby zgłębiać wiedzę na temat Małej Moskwy i odbyć wycieczkę śladami Armii Radzieckiej, zachęcam do zakupienia ich publikacji.

Mapa Legnica „Mała Moskwa” – Obszary zajęte przez PGWAR – Źródło: Przewodnik Śladami Małej Moskwy Wydawnictwo Edytor

Poniżej zamieszczam jeszcze dwa stare filmy przedstawiające wojska radzieckie w Legnicy. W części drugiej można zobaczyć szpital w Lasku Złotoryjskim. Dziś obiekt jest kompletnie opuszczony i zdewastowany. Jak wygląda współcześnie można zobaczyć w tym artykule.

ZDJĘCIA

ahojMEDIA
www.ahojmedia.pl

BIBLIOGRAFIA

1. Wojska Radzieckie w Polsce 1939-1993 – Red. S. Dąbrowski, K. Jaworska, W.W. Szetelnicki
2. Dolny Śląsk Monografia Historyczna – Red. Wojciecha Wrzesińskiego

Archiwalne Zdjęcia

1. Przedwojenne zdjęcia Legnicy – dolny-slask.org.pl
2. Zdjęcia wojsk radzieckich w Legnicy – Franciszek Grzywacz Wydawnictwo Edytor

Dla osób, które chciałyby zgłębić losy radzieckich żołnierzy w Legnicy polecam ofertę wydawnictwa Edytor, które kilka ze swoich publikacji poświęciło właśnie temu tematowi. Podziękowania dla Pana Franciszka Grzywacza za udostępnienie starych zdjęć Armii Radzieckiej w Legnicy.

Wydawnictwo Edytor

Artykuł Mała Moskwa – Wojska Radzieckie w Polsce cz. 3 pochodzi z serwisu Eloblog.

Szpital został wybudowany jeszcze przez Niemców w latach 30-tych ubiegłego wieku. W czasie II Wojny Światowej był intensywnie wykorzystywany do leczenia i rekonwalescencji rannych żołnierzy Wehrmachtu. Kiedy w 1945 roku zbliżała się Armia Czerwona obiekt został ewakuowany. Po zakończeniu wojny poniemieckie wojskowe obiekty w Legnicy zostały zajęte przez Sowietów. Szybko zapadła również decyzja o ulokowaniu w Legnicy Dowództwa Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej. Na Dolnym Śląsku zainstalowało się również wiele komponentów PGWAR. Nie dziwi więc fakt, że również i szpital został wykorzystany przez radzieckich żołnierzy.

Przedwojenne zdjęcie lotnicze szpitala w Legnicy – Źródło: dolny-slask.org.pl

W 1993 roku obiekt, jak wiele innych podobnych tego typu miejsc, został przez Rosjan opuszczony i zwrócony stronie polskiej. Dziś zrujnowany, znajduje się w prywatnych rękach. Raczej już nigdy nie będzie wykorzystywany zgodnie ze swoim przeznaczeniem, gdyż koszty jego remontu byłyby niemałe. Opuszczony radziecki szpital w Legnicy to naprawdę ogromny obiekt, docelowo mógł pomieścić ponad 600 łóżek. Dziś zwiedzając jego opuszczone wnętrza, możemy sobie tylko wyobrazić, jaką rolę mógł pełnić w przypadku wybuchy III Wojny Światowej.

Szpital Widmo – Opuszczony radziecki szpital w Legnicy – Foto: Adrian Sitko

Zabudowania byłego radzieckiego szpitala – Foto: Adrian Sitko

Budynki pozarastała już roślinność – Foto: Adrian Sitko

Wejście do szpitala – Foto: Adrian Sitko

Główny hol, recepcja szpitala – Foto: Adrian Sitko

Główny hol, recepcja szpitala – Foto: Adrian Sitko

Długie szpitalne korytarze, po bokach sale chorych – Foto: Adrian Sitko

Długie szpitalne korytarze, po bokach sale chorych – Foto: Adrian Sitko

Radziecki szpital w Legnicy mógł pomieścić ponad 600 pacjentów – Foto: Adrian Sitko

Szpital jest naprawdę ogromny, można się w nim łatwo zgubić – Foto: Adrian Sitko

Jedne z licznych ubikacji dla pacjentów – Foto: Adrian Sitko

Widok z okna na pozarastane budynki – Foto: Adrian Sitko

Kiedyś być może była to sala telewizyjna lub konferencyjna – Foto: Adrian Sitko

Pozostałości po Armii Radzieckiej – Foto: Adrian Sitko

W szpitalu znajdziemy wiele radzieckich gazet… – Foto: Adrian Sitko

…a także rosyjskich napisów – Foto: Adrian Sitko

Pomieszczenia dla szpitalnego personelu – Foto: Adrian Sitko

Szpital jest ogromny, żeby go zwiedzić potrzeba kilka godzin chodzenia – Foto: Adrian Sitko

Kolejne szpitalne korytarze – Foto: Adrian Sitko

Blok operacyjny, izolatka radzieckiego szpitala w Legnicy – Foto: Adrian Sitko

Główna sala operacyjna, wszelki sprzęt już dawno został wywieziony lub ukradziony – Foto: Adrian Sitko

Szpital posiada również obszerne piwnice – Foto: Adrian Sitko

Przejście piwnicami dostarcza lekkiego dreszczyku emocji – Foto: Adrian Sitko

Chyba jakieś szpitalne łaźnie, prysznice – Foto: Adrian Sitko

Labiryntem piwnicznych tuneli przejdziemy do drugiego budynku, gdzie dawniej byłą kuchnia – Foto: Adrian Sitko

Szpital posiadał osobny budynek dla kuchni – Foto: Adrian Sitko

Szpital posiadał osobny budynek dla kuchni – Foto: Adrian Sitko

W piwnicach znajdziemy również dziwne pozostałości wyposażenia… – Foto: Adrian Sitko

…a także leki – Foto: Adrian Sitko

Opuszczony poradziecki szpital w Legnicy to nie tylko główny budynek szpitalny i blok operacyjny. Na terenie szpitalnego kompleksu znajdziemy również inne budynki, jak choćby już wspomniany wyżej osobny budynek dla kuchni. Ale to nie wszystko. Duże emocje i zaciekawienie budzą także pozostałe miejsca. Na terenie szpitala znajduje się np. duży basen wraz z przebieralniami i saunami. Również jest opuszczony i wygląda obłędnie.

Basen w opuszczonym radzieckim szpitalu – Foto: Adrian Sitko

Basen w opuszczonym radzieckim szpitalu – Foto: Adrian Sitko

Obok głównego budynku szpitala znajdziemy niedużą kaplicę, często zwaną domem pogrzebowym. Jest ona również ciekawa, gdyż na jej zapleczu znajduje się prosektorium, a także pomieszczenie z kamiennymi pułkami na ciała zmarłych pacjentów.

Budynek szpitalnej kaplicy – Foto: Adrian Sitko

Wnętrze szpitalnej kaplicy – Foto: Adrian Sitko

Prosektorium opuszczonego szpitala w Legnicy – Foto: Adrian Sitko

Prosektorium i półki na ciała pacjentów – Foto: Adrian Sitko

Na sam koniec drobny budyneczek, szpitalny sklepik – Foto: Adrian Sitko

Więcej przedwojennych zdjęć możemy zobaczyć na dolny-slask.org.pl.

Mapa opuszczony szpital w Legnicy

Opuszczony szpital w Legnicy jest obecnie w rękach prywatnych, a na miejscu znajduje się ochrona. Żeby wejść na jego teren trzeba porozmawiać z pracującymi tam ochroniarzami.

Artykuł Szpital Widmo – Opuszczony radziecki szpital w Legnicy pochodzi z serwisu Eloblog.