„Lista Grundmanna” Jacek M. Kowalski, Robert J. Kudelski, Robert Sulik – Recenzja

„Lista Grundmanna” autorstwa Jacka M. Kowalskiego, Roberta J. Kudelskiego i Roberta Sulika to próba podsumowania działalności prof. Günthera Grundmanna – konserwatora zabytków, który pod koniec wojny w dolnośląskich pałacach i zamkach organizował składnice dóbr kultury. Prof. Grundmann w latach 1932–1945 był konserwatorem zabytków prowincji dolnośląskiej. W czasie II wojny światowej zasłynął akcją ukrywania dzieł sztuki w zabytkach na terenie Dolnego Śląska. Pierwsze transporty z cennymi zbiorami trafiły na Dolny Śląsk już w połowie 1943 roku. Były to zbiory z prywatnych kolekcji i muzeów ewakuowane z Berlina. Od 1944 roku trwała akcja wywożenia i deponowania dóbr kultury ewakuowanych ze stolicy Dolnego Śląska Wrocławia. Dzieła sztuki, księgozbiory i archiwa wywożone były na dolnośląską prowincję. Tam deponowane w licznych pałacach, zamkach, kościołach i klasztorach. Akcja wywożenia dzieł sztuki miała na celu uchronienie ich przed ewentualnym zniszczeniem w czasie działań wojennych. W tym celu prof. Grundmann, z racji pełnienia rzędu, prowadził korespondencję z właścicielami pałaców poszukując wolnego miejsca na swoje składnice.

Po zakończeniu działań wojennych duża część ze skrytek prof. Grundmanna została zrabowana, zniszczona lub wywieziona na wschód przez Armię Czerwoną. Nieliczne z nich udało się zabezpieczyć polskim muzealnikom. Odnalezione dokumenty, notatki i listy miejscowości ze składnicami, sporządzone przez prof. Grundmanna, przeszły do historii pod nazwą Listy Grundmanna. Niniejsza publikacja opisuje losy każdej ze składnic organizowanych przez urząd konserwatora zabytków. W tym celu autorzy książki przytaczają liczne pozyskane dokumenty, w tym korespondencję prowadzoną przez prof. Grundmanna z właścicielami obiektów i państwowymi instytucjami. Na ich podstawie udało się odtworzyć losy wielu składnic. „Lista Grundmanna” to książka skierowana dla miłośników i badaczy wojennych tajemnic Dolnego Śląska.

Tytuł: Lista Grundmanna
Autor: Jacek M. Kowalski, Robert J. Kudelski, Robert Sulik
Rok polskiego wydania: 2015
Moja ocena: ★★★★☆

Oferty w księgarniach i sklepach internetowych
„Lista Grundmanna” Jacek M. Kowalski, Robert J. Kudelski, Robert Sulik

Artykuł „Lista Grundmanna” Jacek M. Kowalski, Robert J. Kudelski, Robert Sulik pochodzi z serwisu Eloblog.

Prof. Günther Grundmann i Lista Grundmanna

Prof. Günther Grundmann był niemieckim historykiem sztuki. Urodził się w 1892 roku w Jeleniej Górze. Po ukończeniu gimnazjum rozpoczął studia z zakresu historii sztuki na uniwersytecie w Monachium. Swoją działalność naukową poświęcił badaniom nad śląską kulturą i sztuką. W 1932 roku został mianowany na urząd konserwatora zabytków prowincji dolnośląskiej. Swoją funkcję pełnił również po wybuchu II wojny światowej, obejmując dodatkowo nadzór konserwatorski nad Górnym Śląskiem (konserwator prowincji górnośląskiej został powołany do wojska). W czasie wojny prof. Grundmann zaangażowany był w przewożenie i ukrywanie na terenie Dolnego Śląska zbiorów ewakuowanych z terenów zagrożonych działaniami wojennymi. Pierwsza akcja ukrywania dóbr kultury na obszarze Dolnego Śląska rozpoczęła się w połowie 1943 roku. Wtedy to z Berlina na Dolny Śląsk ewakuowano część zbiorów z prywatnych berlińskich kolekcji, a także berlińskich stołecznych muzeów. Głównym celem ewakuacji zbiorów było uchronienie cennych dóbr kultury przed skutkami alianckich nalotów. Dolnym Śląsk, uważany wówczas za region całkowicie bezpieczny, stał się jednym z głównych kierunków ewakuacji dzieł sztuki i archiwów z Berlina. Zbiory trafiały najczęściej do dolnośląskich pałaców i zamków. W akcji deponowania i zabezpieczania dzieł sztuki, z racji pełnienia urzędu, brał udział prof. Grundmann.

Pogarszająca się sytuacja na froncie wschodnim zmusiła prof. Grundmanna również do zabezpieczenia dolnośląskich zbiorów. Przez cały 1944 rok trwała akcja wywożenia dzieł sztuki i archiwów z Wrocławia, a następnie deponowania ich w specjalnie do tego celu wydzielonych skrytkach. Najczęściej dzieła sztuki, księgozbiory i cenne archiwa trafiały do pałaców, zamków i kościołów położonych na dolnośląskiej prowincji. Z dala od potencjalnego teatru działań wojennych. W tym celu prof. Grundmann prowadził korespondencję z właścicielami pałaców poszukując wolnego miejsca na swoje składnice. Właściciele obiektów chętnie godzili się na przekazywanie wolnych miejsc, gdyż w ten sposób mogli być zwolnieni z obowiązku ulokowania w swoich pałacach niemieckich rodzin ewakuowanych z terenów zajętych już przez Armię Czerwoną. Działania prof. Grundmanna często były postrzegane przez nazistowskie władze jako szerzenie defetyzmu. Wszak zgodnie z głoszoną propagandą niemieckim miastom nic nie groziło. Część zbiorów dzieł sztuki zdeponowanych w składnicach pochodziła również z Generalnego Gubernatorstwa. Były to zbiory z polskich muzeów wywiezione przez Niemców w czasie wojny. Trzeba jednak podkreślić, że prof. Grundmann nie brał bezpośredniego udziału w deponowaniu dóbr kultury zrabowanych w Polsce. Prof. Grundmann prowadził swoją akcję zabezpieczania dzieł sztuki nawet w momencie, kiedy było już słychać salwy armatnie ze zbliżającego się frontu. W połowie stycznia 1945 roku, ze względu na zamykające się okrążenie wokół Wrocławia, prof. Grundmann wraz ze swoim urzędem ewakuował się do Cieplic. Ostatecznie Dolny Śląsk opuścił 13 lutego 1945 roku. W swoich wspomnieniach zanotował, że wówczas ochrona zabezpieczonych przez niego dzieł sztuki spadła na barki dowództwa wojskowego.

Po zakończeniu działań wojennych duża część ze skrytek prof. Grundmanna została zrabowana, zniszczona lub wywieziona na wschód przez Armię Czerwoną. Nieliczne z nich udało się zabezpieczyć polskim muzealnikom. Odnalezione dokumenty, notatki i listy miejscowości ze składnicami sporządzone przez prof. Grundmanna przeszły do historii pod nazwą Listy Grundmanna.

Losy poszczególnych wojennych składnic dzieł sztuki na Dolnym Śląsku zostały wnikliwie opisane w książce pt. „Lista Grundmanna” autorstwa Jacka M. Kowalskiego, Roberta J. Kudelskiego i Roberta Sulika. Książka pojawiła się na rynku wydawniczym w 2015 roku. Autorzy postawili sobie za cel opisanie losów każdej ze składnic organizowanych przy udziale urzędu konserwatorskiego w czasie wojny. Oczywiście na ile pozwalały na to zachowane i pozyskane dokumenty. Na dziś „Lista Grundmanna” jest najbardziej wyczerpującą publikacją związaną z tematem drugowojennych składnic dóbr kultury na terenie Dolnego Śląska.

Mapa wojennych składnic dzieł sztuki na Dolnym Śląsku

Na podstawie książki „Lista Grundmanna” stworzyłem mapę składnic organizowanych lub współorganizowanych przez prof. Grundmanna w czasie wojny. Na poniższej mapie naniesione zostały prawie wszystkie miejsca opisane w niniejszej publikacji. Z wyjątkiem tych miejsc, w których ostatecznie nie doszło do złożenia depozytu. Na mapie zaznaczone są 94 miejsca, w większości pałace, zamki i obiekty sakralne. Po kliknięciu z znaczek POI (biała gwiazdka na czerwonym tle) otwiera się chmurka z krótkim opisem zbiorów jakie znajdowały się w danej składnicy. W wypadku niektórych miejsc istnieje tylko przypuszczenie złożenia w nich dóbr kultury przez prof. Grundmanna. Są to lokalizacje, które były przewidziane do złożenia depozytu, jednak brak ostatecznego potwierdzenia przetransportowania do nich zbiorów. Takie miejsca są również naniesione na mapę, ale opatrzone stosownym komentarzem. Ponieważ miejsc jest bardzo dużo, nie wykluczam, że w trakcie nanoszenia informacji na mapę popełniłem jakiś błąd. Osoby pragnące dokładniej zapoznać się z losami poszczególnych składnic odsyłam do wspomnianej już publikacji.

Artykuł Mapa wojennych skrytek prof. Grundmanna na Dolnym Śląsku pochodzi z serwisu Eloblog.

Polska zobacz więcej – Weekend za pół ceny!

W najbliższy weekend (5–7 października 2018 r.) ponownie będzie miała miejsce akcja pt. „Polska zobacz więcej – Weekend za pół ceny!”, w czasie której wiele atrakcji turystycznych i ciekawych miejsc będzie można zwiedzić za pół ceny! Akcja organizowana jest cyklicznie przez Polską Organizację Turystyczną, a biorą w niej udział obiekty, które zgłosiły chęć udziału w przedsięwzięciu. Oprócz typowych atrakcji turystycznych w akcji biorą również udział obiekty noclegowe, sportowe, rekreacyjne czy punkty gastronomiczne. W kilku słowach, każdy powinien znaleźć coś ciekawego dla siebie. Jak czytamy na oficjalnej stronie organizatora:

”Specjalnie przygotowane oferty turystyczne w obniżonych o 50% cenach – brzmi jak marzenie? Dzięki Ministerstwu Sportu i Turystyki oraz Polskiej Organizacji Turystycznej dwa razy do roku staje się ono rzeczywistością. Akcja POLSKA ZOBACZ WIĘCEJ – WEEKEND ZA PÓŁ CENY to kampania skierowana zarówno do branży turystycznej, jak i turystów. Dzięki niej każdy Polak może odkrywać piękno naszego kraju w korzystnych cenach.”

Polska zobacz więcej – Weekend za pół ceny!

Jak już wspomniałem, nie wszystkie obiekty będzie można zwiedzić za pół ceny. Tylko takie, które biorą udział w akcji.

Statyczna mapa miejsc biorących udział w akcji „Polska zobacz więcej – Weekend za pół ceny!” – Źródło: polskazobaczwiecej.pl

Żeby przejść do spisu miejsc i interaktywnej mapki kliknij w ten link.

Myślę, że tego typu akcje to doskonała okazja, żeby zrobić weekendową objazdówkę i zwiedzić kilka miejsc, w których na przykład jeszcze nie byliśmy. Tak więc gorąco zachęcam do korzystania! Im więcej osób przyjedzie i skorzysta z promocyjnej oferty, tym więcej obiektów weźmie udział w kolejnych edycjach akcji i obniży ceny swoich biletów.

Artykuł W ten weekend (5–7 października) wiele atrakcji turystycznych zwiedzisz za pół ceny! pochodzi z serwisu Eloblog.

Nieznajoma z Sekwany

Prawdopodobnie był rok 1880, kiedy to wody paryskiej Sekwany wyrzuciły na brzeg ciało młodej kobiety. Jej zwłoki nie nosiły żadnych śladów obrażeń, które mogłyby wskazywać na przyczynę znalezienia się w wodzie. Podejrzewano więc, że było to samobójstwo. Nie udało się też nigdy odgadnąć tożsamości młodej kobiety. Nieznajoma z Sekwany została więc zabrana do paryskiej kostnicy. Dziewczyna była bardzo młoda, niektórzy mówią, że nie miała więcej niż 16 lat. Jej twarz wyglądała, jakby dopiero co zapadła w sen. Delikatny tajemniczy uśmiech, przywodził na myśl uśmiech Mony Lizy. Według jednych z przekazów, jeden z pracowników kostnicy był tak zauroczony twarzą młodej kobiety, że postanowił wykonać jej pośmiertną maskę.

Nieznajoma z Sekwany

Pośmiertna maska kobiety odnalezionej na brzegu Sekwany, szybko stała się popularna wśród paryskiej bohemy. Od tego momentu młoda dziewczyna była znana, jako „L’inconnue de la Seine” – nieznajoma z Sekwany. Pojawiły się liczne kopie maski, a jej wizerunek i historia chętnie były wykorzystywane w sztuce i literaturze.

Fantom do nauki pierwszej pomocy

Wiele lat później, bo w roku 1960 na świecie pojawił się pierwszy nowoczesny fantom – manekin – służący do nauki udzielania pierwszej pomocy. Fantom został opracowany przez lekarzy Petera Safara i Jamesa Elama, we współpracy z Asmundem Laerdalem, norweskim konstruktorem manekinów wykorzystywanych m.in. w szkoleniach wojskowych. Asmund Laerdal wykorzystał swoje dotychczasowe doświadczenia do stworzenia manekina, na którym można by uczyć ówcześnie nowo opracowanych metod ratowania ludzkiego życia. Wszystko czego jeszcze potrzebował to wybrać twarz dla nowego fantoma. Aby nadać manekinowi ludzkie cechy, wykorzystał utrwalony już wcześniej wizerunek nieznajomej z Sekwany. W taki oto sposób twarz młodej kobiety z końca XIX wieku znalazła się na nowoczesnych urządzeniach służących do nauki ratowania życia. Symbolicznie, niejako na pamiątkę kobiety, której uratować się nie udało. Fantomy przyjęły się bardzo dobrze. Powielane i kopiowane, rozpowszechniły się na kursach pierwszej pomocy na całym świecie. Ponieważ umożliwiały także ćwiczenie oddechu ratowniczego, twarz młodej dziewczyny wyłowionej z rzeki stała się najczęściej całowaną twarzą na świecie.

Asmund Laerdal ćwiczy na zbudowanym przez siebie manekinie

Fantom „Mała Ania” podczas nauki udzielania pierwszej pomocy

Fantom „Mała Ania” ma twarz nieznajomej z Sekwany

Artykuł Wszyscy całowaliśmy tę kobietę – Nieznajoma z Sekwany pochodzi z serwisu Eloblog.

Dla tych, którzy spotykają się z tą nazwą po raz pierwszy napiszę, że Prisma to aplikacja mobilna, której zadaniem jest nakładanie filtrów na różnego rodzaju zdjęcia. Można je nakładać zarówno na zdjęcia typu selfie, jak i fotografie przedstawiające krajobraz lub miasto. Wybór należy do nas. Owe filtry są dość specyficzne, ponieważ przetworzone przez ich algorytmy normalne zdjęcia, mają przypominać w swojej formie obrazy – sztukę. Co prawda, aplikacji mobilnych z różnymi filtrami do zdjęć jest już na rynku bardzo dużo, jednak rosyjskiej Prisma udało się w krótkim czasie podbić mobilny rynek. Aplikacja została pobrana już w App Store ponad 10 mln razy. Dwa dni temu ukazała się także jej wersja na Androida.

Zdjęcia Dolnego Śląska w filtrach aplikacji Prisma

Linki do aplikacji: Android i iOS.

Postanowiłem więc przetestować działanie filtrów aplikacji na zdjęciach z Dolnego Śląska. Wybrałem kilkanaście moich fotografii i przepuściłem je przez artystyczne filtry Prisma. Efekty były często dość… osobliwe. Filtrów aplikacji mamy do wyboru kilka rodzajów. Oto, co mogą zdziałać programy mające za zadanie naśladować sztukę.

Świątynia Wang w Karpaczu

Jezioro Pilchowickie

Rynek we Wrocławiu

Ostrów Tumski we Wrocławiu

Refektarz Opactwa Cystersów w Lubiążu

Śnieżnicki Park Krajobrazowy

Karkonosze i Góry Izerskie

Schronisko górskie w Karkonoszach

Śnieżka

Ślęża

Pałac Wojanów

Zamek Książ

Zamek Grodziec

Wieża na Wielkiej Sowie

Zobacz także: Technika Tilt-Shift i Dolny Śląsk w miniaturze

Artykuł Nietypowy Dolny Śląsk w filtrach aplikacji Prisma pochodzi z serwisu Eloblog.

Google Arts & Culture – Multimedialna baza dzieł sztuki

Google Cultural Institute to przedsięwzięcie organizowane pod patronatem samego Google’a, które stawia sobie za cel zdigitalizowanie zbiorów i artefaktów muzealnych z całego świata. Przygotowana w nowoczesnej i multimedialnej formie baza dzieł sztuki, ma być udostępniona szerokiemu gronu internautów za pomocą serwisu Google Arts & Culture. Również i Tobie. W ten sposób Google zamierza prezentować i promować najważniejsze zbiory światowego dziedzictwa. Jak pisze o sobie Google Cultural Institute:

„Arts & Culture obejmuje materiały pochodzące z ponad 1000 wiodących muzeów i archiwów, które pomogły Google Cultural Institute pokazać je światu w wersji cyfrowej.”

Google Arts & Culture – Multimedialna baza dzieł sztuki

Właśnie uruchomiono nową odsłonę Google Arts & Culture, która wprowadza kilka nowych rozwiązań np. przeszukiwanie artefaktów pod kontem kolorów lub nazw przedmiotów, zdjęcia dzieł sztuki w wysokiej rozdzielczości, osie czasów artystów i wiele innych nowości.

Serwis dostępny jest pod adresem: www.google.com/culturalinstitute

Aplikacje mobilne Google Arts & Culture

Google wdrożył także dwie nowe aplikacje mobilne Arts & Culture, na Androida oraz iOSa, które pozwalają nam przenieść ogromną bazę dzieł sztuki wprost do naszej kieszeni. Wszystkie aplikacje są oczywiście bezpłatne.

Linki do aplikacji: Android i iOS.

Aplikacje Mobilne Google Arts & Culture

Artykuł Google Arts & Culture – Multimedialna baza dzieł sztuki pochodzi z serwisu Eloblog.

Pałac w Rogalinie – Rys historyczny

Pałac w Rogalinie powstał w II połowie XVIII wieku, jako siedziba rodu Raczyńskich herbu Nałęcz. Budowę pałacu zawdzięczamy Kazimierzowi Raczyńskiemu, który był Marszałkiem Nadwornym Koronnym i późniejszym starostą generalnym Wielkopolski. Jego osoby raczej nie można oceniać zbyt pozytywnie, ze względu na prorosyjską postawę i udział w Konfederacji Targowickiej. Z drugiej jednak strony warto wspomnieć XX-wieczną działalność kolejnego z członków rodu – Edwarda Bernarda Raczyńskiego. Pełnił on funkcję Ministra Spraw Zagranicznych i Prezydenta RP na uchodźstwie. Edward Raczyński był ostatnim męskim potomkiem polskiej linii Raczyńskich.

Po lewej Kazimierz Raczyński, po prawej Edward Bernard Raczyński

Herb szlachecki Nałęcz – Symbol zawiązanej opaski możemy odnaleźć w wielu miejscach w rogalińskim pałacu

Barokowo-klasycystyczny pałac przetrwał do naszych czasów z niewielkimi zmianami. Na początku XXI wieku pozyskano środki finansowe na jego gruntowną rewaloryzację i konserwację. Podzielone na etapy prace trwały kilka lat. Ponownie dla ruchu turystycznego pałac został otwarty w 2015 roku. Dziś pięknie odrestaurowane pałacowe wnętrza oraz przylegający park, mogą być podziwiane przez turystów. Zespół pałacowo-parkowy w Rogalinie składa się z kilku elementów. Do poszczególnych atrakcji musimy wykupić osobne bilety lub całościowy karnet. Samo wejście do parku i ogrodów jest darmowe.

Pałac w Rogalinie – Wielkopolska Perła Architektury

Pałac w Rogalinie

Pałac Raczyńskich od strony rokokowych ogrodów

Pałac Raczyńskich od strony rokokowych ogrodów

Pałac Raczyńskich w Rogalinie

Wnętrza Pałacu Raczyńskich

Najważniejszym elementem wycieczki po zespole pałacowo-parkowym jest zwiedzanie wnętrz głównej części pałacu. Zabytkowe pomieszczenia zostały mozolnie odtworzone w kształcie, jaki nadawali im kolejni właściciele obiektu. Zwiedzanie historycznych wnętrz Pałacu w Rogalinie odbywa się z audioprzewodnikiem.

Wnętrza Pałacu Raczyńskich w Rogalinie

Wnętrza Pałacu Raczyńskich w Rogalinie

List…

Historyczne wnętrza Pałacu w Rogalinie

Historyczne wnętrza Pałacu w Rogalinie

Historyczne wnętrza Pałacu w Rogalinie

Zrekonstruowane i odnowione piękne pałacowe wnętrza – Rogalin

Telefon z dawnej epoki – Pałac Raczyńskich w Rogalinie

Zrekonstruowana biblioteka Raczyńskich

Zrekonstruowana biblioteka Raczyńskich

Zrekonstruowana biblioteka Raczyńskich

Wnętrza Pałacu Raczyńskich w Rogalinie

Na uzupełnienie eksponatami wciąż czeka rogalińska zbrojownia

Wystrój pałacowych wnętrz z zabytkowymi kaflowymi piecami

Wnętrza Pałacu Raczyńskich w Rogalinie

Sypialnia – Pałac w Rogalinie

Wnętrza Pałacu Raczyńskich w Rogalinie

Park w Rogalinie

Pałac Raczyńskich w Rogalinie otoczony jest przepięknym rokokowym ogrodem i parkiem. Jak już wspomniałem, wstęp do nich jest bezpłatny. W pobliżu parku płynie meandrująca Warta. Znajdują się tu również liczne pomniki przyrody, w tym popularne dęby: Lech, Czech i Rus. Swoją nazwą nawiązują one do legendy o trzech braciach, dających początek Polsce, Czechom i Rusi. Wiek zabytkowych dębów oszacowany jest na około 700 lat.

Zespół pałacowo-parkowy w Rogalinie

Zespół pałacowo-parkowy w Rogalinie

Rokokowe ogrody – Pałac w Rogalinie

Rokokowe ogrody – Pałac w Rogalinie

Park w Rogalinie

Trzy zabytkowe dęby – Lech, Czech i Rus

Trzy zabytkowe dęby – Lech, Czech i Rus

W pobliżu meandrującej Warty

W pobliżu meandrującej Warty

Dodatkowe atrakcje

Park i pałacowe wnętrza to nie jedyne atrakcje turystyczne. Osobno lub w ramach karnetu na całość możemy również zwiedzić galerię obrazów, powozownię oraz rekonstrukcję londyńskiego gabinetu Prezydenta RP na uchodźstwie Edwarda Raczyńskiego.

Rogalińska galeria obrazów – Pałac w Rogalinie

Ogromny obraz Jana Matejki „Dziewica Orleańska” – 47 mkw. powierzchni

Rogalińska powozownia

Rogalińska powozownia

Zwiedzanie Pałacu w Rogalinie

Zwiedzając Pałac w Rogalinie warto wybrać się wcześnie, gdyż ilość biletów na danych dzień jest niestety ograniczona. W popularny dzień może więc nas spotkać przykra niespodzianka braku biletów. Z drugiej strony wcześniejsza rezerwacja biletów dla turystów indywidualnych nie jest możliwa.

Więcej informacji na stronie rogalin.mnp.art.pl.

Mapa Pałac w Rogalinie

Artykuł Pałac w Rogalinie – Wielkopolska perła architektury pochodzi z serwisu Eloblog.

7 Cudów Starożytnego Świata

Pierwotnie lista starożytnych cudów świata została stworzona w II wieku p.n.e. przez Antypatra z Sydonu. Lista miała być swoistym ówczesnym przewodnikiem po popularnych celach turystycznych. Głównie znalazły się na niej arcydzieła greckiej architektury. Jej skład ugruntował się później w czasach starożytnych. Aż 5 z 7 obiektów na liście jest dziełem właśnie greckiej cywilizacji. Świadczy to o gwałtownym rozwoju świata starożytnego, który nastąpił w V i IV wieku p.n.e. Na samym dole jest mapa z zaznaczonymi wszystkimi miejscami. Kolejność budowli od najmłodszej do najstarszej.

1. Latarnia morska na Faros

Ta niezwykła budowla to najmłodszy z 7 cudów starożytnego świata. Latarnia morska została wzniesiona na wyspie Faros na Morzu Śródziemnym, tuż przy wejściu do portu w Aleksandrii. Być może pomysłodawcą jej budowy był sam Aleksander Wielki. Budowla wznosiła się na wysokość około 120 metrów i została wybudowa gdzieś pomiędzy rokiem 280, a 247 p.n.e. Ówcześnie, prawdopodobnie była to najwyższa budowla na świecie, zaraz po egipskich piramidach. Zapewne musiała robić ogromne wrażenie na żeglarzach wpływających do aleksandryjskiego portu. Na jej szczycie znajdował się nieduży, symboliczny pomnik greckiego boga mórz – Posejdona. W wyniku kilku trzęsień ziemi budowla została zniszczona. Jej ostateczny upadek datuje się na XV wiek. Obecnie w miejscu, w którym dawniej znajdowała się latarnia, zbudowany jest średniowieczny Fort Qaitbay.

Latarnia Morska na Faros – 7 Cudów Starożytnego Świata – Wizualizacja z XVIII w.

Fort Qaitbay na miejscu dawnej latarni – Foto: Delengar Źródło: commons.wikimedia.org

2. Kolos z Rodos

Kolos Rodyjski to olbrzymich rozmiarów posąg greckiego boga Słońca – Heliosa. Ustawiony został przy wejściu do portu Rodos, na greckiej wyspie o tej samej nazwie – Rodos, położonej na Morzu Egejskim. Posąg Heliosa miał około 30 metrów wysokości, co czyniło go jednym z największych posągów świata antycznego. Jego powstanie datuje się na lata 292-280 p.n.e. Kolos powstał dla upamiętnienia przegranej wojsk Demetriusza I, które oblegały wsypę. Jego powierzchnia miała być pokryta płytami z brązu i żelaza przetopionymi z broni pozostawionej przez wojska Demetriusza. Kolos z Rodos uległ zniszczeniu już po kilkudziesięciu latach, podczas trzęsienia ziemi w roku 226 p.n.e. Wyrocznia w Delfach odradziła jego odbudowy, więc powalony posąg Heliosa leżał przez wiele lat, stając się wówczas atrakcją samą w sobie. Ostatecznie po 800 latach jego szczątki zostały sprzedane przez Arabów żydowskiemu kupcowi z Emessy. Obecnie przy wejściu do portu znajdują się fortyfikacje wyspy. Jednak w zeszłym roku pojawiła się idea odbudowy tego niezwykłego monumentu.

Kolos z Rodos – 7 Cudów Starożytnego Świata

Współczesne wejście do portu i fortyfikacje wyspy – Foto: Jebulon Źródło: commons.wikimedia.org

3. Mauzoleum w Halikarnasie

Ten niezwykły grobowiec został wzniesiony dla Mauzolosa, perskiego satrapy Karii. Zbieżność imienia władcy z przyjętą nazwą „mauzoleum” określającą rodzaj grobowca, nie jest przypadkowa. To właśnie od jego imienia przyjęto później tak nazywać monumentalne budowle-grobowce. Mauzoleum zostało wzniesione około roku 350 p.n.e. Budowla była sporej wielkości, bowiem mierzyła około 45 metrów wysokości. Górna część ozdobiona została kolumnadą, a na szczycie mauzoleum umieszczono piramidę ze schodów, a na niej kwadrygę. Jak wiele tego typu innych budowli w regionie, ta również musiała się zmagać z niszczycielskimi trzęsieniami ziemi i wojnami. Ostatecznie po monumentalnym mauzoleum pozostała tylko kupa porozrzucanych kamieni. Pamięć o nim jednak przetrwała próbę czasu. Mauzoleum w Halikarnasie stało się inspiracją dla wielu nowych współczesnych budynków. Szczególnie dla instytucji rządowych w USA.

Mauzoleum w Halikarnasie – 7 Cudów Starożytnego Świata – Wizualizacja z XIX w.

Widok na współczesne pozostałości mauzoleum, dziś w Bodrum w Turcji – Foto: Patrickneil Źródło: commons.wikimedia.org

Budynek House of the Temple w Waszyngtonie wzorowany na mauzoleum w Halikarnasie – Foto: AgnosticPreachersKid at English Wikipedia

4. Posąg Zeusa w Olimpii

Ogromny, jak na ówczesne czasy, posąg greckiego boga Zeusa został wzniesiony w świątyni Zeusa w Olimpii. Siedzący na tronie Zeus miał około 12-13 metrów wysokości. Jego powstanie przypisuje się greckiemu rzeźbiarzowi Fidiaszowi i datuje na około 435 rok p.n.e. Statua Zeusa miała być ozdobiona złotem, szlachetnymi kamieniami i słoniową kością. W prawej ręce Zeus trzymał posąg bogini zwycięstwa Nike, a lewej laskę, na której u szczytu siedział orzeł. Posąg przetrwał prawie 900 lat, kiedy to w roku 425 lub 475 n.e. został strawiony przez pożar. Dziś w przypuszczalnym miejscu jego lokalizacji znajdują się tylko ruiny świątyni wzniesione ku jego czci.

Posąg Zeusa w Olimpii – 7 Cudów Starożytnego Świata – Wizualizacja z XVIII w.

Przypuszczalne miejsce lokalizacji posągu – Foto: Alun Salt Źródło: flickr.com

5. Świątynia Artemidy w Efezie

Grecka świątynia poświęcona bogini łowów i zwierząt Artemidzie, której posąg miał się znajdować w środku budowli. Od jej imienia świątynia zwana jest także Artemizjonem. Budowla została wzniesiona około roku 550 p.n.e. na polecenia króla Krezusa, władcy Lidii. Najprawdopodobniej stanęła na miejscu innej świątyni, która wcześniej została zniszczona. Artemizjon został zbudowany na planie prostokąta, którego jeden bok miał około 115 metrów, drugi 50 metrów długości. Całość została otoczona kolumnadą wysoką na kilkanaście metrów. Budowla była kilkukrotnie niszczona. Sława jej była tak wielka, że w odbudowę świątyni zaangażował się sam król macedoński Aleksander Wielki. Odbudowana świątynia przetrwała kolejnych 600 lat, kiedy to w roku 226 n.e. została ostatecznie zniszczona podczas najazdu Gotów. Od tego czasu pozostały po niej tylko gruzy.

Świątynia Artemidy w Efezie – 7 Cudów Starożytnego Świata – Wizualizacja z XIX w.

Miejsce ruin obok miasta Selçuk w Turcji – Foto: Adam Carr at the English language Wikipedia

6. Wiszące ogrody Semiramidy w Babilonie

Wiszące ogrody królowej Semiramidy miały zostać wzniesione w antycznym Babilonie na polecenie króla Nabuchodonozora II. Ich powstanie szacuje się gdzieś pomiędzy rokiem 605, a 562 p.n.e. Piszę „miały zostać”, gdyż kwestia ich istnienia wciąż jest dyskusyjna. Lokalizacja ogrodów jest tylko przypuszczalna i nigdy nie została ostatecznie potwierdzona. Pomimo tego zachowało się kilka relacji ze świata antycznego o istnieniu ogrodów, które wzbudzały powszechny podziw i zachwyt. Ogrody Semiramidy składały się ze specjalnych piętrowych tarasów, na których zasadzona była bujnie rosnąca roślinność. Konstrukcja była nawadniana wodami z rzeki Eufrat. Według relacji Nabuchodonozor II miał stworzyć rajski ogród w suchym klimacie Babilonu dla swojej żony Amytis. Ich zniszczenie jest równie tajemnicze, jak powstanie. Przyjmuje się, że przestały ostatecznie istnieć już w I wieku n.e.

Wiszące Ogrody Semiramidy w Babilonie – 7 Cudów Starożytnego Świata – Wizualizacja z XIX w.

Kolejne z wyobrażeń Wiszących Ogrodów Semiramidy w Babilonie – Wizualizacja z XVIII w.

7. Wielka Piramida Cheopsa w Gizie

Najstarszy z 7 cudów starożytnego świata i, co najważniejsze, jedyny który przetrwał do naszych czasów. Budowę monumentalnej Piramidy Cheopsa datuje się na lata 2584-2561 p.n.e. Piramida przeznaczona została na grobowiec faraona Cheopsa. Obecnie po utracie końcówki budowla mierzy 138 metrów wysokości, pierwotnie mierzyła 146 metrów. Przez ponad 3800 lat pozostawała najwyższą budowlą stworzoną przez człowieka. Wraz z całym zespołem piramid i Sfinksem stanowi symbol starożytnego świata i współczesnego Egiptu, stając się atrakcją przyciągającą rzesze turystów. Ciekawostka, między budową najstarszego i najmłodszego z cudów starożytnego świata minęło mniej więcej tyle samo czasu, co między naszymi czaszami współczesnymi, a podbojami Aleksandra Wielkiego. Ogrom czasu.

Wielka Piramida Cheopsa w Gizie – 7 Cudów Starożytnego Świata – Rycina z XVIII w.

Piramida Cheopsa w Gizie – Foto: Nina at the Norwegian language Wikipedia

Mapa 7 Cudów Starożytnego Świata

Artykuł 7 Cudów Starożytnego Świata – Dawniej i dziś pochodzi z serwisu Eloblog.

Zrabowane i odzyskane obrazy

Po dziś dzień nie udało się odzyskać większości zaginionych dzieł sztuki, jak np. najsłynniejszego Portretu Młodzieńca Rafaela Santiego. Odzyskano jedynie skromną część zrabowanych obrazów. Istnieje jednak pewna pula obrazów, która do Polski wróciła. Przedstawiam dziś odzyskane obrazy, zagrabione podczas II wojny światowej wraz z historią ich odzyskania.

Odwrót Napoleona spod Moskwy – Jerzy Kossak

Odwrót Napoleona to temat, który Kossak wielokrotnie odtwarzał. Dlatego wiele prac, poza muzeami w Warszawie i Łodzi, znajdowało się w rękach prywatnych. Pewnego dnia Polska placówka dyplomatyczna w Niemczech otrzymała informację na temat bliżej nieznanego obrazu z 1927 roku. Pozostający anonimowym pewien skruszony niemiecki kombatant, za pośrednictwem adwokata zdecydował się obraz zwrócić do Polski. Jak twierdził, stacjonując podczas wojny gdzieś pod Krakowem, zabrał obraz z jakiegoś zamku, bądź domu aptekarza. Nie udało się zdobyć informacji do kogo obraz mógł należeć, dlatego pozostaje w depozycie Muzeum Narodowego w Krakowie, do czasu aż zgłosi się do niego osoba z prawem do własności.

Odwrót Napoleona spod Moskwy – Jerzy Kossak – Zrabowane i odzyskane obrazy

Trójca Święta – Georg Pencz

Dzieło zostało zakupione dla Muzeum Narodowego w Warszawie w 1880 roku od Wojciecha Kolasińskiego. Jeszcze do 1939 roku obraz był wielokrotnie wystawiany. Został zrabowany przez wojska niemieckie. W 2001 roku ustalono, że obraz znajduje się w muzeum w Miami w Stanach Zjednoczonych, gdzie wcześniej został zakupiony w Monachium w latach 50. Dyrektor Viscaya Museum po analizie porównawczej z przedwojennymi zdjęciami, podjął decyzję o zwrocie obrazu do Warszawy.

Trójca Święta – Georg Pencz

Kwiaty w szklanym wazonie – Jacob van Walscapelle

Obraz nabyto w 1935 roku dla Muzeum Narodowego w Warszawie, z kolekcji należącej do dr Jana Popłowskiego. Prawdopodobnie jeszcze do 1944 roku znajdował się w zbiorach Muzeum, po czym został uznany za zaginiony. Miejsce jego lokalizacji nie było znane jeszcze do lat 90. Dopiero w 1998 roku kobieta mieszkająca w USA wystawiła obraz do sprzedaży w domu aukcyjnym Sotheby’s. Po informacji, że znajduje się on w katalogu polskich strat wojennych, kobieta postanowiła obraz zwrócić i zachować anonimowość.

Kwiaty w szklanym wazonie – Jacob van Walscapelle

Chłopi w karczmie – Adriaen Brouwer

Do wybuchu II wojny światowej obraz znajdował się w Muzeum Narodowym w Warszawie, które od 1933 roku było jego właścicielem, po tym jak zakupiło je z Muzeum Straussa w Wiedniu. W 1997 roku zakupił go na aukcji w Londynie marszand Johnny van Haeften, celem dalszej odsprzedaży. Początkowo uznany za kopię, został zauważony przez specjalistów z Muzeum Narodowego. Głębsza analiza potwierdziła autentyczność, a dzięki Ambasadzie RP w Londynie udało się obraz zwrócić do Polski.

Chłopi w karczmie – Adriaen Brouwer – Zrabowane i odzyskane obrazy

Portret śmiejącego się mężczyzny – autor nieznany

O tym dziele i jego losach wiemy nie wiele. Został zrabowany z nieznanego miejsca w Warszawie i zwrócony w 2005 roku przez osobę, która niewiele pamiętała, jak i skąd dokładnie obraz zdobyła. Do momentu odnalezienia prawowitego właściciela pozostanie on w depozycie Muzeum Warszawy.

XVIII-wieczny portret śmiejącego się mężczyzny – Zrabowane i odzyskane obrazy

Kobieta w fotelu – Charles Francois Hutin

Obraz z prywatnej kolekcji Franciszka i Marii Małgorzaty z Radziwiłłów Potockich, który został złożony w 1939 roku, jako depozyt w Warszawskim Muzeum Narodowym. Dzięki wysokiej wartości artystycznej został wywieziony do III Rzeszy zaraz po zajęciu stolicy. Dopiero w 2002 roku obraz wypłynął na antykwarycznym rynku w Paryżu. Dzięki prowadzonych negocjacjach przez spadkobiercę po Potockich, obraz wrócił do właściciela i finalnie ma znaleźć się w warszawskim Muzeum Narodowym.

Kobieta w fotelu – Charles Francois Hutin

Portret dworzanina – Jan Mostaert

Dzieło pochodzące z kolekcji gromadzonej przez Izabelę Działyńską z Czartoryskich. Dnia 9 października 1944 roku zostało wywiezione do Austrii. Przez długie lata obrazu nie udało się namierzyć. Okazało się, że już w 1948 roku obraz znalazł się w jednej z nowojorskich galerii. Został zakupiony przez A. D. Williams, która podarowała go Virginia Museum of Fine Arts w Richmond. Dzięki badaniom przeprowadzonym przez muzeum pod kątem możliwości pochodzenia z rabunku wojennego, obraz został zwrócony. Finalnie znajduje w Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie.

Portret Dworzanina – Jan Mostaert

Portret czytającego mężczyzny – Pieter de Grebber

To siedemnastowieczne dzieło holenderskiego malarza, nabył na aukcji w Berlinie w 1917 roku znany warszawski antykwariusz Abe Gutnajer. Został zamordowany w lipcu 1943 roku, a jego mieszkanie okradziono również z obrazu. W 2006 roku obraz pojawił się na aukcji w Londynie w domu aukcyjnym Christie’s. Dzięki ekspertom z The Art Loss Register, firmy specjalizującej się w poszukiwaniach zrabowanych dzieł sztuki oraz dzięki polskiej placówce dyplomatycznej, aukcję udało się przerwać. Po długich i żmudnych negocjacjach, obraz udało się zwrócić do spadkobierców po Gutnajerach.

Portret czytającego mężczyzny – Pieter de Grebber

W żniwa – Aleksander Mroczkowski

Przed wojną obraz należał do zbiorów Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. Ten obraz ucznia Jana Matejki został odnaleziony w Stanach Zjednoczonych na wyprzedaży garażowej, przez pewnego kolekcjonera dzieł sztuki w stanie Kentucky. Mimo złej kondycji obrazu, udało mu się odczytać nazwisko malarza. Podejrzewając, że może pochodzić z kradzieży skontaktował się z Ambasadą RP w Waszyngtonie. 28 kwietnia 2008 roku obraz, jak się w między czasie okazało zrabowany z warszawskiej Zachęty, formalnie przekazano do Muzeum Narodowego w Warszawie.

W żniwa – Aleksander Mroczkowski – Zrabowane i odzyskane obrazy

Portret Jana III Sobieskiego – autor nieznany

Nieznany z autora portret króla Jana III Sobieskiego, który został nabyty po 1870 roku przez szwedzkiego antykwariusza polskiego pochodzenia, dla Polskiego Muzeum Narodowego w Rapperswilu w Szwajcarii. Po 1927 roku obraz został przewieziony do Warszawy, zgodnie z wolą założyciela muzeum. Przez kilka lat był wypożyczany i zdobił wiele reprezentacyjnych gmachów. Został wywieziony w 1944 roku. W 2011 roku obraz pojawił się na aukcji w Hamburgu, a dzięki zgromadzonej dokumentacji MSZ udało się obraz zidentyfikować i powiązać ze zbiorami z Rapperswilu.

XIX-wieczny portret Jana III Sobieskiego – Zrabowane i odzyskane obrazy

Orszak – Witold Wojtkiewicz

Namalowany przez Witolda Wojtkiewicza w 1908 roku obraz był wielokrotnie wystawiany w Krakowie i należał do osoby prywatnej. Został skradziony najpewniej w 1942 roku. Brak informacji, w jaki sposób wrócił do Polski w 70 latach. Wiemy, że znajduje się w depozycie warszawskiego Muzeum Narodowego, do czasu aż spadkobiercy właściciela przedstawią dokumenty potwierdzające tytuł do własności.

Orszak – Witold Wojtkiewicz – Zrabowane i odzyskane obrazy

Czaty – Józef Brandt

Obraz od 1913 roku znajdował się w warszawskiej Zachęcie i należał do zbiorów Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych. W 1939 roku został przewieziony do Muzeum Narodowego w Warszawie, a następnie wywieziony z kraju. Jego losy były nieznane, aż do 2012 roku, kiedy pojawił się na aukcji pod Bostonem. Dzięki działaniom Ambasady RP w Waszyngtonie obraz z aukcji został wycofany. Eksperci potwierdzili jednoznacznie autentyczność i przedstawili dowody ówczesnej posiadaczce obrazu, że został zrabowany podczas wojny, dzięki czemu zdecydowała się zwrócić go Polsce.

Czaty – Józef Brandt

Madonna pod jodłami – Lucas Cranach

Madonna pod Jodłami to jeden z najcenniejszych odzyskanych obrazów. Od początku XVI wieku, aż do 1943 roku, znajdował się w katedrze św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu. W obawie przez nalotami aliantów zdecydowano ukryć obraz w klasztorze w Henrykowie, a następnie wywieziono go do Kłodzka. Między 1946, a 1947 rokiem stworzono kopię obrazu, która została podmieniona, a oryginał został nielegalnie wywieziony do Berlina przez niemieckiego duchownego. W 2012 roku udało się pozyskać informację na temat oryginału, a za sprawą negocjacji obraz wrócił do Wrocławia.

Madonna pod jodłami – Lucas Cranach

Schody pałacowe – Francesco Guardi

Od 1925 roku własność warszawskiego muzeum zakupiona od Leona Kranca. Jako obraz z kategorii najcenniejszych został szybko zabezpieczony przez Niemców i przeznaczony do wywozu do III Rzeszy. W latach 90 uzyskano informację o jego prawdopodobnej lokalizacji. Obraz znajdował się na terenie Niemiec, co w 2003 roku zostało potwierdzone przez stronę niemiecką. Aż do 2013 roku prowadzono starania o zwrot obrazu do Polski. W 2014 roku w rozmowie telefonicznej z Radosławem Sikorskim niemiecki minister spraw zagranicznych zapowiedział zwrot dzieła, a oficjalne przekazanie odbyło się 31 marca 2014 roku w Berlinie.

Schody pałacowe – Francesco Guardi

Mężczyzna w futrzanej czapce – Aleksander Orłowski

„Mężczyzna w futrzanej czapce” to jedna z akwarel pochodzących z kolekcji rysunków i grafik należącej niegdyś w większości do znanego kolekcjonera Dominika Witke-Jeżewskiego. W 1944 roku zostały wywiezione do zamku Fischhorn w Austrii, a w 1945 roku część umieszczonych tam dzieł została zrabowana przez wycofujących się Niemców, a część wpadła w ręce zamieszkujących tam Austriaków. „Mężczyzna w futrzanej czapce” znalazł się w rękach rodziny z Zell am See, która wyemigrowała do Ameryki Południowej. Wieloletnie negocjacje z posiadaczem dzieła, za pośrednictwem placówki dyplomatycznej, zakończyły się uroczystym przekazaniem obrazu w gmachu MSZ w marcu 2014 roku.

Mężczyzna w futrzanej czapce – Aleksander Orłowski

Spokojne morze przy skalistym brzegu – Pieter Mulier

Obraz należał do zbiorów Albrechta Sebischa, a od roku 1880 roku był udostępniany w Śląskim Muzeum Sztuk Pięknych. Dzieło to zaginęło najprawdopodobniej w 1945 roku po zajęciu terenów przez Armię Czerwoną. Obraz pojawił się na aukcji w Mediolanie. Aukcja została wycofana dzięki działaniom włoskich służb skarbowych i Instytutowi Polskiemu w Rzymie, na podstawie przygotowanej dokumentacji przez MSZ. Oficjalnie został przekazany do Muzeum Narodowego we Wrocławiu 3 lipca 2015 roku.

Spokojne morze przy skalistym brzegu – Pieter Mulier

Artykuł został napisany na podstawie informacji przedstawionych na stronach MSZ.

Kończąc tę listę, pragnę wyrazić nadzieję, że wraz z upływem czasu uda się odzyskać więcej utraconych dóbr kultury, zrabowanych podczas II wojny światowej. Nie tylko z kategorii malarstwa, ale także z innych dziedzin, aby pozostały dla potomnych, u swoich prawowitych właścicieli.

Artykuł Odzyskane obrazy zrabowane podczas wojny pochodzi z serwisu Eloblog.

Krótka historia krzesła zaczyna się na greckiej wyspie Krecie. W miejscowości Knossos znajdują się ruiny dawnego pałacu, którego początki sięgają 2000 lat p.n.e. Jego powstanie związane było z kulturą minojską. W jednym z pomieszczeń, tzw. sali tronowej, znajduje się kamienne krzesło – tron. To krzesło nazywane jest „najstarszym krzesłem Europy”, choć oczywiście stwierdzenie to jest mocno przesadzone. Pewnym jest jednak to, że w starożytności takich wysokich krzeseł używano tylko przy uroczystych okazjach. Krzesło umożliwiało władcy lub kapłanowi zajęcie odpowiedniej pozycji względem otoczenia. Pozycji, która podkreślała jego status i umożliwiała pełnienie swojej funkcji z godnością.

Tron w Pałacu Knossos – Historia krzesła – Foto: Harrieta171 Źródło: commons.wikimedia.org

Pierwotni ludzie zazwyczaj albo stali, albo kucali, albo leżeli. W starożytnej Grecji i Rzymie ludzie wylegiwali się na swoich łożach w pozycji na wpół leżącej. W średniowieczu do siedzenia używano ław wykutych w kamieniu. Wiele narodów Azji, w tym Japończycy, do tej pory preferuje pozycje kucające, czy też siedzące na ziemi.

Z sal tronowych krzesło, jako symbol sprawowania władzy, trafiło do Stolicy Apostolskiej i siedzib biskupstw. Tym razem jako „kathedra”, co z greckiego „καθέδρα” oznaczało krzesło. W siedzibie biskupa w kościele znajduje się specjalne krzesło, czyli tron biskupi. Dlatego dziś mianem katedry lub kościoła katedralnego określa się najważniejszy kościół w diecezji, czyli rezydialny kościół biskupa. Słowo „katedra” znalazło także swoje zastosowanie w świeckich strukturach. Na przykład na uniwersytetach, jako jednostka administracyjna uczelni.

Krzesło biskupa w Katedrze de Tarragona – Foto: José Luiz Bernardes Ribeiro Źródło: commons.wikimedia.org

Wolno stojące krzesło, używane przy mniej oficjalnych okazjach, to stosunkowo młody europejski wynalazek. Krzesła z czasem zaczęli używać zakonnicy, być może po to żeby ułatwić sobie czytanie i pisanie. Jako standardowe wyposażenie zwykłych domów trafiło do nich dopiero w XVI wieku, a w wieku XVIII zaczęto je wymyślnie zdobić. W miejscach pracy, biurach i urzędach, krzesła weszły do powszechnego użycia dopiero w XIX wieku.

Krzesła z XIX wieku – Historia krzesła – Źródło: commons.wikimedia.org

Pod koniec XIX wieku krzesło znalazło kolejne nowe zastosowanie. Tym razem przyczynił się do tego rozwój elektryczności i amerykański wymiar sprawiedliwości. I tak oto w 1890 roku wykonano pierwszą na świecie egzekucję z zastosowaniem krzesła elektrycznego. Skazańcem był William Kemmler, skazany na kare śmierci za zamordowanie siekierą swojej konkubiny. Metoda ta, pomimo licznych kontrowersji, stosowana jest do dnia dzisiejszego w niektórych stanach USA.

Pierwsze krzesło elektryczne – Historia krzesła – Źródło: commons.wikimedia.org

Niby tylko krzesło, a jednak kawał historii. 🙂

Na podstawie książki Europa Rozprawa historyka z historią – Norman Davies

Artykuł Krótka historia krzesła – Ciekawostki pochodzi z serwisu Eloblog.