Jakie są współczesne najchętniej odwiedzane i najczęściej polecane do zobaczenia atrakcje ziemi kłodzkiej?

Mapa wszystkich opisywanych atrakcji ziemi kłodzkiej znajduje się na końcu artykułu.

Polecamy również przeczytać:

1. Kłodzko i Stare Miasto

Największe miasto całego regionu i oczywiście całej ziemi kłodzkiej, od którego wzięła ona swoją nazwę. W dawnych wiekach nazywane było „kluczem do śląska”, ponieważ przebiegał przez nie jeden z najważniejszych traktów handlowych z Czech. Najbardziej znanym obiektem w Kłodzku jest gotycki most na Młynówce, zwany też mostem św. Jana, określany często jako miniaturka Mostu Karola w Pradze. Konstrukcja pochodzi z XIII wieku, a przyczyną jego długowieczności jest prawdopodobnie zaprawa murarska z dodatkiem jajek. Na przełomie XVI i XVIII wieku mieszczanie ufundowali serię rzeźb, które przyozdobiły obydwie strony mostu. Wśród nich znalazł się rzecz jasna Jan Nepomucen – ulubiony święty kłodzczan. Najciekawszym obiektem sakralnym jest, bez dwóch zdań, Kolegiata Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Jest to jednocześnie jeden z najcenniejszych zabytków sakralnych Śląska. Początek jej budowy sięga aż XIV wieku. Wnętrze bije w oczy przepychem i połyskuje złoceniami a drewniane elementy są misternie zdobione. Część wyposażenia świątyni wyszła spod dłuta wybitnego rzeźbiarza Michała Klahra Starszego, pochodzącego z okolic Lądka-Zdroju. Ciekawostką wartą zobaczenia są również nagrobki Arnosta z Pardubic – pierwszego arcybiskupa Pragi pochodzącego z Kłodzka.

Kłodzkie Stare Miasto zachowało oryginalny i kompletny średniowieczny układ urbanistyczny, czym może się dziś poszczycić. Był on ściśle dostosowany do uformowania terenu oraz obronnej roli zamku, a później Twierdzy Kłodzkiej. Warto wspomnieć również, że na kamienicach dookoła renesansowego ratusza pozostały jeszcze gdzieniegdzie emblematy z nazwami (np. Pod Jeleniem, Pod Czarnym Niedźwiedziem), mające zadanie podobne do dzisiejszego numerowania budynków. Czasem ściany zewnętrzne znakowano także rysunkami. Odwiedzając Kłodzko warto odwiedzić również atrakcje przygotowane specjalnie z myślą o turystach, do których należą między innymi: Muzeum Ziemi Kłodzkiej oraz Podziemna Trasa Turystyczna.

2. Twierdza Kłodzko

Na Górze Fortecznej, na której obecnie wznoszą się mury twierdzy, wcześniej stał zamek, a jeszcze wcześniej gród, wymieniony po raz pierwszy w kronice Kosmasa z XII wieku. Zwiedzający mogą wejść na teren twierdzy z przewodnikiem, który po kolei, w ramach zwiedzania, opowie o jej historii, wykorzystaniu jako więzienia (w XIX wieku podjęto decyzję o ograniczeniu militarnego znaczenia twierdzy) oraz jej funkcji w trakcie wojen. W skład całego kompleksu wchodzą również: fort pomocniczy na pobliskiej Owczej Górze oraz podziemna trasa-labirynt, służąca dawniej jako korytarze kontrminerskie (uwaga! w niektórych miejscach trzeba poruszać się ‘w kucki’). Ze szczytu twierdzy rozciąga się wspaniały widok na zarówno starą jak i nową zabudowę Kłodzka, Nysę Kłodzką, a na południu pasma gór okalających całą Kotlinę Kłodzką. Obecnie twierdza należy do najlepiej zachowanych systemów obronnych w całej Europie.

3. Kopalnia węgla kamiennego w Nowej Rudzie

Nowa Ruda słynie w szczególności z renesansowo-barokowego ratusza z XIX wieku, uważanego za jeden z najpiękniejszych w Polsce. W ciągu ostatnich lat miasto zaczęło się także coraz częściej pojawiać w produkcjach filmowych (np. serial „Znaki”). Jednak najbardziej Nowa Ruda znana jest ze złóż węgla kamiennego. Pierwsze wzmianki o kopalnictwie na terenie Nowej Rudy pochodzą z XV wieku. Głównym materiałem wydobywczym był węgiel kamienny, tzw. ‘czarne złoto’. W wielu legendach możemy przeczytać o tym, jak prawdopodobnie doszło do odkrycia złóż. Na początku lat 90. XX wieku kopalnię pozostawiono w stanie likwidacji. Kilka lat później postanowiono otworzyć Muzeum Górnictwa, obecnie przekształcone w Podziemną Trasę Turystyczną „Kopalnia Węgla Kamiennego w Nowej Rudzie”, oferującą przejazd autentyczną kolejką górniczą.

4. Zamek Sarny w Ścinawce Górnej

Z początku był to renesansowy dwór na granicy Gór Sowich i Stołowych wybudowany w XVI wieku przez Fabiana von Reichenbach. Jedną z najokazalszych rezydencji rodowych na ziemi kłodzkiej stał się natomiast dopiero w wieku XVIII dzięki hrabiom von Gotzen. Wtedy też na terenie kompleksu powstała kaplica św. Jana Nepomucena. Po II wojnie światowej Sarny podzieliły los wielu dworów i pałaców na Dolnym Śląsku – weszły w skład Skarbu Państwa i przejął je PGR. Dopiero od 2014 roku na zamku trwają prace remontowe prowadzone przez „Fundację Odbudowy Dworu Sarny”, chcącej utworzyć w jego wnętrzu instytucję kulturalną. Obecnie Sarny są jednym z najciekawszych architektonicznie historycznych kompleksów pałacowo-folwarcznych zachowanych na Dolnym Śląsku. Zamek i kaplica otwarte są do zwiedzania codziennie. W jego murach działają również kawiarnia i restauracja. Pieniądze i datki zarząd zamku przeznacza na dalszy remont obiektu.

5. Sanktuarium w Wambierzycach

Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w niewielkiej wiosce jaką są Wambierzyce sprawia wrażenie wielkiego pałacu górującego nad poddanym mu miasteczkiem. Powstanie Wambierzyc związane jest z legendą z XII wieku, mówiącą jakoby Jan z pobliskiego Ratna miał w miejscu późniejszego wybudowania bazyliki cudownie odzyskać wzrok. W budowie pierwszej kaplicy pomagali podobno sami aniołowie. Całe Wambierzyce zbudowane zostały na wzór Jerozolimy. Okoliczne wzgórza noszą nazwy takie jak Horeb, Syjon, Tabor, rzeka przepływająca przez miasteczko to Cedron. Między budynkami znajduje się 12 biblijnych bram, a naprzeciwko sanktuarium długie schody prowadzą do Kalwarii (jest to jedno z największych założeń kalwaryjnych w Europie). Liczba schodów do bazyliki również ma znaczenie biblijne – na początku jest 9 schodów (tyle, ile chórów anielskich), następnie 33 (lata życia Jezusa) a na koniec 15 (wiek Maryi, gdy poczęła Jezusa lub ilość tajemnic różańcowych). Obecna świątynia z XVIII wieku została podniesiona do rangi bazyliki mniejszej w roku 1936 przez papieża Piusa XI, natomiast kardynał Stefan Wyszyński w 1980 roku koronował figurkę Matki Boskiej z XIV wieku, nadając jej tytuł Wambierzyckiej Królowej Rodzin. Zwiedzając wnętrze bazyliki warto zwrócić uwagę na wspaniałe liczne obrazy na ścianach korytarzy oraz kamienny średniowieczny ołtarz. Z drugiej strony sanktuarium znajduje się plac z platformą widokową, która pozwala spojrzeć na świątynię w mniej ozdobnym i wyniosłym świetle. Po drugiej stronie ulicy pod wzniesieniami Kalwarii obejrzeć można własnoręcznie wykonaną ruchomą szopkę z XIX wieku. Ma ona opinię największej i najstarszej w Polsce.

6. Pałac w Gorzanowie

Pierwotny średniowieczny zamek zniszczony w XV wieku został zastąpiony w wieku XVI renesansowym dworem. Lata największej jego rozbudowy przypadają na połowę wieku XVII, kiedy to właścicielem Gorzanowa był Johann Friedrich von Herberstein. W konsekwencji szczegółowo i bogato rozplanowanych prac powstała najokazalsza na ziemi kłodzkiej rezydencja pałacowo-parkowa. Po II wojnie światowej, jak wiele podobnych obiektów na Dolnym Śląsku, pałac opuszczono. Dopiero w roku 2012 „Fundacja Pałac Gorzanów” rozpoczęła jego renowację. Zwiedzanie pałacu jest bezpłatne, jednakże bardzo mile widziane są dobrowolne datki na kontynuowanie prac konserwatorskich. Przed wizytą w Gorzanowie warto upewnić się, czy danego dnia będzie możliwość odwiedzenia pałacu. Odbywają się w nim bowiem dość często różnego rodzaju imprezy kulturalne.

7. Bystrzyca Kłodzka

Bystrzyca Kłodzka jest głównym miastem Rowu Górnej Nysy. Jest także centralnie położonym miastem ziemi kłodzkiej. Słynie ona ze swojej średniowiecznej zabudowy. Do dziś możemy oglądać zachowane w całości mury miejskie z trzema wieżami (Basztą Rycerską, Basztą Kłodzką oraz Bramą Wodną). Ze względu na tyle zachowanych oryginalnych części miasta, murów i starej zabudowy Bystrzycę Kłodzką często nazywa się ‘polskim Carcassonne’. Ta tarasowa zabudowa umiejscowiona jest w widłach Nysy Kłodzkiej i Bystrzycy Łomnickiej. Budowę pierwszych obwarowań zakończono w początkach XIV wieku. Za ich wzniesienie król Jan Luksemburski postawił Bystrzycę w rzędzie tzw. miast królewskich, do których na ziemi kłodzkiej należały jeszcze Kłodzko, Radków oraz Lądek-Zdrój. Na rynku, poza rzecz jasna ratuszem, po którego pierwowzorze pozostała tylko renesansowa wieża, wyróżnia się też pomnik Trójcy Świętej oraz bardzo charakterystyczny pręgierz z napisem Deus Impios Punit (Bóg karze niegodziwych). Ciekawostką jest kościół św. Michała Archanioła, który (wbrew tradycjom, by jako świątynia religijna znajdował się w pobliżu rynku) wybudowano w najwyższym punkcie miasta. Część jego murów datuje się na XIII wiek. Będąc w Bystrzycy Kłodzkiej warto odwiedzić także Aleję Gwiazd polskiego kina w parku miejskim oraz Muzeum Filumenistyczne, mieszczące się w budynkach dawnego kościoła ewangelickiego. Jest wyjątkowe, ponieważ jako jedyne w Polsce zajmuje się historią niecenia ognia.

8. Uzdrowisko Lądek-Zdrój

Lądek-Zdrój jest jednym z najstarszych uzdrowisk w Polsce, którego wody zdrojowe znano już jako lecznicze w końcu XV wieku. Historia samego miasta sięga natomiast nawet wieku XIII. Miasto składa się z dwóch wyraźnie wyodrębnionych części – miejskiej i zdrojowej. W części miejskiej na rynku, poza eklektycznym ratuszem oraz otaczającymi go barokowymi kamieniczkami, znaleźć można kolumnę wotywną Trójcy Świętej z 1745 roku – najwybitniejsze dzieło Michała Klahra Starszego. W kamienicy przy ul. Rynek 1 mieści się natomiast (na miejscu jego dawnej pracowni) Kawiarnia Artystyczna Dom Klahra. Most św. Jana, w XVI wieku wybudowany nad Białą Lądecką, jest najstarszym w pełni zachowanym obiektem miasta. Kolejnym natomiast mostem wartym odwiedzenia jest most kryty z początków XX wieku, wchodzący dawniej w skład Instytutu Sanatorium Lądeckiego. Największy gmach części uzdrowiskowej, Zakład Przyrodoleczniczy „Wojciech” powstał w XIX wieku na miejscu pierwotnego z wieku XVII. W swoim wnętrzu kryje marmurowy basen wzorowany na łaźni tureckiej w Budzie. Oprócz niego wzrok przykuwają także kamienne wanny do kąpieli leczniczych, natomiast pod kopułą budynku znajduje się pijalnia wód mineralnych („Zdzisław” oraz „Maria Skłodowska-Curie”). „Wojciech” jest uważany za jeden z najpiękniejszych obiektów uzdrowiskowych w Polsce. Uzdrowisko w Lądku-Zdroju oferuje trzy baseny termalne oraz stanowiska do hydroterapii i kąpieli leczniczych. Największym bogactwem kurortu są ciepłe źródła mineralne – termy o unikalnym na skalę europejską składzie chemicznym (siarczkowo-fluorkowym). Wody te mają wiele leczniczych właściwości, a Lądek-Zdrój to jedyne w Polsce uzdrowisko wykorzystujące je w procesie leczenia.

9. Kopalnia uranu w Kletnie

Po zakończeniu II wojny światowej, Związek Radziecki, który wkroczył na tereny Dolnego Śląska, poszukiwał złóż uranu potrzebnego do budowy bomby atomowej. Kopalnia w Kletnie zyskała wtedy pseudonim „Kopaliny”. Obejmowała aż 20 wyrobisk o łącznej długości 37 km. Poszukiwaczom udało się wydobyć 20 ton rudy uranu. Obecnie do zwiedzania udostępniona jest jedynie sztolnia numer 18. Turystom oferuje się zobaczenie wielu oświetlonych w kopalni kolorowych minerałów oraz wystawy – starych map i lamp górniczych oraz innego sprzętu pokazującego, jak pracowali górnicy od średniowiecza po czasy współczesne. Jedna z wystaw pokazuje również geologiczną historię Masywu Śnieżnika.

10. Jaskinia Niedźwiedzia

W 1966 roku w trakcie prac w kamieniołomie marmuru w pobliżu Kletna odkryto przez przypadek obecnie jedną z najdłuższych i najgłębszych jaskiń w Polsce. Już w 1983 roku kilka poziomów i długie na parę kilometrów korytarze udostępniono turystom. Najniższym poziomem prowadzi trasa ekstremalna. Ten, kto odważy się nią przejść, będzie miał jedyną w swoim rodzaju okazję zobaczyć, jak wygląda jaskinia oczami prawdziwego ‘grotołaza’. Poza stalaktytami, stalagmitami i stalagnatami przyuważyć można wiele innych fantazyjnych form skalnych i naciekowych. Dostrzec da się także rzadko spotykane perły jaskiniowe zwane pizoidami. W jaskini znaleziono wiele szczątków zwierzęcych, często już tych wymarłych. Najwięcej jednak odkryto kości Niedźwiedzia Jaskiniowego (ursus spelaelus) i właśnie z tego powodu nadano jaskini miano Niedźwiedziej.Podczas zwiedzania warto zapytać przewodnika o nietoperza zatopionego w kalcytowej szacie naciekowej, którego z roku na rok widać coraz słabiej.

11. Jaskinia Radochowska

Jedna z największych jaskiń w Sudetach (aczkolwiek nie dorównująca Jaskini Niedźwiedziej pod względem długości, ma bowiem jedynie 500 metrów), zlokalizowana w Górach Złotych. Znana była natomiast dużo wcześniej niż Niedźwiedzia – już w XVIII wieku. Największą atrakcją jaskini, poza różnorodną szatą naciekową, jest jeziorko, w którym żyją endemiczne gatunki skorupiaków (studniczki tatrzańskie). Jaskinia nie jest oświetlona i przystosowana dla większych grup turystów. Zwiedzanie odbywa się zawsze z przewodnikiem i z wyposażeniem składającym się na w latarkę i kask.

12. Międzygórze

Międzygórze najbardziej znane jest dzięki swojej dawnej właścicielce Mariannie Orańskiej. W XIX wieku właśnie dzięki niej ta niewielka wieś zaczęła przekształcać się w znane na ziemi kłodzkiej letnisko. Wtedy też miejscowość zaczęła zapełniać zabudowa w tradycyjnym stylu tyrolskim. Jest to na pewno aspekt mocno wyróżniający Międzygórze na tle innych pobliskich miejscowości. Jednym z najpiękniejszych obiektów wybudowanych w tym stylu są: budynek dawnego sanatorium dr. Jaenischa (obecnie Dom Wypoczynkowy „Gigant”) oraz dworek myśliwski księcia Albrechta (obecnie Ośrodek Wypoczynkowy „Sabat”). Podczas pobytu w Międzygórzu warto odwiedzić Ogród Bajek, założony w hołdzie wszystkim baśniom i Duchowi Gór. Już od stu lat w ogrodzie pojawiają się co jakiś czas nowe bajkowe postacie. Nie można zapomnieć także o Wodospadzie Wilczki. Jest on jednym z najwyższych w Sudetach (22 metry). Warto wspomnieć, że w XIX wieku poprowadzono prace upiększające, dzięki którym Wilczki stały się jeszcze wyższe (27 metrów). Obok karkonoskiego Kamieńczyka były wtedy najwyższe w całych Sudetach. Niestety podczas powodzi tysiąclecia w 1997 roku kamienny 5-metrowy próg nie wytrzymał naporu wody, tak też wodospad powrócił do swojej dawnej postaci.

13. Sanktuarium Maria Śnieżna na Iglicznej

Początek pielgrzymkowego charakteru tego miejsca sięga jeszcze XVIII wieku, kiedy to wójt pobliskiego Wilkanowa przywiózł figurkę Matki Boskiej z sanktuarium w Mariazell (miasto w Austrii). Początkowo została umieszczona pod konarem wielkiego buka na górze Igliczna. Lata później okazało się, że ocalała po przejściu w tamtym miejscu potężnej wichury. Uznano ją z tego powodu za cudowną. Początkowo na Iglicznej wybudowano kapliczkę, do której (z uwagi na ów cud) coraz liczniej zaczęli przybywać pielgrzymi. Z myślą o nich w XIX wieku powstał budynek schroniska. W 1983 roku cudowną figurkę koronował papież Jan Paweł II. Obecnie, na ołtarzu głównym (już nie kaplicy a sanktuarium) znajduje się jej kopia. Na Iglicznej warto zobaczyć także jedną z kilku na ziemi kłodzkiej wykonanych własnoręcznie ruchomych szopek.

14. Masyw Śnieżnika i Śnieżnik

Masyw Śnieżnika jest najwyższym pasmem polskiej części Sudetów Wschodnich. Jego najwyższym szczytem jest Śnieżnik, wznoszący się na wysokość 1426 m n.p.m. Przy dobrej pogodzie ze Śnieżnika da się dostrzec nawet Ślężę oraz Śnieżkę. Podobnie jak z Orlicy w Górach Orlickich tak i ze Śnieżnika modnym było podziwianie przez XIX-wiecznych turystów wschodów i zachodów słońca. W obrębie Masywu zapoczątkowała to królewna Marianna Orańska, do której dawniej należało wiele terenów ziemi kłodzkiej. Poleciła ona wybudować na Hali pod Śnieżnikiem pierwsze turystyczne schronisko, obecnie „Pod Śnieżnikiem”. Z czasem, ku podniesieniu atrakcyjności szczytu, z inicjatywy Kłodzkiego Towarzystwa Górskiego wybudowano kamienną wieżę widokową. Po latach zaniedbaną, by zapobiec jej możliwemu zawaleniu, wysadzono ją w powietrze w roku 1973. W zeszłym roku udostępniono nowo wybudowaną wieżę widokową (której pierwsza wersja nie spodobała się miłośnikom Śnieżnika – na szczęście szare blachy zamieniono na kamienną obudowę). Wieża ma 34 m wysokości (czyli o 0,5 m więcej niż jej poprzedniczka), jest otwarta całą dobę a wejście na nią jest bezpłatne. Warto wspomnieć, że Śnieżnik jest górą graniczną. Jedna część jego wierzchołka należy do Polski, druga natomiast do Republiki Czeskiej. Czeskim symbolem Śnieżnika jest kamienna rzeźba słoniątka stojąca na szczycie już od 1932 roku. Wtedy też, w 10 rocznicę spotkań, ustawili ją członkowie pewnego niemieckiego zespołu artystów-poetów, chcących zniwelować różnice pomiędzy niemieckim a czeskim artyzmem. Nazwa grupy „Jescher” prawdopodobnie miała być inspiracją do wyboru na rzeźbę słonia – podobno bardzo podobny dźwięk wydają słonie podczas kichania.

15. Zamek w Międzylesiu

Zamek jaki możemy zwiedzać do dziś powstał jako siedziba rodu von Glaubitz. Nie zachował się niestety cały kompleks, ponieważ jego część została zniszczona podczas wojen husyckich w XV wieku. Najstarszym zachowanym reliktem jest tzw, „Czarna Wieża”, pozostałość gotyckiej części budowli obronnej jeszcze z XIV wieku. Kolejną częścią jest dobudowany do kompleksu pałac renesansowy z wewnętrznym dziedzińcem należący do rodu Tschirnhausów. Ostatnią częścią jest, tym razem barokowy, dwuskrzydłowy pałac wzniesiony dla hrabiego von Althann, którego ród posiadał dobra w Międzylesiu i pobliskim Wilkanowie aż do końca drugiej wojny światowej. Warto wspomnieć, że nazwisko von Althann pojawia się często w legendach o międzyleskim rejonie ziemi kłodzkiej. Obecnie jedno z barokowych skrzydeł pałacu zaadaptowano na restaurację i pokoje hotelowe dla turystów. Zamek w Międzylesiu można zwiedzać zarówno w dzień (w sezonie czynny poza poniedziałkami, poza sezonem lepiej umówić się telefonicznie) jak i w nocy (wymagane wcześniejsze grupowe umówienie terminu).

16. Autostrada Sudecka

Początki obecnej drogi wojewódzkiej nr 389 sięgają lat 30. XX wieku, kiedy to w ówczesnych Niemczech rozpoczęto planowanie budowy szosy biegnącej przez całe Sudety – od Zittau do Opavy (wtedy Czechosłowacja). Cała inwestycja była reklamowana jako ‘górska droga widokowa’, jednakże samo miejsce budowy i zbliżająca się II wojna światowa podają w wątpliwość jedynie turystyczne walory trasy. Za strategicznym przeznaczeniem Drogi czy też Autostrady Sudeckiej przemawia również jej położenie (równoległe do budowanych w Czechosłowacji granicznych fortyfikacji), a także bunkry. Część z nich znajduje się w pobliżu schroniska Jagodna na Przełęczy Spalona. Zamaskowane są w sposób przypominający przydrożne chaty. Kolejne znajdują się natomiast w rejonach Przełęczy nad Porębą. Dodatkowym aspektem militarnym trasy jest chodnik minowy, mający umożliwić wysadzenie kawałka drogi jeśli zaszłaby taka potrzeba. Tylko dwa fragmenty Autostrady Sudeckiej zostały oddane do użytku – zachodni w Karkonoszach oraz wschodni w Górach Orlickich i Bystrzyckich. Warto wspomnieć, że część wschodnia dzieli się na Drogę Sudecką i Drogę Orlicką – najwyżej położoną górską drogę w Polsce (zaczyna się na Przełęczy Polskie Wrota a kończy na Rozdrożu pod Hutniczą Kopą). Popularną dawniej nazwą była Droga Göringa – „wielkiego łowczego” III Rzeszy, który podobno przyjeżdżał w Góry Bystrzyckie i Orlickie na polowania. Dawniej, jadąc Autostradą Sudecką, podróżni mogli napawać się wspaniałymi widokami ziemi kłodzkiej i Masywu Śnieżnika. Teraz niestety zbocza górskie obrosły drzewami tak też widoki nie są już tak fascynujące jak kiedyś. Sama trasa biegnie natomiast przez wiele ciekawych miejsc takich jak: Zieleniec, Dolina Dzikiej Orlicy, ruiny zamku Szczerba czy Solna Jama.

17. Zieleniec

Zieleniec to niewielka wioska górująca nad Dusznikami-Zdrój, położona na zboczach Gór Orlickich. Zaraz obok, pomiędzy drzewami, kryje się unikatowy rezerwat przyrody „Torfowisko pod Zieleńcem”, który bywa porównywany do arktycznej tajgi i tundry. Najbardziej Zieleniec jest znany jednakże jako ośrodek sportów zimowych, a jego narciarskie tradycje sięgają aż XIX wieku. Zieleniec Ski Arena to jedna z największych w Polsce stacji narciarskich. Obejmuje 22 km tras o zróżnicowanym poziomie trudności, najdłuższa zaś liczy aż 2800 m. Cały stok posiada sztuczne oświetlenie, dzięki czemu jazda na nartach może trwać nawet do późnych godzin wieczornych. Dla turystów chcących wybrać się na narty na dłuższy czas, godnym polecenia obiektem noclegowym jest Schronisko PTTK „Orlica” – jeden z najstarszych budynków wybudowanych na terenie Zieleńca. Warto wspomnieć, że dawne schronisko na pobliskiej Orlicy (najwyższym szczycie polskiej części Gór Orlickich, 1084 m n.p.m.) prowadzone było przez Heinricha Rübartscha – pioniera turystyki górskiej i narciarstwa w Sudetach. To właśnie on, według podań, zostawił pierwsze ślady nart w Górach Orlickich.

18. Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju

Mieści się ono w młynie papierniczym z przełomu XVI/XVII wieku. Jest to bezcenny zabytek techniki na skalę światową. Uznany został za pomnik historii, ponadto pod względem architektonicznym jest jednym z najciekawszych tego typu obiektów w Europie. Tematem wiodącym ekspozycji stałej jest historia papieru i sposobu jego wytwarzania na świecie, w Polsce i na Śląsku. Obecne są także wystawy dotyczące druku, metod produkcji oraz papierów o różnych właściwościach. Ponadto od niedawna w muzeum znajdują się wystawy o polskim pieniądzu papierowym oraz sztuce papieru. W postaci wystaw czasowych Muzeum Papiernictwa ma do zaoferowania swoim gościom również coś zupełnie nowego. Największą, zdaje się, atrakcją jest możliwość zobaczenia na własne oczy, jak wygląda proces czerpania papieru. Można nawet spróbować zrobić to samemu i zabrać wytworzony przez siebie papier na pamiątkę.

19. Ruiny zamku Homole

Ruiny zamku z czerwonego krzemienia zobaczyć można na szczycie wzgórza Gomoła. Góruje ona nad tzw. Polskimi Wrotami. Jest to część dawnego szlaku bursztynowego (obecnie drogi krajowej nr 8), którego Homole strzegło kiedyś przed rabusiami. Zamek powstał już w XIII wieku i stanowił centrum niewielkiego, istniejącego wtedy państewka homolskiego, które ówcześnie obejmowało tereny współcześnie i polskie i czeskie. W okresie wojen husyckich w XV wieku Homole przejęli rycerze rabusie. Zamek służył im aż do XVI wieku. Później niestety coraz szybciej przemieniał się w ruinę. Dziś na czubku bardzo stromego szczytu można podziwiać jedynie pozostałości w postaci śladów muru obwodowego i suchej fosy oraz wieży-donżonu. Już w XVIII wieku ruiny stały się celem wycieczek kuracjuszy z pobliskich Dusznik-Zdroju. Zaadaptowano wtedy wzgórze na ‘romantyczny zakątek’. W ostatnich latach postanowiono przywrócić Homoli dawną świetność, tym samym wybudowano schody na szczyt (na który wcześniej dość niebezpiecznie było się wdrapać) oraz drewnianą ścieżkę ułatwiającą przejście obok zdradliwych moczarów. Na trasie ustawiono również tablice informacyjne z ciekawostkami o historii zamku oraz faunie i florze okolicznego terenu.

20. Uzdrowisko Kudowa-Zdrój

Bad Kudowa – jedno z najbardziej znanych w XIX wieku niemieckich uzdrowisk. Obecnie poszczycić może się zachowaną typową starą uzdrowiskową zabudową. Niezmieniony pozostał także układ Parku Zdrojowego. Zaraz po wejściu na jego teren ukarze nam się okrągła hala mieszcząca płatną Pijalnię Wód Zdrojowych („Marchlewski” i „Śniadecki”). Dalej połączona jest ona z gmachem sali koncertowej. Z drugiej strony znajduje się natomiast sanatorium „Zameczek”, w którym to w roku 1813 zawarto konwencję pomiędzy Prusami, Austrią i Rosją, która była przedwstępem do Kongresu Wiedeńskiego. Drugie i o wiele większe sanatorium góruje nad parkiem z drugiej strony. Początkowo „Książęcy Dwór” obecnie „Polonia”, pojawił się w trzyodcinkowej produkcji pt. „Hotel Polanów i jego goście”. Za „Zameczkiem” wznosi się dość stromo Góra Parkowa, nosząca na swoim grzbiecie starą kaplicę ewangelicką, Altankę Miłości z widokiem na park i pobliskie Czechy oraz „Beatkę” – przekaźnik radiowo telewizyjny, górujący nad całą Kudową. Przechodząc obok muszli koncertowej i pod „Teatrem pod blachą” główną aleją dotrze się do Stawu Zdrojowego, na którego środku w ciepłe dni pojawia się niewielka fontanna. Zaraz obok alei znaleźć można tzw. „Pająka” – ujęcie wody zdrojowej „Moniuszko”. Jest to oczywiście odwołanie do Stanisława Moniuszki, ojca polskiej opery narodowej (Międzynarodowe Festiwale Moniuszkowskie odbywają się w Kudowie-Zdroju co roku w sierpniu już od ponad 60 lat), którego popiersie zobaczyć można w Ogrodzie Różanym nieopodal „Zameczka”. Woda „Moniuszko” jest dostępna za darmo, niektórzy jednak uważają, że jej zapach i smak nie są równie dobre, co „Marchlewskiego” i „Śniadeckiego”. Z myślą o najmłodszych, vis a vis „Pająka” postawiono się plac zabaw, natomiast po uliczkach parku jeździ „Ciuchcia Balbinka”, która zabiera na przejażdżki dzieci z rodzicami. Warto zwrócić uwagę na zastanawiające rzeźby ptaków zrobione z szarego podziurawionego materiału. Wyglądają dość przerażająco, a od czasu do czasu w okresie wakacyjnym zdarza im się zmieniać miejsce. Zazwyczaj widziane są nad stawem i na skwerku za muszlą koncertową. Już bliżej ulicy i końca parku znajdują się budynki sanatoryjne, mieszczące także bary i restauracje, sklepy z pamiątkami i nie tylko oraz warte odwiedzenia Muzeum Minerałów i Kamieni Szlachetnych. Jeśli komuś przypadnie do gustu smak wody zdrojowej i zapragnie napić się równie dobrej także poza Kudową, jest to jak najbardziej możliwe. W wielu sklepach w całej Polsce sprzedawana jest bowiem woda Kudowianka, pozyskiwana ze źródeł niedaleko uzdrowiska. Jest ona sprzedawana przez firmę Staropolanka, mającą swoją siedzibę w Polanicy-Zdroju.

21. Muzeum Zabawek w Kudowie-Zdroju

W ścisłym centrum uzdrowiska, vis a vis parku i sanatorium „Polonia”, w niepozornym budynku, od 2002 roku działa Muzeum Zabawek. Może pochwalić się kilkutysięcznym, i tym samym największym w Polsce, zbiorem zabawek w każdej formie znanej od starożytności aż do teraz. Na wystawach obejrzeć można zarówno lalki, pluszaki oraz klocki jak i teatrzyki, zabawki z filmów, zabawki optyczne i wiele, wiele innych. Jest to miejsce szczególnie warte polecenia ze względu na, z jednej strony, możliwość powrotu do dzieciństwa, z drugiej natomiast, przekonania się, jak wyglądały zabawki wieki temu, także w innych krajach i na innych kontynentach.

22. Kaplica Czaszek w Kudowie-Zdroju

Znajduje się w Czermnej – części Kudowy, która jest starsza niż samo uzdrowisko. Jej nazwa wzięła się prawdopodobnie od występujących na jej terenie czerwonych ziem. W 1776 roku ówczesny proboszcz Vaclav Tomasek, przy pomocy kościelnego i grabarza, zgromadził około 24 tysięcy ludzkich czaszek i kości. Na wzór rzymskich katakumb powstała przykościelna kaplica, w której umieszczono wszystkie szczątki zmarłych po wojnie siedmioletniej i panującej wcześniej epidemii. Ściany wyłożone są czaszkami i kośćmi. Większość z nich zalega jednak pod kaplicą i z roku na rok ziemia pochłania je kawałek po kawałku. Sprawdzają się więc słowa „Z prochu powstałej i w proch się obrócisz”. Sam zamysł kaplicy ma bowiem na celu przypomnienie żyjącym o nieuchronności śmierci. Warto wspomnieć,że jest to jeden z trzech takich obiektów w Europie (pozostałe znajdują się w Rzymie i Czechach). Kaplicę zwiedza się w grupach około 10 osobowych, więc jeśli przychodzi się samemu, trzeba mieć na uwadze, że będzie musiało się poczekać na innych chętnych. Zwiedzanie trwa do 15/20 minut.

23. Szczeliniec Wielki

Jest najwyższym szczytem Gór Stołowych, jedynych w Polsce gór o rzeźbie płytowej. Jego szczyt pełen jest piaskowcowych form skalnych, które doczekały się fantazyjnych nazw. Większość z nich nadał im Franz Pabel, w XVIII/XIX wieku sołtys położonego u stóp Szczelińca Karłowa i pierwszy w historii licencjonowany przewodnik. To jemu pierwsi turyści zawdzięczali wytyczenie szlaku przez skalny labirynt i poprowadzenie schodów (z początku drewnianych, później kamiennych) ułatwiających dostanie się na szczyt. Na początku XIX wieku powstała pierwsza drewniana altana na szczycie Szczelińca. Turystów jednak z każdym rokiem przybywało, tak też, dzięki staraniom Franza Pabla, w 1845 roku powstało w jej miejscu schronisko „Na Szczelińcu”. Wybudowane zostało w stylu tyrolskim i potocznie nazwane „Szwajcarką”. Warto wspomnieć, że jest to najstarszy w całych Sudetach zachowany do dziś obiekt zbudowany w celach turystycznych. Jest to jednocześnie jedyne schronisko w Sudetach, do którego nie da się dojechać samochodem. Samo podejście schodami do schroniska nie jest jednak punktem kulminacyjnym Szczelińca. Aby dostać się na 919 m n.p.m. trzeba przebyć jeszcze część trasy skalnego labiryntu i wspiąć się na Fotel Pradziada, do którego prowadzą dodatkowe schody. Najciekawszą i jedną z największych szczelin w masywie Szczelińca jest tzw. Piekiełko. Panuje w nim specyficzny mikroklimat, poprzez który nawet w środku lata na dnie może jeszcze zalegać śnieg. Wilgotne ściany porastają natomiast mchy (niektóre z nich świecą się w nocy). Na samym końcu labiryntu wychodzi się na Tarasy Wschodnie, z których w pogony dzień da się dostrzec wzniesienia Masywu Śnieżnika. Dawniej istniał szlak powrotny do schroniska, dzięki któremu można było zobaczyć niedostępnie na dzisiejszej trasie skały. Niestety obecnie przejście labiryntu kończy się dla turystów powrotem do Karłowa. Zaraz obok Szczelińca Wielkiego skrywa się na jego tle Szczeliniec Mały, który nie jest niestety udostępniony turystom, z uwagi na ochronę tamtejszej flory i fauny. Obydwa kolosy widać natomiast bardzo wyraźnie z pobliskiego schroniska PTTK „Pasterka”, znajdującego się w pobliskiej Pasterce.

24. Błędne Skały

Jest to druga najchętniej odwiedzana atrakcja turystyczna w Górach Stołowych. W jej skład wchodzi kamienny labirynt złożony z fantazyjnych form skalnych. Swoje niecodzienne kształty zawdzięczają one wietrzeniu piaskowca ciosowego, z których są uformowane. W dawnych wiekach w miejscu obecnego skalnego labiryntu poganie wznosili modły do bóstw. Samo miejsce było zaś nazywane Wilczymi Dołami lub Borem (ta nazwa nadal funkcjonuje w języku czeskim). Na tę niedługą (około 30 minut) wyprawę, pośród wilgotnych i chłodnych czeluści, warto wybrać się wraz z mapą, wskazującą dokładne miejsce i nazwę wszystkich formacji skalnych. Dodatkową atrakcję sprawia bowiem próba odnalezienia w danej formie piaskowcowej tego, co rzekomo przedstawia. Niektóre nazwy skał sięgają początków turystyki na tym terenie, czyli XIX wieku. Zaraz za krańcem labiryntu na turystów czeka punkt widokowy zwany Skalnymi Czaszami. W dole rysuje się czeska wioska Machov, a przy dobrej pogodzie dostrzeże się nawet Karkonosze. W pobliżu znajduje się tzw. Głaz Trzech Krzyży – dawniej wyznaczający zbieg trzech ziemskich granic. Kilka lat temu przed Błędnymi Skałami zaadaptowano miejsce na parking. Wycięte ku temu drzewa ukazały kolejny piękny widok, tym razem na Kudowę-Zdrój i czeski Náchod. Warto pamiętać, że wjazd na Błędne Skały Drogą Aleksandra (odbiegającą od Szosy Stu Zakrętów) jest możliwy o pełnej godzinie, zjazd zaś w połowie godziny.

Mapa 24 atrakcji turystycznych ziemi kłodzkiej

Artykuł 24 atrakcje na ziemi kłodzkiej warte odwiedzenia pochodzi z serwisu Eloblog.

„Jak czytać zamki” Malcolm Hislop – Recenzja

„Jak czytać zamki” Malcolma Hislopa to ilustrowany przewodnik po zamkowej architekturze. Autor w swojej książce prowadzi czytelnika po meandrach architektury obronnej. Pozycja wydana jest w formie bogato ilustrowanego przewodnika. Podzielona jest na dwie główne części. Pierwsza część związana jest z podstawowymi informacjami o zamkach. Natomiast droga część zawiera liczne podrozdziały poświęcone głównym elementom średniowiecznych wartowni, takim jak: donżony, wieże, mury, barbakany itp. Liczne szkice, grafiki i przekroje mają pomóc czytelnikowi lepiej zrozumieć funkcje i sposób budowy poszczególnych elementów. A także to, jak zmieniały się one na przestrzeni wieków. W książce nie znajdziemy żadnych tradycyjnych zdjęć. Wszystko zilustrowane jest za pomocą specjalnie do tego celu przygotowanych rysunków.

Przykład jednej ze stron książki „Jak czytać zamki” Malcolma Hislopa

Autor książki skupia się na poszczególnych elementach z jakich zbudowany jest typowy średniowieczny zamek. Każdy zamek jest w zasadzie odrębną, niepowtarzającą się budowlą, jednak składającą się z pewnych powtarzalnych elementów. Zaczynając od tak podstawowych części jak zamkowe mury, wieże, budowle bramne, skończywszy na hurdycjach, krenelażach czy oknach strzelniczych. Malcolm Hislop opisuje te wszystkie elementy, wskazując ich przeznaczenie, a także to jak zmieniały się pod wpływem mody czy rozwoju sztuki wojennej. Wszystko to oczywiście podparte jest konkretnymi przykładami zachowanych do dziś obiektów. Jasno, przejrzyście i klarownie. Kiedy następnym razem będziemy zwiedzali kolejny zamek, będziemy w stanie wskazać niektóre z jego fragmentów,  nazwać je i określić ich konkretną funkcję. Zamkowe ruiny staną się dla nas trochę bardziej czytelne i zrozumiałe.

Jak wszystkie tego typu zachodnie publikacje autor przytacza głównie przykłady zachodnioeuropejskich zamków. W przeważającej większości są to obiekty z obszaru współczesnej Francji i Anglii. W przewodniku znajdziemy również warownie z Włoch, Niemiec czy Bliskiego Wschodu (tzw. zamki krzyżowców). Brak przykładów zamków z Polski (z wyjątkiem dwóch obiektów) sprawia, że książka może być trochę trudna w odbiorze dla polskiego czytelnika. Pomimo tego polecam ją każdemu miłośnikowi średniowiecznych warowni.

Tytuł: Jak czytać zamki. Krótki kurs wiedzy o fortyfikacjach
Autor: Malcolm Hislop
Rok polskiego wydania: 2018
Moja ocena: ★★★★☆

„Jak czytać zamki. Krótki kurs wiedzy o fortyfikacjach” Malcolm Hislop

Oferty w księgarniach i sklepach internetowych
„Jak czytać zamki” Malcolm Hislop

Artykuł „Jak czytać zamki” Malcolm Hislop pochodzi z serwisu Eloblog.

Zamek, pałac, a może twierdza?

Istnieje pewne zamieszanie w kwestii nazw stosowanych dla poszczególnych historycznych obiektów. Nie zawsze wiemy, czy coś możemy nazwać pałacem, czy dworem? Czy coś było jeszcze grodem, a może już zamkiem? Zainspirowany lipcowo-wrześniowym wydaniem kwartalnika Archeologia Żywa postanowiłem przygotować krótki artykuł-poradnik związany z nazwami. Przy czym należy podkreślić, że poniższe definicje są tylko próbą usystematyzowania nazw. W każdym przypadku znajdziemy kilka wyjątków odbiegających od tych reguł. Dodatkowym problemem jest wielofazowość obiektów. Budowle na przestrzeni wielu lat były rozbudowywane i zmieniały swoje formy. W miejscu grodów często były budowane zamki, a te z kolei z czasem przebudowywano na okazałe rezydencje. Pomimo, iż formą bliższe już były pałacom, wciąż historycznie w stosunku do nich używano nazwy „zamek”. Dodatkowo w XIX wieku pojawia się grupa obiektów budowana specjalnie jako tzw. romantyczne ruiny, w stosunku do których używano nazwy „zamek”, choć z punktu historycznego zamkami nigdy nie były. To wszystko sprawia, iż często kwestia nazewnictwa jest tylko kwestią tego, jaka nazwa przyjęła się powszechnie w stosunku do danego obiektu.

Gród

Grody powstawały w prehistorii i wczesnym średniowieczu. To najstarszy rodzaj założenia obronnego, które możemy spotkać na terenie Polski. W Europie grody pojawiają się w epoce brązu. Na ziemiach polskich związane były z systemem prawa „książęcego”, przed feudalnego, oraz o gospodarkę naturalną i wymienną, przed towarowo-pieniężną. Grody pełniły funkcje siedziby rodowej, plemiennej lub książęcej. Często były budowane na naturalnych wzniesieniach lub w zakolach rzek. Posiadały umocnienia drewniano-ziemne np. wały/palisady, często z wieżą bramną. Grody w warunkach geograficznych, które temu sprzyjały (np. na terenach przedgórzy), bardzo często były budowane również z użyciem kamienia. Niektóre z grodów z czasem ewoluowały w zamki.

Makieta wyspowego grodu na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu

Rekonstrukcja bramy wjazdowej grodu w Biskupinie

Gródek stożkowaty / rezydencja typu „motte”

Gródek stożkowaty to rodzaj średniowiecznej siedziby rycerskiej, na zachodzie Europy znanej lepiej pod nazwą rezydencji typu „motte” lub „motte and bailey”. Ten rodzaj budowli pojawia się na zachodzie Europy w IX wieku, po upadku Imperium Karolińskiego. Gródki stożkowate pełniły funkcje siedziby pomniejszego feudała. Były ściśle związane z ówczesnym systemem feudalnym, ponieważ przejście do systemu feudalnego umożliwiało rycerstwu i możnowładcom na zakładanie obronnych siedzib. Gródki stożkowate składały się z drewnianej wieży wybudowanej na specjalnie usypanym do tego celu kopcu, posiadały umocnienia drewniano-ziemne, rzadziej kamienne. Często budowane były z podgrodziem. Z czasem ich funkcje rezydencjalne przejęły dwory, a w zasadzie można również powiedzieć, że rezydencje typu „motte” to rodzaj wczesnego obronnego dworu. Trzeba również dopowiedzieć i podkreślić, że duża część badaczy uznaje gródki stożkowate za jeden z rodzajów zamków. W takim pojmowaniu definicji rezydencja typu „motte” jest po prostu jednym z typów konstrukcyjnych zamków.

XIX-wieczna grafika przedstawiająca rezydencję typu „motte” – Autor: Arcisse de Caumont

Rekonstrukcja rezydencji typu „motte” w Lütjenburg (Niemcy) – Źródło: commons.wikimedia.org

Zamek

Zamki stanowią przykład budowli obronnych najbardziej kojarzonych z czasami średniowiecza. Budowane były od średniowiecza aż do wczesnej nowożytności. Podobnie jak rezydencje typu „motte and bailey” rozpowszechniły się w Europie po upadku Imperium Karolińskiego. Zamki zazwyczaj pełniły funkcje siedziby feudała lub monarchy. Przeważnie były to już budowle w pełni murowane (kamienne lub ceglane). Ich cechami wspólnymi były takie elementy jak: główna wieża, baszty, wieże bramne, dziedziniec i znajdujące się na nim zabudowania mieszkalne. A wszystko to otoczone murem obwodowym i fosą. Ciekawostka, 1/4 zamków w Polsce znajduje się na obszarze Dolnego Śląska. Rozwój broni palnej przyczynił się do głębokiej zmiany w sposobie budowy i użytkowania zamków. Same zamki były zaś często niszczone w czasie wojen lub po prostu rozbierane. Te, które miały więcej szczęścia, były przebudowywane do postaci rezydencji, w formie i funkcji bardziej zbliżonej ku pałacowi.

Rekonstrukcja średniowiecznego Zamku Grodno w Zagórzu Śl. – Autor: prof. Jerzy Rozpędowski

Ruiny Zamku Ogrodzieniec

Twierdza / Forteca

Kolejną grupę obiektów obronnych stanowią twierdze. Budowane były od końca średniowiecza aż do końca XIX wieku. Pełniły funkcje ufortyfikowanych obszarów (np. cytadela, klasztor, miasto). Z twierdzami najbardziej kojarzone są tzw. twierdze bastionowe. Do ich budowy przyczyniło się wynalezienie prochu i późniejszy rozwój broni palnej. Twierdze składały się z wałów ziemnych, rowów, bastionów i innych obiektów fortyfikacyjnych, na których umieszczano artylerię. Ostatecznie zaniechano ich używania po I wojnie światowej, choć niektóre obiekty były wykorzystywane również w późniejszych konfliktach np. Twierdza Modlin w czasie II wojny światowej (kampania wrześniowa).

Plan fortyfikacji Drezna z 1750 roku – Autor: Matthäus Seutter

Twierdza w Kłodzku – Foto: Michał Jabłoński

Dwór

Dwory budowane były od późnego średniowiecza aż do XX wieku. Choć można tu doszukiwać się ich jeszcze wcześniejszego używania, bo czym np. były podmiejskie wille Rzymian, jak nie rodzajem dworów? Dwory zastąpiły wcześniej funkcjonujące rycerskie rezydencje typu „motte”. W skrócie można określić je jako wiejskie domy szlachty. Ich funkcja obronna była znikoma. Dwór w XVII wieku był już budynkiem oddzielonym od zabudowań gospodarczych. W XIX wieku większość dworów była już murowana. Ciekawostka, na terenie Dolnego Śląska było około 400 dworów. W późniejszych wiekach dwory mogły być dalej rozbudowywane. W czasach PRLu wiele z nich uległo zrujnowaniu.

Zrekonstruowany dwór rodziny Mickiewiczów w Nowogródku (Białoruś)

Renesansowy Dwór Czarne w Jeleniej Górze

Pałac

Pałace to ostatnia i zarazem jedna z najpopularniejszych grup obiektów. Budowane są od II połowy XVII wieku aż do dziś. Choć również i tutaj można doszukać się ich protoplastów znacznie wcześniej, bo i nawet w starożytności. Pałace stanowią przykład budowli pełniących już tylko funkcje rezydencjalne, niemalże całkowicie pozbawione cech obronnych (z wyjątkiem obiektów typu „palazzo in fortezza”). Pałace budowane były jako okazałe rezydencje, często z przyległymi założeniami parkowymi. W Europie intensywny rozwój pałaców przypadł na czas baroku. Ciekawostka, na obszarze Polski znajduje się około 2800 pałaców, z czego 2000 pozostaje w ruinie.

Pałac w Rogalinie

Pałac Wojanów

Poradnik do ściągnięcia

Ten artykuł powstał na bazie artykułu z kwartalnika Archeologia Żywa nr 3 (69) 2018, autorstwa Radosława Biela, w którym autor podjął się próby usystematyzowania używanych definicji.

Poniżej autor artykułu przygotował również krótką ściągawkę, którą można swobodnie wykorzystywać i rozpowszechniać.

Zamek, pałac, a może twierdza? – Autor: Radosław Biel

Pobierz poradnik → link

Artykuł Zamek, gród, dwór, pałac, twierdza… Jak to wszystko rozróżnić? pochodzi z serwisu Eloblog.

1. Piramida w Rapie

Piramida w Rapie to mauzoleum rodu Farenheid, zbudowane w 1811 r. Grób pruskiej rodziny położony jest na terenie podmokłym, zwanym Rysie Bagno, na północno-wschodnim skraju Lasów Skaliskich. Mauzoleum było wzorowane na piramidach starożytnego Egiptu, spełniając te same kąty nachylenia ścian, co w antycznych odpowiednikach.

Fahrenheid, który studiował w Albertinie w Królewcu, odkrył podczas swoich podróży po Europie swoją pasję do egiptologii, która jest szczególnie popularna we Francji. Zaangażował się jako kolekcjoner i mecenas sztuki. Lokalni mieszkańcy mówią, że Piramida ma nadprzyrodzone moce – istotne z punktu widzenia mumifikacji w niej zmarłych.

Więcej dowiesz się na: atrakcje.mazury.pl

Piramida w Rapie – 10 ciekawych miejsc na Mazurach – Źródło: atrakcje.mazury.pl

2. Święta Lipka

Według legendy nazwa „Święta Lipka” odnosiła się do drzewa, na którym w tajemniczy sposób pojawiła się drewniana rzeźba Maryi – pod tym drzewem odbywały się cuda. Protestanccy Mazurzy nie wierzyli w tą nadprzyrodzoną moc i nazwę miejsca przypisują świętej lipie z gaju Starych Prusów.

Pierwsza wzmianka o kaplicy pochodzi z 1491 r. W tym czasie Święta Lipka była już miejscem pielgrzymek. Pierwsza kaplica została zniszczona około 1525 r. podczas reformacji protestanckiej. Chociaż wieś leżała w protestanckim regionie Mazur, wiara rzymskokatolicka została zatwierdzona w Prusach Wschodnich w 1605 roku. Kaplica została przebudowana przez jezuitów i konsekrowana w 1619 r. Pod koniec XVII wieku powstał barokowy, bogaty kościół, otrzymując później miano bazyliki.

Więcej dowiesz się na: atrakcje.mazury.pl

Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Świętej Lipce – Źródło: atrakcje.mazury.pl

3. Pałac w Drogoszach

Pałac hrabiów Dönhoff został zbudowany po pożarze starego, renesansowego zamku, nieco z dala od starej lokalizacji na wzgórzu. Budowę obecnego pałacu rozpoczęto w 1710 r.

W zachodnim skrzydle pałacu był teatr. Obszerna biblioteka i kaplica usytuowana została w skrzydle wschodnim, który przeszedł neogotycką przebudowę w 1830 r. – bogate, marmurowe mauzoleum rodziny Dönhoff do dnia dzisiejszego zostało zachowane w niesamowicie dobrym stanie. Na południe od pałacu, rozciąga się wielki park krajobrazowy, w tym niegdyś park danieli. Barokowe ogrody pałacu zdobione były rzeźbami z piaskowca oraz wazonami. Znaczne części biblioteki ewakuowano w 1945 r. i są obecnie przechowywane w archiwum w Olsztynie.

Więcej dowiesz się na: atrakcje.mazury.pl

Pałac w Drogoszach – Źródło: atrakcje.mazury.pl

4. Mosty w Stańczykach

W Stańczykach dwa równoległe mosty kolejowe rozciągają się nad szeroką doliną, po środku której płynie rzeczka Błędzianka. Mosty zbudowane w latach od 1912–1918 przypominają rzymskie akwedukty, dumnie wznoszące się nad Puszczą Romincką. W czasie I wojny światowej (1916 r.) planowano wybudować trzeci most przeznaczony dla autostrady, łączącej Zachodnie i Wschodnie Prusy z wylotem na Litwę.

Liczba podróżujących tą trasą była stosunkowo duża – był to popularny obszar dla mieszkańców Gołdapi i innych miast. Po 1941 r. znaczenie trasy kolejowej wzrosło jeszcze bardziej ze względu na wzmocnienia kwatery Hitlera w Gierłoży.

Więcej dowiesz się na: atrakcje.mazury.pl

Mosty w Stańczykach – Źródło: atrakcje.mazury.pl

5. Pałac w Sztynorcie

Pałac był własnością rodziny Lehndorffów od 1420 r. Obecny pałac został zbudowany przez Marie Eleonore von Lehndorff z domu von Dönhoff po tym, jak starszy budynek został zniszczony przez Tatarów podczas II wojny północnej w 1656 r. Na terenie pałacu znajduje się wielki park z herbaciarnią oraz w pobliżu najstarsza na Mazurach aleja dębowa. Dęby są prawie 400-stu letnie – najstarszy dąb rzekomo ma lat 1000.

Niemiecki minister spraw zagranicznych Joachim von Ribbentrop wykorzystywał pałac podczas swoich pobytów w pobliskim Wilczym Szańcu w latach 1941-1944. Ostatni właściciel majątku, Heinrich Count von Lehndorff, został stracony przez hitlerowców za udział w spisku przeciwko Hitlerowi, który poniósł niepowodzenie w próbie zabójstwa 20 lipca 1944 r.

Więcej dowiesz się na: atrakcje.mazury.pl

Pałac w Sztynorcie – Źródło: atrakcje.mazury.pl

6. Bunkry Mamerki

Ze względów bezpieczeństwa, kilka podrzędnych kwater związanych z dowództwem polowym Adolfa Hitlera na froncie rosyjskim, było rozproszonych po okolicy – dzięki temu zamach bombowy lub atak spadochroniarzy nie mógł uderzyć jednocześnie w całość niemieckiego dowodzenia. Zdecydowanie największą siedzibą była kwatera główna Oberkommando des Heeres (OKH) – dowództwo wojsk lądowych.

Ta siedziba została zbudowana około 20 kilometrów na północny wschód od Wilczego Szańca, nad brzegiem jeziora Mamry (obecnie obszar ten nazywa się Mamerki). Siedziba posiadała ponad 200 budynków z około 30 zbrojonymi budynkami i bunkrami, jako schronami przeciwlotniczymi. Kiedy Hitler był w Wilczym Szańcu, wysokie dowództwo Wehrmachtu, a także szefowie Sztabu Generalnego, zamieszkali w Mamerkach.

Więcej dowiesz się na: atrakcje.mazury.pl

Mamerki – Kwatera Główna Niemieckich Wojsk Lądowych – Źródło: atrakcje.mazury.pl

7. Zamek w Kętrzynie

Około 1329 r. na wzgórzu nad rzeką, na zwęglonych szczątkach pruskiej, zbrojnej wioski Krzyżacy postawili drewniany fort. Dziś miejsce to zajmuje ufortyfikowany kościół św. Jerzego.

Celem fortu i jego załogi była obrona tej części państwa krzyżackiego przed częstymi atakami ze strony Litwy. Kętrzyn był także miejscem postoju w krucjatach na pogańską Litwę. Fort został dwukrotnie zdobyty i spalony przez Litwinów, najpierw przez wojska dowodzone przez księcia Olgierda w 1345 r., a dwa lata później przez księcia Kiejstuta. W 1357 r. podjęto budowę murowanego zamku w południowo-wschodnim narożniku miejskich murów obronnych. Do dziś zarówno zamek, ufortyfikowany kościół, jak i miejskie mury zachowane zostały w bardzo dobrym stanie.

Więcej dowiesz się na: atrakcje.mazury.pl

Zamek krzyżacki w Kętrzynie – Foto: Andrzej Otrębski Źródło: commons.wikimedia.org

8. Kanał Mazurski – Śluza Leśniewo

Kanał Mazurski, to niedokończony, długi na 50,4 km kanał łączący rzekę Łynę w Obwodzie Kaliningradzkim Rosji i Jezioro Mamry. Dzisiejsza granica polsko-rosyjska przecina kanał z południowym odcinkiem o długości około 20 km zlokalizowanym w Polsce. Na kanale jest 10 śluz, 5 w Polsce i 5 w Rosji, przeznaczonych do obsługi łodzi o szerokości do 7,7 m, długości 45 m i zanurzeniu 2,5 m.

Celem kanału było pobudzenie rozwoju gospodarczego Prus Wschodnich. Budowa rozpoczęła się w 1911 r., natomiast została przerwana przez I wojnę światową, wznowiono ją w latach dwudziestych i ponownie w latach trzydziestych (odkąd handel rosyjski przestał istnieć po rewolucji październikowej), a następnie została zakończona przez II wojnę światową. Śluza Leśniewo Górne jest najlepiej wykończoną śluzą na Kanale Mazurskim z pełną konstrukcją budowlaną oraz z wieloma technicznymi urządzeniami.

Więcej dowiesz się na: atrakcje.mazury.pl

Kanał Mazurski – Śluza Leśniewo – Źródło: pixabay.com / domena publiczna

9. Twierdza Boyen

Wybudowana w latach 1843-1855 w celu zablokowania strategicznego przesmyku między jeziorami Niegocin i Kisajno. Jednym z inicjatorów budowy twierdzy był generał von Boyen.

Z punktu widzenia strategii pruskiej ważną rolę odgrywała linia obronna Wielkich Jezior Mazurskich. Przed wybuchem I wojny światowej naturalne elementy terenu i wzmocnione fortyfikacje wokół Twierdzy Boyen miały blokować wkraczanie rosyjskiej armii do tego obszaru. Twierdza może pomieścić około 3000 żołnierzy. Po I wojnie światowej zmieniono funkcję twierdzy, przekształcając ją w szpital. Przed II wojną światową był jednym z punktów zbornych armii niemieckiej, z którego nastąpił atak na Polskę we wrześniu 1939 r. Od 1945 r. Twierdza Boyen przeszła w ręce Armii Polskiej.

Więcej dowiesz się na: atrakcje.mazury.pl

Twierdza Boyen – Źródło: atrakcje.mazury.pl

10. Wilczy Szaniec

Głęboko w lasach, niedaleko Kętrzyna, ukryta w częściowo podmokłym terenie, powstała się w 1940 r. siedziba Hitlera „Wilczy Szaniec”. Podczas gdy miasta Niemiec powoli popadały w ruinę, w budowę Wilczego Szańca zatrudnionych było ok. tysiąc robotników. Ze względu na poufność informacji dot. konstrukcji kwatery, robotnicy musieli zmieniać się co sześć miesięcy i mogli pracować wyłącznie na jednym etapie budowy.

W ten sposób powstało siedem masywnych bunkrów o grubości ścian ponad 10 metrów, wiele lekkich bunkrów i budynków mieszkalnych dla ponad 2000 oficerów i drużyn zbrojnych. Do kamuflażu zastosowano siatkę maskującą, pokrytą zaprawą zmieszaną z wodorostami, dzięki czemu obiekt praktycznie nie był widoczny z powietrza. Obiekt posiadał połączenie kolejowe, dwa lotniska, rozległe pasy minowe i kilometry ogrodzeń z drutu kolczastego. Oczyszczenie około 50 000 min oraz nowatorskich konstrukcji zajęło po wojnie saperom ponad 10 lat – wielu z nich zostało rannych i zabitych.

Więcej dowiesz się na: atrakcje.mazury.pl

Wilczy Szaniec, Kwatera Główna Adolfa Hitlera – Źródło: atrakcje.mazury.pl

Mapa 10 ciekawych miejsc na Mazurach

Artykuł 10 ciekawych miejsc na Mazurach, które warto odwiedzić pochodzi z serwisu Eloblog.

Mapa fortyfikacji, schronów i bunkrów w Czechach

Mapa obejmuje głównie obiekty budowane w latach 1935–1938 przez Czechosłowację. Były to umocnienia mające na celu bronić czechosłowackie państwo przed atakiem ze strony Niemiec. Dlatego, jak spojrzymy na rozkład obiektów, większość z nich znajduje się na obszarach graniczących z III Rzeszą. Kres budowy tych umocnień przyniósł zawarty we wrześniu 1938 roku Układ Monachijski, który zdusił w zarodku młode państwo. Budowane umocnienia nigdy nie zostały wykorzystane do obrony kraju. Jestem pod ogromnym wrażeniem szczegółowości tej czeskiej mapy. Zaznaczone są na niej różnego typu obiekty, od lekkich umocnień budowanych w latach 1936, 1937–1938, przez umocnienia ciężkie, grupy artyleryjskie, skończywszy na liniach łączności. Na mapie zaznaczone są zarówno obiekty wybudowane, jak i te pozostawione w trakcie budowy, a także planowane.

Mapa fortyfikacji, schronów i bunkrów w Czechach – Źródło: mapa.opevneni.cz

Mapa dostępna jest pod adresem – mapa.opevneni.cz

Aby zobaczyć schrony należy wybrać (zaznaczyć) z prawej strony interesujące nas grupy obiektów [1]. Jeżeli nie znamy języka czeskiego możemy przejść do polskojęzycznej wersji strony [2].

Co ciekawe, możemy również przejść do szczegółowych informacji na temat konkretnego schronu. Wystarczy kliknąć naniesiony na mapie obiekt, a następnie kliknąć w literkę „i” [3].

Wskazując na wybrany obiekt możemy również przejść do szczegółowych informacji na jego temat

Mapa czeskich schronów i fortyfikacji to również świetne rozwiązanie dla miłośników turystyki. Duża część z obiektów położona jest na terenach atrakcyjnych turystycznie np. pas umocnień w Sudetach. Niektóre z obiektów zostały więc zagospodarowane na atrakcje turystyczne. Przy innych znajdziemy znowu świetne punkty widokowe.

Udostępniony dla turystów schron „Březinka” w Náchodzie

Twierdza Stachelberg koło Trutnova, schron TS 73

Artykuł Mapa fortyfikacji, schronów i bunkrów w Czechach pochodzi z serwisu Eloblog.

Zazwyczaj tajemnicze podziemia i schrony kojarzą nam się z okresem II wojny światowej. To historie o złotych pociągach, bursztynowych komnatach i niemieckich podziemnych fabrykach zazwyczaj rozpalają umysły badaczy historii. Zawsze jednak powtarzałem, że wojna trwała tylko 6 lat, naziści byli u władzy 12 lat, za to okres PRLu i obecność Armii Radzieckiej na terenie Polski to blisko pół wieku! Uważam, że ten długi okres naszej historii wciąż nie został jeszcze dobrze zbadany i kryje jeszcze wiele tajemnic. Nie cieszy się też taką popularnością jak choćby zagadki II wojny światowej. Dlatego niezmiernie cieszą kolejne inicjatywy próbujące odkryć zimnowojenne tajemnice PRLu.

Mapa tajemnic PRLu – Fortyfikacje i schrony

Poniżej przedstawiam jedną z takich inicjatyw. Mapa tajemnic PRLu. Interaktywna mapa mająca za zadanie zebranie w jednym miejscu najważniejszych militarnych obiektów związanych z okresem PRLu. Na mapie znajdziemy zarówno obiekty zajmowane dawniej przez Wojsko Polskie (LWP), jak i obiekty wykorzystywane przez Północną Grupę Wojsk Armii Radzieckiej. Na mapie znajdziemy również obiekty cywilne, rządowe i przemysłowe. Całość naniesiona jest na dobrze nam znane mapy Google’a. Szczególnie dobrze opracowany jest obszar wokół Warszawy, gdzie Muzeum Obrony Cywilnej prowadzi autor mapy Maciej Witeska.

Mapa tajemnic PRLu, schrony w okolicach Warszawy – Autor: Maciej Witeska

Mapa jest ciągle rozbudowywana, w związku z tym – jak zapewnia jej autor – będą pojawiać się na niej kolejne nowe obiekty. Zachęcam więc do ponownego odwiedzenia mapy za jakiś czas.

Mapę opracował: Maciej Witeska – Trzecia Strona Wisły/Fundacja P1/Muzeum Obrony Cywilnej
https://www.facebook.com/MuzeumOC
https://www.facebook.com/BTFschron

Artykuł Mapa tajemnic PRLu – Zimnowojenne fortyfikacje i schrony w Polsce pochodzi z serwisu Eloblog.

Festung Posen – Twierdza Poznań

Przypomnę, że Poznań w wyniku rozbiorów Rzeczypospolitej znalazł się w granicach Królestwa Prus. Pomysł budowy systemu fortów w mieście pojawił się po zakończeniu wojen napoleońskich. W wyniku nowego podziału terytorialnego pomiędzy mocarstwami, Poznań znalazł się bardzo blisko granicy Imperium Rosyjskiego (formalnie Królestwa Polskiego). Potencjalne zagrożenie ze wschodu, rosnące przez cały okres XIX wieku, było impulsem do silnego ufortyfikowania miasta.

Karl von Großmann – Inicjator budowy Festung Posen

Twierdza Poznań była przez lata rozbudowywana i modernizowana, tak aby nadążyć za rozwojem nowoczesnych środków ogniowych. Zwłaszcza rozwój artylerii wymuszał modernizację fortów, gdyż te okazywały się za mało odporne na nowe rodzaje broni. Taka sytuacja nie dotyczyła tylko twierdzy w Poznaniu, ale również innych twierdz w Prusach, a później Cesarstwie Niemieckim. Festung Posen miał jednak ciągle priorytet przy kolejnych zaplanowanych w kraju modernizacjach.

Mapa Twierdzy Poznań z zaznaczonym obiektami twierdzy poligonalnej (w środku) i fortowej (na zewnątrz) – Foto: zbiory Fort Va

Mapa w większej rozdzielczości (1800×1364) dostępna jest pod tym linkiem.

Podczas ostatniego majowego weekendu wybrałem się do Poznania, gdzie korzystając ze specjalnej oferty „Poznań za pół ceny” zwiedziłem kilka z udostępnionych fortów. Przez wiele lat po wojnie poznańskie fortyfikacje były traktowane po macoszemu, jako element spadku po pruskich zaborcach. Dziś jednak mieszkańcy Poznania zaczynają dostrzegać turystyczny potencjał opuszczonych miejsc. Część obiektów została już zagospodarowana na cele turystyczne i edukacyjne. Kompleks fortów jest naprawdę rozległy. Na ich zwiedzanie warto zaplanować kilka dni.

Fort Va Bonin

Fort Va został zbudowany w latach około 1887-1890. Należał do fortów pośrednich nowego typu. Zadaniem tego typu fortów było wspomaganie obrony w obszarze pomiędzy głównymi fortami. Ze względu na swoją pomocniczą funkcję wyposażony był tylko w kilka lekkich dział. Obiekt został wybudowany na planie trapezu i otoczony fosą głęboką na kilka metrów. Ciekawostką jest to, że Fort Va miał również swój obronny epizod podczas II Wojny Światowej. Zorganizowano w nim jedno z niemieckich stanowisk obrony. Z tego powodu obiekt posiada niewielkie zniszczenia.

Fort Va na zdjęciu satelitarnym (na lewo) i obrazie LIDAR (na prawo) – Źródło: geoportal.gov.pl

Makieta Fortu Va – Festung Posen

Zwischenwerk Bonin – Fort Pośredni Bonin

Obecnie Fortem Va opiekuje się Stowarzyszenie Miłośników Fortyfikacji „Kernwerk”, które zorganizowało w nim trasę turystyczną. Obiekt zwiedza się wraz z przewodnikiem ubranym w pruski mundur z minionej epoki Festung Posen. W trakcie pokonywania trasy odwiedzamy liczne z fortecznych pomieszczeń, przemieszczamy się fragmentem podziemnego korytarza, oglądamy również fort z zewnątrz. Całość w towarzystwie przewodnika-prusaka, który opowie również kilka ciekawostek o obiekcie.

Przewodnicy po Forcie Va w pruskich mundurach

Przewodnik po Forcie Va w pruskim mundurze

Wnętrza Fortu Va w Poznaniu

Wnętrza Fortu Va w Poznaniu

Wnętrza Fortu Va w Poznaniu

Wnętrza Fortu Va w Poznaniu

Podziemia Fortu Va – Festung Posen

Fort Va – Twierdza Poznań

Fort Va – Twierdza Poznań

Stare fortyfikacje i współczesne blokowiska, taki jest właśnie Poznań

Fort Winiary – Cytadela

Fort Winiary, nazywany powszechnie Cytadelą, należał do jednego z czterech centralnych odcinków umocnień Festung Posen. Potężny obiekt został wybudowany w latach 1828-1842. Tuż obok śródmieścia, które zostało otoczone poligonalnym (wielobocznym) rdzeniem z sześcioma fortami. Fort Winiary, tak jak i inne obiekty z tego okresu, został zaprojektowany przez Johanna Leopolda von Brese.

Johann Leopold von Brese – Projektant Fortu WIniary

W II połowie XIX wieku, po wybudowaniu nowego pierścienia fortyfikacji wokół miasta, centralne umocnienia Festung Posen straciły na swoim militarnym znaczeniu. Poznań rozrastał się gwałtownie, tak samo, jak inne europejskie miasta tego okresu. Poligonalny rdzeń fortyfikacji został więc rozebrany, natomiast Fort Winiary przetrwał trochę dłużej. Uległ zniszczeniu dopiero podczas walk w czasie II Wojny Światowej w 1945 roku. Reszty dopełniła powojenna rozbiórka. Warto wspomnieć, że podczas wojny na Cytadeli znajdował się ostatni z niemieckich punktów oporu.

Stare lotnicze zdjęcie Fortu Winiary – Źródło: fotopolska.eu

Fort Winiary na zdjęciu satelitarnym (na lewo) i obrazie LIDAR (na prawo) – Źródło: geoportal.gov.pl

Park Cytadela zlokalizowany na miejscu dawnego Fortu Winiary

W parku zlokalizowany jest cmentarz żołnierzy Armii Czerwonej

Pozostałości po Forcie Winiary – Festung Posen

Pozostałości po Forcie Winiary – Festung Posen

Pozostałości po Forcie Winiary – Festung Posen

Obecnie na terenie zajmowanym niegdyś przez Fort Winiary znajduje się Park Cytadela. W parku zlokalizowane są muzea, cmentarze i pomniki upamiętniające walki o Poznań. Szczególnie polecam odwiedzić dwa muzea znajdujące się w pozostałościach Fortu Winiary. Pierwszym z nich jest Muzeum Uzbrojenia, w którym można zobaczyć ciekawą i bogatą ekspozycję militariów. Od broni strzeleckiej, poprzez umundurowania, po czołgi i samoloty.

Muzeum Uzbrojenia na Cytadeli

Ekspozycje Muzeum Uzbrojenia

Ekspozycje Muzeum Uzbrojenia w Poznaniu

Liczne ekspozycje broni pancernej – Muzeum Uzbrojenia Poznań

Samoloty bojowe to spora część naziemnej ekspozycji – Muzeum Uzbrojenia Poznań

Drugim jest Muzeum Armii Poznań, upamiętniające dzieje Armii Poznań pod dowództwem gen. Tadeusza Kutrzeby w czasie II Wojny Światowej. W tym jedną z najważniejszych bitew kampanii wrześniowej – Bitwę nad Bzurą.

Muzeum Armii Poznań na Cytadeli

Wystawa mundurów Wojska Polskiego z września ’39 – Muzeum Armii Poznań

Żołnierze Wojska Polskiego podczas Bitwy po Bzurą

Archiwalna prasa z września ’39 – wojenna propaganda

Fort VII Colomb

Fort VII powstał w latach 1876-1882. Obiekt należał do tzw. fortów głównych drugiego pierścienia fortyfikacji Poznania. Zbudowany został na planie sześcioboku. Zadaniem tego typu fortów było prowadzenie ostrzału artyleryjskiego przeciwnika za pomocą ciężkich dział. Forty na wyposażeniu posiadały także lekkie działa do osłony przedpola. Obecnie jest to jeden z najlepiej zachowanych fortów Festung Posen.

Fort VII na zdjęciu satelitarnym (na lewo) i obrazie LIDAR (na prawo) – Źródło: geoportal.gov.pl

Wejście do Fortu VII Colomb

Fort VII – Festung Posen

Fort VII – Festung Posen

Najsmutniejsza historia Fortu VII związana jest z okresem II Wojny Światowej. Bowiem w jego lochach Niemcy zorganizowali obóz koncentracyjny KL Posen, a później obóz zagłady działający pod nadzorem SS. Na terenie Fortu VII znajdowało się również więzienie tajne policji – Gestapo. Z tego powodu dzisiaj jest to szczególne miejsce związane z pamięcią o ofiarach Nazizmu. W tym celu na terenie obiektu zorganizowano ekspozycję poświęconą niemieckim zbrodniom II Wojny Światowej. Ekspozycję zwiedza się samodzielnie.

W czasie II Wojny Światowej mieścił się tu Konzentrationslager Posen

W środku ekspozycja Muzeum Martyrologii Wielkopolan

Ekspozycja Muzeum Martyrologii Wielkopolan

Pomnik więźniów – Muzeum Martyrologii Wielkopolan

Ściana egzekucji – Fort VII

Fort III Graf Kirchbach

Kolejny fort, który możemy zwiedzać, znajduje się na terenie poznańskiego Nowego Zoo. Fort III należy również do fortów głównych. Wzniesiono go w latach 1877-1881. Obecnie znajduje się pod opieką Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Fortyfikacji. W Forcie III przygotowana jest trasa turystyczna obejmująca zarówno część podziemną i naziemną. Żeby zwiedzić fort, niezbędne jest również zakupienie biletu do Zoo. Zdjęcia pochodzą z 2013 roku.

Fort III na zdjęciu satelitarnym (na lewo) i obrazie LIDAR (na prawo) – Źródło: geoportal.gov.pl

Fort III na terenie Nowego Zoo – Foto: Grzegorz Posała

Fort III – Festung Posen – Foto: Grzegorz Posała

Fort III – Festung Posen – Foto: Grzegorz Posała

Fort III – Festung Posen – Foto: Grzegorz Posała

Fort III – Festung Posen – Foto: Grzegorz Posała

Poznański Szlak Forteczny

Opisane powyżej miejsca to oczywiście nie jedyne forty, które można zobaczyć w Poznaniu. W styczniu 2016 roku został uruchomiony Poznański Szlak Forteczny, w ramach którego przed fortami Festung Posen zostały ustawione specjalne tablice informacyjne. Szlak obejmuje kilkadziesiąt obiektów. Nie wszystkie obiekty udostępnione są do zwiedzania w formie trasy turystycznej. Należy więc zachować odpowiednią ostrożność.

Poznański Szlak Forteczny

„Poznański Szlak Forteczny został wytyczony w oparciu o koncepcję przygotowaną przez Porozumienie dla Twierdzy Poznań i prace Zespołu ds. fortyfikacji poznańskich Urzędu Miasta Poznania. Tablice informacyjne oraz stronę internetową sfinansowano z Poznańskiego Budżetu Obywatelskiego. W grudniu 2015 roku tablice informacyjne ustawiono przy najważniejszych obiektach XIX-wiecznej twierdzy, m.in. fortach, kilku grupach schronów oraz koło zachowanych obiektów twierdzy poligonalnej z pierwszej połowy XIX wieku.”

Dostępna jest również strona internetowa, na której na mapie zaznaczone są obiekty znajdujące się na szlaku.

Mapa Festung Posen – Twierdzy Poznań, z zaznaczonymi ciekawszymi obiektami.

Artykuł Festung Posen – Zwiedzanie Twierdzy Poznań pochodzi z serwisu Eloblog.

S3 Olga w Dolinie Jonastal

Pierwszym z nich jest kompleks S3 Olga drążony w dolinie Jonastal. Kompleks szykowany był przez SS na kwaterę Adolfa Hitlera. Prace nad Olgą rozpoczęto jesienią 1944 roku, obiekt nie został ukończony. Pomimo krótkiego okresu pracy wydrążono prawie 2 km chodników, to jest około ¼ długości Riese. Sporo, zważywszy na tak krótki czas.

S3 Olga w dolinie Jonastal

Fabryka zbrojeniowa Mittelwerk w Górach Harzu

Podziemny kompleks Mittelwerk, położony w Górach Harzu, to prawdziwy olbrzym zbrojeniowy. Zwany jest także mylnie kompleksem Dora, od pobliskiego Konzentrationslager Mittelbau-Dora. W podziemnej fabryce zbrojeniowej montowane były między innymi latające bomby V-1 oraz rakiety V-2. W Górach Harzu pod ziemią zaczęto lokować produkcję zbrojeniową po tym, jak zostały zbombardowane zakłady w Świnoujściu.

Latające bomby V-1 w fabryce Mittelwerk – Foto: Bundesarchiv

Podziemia Mittelwerk składają się z dwóch równoległych tuneli o długości około 1,9 km. Między nimi znajduje się 46 hal produkcyjnych. Nie mogłem doszukać się konkretnej i dokładnej łącznej długości podziemi, ale zauważyłem, że jest ona szacowana w Internecie na 15-20 km. Może ktoś ma dokładne dane?

Podziemny olbrzym zbrojeniowy – Kompleks Mittelwerk

Ostwall – Międzyrzecki Rejon Umocniony

Kolejnym kompleksem jest Ostwall – Międzyrzecki Rejon Umocniony, w skrócie MRU. To potężny kompleks umocnień budowanych głównie w latach 30 ubiegłego wieku. Obecnie MRU znajduje się na terenie Polski w okolicach Międzyrzecza. Kompleks MRU miał posłużyć, jako ochorna wschodnich granic III Rzeszy, w wypadku ewentualnego zagrożenia ze strony Polski lub ZSRR. W momencie kiedy naziści zaczęli planować ofensywę na ZSRR, kompleks utracił na znaczeniu i zaniechano jego rozbudowy. W 1944 roku wznowiono przy nim pracę, ale nie odegrał on żadnej kluczowej roli w obronie III Rzeszy.

Podziemia MRU – Foto: Shilton77 Źródło: commons.wikimedia.org

Podziemia MRU są naprawdę imponujące. Ich łączną długość szacuje się na około 32-35 km (dane z Wikipedii). Mapa w lepszej rozdzielczości dostępna jest pod tym linkiem.

Podziemny olbrzym – Ostwall MRU – Autor: Blackfish

Olbrzymy – Podsumowanie

Porównując kompleks Riese do trzech wyżej wymienionych obiektów podziemnych, wypada on zaskakująco słabo. Przede wszystkim w kontekście swojego kryptonimu – Olbrzym. Kompleks Riese jest znacznie mniejszy niż znajdujący się również w Polsce kompleks MRU. Riese jest większe od Olgi, ale za to wypada gorzej w relacji czas pracy – długość wydrążonych sztolni. Czy kompleks Riese okazał się klapą budowlaną niespełniającą ambicji nadanej nazwy? Czy też rzeczywiście nie znamy jeszcze jego pełnych rozmiarów? Poniżej załączam mapę ze wszystkimi wspomnianymi kompleksami.

WSPÓŁPRACA

Sztolnie Walimskie
www.sztolnie.pl

BIBLIOGRAFIA

1. Zagłada Riese – Romuald Owczarek
2. Podziemia w Górach Sowich i Zamku Książ – Piotr Kruszyński
3. Tajemnica Riese – Jacek M. Kowalski, Robert J. Kudelski, Zbigniew Rekuć

ZDJĘCIA

1. ahojMEDIA
   www.ahojmedia.pl
2. Zdjęcia Archiwalne
   Das Bundesarchiv

Artykuł Ciekawostki o Riese – Prawdziwy olbrzym pochodzi z serwisu Eloblog.

Atrakcje turystyczne Dolny Śląsk – Co zwiedzać?

Zestawienie „Atrakcje Turystyczne Dolny Śląsk” lista i mapa z najważniejszymi atrakcjami turystycznymi w województwie dolnośląskim. Zestawienie obejmuje najważniejsze i najpopularniejsze obiekty na Dolnym Śląsku. Opisałem pierwszych 15 miejsc, które uważam za szczególnie atrakcyjne i popularne. Pozostałe są zaznaczone na mapie. Mapa z atrakcjami turystycznymi Dolnego Śląska będzie systematycznie uzupełniana. Kolejność miejsc nie ma znaczenia.

Zobacz także uzupełnienie: Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku do zobaczenia

ZOO i Afrykarium we Wrocławiu

Wrocławski Ogród Zoologiczny jest jedną z największych atrakcji tego miasta. Historia miejsc sięga jeszcze czasów pruskich do roku 1865. Obecnie Zoo jest schronieniem dla 7 tys. zwierząt, reprezentujących około tysiąca gatunków. Pod koniec roku 2014 na terenie Zoo zostało otwarte Afrykarium, które szybko stało się ogromną atrakcją. Wrocławskie Zoo jest miejscem licznie odwiedzanym przez mieszkańców i przyjezdnych turystów. Stanowi niemałą atrakcję dla dzieci, a położenie na obszarze 33 ha, wśród licznej zieleni i zwierząt, zapewnia odpoczynek oraz relaks. Pamiętajcie jednak, że w trakcie weekendu podczas dobrej pogody, możecie spotkać tam prawdziwe tłumy. Zoo i Afrykarium to prawdopodobnie najpopularniejsze biletowane atrakcje turystyczne Dolnego Śląska.
Link: www.zoo.wroclaw.pl

Zoo i Afrykarium we Wrocławiu – Atrakcje Turystyczne Dolny Śląsk

Fontanna Multimedialna we Wrocławiu

Naprzeciwko wrocławskiego Zoo znajduje się słynna Hala Stulecia, a za nią popularna fontanna multimedialna. W sezonie wiosenno-letnim nad jej brzegami zbierają się liczne tłumy wypoczywających Wrocławian i turystów. Wieczorami, kiedy słońce chowa się już za horyzontem, wrocławska fontanna rozpoczyna swoje pokazy multimedialne. Wspaniałe spektakle składające się z wody, światła i muzyki przyciągają wiele osób. Jesienią i zimą, kiedy fontanna jest wyłączona, miło jest przespacerować się po okalających nią pergolach. Można również zwiedzić wnętrza Hali Stulecia. Terminy i godziny pokazów należy sprawdzać na stronie internetowej.
Link: www.wroclawskafontanna.pl

Fontanna Multimedialna we Wrocławiu – Atrakcje Turystyczne Dolny Śląsk

Katedra św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu

Katedra we Wrocławiu to jeden z najważniejszych zabytków w mieście i na Dolnym Śląsku. Jej historia związana jest z najdawniejszymi losami miasta, sięgającymi czasów pierwszych Piastów. Katedra położona jest na dawnej wyspie Ostrowie Tumskim. Wielokrotnie przebudowywana i modernizowana była świadkiem najważniejszych wydarzeń w życiu miasta i jego mieszkańców. Łącznie z tymi najbardziej okrutnymi podczas II wojny światowej, kiedy to budowla została poważnie zniszczona. Katedra jest otwarta dla wiernych i zwiedzających Ostrów Tumski. Za niewielką opłata można również wjechać na jej wieżę, gdzie znajduje się punkt widokowy.
Link: www.katedra.archidiecezja.wroc.pl

Katedra św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu – Atrakcje Turystyczne Dolny Śląsk

Kościół Pokoju w Świdnicy

Kościół Pokoju pod wezwaniem Trójcy Świętej w Świdnicy to zabytek znajdujący się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Drewniany kościół ewangelicki, którego budowa była związana z zakończeniem wojny trzydziestoletniej. Ta niezwykła budowla wykonana jest z drewna i innych nietrwałych materiałów, co było jednym z warunków postawionych ewangelikom, w zamian za zgodę na budowę świątyni. Kościół w Świdnicy był jedną z trzech świątyń, na których zgodę wyraził cesarz Ferdynand III Habsburg. Drugi kościół powstał w Jaworze, a trzeci w Głogowie, który XVIII wieku uległ spaleniu. Wspaniałe wnętrza świdnickiego kościoła pokoju są udostępnione dla zwiedzających za niewielką opłatą.
Link: kosciolpokoju.pl

Wnętrze Kościoła Pokoju w Świdnicy – Atrakcje Turystyczne Dolny Śląsk

Świątynia Wang w Karpaczu

Niezwykła budowla i popularna atrakcja turystyczna w Karpaczu. Świątynia Wang to norweski kościółek przeniesiony w XIX wieku do dolnośląskiego Karpacza. Wang został zbudowany w południowej Norwegii na przełomie XII i XIII wieku. Obiekt został kupiony przez króla pruskiego i przewieziony w częściach do Prus. Początkowo miał stanąć w muzeum w Berlinie, ale ostatecznie zagościł na stałe w Karkonoszach. To unikalny zabytek w skali światowej. Świątynia jest kościołem parafii ewangelicko-augsburskiej, ale za niewielką opłatą jest udostępniana do zwiedzania przez turystów. Przyciąga odwiedzających przede wszytskim swoim nietypowym kształtem, tak bardzo różniącym się od kościołów, które znamy na co dzień. Panorama świątyni 360° z lotu ptaka.
Link: www.wang.com.pl

Świątynia Wang – Atrakcje Turystyczne Dolny Śląsk – Foto: Tomasz Kapczyński

Zamek Książ w Wałbrzychu

Zamek Książ to perła Dolnego Śląska i trzeci pod względem wielkości zamek w Polsce. Początki średniowiecznej warowni w tym miejscu związane są z księciem piastowskim Bolkiem I Surowym. Później zamek wielokrotnie modernizowany przechodził z rąk do rąk, aż w końcu jego wieloletnim właścicielem został ród Hochbergów. W czasie II wojny światowej w zamku prowadzone były prace związane z realizowanym w Górach Sowich projektem Riese. Współcześnie zamek wypiękniał i zaprasza turystów do zwiedzania swoich wnętrz. Choć nie zdziwcie się ich skromnym wyposażeniem, bowiem większość wnętrz po wojnie okradła Armia Czerwona. Poza zwiedzaniem sal zamkowych, możemy odwiedzić również tarasy zamkowe, a także pobliskie stajnie zamkowe oraz palmiarnię księżnej Daisy. Bardzo popularne są również nocne zwiedzania zamku.
Link: www.ksiaz.walbrzych.pl

Zamek Książ w Wałbrzychu – Atrakcje Turystyczne Dolny Śląsk

Zamek Grodziec

Grodziec to kolejny z dolnośląskich zamków-atrakcji, które koniecznie musisz odwiedzić. Budowla została wzniesiona na bazaltowej, powulkanicznej górze Grodziec na Pogórzu Kaczawskim. Zamek położony jest na samym szczycie, na wysokości 389 m n.p.m. Charakterystycznie góruje nad otaczającym go terenem, przez co jest widoczny już z wielu kilometrów. Jego początki nie są dokładnie znane, ale łączy się je z postacią księcia piastowskiego Bolesława I Wysokiego. Już za jego czasów w tym miejscu miał istnieć gród obronny. W późniejszych czasach zamek był wielokrotnie przebudowywany. Dziś Grodziec oferuje turystom zwiedzanie swoich wnętrz i przyjemne spędzenie czasu w średniowiecznych klimatach. Na jego terenie organizowane są różnego rodzaju festyny, eventy, inscenizacje i imprezy tematyczne. Zamek Grodziec był również scenerią dla kilku produkcji filmowych.
Link: grodziec.com

Zamek Grodziec – Atrakcje Turystyczne Dolny Śląsk

Zamek Czocha

Ten malowniczo położony zamek, znajduje się już po polskiej stronie Łużyc nad rzeką Kwisa. Rzeka ta stanowiła w przeszłości historyczną granicę między Śląskiem i Łużycami. Początki Zamku Czocha sięgają XIII wieku, wtedy to był grodem warownym założonym z inicjatywy króla czeskiego Wacława I Przemyślida. Również i ten obiekt przez wieki wielokrotnie przebudowywany i zmieniał swoich właścicieli. Ciekawostką jest to, że podczas II wojny światowej mieściła się tutaj szkoła szyfrantów Abwehry. Obecnie Zamek Czocha jest dużą atrakcją turystyczną Dolnego Śląska. Choć lekko napawają smutkiem jego splądrowane wnętrza. Oprócz zwiedzania sal z przewodnikiem możliwe jest również wejście na charakterystyczną owalną więżę zamkową. Zwiedzając zamek nie zapomnijcie zajrzeć na pobliską zaporę wodną w Leśnej. To również atrakcja warta zobaczenia.
Link: www.zamekczocha.com

Zamek Czocha – Atrakcje Turystyczne Dolny Śląsk

Twierdza w Kłodzku

Imponująca twierdza w Kłodzku to prawdopodobnie najważniejsza i najpopularniejsza atrakcja turystyczna Ziemi Kłodzkiej. Swoje imponujące rozmiary zawdzięcza rozbudowie z polecenia króla Prus Fryderyka II Wielkiego, który podczas wojen śląskich zajął tereny Śląska i Ziemi Kłodzkiej. Choć trzeba wspomnieć, że już wcześniej w tym miejscu istniała twierdza, a jeszcze wcześniej zamek i gród obronny. Podczas zwiedzania twierdzy mamy możliwość przejścia kazamatami (podziemnymi labiryntami), zobaczenia bastionów i podziwiania panoramy Kłodzka oraz okolicy z punktu widokowego na bastionie. Na obiekcie znajduje się również restauracja forteczna, nie umrzemy więc z głodu w podziemnych labiryntach.
Link: www.twierdza.klodzko.pl

Twierdza w Kłodzku – Atrakcje Turystyczne Dolny Śląsk

Twierdza w Srebrnej Górze

Srebrnogórska twierdza to kolejny z bastionów w systemie obronnym Prus, który miał zabezpieczać zdobycze terytorialne Fryderyka Wielkiego. W przeciwieństwie do twierdzy w Kłodzku, ta srebrnogórska została wzniesiona przez Prusaków od podstaw. Zasadnicza różnica jest jeszcze taka, że twierdza w Srebrnej Górze powstała bezpośrednio w górach, a nie w mieście. Dokładnie na przełęczy oddzielającej Góry Sowie od Gór Bardzkich, zwanej Przełęczą Srebrną. Mówi się o niej, jako o największej twierdzy górskiej w Europie. Położenie w takim malowniczym miejscu zachwyca turystów. Na twierdzy zwiedzimy podziemne kazamaty i imponujący Fort Donjon. W podziemiach urządzone jest małe muzeum z ekspozycją militariów.
Link: www.forty.pl

Twierdza w Srebrnej Górze – Foto: Ksiestwo Źródło: commons.wikimedia.org

Park Miniatur w Kowarach

Park Miniatur Zabytków Dolnego Śląska to niezwykła atrakcja turystyczna Kowar, podczas zwiedzania której możemy zobaczyć liczne pomniejszone dolnośląskie zabytki. Kilkadziesiąt obiektów na raz w jednym miejscu! Prezentowane są tutaj zamki, pałace, kościoły, ratusze i inne budowle w skali 1:25. Jeden model Karkonoszy wraz ze Śnieżką wykonany jest w skali 1:50. Miło więc można spędzić czas, spacerując wśród zieleni i miniaturowych budynków. Na terenie parku znajduje się również bistro i kawiarnia. Park miniatur w Kowarach powstał z inicjatywy Pana Mariana Piaseckiego.
Link: www.park-miniatur.com

Park Miniatur w Kowarach – Atrakcje Turystyczne Dolny Śląsk – Foto: DŚF

Sztolnie Kompleksu Riese w Górach Sowich

Tajemniczy i zagadkowy kompleks Riese, drążony w Górach Sowich podczas II wojny światowej, przyciąga spore rzesze turystów. Zagadka kompleksu Riese wciąż rozpala umysły poszukiwaczy skarbów i badaczy wojennych tajemnic. Podstawowe pytania brzmią. W jakim celu były drążone sztolnie? Czy odkryliśmy już wszystko? Do turystycznego zwiedzania przystosowane są trzy kompleksy: Włodarz, Osówka i Rzeczka (Walim). Każda trasa jest trochę inna, każda prezentuję różne elementy. We Włodarzu fragment zalanych podziemi pokonujemy łodzią. Rzeczka posiada największą wydrążoną halę. Osówka zaś jest kompleksem najlepiej wykończonym i posiada na szczycie góry naziemne budowle tzw. „Kasyno” i „Siłownię”. Możecie wyszukać poszczególne obiekty Riese na mapie zmieszczonej na samym dole.

Sztolnie Kompleksu Riese – Atrakcje Turystyczne Dolny Śląsk

Projekt Arado w Kamiennej Górze

Projekt Arado – Zaginione Laboratorium Hitlera, to najważniejsza atrakcja Kamiennej Góry. Wielokrotnie nagradzana i chwalona. Arado oferuje zwiedzanie podziemi z niezwykłą aranżacją przenoszącą nas w czasy II wojny światowej. To właśnie różni Projekt Arado od innych poniemieckich kompleksów. Tutaj wspólnie z przewodnikiem wcielamy się w rolę szpiegów infiltrujących tajnie niemieckie laboratoria. Wewnątrz odnajdziemy rekonstrukcje wyposażenia i uzbrojenia np. rakietę V2, a w bunkrze naziemnym ekspozycję sprzętu odnalezionego w regionie. Po zwiedzeniu podziemi można wybrać się na pobliską Górę Parkową, na której zorganizowana jest ekspozycja sprzętu wojskowego Ludowego Wojska Polskiego.
Link: www.arado.pl

Projekt Arado w Kamiennej Górze – Atrakcje Turystyczne Dolny Śląsk

Kopalnie Uranu w Sudetach

Podziemia zagospodarowane na atrakcje turystyczne Dolnego Śląska, to nie tylko Riese. To także różnego rodzaju kopalnie. Zaraz po wojnie na terenie Dolnego Śląska prowadzone było intensywne wydobycie uranu. Wydobywana ruda uranowa była transportowana do Związku Radzieckiego, gdzie wykorzystywano ją do celów zbrojeniowych. Proces wydobycia trwał do lat 70-tych i objęty był ścisłą tajemnicą. Dziś kilka z kopalń uranu udostępnionych jest do zwiedzania. Jedna znajduje się w Kletnie w Masywie Śnieżnika, pozostałe dwie w Kowarach, o nazwach Liczyrzepa i Pogórze. Jeżeli chcecie wiedzieć więcej na temat tajemnicy sudeckiego uranu, zapraszam do oglądania mojego filmu. Udostępnione do zwiedzania kopalnie możecie odnaleźć na mapie. Ich zwiedzanie jest całkowicie bezpieczne.

Kopanie Uranu w Sudetach – Atrakcje Turystyczne Dolny Śląsk

Kopalnia Złota w Złotym Stoku

Kolejna z kopalni, którą warto odwiedzić, znajduje się w Złotym Stoku. Jak sama nazwa wskazuje wydobywano w niej złoto. Oprócz zwiedzania podziemi, kopalnia oferuje także wiele innych atrakcji, w tym przygotowanych specjalnie pod kątem dzieci np. płukanie złota. Obok kopalni znajduje się Średniowieczny Park Techniki, a także Park Linowy Skalisko. Myślę, że atrakcji i wrażeń jest na cały dzień dla całej rodziny.
Link: www.kopalniazlota.pl

Kopalnia Złota w Złotym Stoku – Atrakcje Turystyczne Dolny Śląsk

Zobacz także uzupełnienie: Ciekawe miejsca na Dolnym Śląsku do zobaczenia
Mapa i lista – Atrakcje turystyczne Dolny Śląsk – Co zwiedzać?

Artykuł Atrakcje turystyczne Dolny Śląsk – Co zwiedzać? pochodzi z serwisu Eloblog.

W ostatni weekend 13-14 czerwca 2015 roku, w trakcie Święta Twierdzy Srebrna Góra, odbyła się inscenizacja walk o Twierdzę Srebrnogórską. Ta piękna i imponująca pruska twierdza została wzniesiona w II połowie XVIII wieku z polecenia Fryderyka II Wielkiego. Obiekt znajduje się na malowniczej Przełęczy Srebrnej, rozdzielającej Góry Sowie i Góry Bardzkie.

Do twierdzy przyjechało wielu żołnierzy z różnych grup rekonstrukcyjnych, odtwarzających umundurowanie, uzbrojenie, musztrę i taktykę wojsk okresu napoleońskiego. Podziwiam tych ludzi, ich pasję oraz wysiłek włożony w rekonstrukcję historycznych detali. Inscenizacja walk miała miejsce w sobotę popołudniu. Grupy rekonstrukcyjne starły się pod twierdzą, odwzorowując walki, jakie miały miejsce w roku 1807. Wtedy to wojska napoleońskie szturmem zdobywały twierdzę bronioną przez pruską piechotę. Twierdza nie została jednak zajęta, gdyż 9 lipca 1807 roku, podpisano pokój w Tylży.

Zapraszam do oglądania krótkiej fotorelacji z tego niecodziennego widowiska.

Przygotowanie do bitwy – Święto Twierdzy Srebrna Góra

Przygotowanie do bitwy – Święto Twierdzy Srebrna Góra

Przygotowanie do bitwy – Święto Twierdzy Srebrna Góra

Przygotowanie do bitwy – Twierdza Srebrna Góra

Przygotowanie do bitwy – Twierdza Srebrna Góra

Pruska piechota

Pruska piechota

Walka o twierdzę

Walka o twierdzę

Walka o twierdzę

Wojska napoleońskie

Pruska piechota

Ostrzał regimentów pruskich

Walka o twierdzę

Walka o twierdzę

Artyleria pruska

Artyleria napoleońska

Piechota pruska

Regimenty pruskie idą do szturmu

Walka na bagnety

Artykuł Fotorelacja święto Twierdzy Srebrna Góra 2015 pochodzi z serwisu Eloblog.