Zamek w Mirze

Historia Zamku w Mirze sięga lat 20-tch XVI wieku, kiedy to został wzniesiony przez marszałka nadwornego litewskiego Jerzego Iwanowicza Ilinicza. Budowa tak potężnego obiektu miała związek z licznymi najazdami Tatarów krymskich na ziemie Wielkiego Księstwa Litewskiego. W tamtym okresie zamek składał się z pięciu wież połączonych ze sobą murami o grubości podstawy do 3 m. Wieże o wysokości 25 m miały prowadzić ogień flankujący. Pod koniec XVI wieku zamek stał się własnością księcia Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła zwanego „Sierotką”. W rękach potężnego magnackiego rodu Radziwiłłów pozostał przez trzy stulecia. Losy zamku były burzliwe na przestrzeni wieków, kilkukrotnie ulegał dewastacji i kilkukrotnie go odnawiano. W czasie II wojny światowej Niemcy na zamku utworzyli getto, w którym przetrzymywano miejscowych Żydów. Prace renowacyjne ruszyły na zamku w 1983 roku, a w 2000 roku obiekt został wpisany na prestiżową Listę Światowego dziedzictwa UNESCO.

Zamek w Mirze

Początki zamku sięgają XVI wieku – Mir

Dziedziniec zamku w Mirze

Dziedziniec i studia

Wieże zamku w Mirze

Wnętrza zamkowych wież skrywają ekspozycje

Ekspozycje w zamkowych skrzydłach

Zbroja husarska

Wystawy na zamku w Mirze odwołują się do historii Wielkiego Księstwa Litewskiego

Biblioteka

Gabinet

Izba stołowa

Sala portretowa

Wnętrza zamku w Mirze

Zamkowe piwnice

Zamek w Mirze w nocy jest pięknie oświetlony

Zamek w Nieświeżu

Drugi zamek znajduje się w miejscowości Nieśwież. Historia nieświeskiego zamku sięga 1582 roku, kiedy to Mikołaj Krzysztof Radziwiłł „Sierotka” wznosi na gruzach dawnego zameczku piękną renesansową budowlę. Na przestrzeni wieków zamek był wielokrotnie oblegany i dewastowany m.in. przez Szwedów w 1706 roku. Największy rozkwit zamek w Nieświeżu przeżywa w czasie panowania Michała Kazimierza Radziwiłła „Rybeńki” (1702-1762) oraz jego syna Karola Stanisława „Panie Kochanku” (1734-1790). W dwudziestoleciu międzywojennym, kilka miesięcy po zamachu majowym, na zamku odbyło się słynne spotkanie marszałka Józefa Piłsudskiego z arystokracją. Po zakończeniu II wojny światowej zamek w Nieświeżu został przekształcony w sanatorium. Przez ten czas zabytek ulegał kolejnym zniszczeniom i dalszej dewastacji. Dopiero w roku 1997 przystąpiono do gruntownej renowacji obiektu, a w 2005 roku zamek został wpisany na Listę Światowego dziedzictwa UNESCO.

Zamek w Nieświeżu

Zamek dawniej należał do rodu Radziwiłłów – Nieśwież

Dziedziniec zamku w Nieświeżu

Godło Radziwiłłów herbu Trąby

Zamkowe wnętrza – Nieśwież

Gabinet książęcy

Wnętrza zamku w Nieświeżu można zwiedzać z audioprzewodnikiem

Sala kominkowa

Sala hetmańska

Bawialnia

Sala łowiecka

Sala balowa

Sala złota

Zbrojownia

Zamkowe ekspozycje

Wnętrza zamku w Nieświeżu

Kościół pw. Bożego Ciała w Nieświeżu

Zwiedzając zamek w Nieświeżu warto również odwiedzić pobliski kościół pw. Bożego Ciała. W jego podziemiach znajduje się krypta z pochowanymi kilkudziesięcioma członkami rodu Radziwiłłów. Jednego z najpotężniejszych magnackich rodów Rzeczypospolitej. Sam kościół został ufundowany przez Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła „Sierotkę”, wybudowany na wzór rzymskiego kościoła Il Gesù, według projektu Jana Marii Bernardoniego.

Kościół pw. Bożego Ciała w Nieświeżu – Foto: Adrian Sitko

Wnętrze kościoła pw. Bożego Ciała w Nieświeżu – Foto: Adrian Sitko

Wnętrze kościoła pw. Bożego Ciała w Nieświeżu – Foto: Adrian Sitko

W podziemiach kościoła znajduje się krypta Radziwiłłów – Foto: Adrian Sitko

Krypta Radziwiłłów w Nieświeżu – Foto: Adrian Sitko

Mapa zamków w Mirze i Nieświeżu

Artykuł Te dwa zamki musisz odwiedzić na Białorusi – Nieśwież i Mir pochodzi z serwisu Eloblog.

Szukamy dawnej granicy II RP

Dochodził już wieczór, kiedy z Adrianem i Panem Aleksandrem kręciliśmy się w okolicach Nieświeża. Prawie pół dnia zeszło nam na zwiedzaniu wspaniałego nieświeskiego zamku. W planach było jeszcze odwiedzenie zniszczonego katolickiego kościoła, położonego w małej wiosce kilka kilometrów od Nieświeża. Wtem przyszła nam do głowy pewna myśl, aby wykorzystać pozostały czas i spróbować odszukać dawną przedwojenną granicę II RP. Starą granicę pomiędzy Polską a Związkiem Sowieckim. Wiedzieliśmy, że owa granica przebiegała gdzieś niedaleko, kilka kilometrów na wschód od Nieświeża. Miasto te w dwudziestoleciu międzywojennym znajdowało się jeszcze w granicach Polski. Chcieliśmy pojechać dokładnie w to miejsce, gdzie jeszcze 78 lat temu kończyła się Polska…

Najpierw trzeba było ustalić przebieg dawnej granicy II RP. W tym celu niezwykle przydatny okazał się artykuł, który prawie rok temu opublikowałem na łamach Elobloga. Był to artykuł z naniesionymi dawnymi granicami II RP na współczesną mapę Google Maps. Korzystając z sieci WiFi w białoruskiej kawiarni, odpaliłem artykuł na moim smartfonie i ustaliłem przebieg granicy tuż za Nieświeżem. Niestety, choć mapa okazała się bardzo przydatna, to tylko z pewnym przybliżeniem wskazała nam przebieg dawnej granicy. A mi zależało na dokładnym, precyzyjnym wskazaniu miejsca, gdzie dawniej się znajdowała.

Przebieg dawnej granicy II RP w okolicach Nieświeża

Zbliżenie na skrzyżowanie przebiegu dawnej granicy z drogą P91, tam postanowiliśmy pojechać

Zdecydowaliśmy się pojechać na wschód drogą P91 (widać ją na powyższej mapie) i odnaleźć ten punkt, w którym granica dawniej przecinała szosę. Wtedy myślałem jeszcze, że w miejscu współczesnej drogi przed wojną również istniała droga. Po układzie pól na widoku satelitarnym Google Maps, wytypowałem trzy miejsca, licząc na to, że przy którymś z nich znajdziemy choćby drobny ślad potwierdzający przebieg dawnej granicy II RP. Oficjalnej tablicy informacyjnej raczej nikt z nas się nie spodziewał.

Pierwsze wytypowane miejsce okazało się również miejscem, gdzie współcześnie przebiegają granice białoruskich rejonów administracyjnych. Pobocze w tym miejscu rozszerzało się delikatnie, co umożliwiało wygodne zjechanie autem. Zatrzymaliśmy się. Szosa krzyżowała się w tym miejscu z polną drogą, obok stały białoruskie tablice informujące o granicach rejonów. Pomyśleliśmy z Adrianem, że to może być dobry trop, gdyż po zakończeniu wojny granica rejonów mogła być ustalona dokładnie w tym samym miejscu, gdzie dawniej przebiegała granica państwowa. Na pamiątkę wykonaliśmy kilka fotografii. Poszedłem kawałek tą polną drogą, wyobrażając sobie, jak dawniej mogła w tym miejscu wyglądać granica i czy w ogóle tu przebiegała. Jak była oznaczona? Gdzie stały strażnice pograniczników? Jak odbywała się kontrola? Wiele pytań bez odpowiedzi, w tym te najważniejsze; czy rzeczywiście dokładnie w tym miejscu, dokładnie tą polną drogą, biegła granica pomiędzy Polską a sowiecką Rosją? Na to pytanie odpowiedź przyszła później.

Pierwsze wytypowane miejsce, w którym się zatrzymaliśmy

Czy tu dawniej przebiegała przedwojenna polska granica? Jak się później okazało – tak!

Postanowiliśmy jechać dalej. Drugie i trzecie miejsca znajdowały się kilkaset metrów dalej. Jednak po dojechaniu i pobieżnych oględzinach nie rokowały one na dawne granice. Wtem zauważyliśmy, że niemalże pustą szosą jedzie samotnie rowerzysta. Postanowiliśmy zatrzymać go i zapytać się o przebieg przedwojennej granicy. Rowerzysta od razu poznał skąd pochodziliśmy: „O, Poliaki!” Przekazał nam, że granica znajdowała się wcześniej, czyli gdzieś w miejscu pierwszego postoju. To potwierdziło moje przypuszczenie. Na zakończenie rozmowy rowerzysta dodał, że chciałby, aby granica Polski znowu znajdowała się w tym samym miejscu! Za czym jest obiema rękami za! To zabawne stwierdzenie, pół żartem, pół serio, pokazuje dobitnie jak pozytywny stosunek mają mieszkańcy Białorusi do Polski i Polaków.

Czas na weryfikację

Po powrocie do Polski nastąpił czas na weryfikację naszych poszukiwań, gdyż do końca nie byliśmy pewni odwiedzonych miejsc. W tym celu przejrzałem przedwojenne mapy II Rzeczpospolitej, wydane w latach 30-tych przez Wojskowy Instytut Geograficzny. Arkusz starej mapy naniosłem na współczesne zdjęcie satelitarne. Rezultat był zaskakujący. Przedwojenna granica Polski znajdowała się dokładnie w pierwszym miejscu, gdzie się zatrzymaliśmy! Dokładnie tam, gdzie dziś biegną granice regionów. Okazało się także, że przed wojną w tym miejscu nie było jednak drogi. Oto rezultat prac z przedwojennymi mapami.

Arkusz starej mapy naniesiony na współczesne zdjęcie satelitarne – Czerwona strzałka wskazuje miejsce naszego zatrzymania, czerwona linia przedwojenną granicę

Zbliżenie na miejsce naszego zatrzymania

Porównanie starej mapy i współczesnego zdjęcia satelitarnego – Zatrzymaliśmy się dokładnie w miejscu wskazanym przez czerwoną strzałkę

W tym miejscu przed wojną przebiegała granica, dokładnie wzdłuż polnej drogi przecinającej szosę – Foto: Adrian Sitko

W tym miejscu przed wojną przebiegała granica II RP

Miejsce wykonania zdjęć – W tym miejscu przed wojną przebiegała granica II Rzeczpospolitej (przerywana linia)

Gdzie przebiegała przedwojenna granica?

Poniżej załączam linki, które mogą się przydać do odnajdywania dawnej polskiej granicy w okolicach Nieświeża i nie tylko. W większości są to przedwojenne mapy II RP opracowane przez Wojskowy Instytut Geograficzny w skali 1:25 000.

• Mapa (1934) arkusz JUSZEWICZE – link1 lub link2
• Mapa (1934) arkusz BUZUNY – link1 lub link2
• Mapa (1933 i 1934) arkusz NIEŚWIEŻ – link1 lub link2
• Skoroszyt geograficzny wszystkich arkuszy map WIG25 II RP – link
• Interaktywna mapa przedwojennych granic II RP – link

Fragment miejsca, w którym dawniej biegła polsko-sowiecka granica

Artykuł W poszukiwaniu dawnej granicy II RP na Białorusi pochodzi z serwisu Eloblog.

Pani Żanna i Pan Aleksander

Nasza podróż po Białorusi nie mogłaby się odbyć, gdyby nie pomoc Pana Aleksandra i Pani Żanny. Pan Aleksander jest Rosjaninem, który na stałe osiadł na Białorusi. Przez wiele lat mieszkał również w Polsce i jak sam mówi, w Polsce jest zakochany. Wspólnie z Panią Żanną mieszkają w niedużej miejscowości o wdzięcznej nazwie Dziatława (biał. Дзятлава, ros. Дятлово). Miejscowość ta przed wojną znajdowała się w granicach II RP, wówczas nazywała się Zdzięcioł. To dzięki pomocy Żanny i Aleksandra udało się wspólnie z Adrianem uzyskać prywatne wizy. Ta dwójka wspaniałych ludzi ugościła nas u siebie w Zdzięciole i pomogła zwiedzić spory kawałek swojego kraju. Za co pragnę im jeszcze raz serdecznie podziękować na łamach mojego bloga.

Ja i Pan Aleksander – Wyjazd turystyczny na Białoruś

Wspólna wizyta w sali pamięci w białoruskiej szkole – Od lewej: Adrian, Pani Żanna, Pan Aleksander, dyrektor szkoły i ja

Biurokracja, biurokracja, biurokracja

Wszechobecna biurokracja to największy minus Białorusi. Dla mnie wyjazd na Białoruś zaczął się jeszcze zanim dojechałem do białoruskiej granicy. Białoruś jest krajem, który pragnie kontrolować każdą osobę. Nie tylko swoich własnych obywateli, ale i również przyjezdnych cudzoziemców. Chcąc zwiedzić sensownie Białoruś, musimy wystąpić wcześniej o wizę. Nie jest to jednak zwykła formalność, a prawdziwa sterta dokumentów i przepisów, które musimy pokonać. Należy zacząć od tego, że nie możemy od tak wystąpić o wizę. Chcąc pojechać na Białoruś musimy mieć zaproszenie od jakiejś osoby mieszkającej na Białorusi (wiza prywatna) lub podanie od białoruskiej firmy turystycznej (wiza turystyczna). Sam wniosek wizowy jest skomplikowany i zawiera o nas wiele szczegółowych informacji. Nasze miejsce pracy, stanowisko, cel wizyty, czas trwania podróży, trasa przejazdu, środek transportu itp. Sam wniosek i zaproszenie to nie wszystko. Do wniosku musimy dołączyć także wykupione wcześniej ubezpieczenie turystyczne, wyrobić dodatkowe zdjęcia, no i oczywiście ważny paszport. Nie obędzie się również bez opłat, w moim przypadku wiza kosztowała 25 €. Całość dokumentów wysyłamy pocztą lub udajemy się osobiście do ambasady lub konsulatu. Jednym słowem masa formalności. Na tym etapie miałem już ochotę zrezygnować z wyjazdu i podejrzewam, że wiele osób rezygnuje z powodu tych wszystkich wymaganych dokumentów. Na pocieszenie dodam, że pracownicy ambasady są mili i z chęcią odpowiadają na pytania w sprawie wizy. Więcej informacji znajdziemy na stronie ambasady.

Moja białoruska wiza

Kto myśli, że na załatwieniu wizy kończą się formalności, ten jest w błędzie. Odprawa na granicy to kolejna papierkologia. Pomijam fakt, że czasem na granicy stoi się po kilka godzin (to normalne na wschodzie), to również trzeba wypełnić kolejne dokumenty i karteczki. Część z wypełnionych dokumentów nam zabierają, a część musimy zatrzymać i strzec jak oka w głowie, bo bez nich będziemy mieć problem z powrotem do naszego kraju. Dodatkowo osoby podróżujące własnym autem muszą dosłownie zameldować swoją maszynę na Białorusi. To oznacza kolejne wnioski i kolejne dane wbijane do komputera na granicy przez celnika. Rachu-ciachu i białoruskie KGB już wie wszystko o nas i o naszym aucie.

Oprócz wielogodzinnego czekania na granicy (odzwyczailiśmy się tego w UE) czekają nas również dodatkowe formalności…

Kto myśli, że na przekroczeniu granicy kończą się formalności, ten jest w błędzie. Osoby podróżujące własnym autem muszą się liczyć z systemem płatnych dróg i autostrad. Ominięcie ich jest praktycznie niemożliwe. Na Białorusi nie ma prostych winiet kupowanych np. na stacjach paliw. O nie! Trzeba wejść w posiadanie stosownego urządzenia o nazwie BelToll (odpowiednik naszego rodzimego viaTOLLa dla aut ciężarowych). Na Białorusi jest on wymagany dla zagranicznych aut osobowych. W tym celu musimy znaleźć odpowiedni punkt obsługi BelTolla. Zazwyczaj są one na pierwszych stacjach paliw, tuż przy granicy. Wnosimy kaucję za wydanie urządzenia (25 €), doładowujemy jego konto określoną sumą pieniędzy, no i oczywiście kolejne dokumenty. Podpisujemy jak leci kolejne kwity napisane w nieznanym języku, w obcym alfabecie. Jakaś umowa, potwierdzenie odbioru urządzenia, potwierdzenie doładowania konta, cyrograf z diabłem, zgoda na wycięcie nerki, whatever. Byleby tylko wreszcie, po wielogodzinnym czekaniu na granicy, odjechać do upragnionego celu.

Autostrady i niektóre drogi szybkiego ruchu są płatne na Białorusi

Kto myśli, że na dojechaniu do celu podróży kończą się formalności, ten jest w błędzie. Przebywając na terenie Białorusi dłużej niż 5 dni musimy się zameldować. Podobno w przypadku turystów robią to za nich hotele. Ponieważ my mieliśmy wizy prywatne, w tym celu musieliśmy udać się na komisariat milicji. To też nie okazało się takie proste. Pani urzędnik na milicji dała nam kolejne dokumenty do wypełnienia. Okazało się, że trzeba znowu za coś zapłacić. Pani wyliczyła nam kwoty i dała numery kont bankowych. Trzeba więc było udać się na drugi dzień do banku, zrobić opłaty, później wypełnić otrzymane dokumenty i na sam koniec znowu pójść na milicję. Pani urzędnik przyjęła co trzeba, wypełniła na komputerze co trzeba, przybiła pieczątki gdzie trzeba. Na sam koniec pogroziła palcem Panu Aleksandrowi, że za nas odpowiada i że w ogóle. A to wszystko ma jeszcze Pan Aleksander potwierdzić stosowanym podpisem. Na tym koniec.

Każdy, kto narzeka na biurokrację w Unii Europejskiej czy w Polsce, powinen się dwa razy zastanowić.

Po wielogodzinnej podróży dotarliśmy do pierwszego celu – Zdzięcioł

Światełkiem w tunelu okazują się pewne niedawno wprowadzone zmiany. Do Białorusi można już wjechać bez wizy do Grodna. Jest to jednak dystans zbyt bliski, kiedy pragnie się zwiedzić lepiej ten kraj. Ruch bezwizowy jest możliwy także w przypadku turystów przybywających do Białorusi poprzez lotnisko w Mińsku. Nie jest to jednak żadnym sensownym rozwiązaniem, z uwagi na brak dobrych i tanich połączeń lotniczych z Polską. Minusem ruchu bezwizowego jest również to, że obowiązuje on tylko dla osób przebywających na Białorusi nie więcej niż 5 dni. W tym roku wprowadzono również możliwość składania wniosków wizowych poprzez pocztę. To duże ułatwienie. Do niedawna trzeba było udać się osobiście do ambasady w Warszawie lub jakiegoś z konsulatów. Te wszystkie zmiany pokazują wyraźnie, iż Białoruś pragnie się zmienić i otworzyć się na ruch turystyczny. Wszak jest to dla niej korzystne, gdyż każdy zagraniczny turysta oznacza dodatkowy pieniądz pozostawiony w kraju. Myślę, że wkrótce nastąpią jeszcze dalej idące ustępstwa, aż do całkowitego zniesienia wiz.

Do znajdującego się tuż przy granicy Grodna można już jechać bez wizy

Dobre drogi

Po przekroczeniu granicy państwowej nastąpił pierwszy kontakt z Białorusią. Nie ukrywam, że jedną z naszych największych obaw był stan dróg, jaki zastaniemy na Białorusi. Zwłaszcza po fatalnych doświadczeniach z Ukrainy. Po cichu liczyliśmy na to, że drogi na Białorusi będą lepsze niż u naszego południowo-wschodniego sąsiada. I nie zawiedliśmy się. Drogi na Białorusi są naprawdę dobre. Nie są może tak rozbudowane jak na zachodzie, ale utrzymane są na przyzwoitym poziomie. Te łączące miejscowości są w większości wyremontowane. W ciągu tygodnia pobytu na Białorusi pokonaliśmy ponad 1500 km i ani razu nie natrafiliśmy na zniszczoną drogę. Oczywiście mowa jest tutaj o głównych drogach łączących białoruskie miejscowości. W przypadku dróg pobocznych, prowadzących np. do wiosek czy chutorów, w tym przypadku w większości są to drogi gruntowe, pozbawione asfaltu. Białoruś posiada również swoją sieć autostrad.

Drogi na Białorusi w większości utrzymane są w bardzo dobrym stanie

Drogi prowadzące do wiosek są zazwyczaj drogami gruntowymi, pozbawionymi asfaltu

Białoruś posiada również sieć autostrad, szczególnie rozwinięta jest wokół Mińska

Dużym, pozytywnym zaskoczeniem jest również otoczenie dróg. W tym zakresie na Białorusi panuje wzorowy porządek. Pobocza dróg są wykoszone, przystanki pomalowane, śmieci prawie w ogóle nie ma. W miejscach, gdzie w zimie wiatr może nawiewać śnieg na jezdnię, zasadzone są eleganckie szpalery iglaków. Czysto, schludnie i estetycznie. Cóż, wstyd już wspominać, jak czasem wyglądają drogi w Polsce. To wszystko sprawia, że podróż przez Białoruś to prawdziwa przyjemność. Kraj jest w większości rolniczy. Przejeżdżając pomiędzy miejscowościami mijamy tylko urokliwe pola i gęste lasy, gdzieniegdzie poprzecinane białoruskimi kolorowymi wioseczkami.

Przejazd przez Białoruś to prawdziwa przyjemność, mijamy pola, lasy, wioseczki

Drogi, pobocza i przystanki są w większości zadbane

Krajobraz Białorusi zdominowany jest przez pola

Państwo policyjne

Pan Aleksander śmieje się, że na jednego Białorusina przypada trzech milicjantów. Jednak na ulicach nie widzieliśmy ich aż tak wielu. Prawdę mówiąc, w małych miejscowościach prawie w ogóle ich nie widać. Co innego w Mińsku. Tam kilkuosobowe patrole milicji i OMONu można spotkać na każdym kroku. Mińsk to jest jednak duże miasto i jak każde duże miasto boryka się również z dużymi problemami. Czuć jednak, że obywatele na Białorusi trzymani są na „krótkiej smyczy”. Myślę, że dobrym przykładem atrybutów państwa policyjnego jest przytoczona już wcześniej biurokracja i przepisy wizowe, a zwłaszcza obowiązek meldunkowy. Trzymanie wszystkich w ryzach ma jednak swoje plusy. Białoruś jest przez to krajem bezpiecznym i spokojnym. Nam, jako turystom, nie ma prawa stać się nic złego. Na ulicach jest porządek i spokój. Nie do pomyślenia są jakiekolwiek akty wandalizmu np. graffiti czy śmiecenie w miejscach publicznych. Nie przypominam sobie też, żebym coś takiego widział.

Wzmożone patrole milicji i OMONu widzieliśmy tylko w Mińsku

Na ulicach białoruskich miast jest bezpiecznie i spokojnie – Grodno

Najbardziej zaskoczyło nas jednak to, co zobaczyliśmy w jednym z białoruskich urzędów. W czasie naszej podróży po Białorusi mieliśmy okazję odwiedzić lokalny urząd miejski. Na Białorusi takie miejskie urzędy nazywane są komitetami wykonawczymi. Okazało się, że wejście do lokalnego urzędu, w niewielkiej miejscowości, pilnowane jest przez milicjanta. Kontroluje on wchodzących petentów, dokonuje rewizji, otwiera bramki. Jest to naprawdę zdumiewające „odgradzanie się” państwa od zwykłych obywateli, którzy przychodzą do urzędu załatwiać najzwyklejsze sprawy. Zamieniliśmy kilka słów z tym milicjantem. Młody, sympatyczny chłopak zapytał się nas, czy w Polsce do urzędów też dostępu pilnują służby mundurowe. Adrian odpowiedział, że nie. Milicjant zrobił oczy jak pięciozłotówki i odpowiedział, że u nas to naprawdę muszą być sprawiedliwi ludzie. Rozbawiło mnie to jego szczere zdziwienie.

Siedziba białoruskiego KGB w Mińsku

Czysto i schludnie

To, co uderza po przyjeździe do Białorusi, to ład i porządek. Widać, że Białoruś nie jest krajem bogatym, ale mieszkańcy i władze starają się dbać o swój kraj. Kamienice i budowle w starych dzielnicach są w większości wyremontowane. Ulice czyste, pozamiatane. Wspominałem już o dobrych drogach, pokoszonych poboczach. To wszystko sprawia, że podróż po Białorusi jest przyjemna. Dodatkowo miły dla oka jest widok wolny od natarczywych reklam, krzykliwych billboardów. Nie zobaczymy ich na Białorusi. Występują one tylko sporadycznie, a jeśli już są, to są to reklamy państwowe. Jest to kolosalna różnica w stosunku do tego, co na co dzień niestety musimy oglądać w Polsce…

W białoruskich miastach jest przeważnie czysto i schludnie, choć często również skromnie

W każdym mieście znajdziemy tablice poświęcone zasłużonym dla miasta

Szkolna sala w białoruskim gimnazjum

Dworzec autobusowy

Na wioskach zatrzymał się czas. Dosłownie. Nieodłącznym elementem białoruskiego krajobrazu są kolorowe drewniane chatki. Zazwyczaj pomalowane są na niebiesko, żółto, pomarańczowo, czasem zielono. Na wsiach dominuje drewniana zabudowa. Duża część ze starych chatek jest już dziś opuszczona. Czasem trudno stwierdzić, czy dany domek jest już opustoszały, czy tylko jego mieszkaniec nie ma już siły się nim zajmować. Ogólnie Białoruś sprawia wrażenie kraju wyludnionego. Opuszczone, pozarastane domostwa, mało aut na drogach, pustki na ulicach. W miastach też nie spotkamy tłumów, nawet w tych typowo turystycznych miejscach.

Drewniana zabudowa i kolorowe domki są nieodłącznym elementem krajobrazu wsi i małych miasteczek

Jeden z opuszczonych domów… Z lewej strony domku znajduje się pewien znaczek

Znaczek na opuszczonym domku (czerwona gwiazda) informuje o tym, że w tym miejscu mieszkał weteran wojny ojczyźnianej

Lenin wiecznie żywy

Białoruś jest krajem, który nie zerwał z tradycją Związku Radzieckiego. Wręcz przeciwnie, owe dziedzictwo podkreśla się w wielu miejscach. Weźmy np. godło Białorusi, to niemalże kopia godła Związku Radzieckiego. Na białoruskich ulicach znajdziemy masę pomników z czasów Kraju Rad. Pomniki Lenina możemy spotkać w prawie każdym mieście. Jeden z najbardziej imponujących pomników wodza rewolucji znajduje się tuż przed siedzibą parlamentu Republiki Białorusi. W Mińsku znajdziemy również pomniki innych zbrodniarzy np. Feliksa Dzierżyńskiego. Białoruś to kraj, w którym ulica Lenina biegnie tuż obok ulicy Mickiewicza. Nawet nazwy niektórych instytucji, takich jak Komitet Bezpieczeństwa Państwowego, w skrócie KGB (biał. КДБ, rus. КГБ), żywo przypominają nam „czerwonego brata”.

Lenin przed budynkiem parlamentu Republiki Białorusi, po lewej flaga i godło Białorusi (wzorowane na godle ZSRR)

Lenin z Zdzięcioła, Lenin z Nieświeża, Lenin z Grodna

Ulica Lenina w Mińsku

Pomnik Feliksa Dzierżyńskiego w Mińsku

Na Białorusi, oprócz pomników Lenina, znajdziemy także całą masę pomników poświęconych Armii Czerwonej. Nie ma się czemu dziwić, to właśnie czerwonoarmiści wyzwalali te tereny spod niemieckiej okupacji. Pomników, cmentarzy, monumentów i obelisków poświęconych sowieckim żołnierzom jest naprawdę całe mnóstwo. Znajdziemy je nawet na wioskach. Czasem są kiczowate, a czasem naprawdę imponujące. Uwaga, nie znajdziemy jednak na nich informacji o II wojnie światowej. Takowa nie zaistniała w świadomości byłych obywateli Związku Radzieckiego. Zamiast tego mowa jest wszędzie o wielkiej wojnie ojczyźnianej 1941-1945.

Pomnik czerwonoarmisty w Nowogródku

Pomnik czerwonoarmisty w Nieświeżu

Kolejny pomnik we wsi Dworzec

Na Białorusi znajdziemy również liczne pamiątki z czasów zimnej wojny – MiG-25 UB

W restauracji

Na Białorusi raczej się nie najemy. Jakbym mógł wskazać jeden z największych minusów – takich przyziemnych – to są to małe porcje jedzenia. Pierwszy raz, kiedy dostałem posiłek w białoruskiej restauracji, to myślałem, że mam do czynienia z przekąską. Pomyślałem sobie, że akurat tak trafiłem w tej restauracji. W kolejnych lokalach nie było jednak inaczej. Małe zupy, małe kotlety, małe porcje ziemniaków, a nawet małe hamburgery. Pan Aleksander mówi, że tak tu po prostu jest i przyznaje mi rację, co do moich spostrzeżeń. A ma stosowne porównanie, bo przez wiele lat mieszkał w Polsce. Przynajmniej ceny w restauracjach są również małe. Na szczęście my mieliśmy Pana Aleksandra i Panią Żannę, którzy zadbali o to, abyśmy nie chodzili głodni.

Zwykły obiad w restauracji w niewielkiej miejscowości na Białorusi

Jedno z popularnych białoruskich dań maczanka po Białorusku (ros. Мачанка по Белорусск)

Za to można napić się pysznego kwasu chlebowego, który na wschodzie jest bardzo popularnym napojem bezalkoholowym. Na Białorusi sprzedaje się go również na ulicy, bezpośrednio z małych beczkowozów. W knajpach i restauracjach jest to również podstawowy napój. Polecam zamówić kwas lidzki (produkowany w Lidzie).

Na Białorusi kwas można kupić nawet bezpośrednio na ulicy

Kwas (rus. Квас)

Turystyka

W trakcie naszego tygodniowego pobytu jeździliśmy po Białorusi, zwiedzaliśmy miasta i poznawaliśmy zabytki. Białoruś posiada raczej skromną ofertę turystyczną. Polaków zwiedzających ten kraj jest niewielu, zapewne głównie ze względu na skomplikowane przepisy wizowe. A szkoda, bo na Białorusi, na każdym kroku znajdziemy miejsca związane z polską historią. Są one ogromną wartością tego kraju. Stare miasta i zabytki są przyzwoicie utrzymane. Takie miejsca jak dom rodzinny Adama Mickiewicza, zamki w Nieświeżu i Mirze (będące na liście UNESCO), są bardzo dobrze zadbane. Oczywiście poza głównymi turystycznymi celami znajdziemy także zaniedbane miejsca, opuszczone pałace, zniszczone kościoły. Białoruś swoją ofertę turystyczną kieruje głównie do obywateli Federacji Rosyjskiej. Niewątpliwie wspaniałym atutem tego kraju jest piękna dziewicza przyroda, spokój, cisza, natura. Zaletą Białorusi są również niskie ceny. Nocleg w ciekawym miejscu możemy dostać już od 10 $ za dobę. Obiad w restauracji kosztuje około 10 białoruskich rubli (18 zł).

Dom rodzinny Adama Mickiewicza w Nowogródku

Zamek w Mirze – Wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO

Zamek w Nieświeżu – Wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO

Nie wszystkie zabytki są odnowione, niektóre popadają w ruinę – Pałac Radziwiłłów w Zdzięciole

Na Białorusi na każdym kroku można spotkać polskie ślady

Cisza, spokój, urzekające krajobrazy, to niepodważalne atuty Białorusi

Historia

Zwiedzając zabytki na Kresach Wschodnich, ciężko nie odnieść się do polskiej historii. W przypadku zabytków na Litwie i Ukrainie, polski pierwiastek jest często wymazywany z pamiątkowych tablic i informatorów historycznych. Wydaje się, że w tamtych krajach słowa „Polska” i „polski” z trudem przeciskają się przez maszyny drukarskie. Inaczej jest na Białorusi. Tutaj należy się duży plus. Białoruś nie boi się mówić o wspólnej historii. Zwiedzając zabytki często trafialiśmy na informacje mówiące o Wielkim Księstwie Litewskim, unii z Koroną Królestwa Polskiego, Rzeczypospolitej Obojga Narodów itd. Dużo informacji poświęca się również rodowi Radziwiłłów, którzy w Rzeczypospolitej byli jednymi z najważniejszych magnackich rodów.

Tablica pamiątkowa w języku polskim na kościele farnym w Nowogródku

Fragment kartusza herbowego Rzeczypospolitej Obojga Narodów z czasów Augusta III, wyeksponowany przed nowym zamkiem w Grodnie

Sala hetmańska w Zamku w Nieświeżu, na ścianach portrety Radziwiłłów

Oczywiście są pewne wyjątki. Białoruś zupełnie inaczej spogląda na historię II wojny światowej. Jak już wspomniałem, tam mowa jest o wielkiej wojnie ojczyźnianej, prowadzonej w latach 1941-1945. Zupełnie inaczej wygląda także sprawa postrzegania września 1939 roku i napaści ZSRR na Polskę. Tam narracja historyczna mówi o wyzwoleniu Białorusinów przez Armię Czerwoną. Jest to oczywiście pokłosiem prowadzonej przez lata sowieckiej polityki historycznej. A także tego, o czym w Polsce nie zawsze chce się pamiętać, że duża część ludności białoruskiej faktycznie traktowała wejście Armii Czerwonej jako formę wyzwolenia.

Pomnik poświęcony wielkiej wojnie ojczyźnianej w Nowogródku

Dla obywateli byłych republik ZSRR wojna trwała w latach 1941-1945

Pomnik poświęcony wkroczeniu Armii Czerwonej do Nowogródka 18 września 1939 roku

Adrian zauważa, że na Białorusi trochę lepiej wygląda również kwestia polskich cmentarzy. Na Ukrainie i Litwie polskie nekropolie są często bardzo zaniedbane. Pojawiają się również akty wandalizmu, specjalnie skierowane w stosunku do polskich nagrobków. Poutrącane ramiona krzyży, zniszczone zdjęcia, uszkodzone nagrobne figury, to częsty widok na Ukrainie i Litwie. Również na Białorusi znajdziemy sporo polskich i katolickich cmentarzy, są one jednak zachowane w lepszym stanie.

Jeden z katolickich cmentarzy w Nowogródku

Polski grób z 1880 roku na cmentarzu w Zdzięciole

Warto jeszcze dodać, że brak jest również pomiędzy Polakami i Białorusinami drażniących tematów historycznych. Na Białorusi nie spotkamy banderowców i ludzi obnoszących się z nazistowskimi symbolami, tak jak na Ukrainie. Nie ma między nami dawnych zatargów terytorialnych, jak w przypadku Wilna na Litwie. To znacznie ułatwia kontakty.

Język

Na Białorusi obowiązują dwa języki urzędowe: rosyjski i białoruski. Wbrew obiegowym opiniom są to różne języki. Co ciekawsze, wydaje się, że język białoruski jest jednak bardziej zbliżony do języka polskiego, niż do języka rosyjskiego. Problemem jest jednak cyrylica, która w języku polskim nie jest używana, przez co oba języki wydają się sobie obce. Na Białorusi większość osób mówi w języku rosyjskim, mniejsza część po białorusku, część osób używa mieszanki języka białoruskiego i rosyjskiego. Wiele osób rozumie język polski i prędzej dogadamy się po polsku, niż np. po angielsku. Dużą barierę stanowi jednak cyrylica. Wybierając się na Białoruś warto znać ten alfabet. To podstawa, bez jego znajomości może być trudno poruszać się po kraju. Napisów w języku angielskim nie znajdziemy prawie nigdzie.

Znajomość cyrylicy na Białorusi jest bardzo przydatna

ZSRR 2.0

Przez cały czas nie mogłem oprzeć się wrażeniu, że Białoruś to taki Związek Radziecki 2.0. Tylko, że może udał się trochę lepiej. No cóż, znajdziemy tu wiele reliktów dawnego systemu. I nie mam tu na myśli tylko komunistycznych pomników. Na Białorusi nie przeprowadzono bolesnych reform gospodarczych, tak jak w Polsce. U naszego wschodniego sąsiada dalej funkcjonują kołchozy. Na każdej wiosce, dosłownie na każdej pipidówie, znajdziemy państwowe sklepy o nazwie Rodni Kut (biał. Родны Кут). Przejeżdżając przez Białoruś widzimy tylko pola, pola i pola. Nie widziałem żadnych skupisk zakładów produkcyjnych, pojedynczych też prawie nie ma, żadnych stref ekonomicznych. Ciągle nurtowało mnie pytanie, z czego żyją Białorusini? Białoruś wygląda na kraj trochę zacofany i to bez patrzenia na ekonomiczne wskaźniki. Na tle tego wszystkiego tylko Mińsk prezentuje się jako nowoczesne miasto. Ale przecież miarą dobrobytu nie jest stan stolicy, ale sytuacja na prowincji. Choć jest czysto, spokojnie i bezpiecznie, to jednak ludzie żyją skromnie. Taki jest efekt nieprzeprowadzenia reform. Myślę, że wkrótce Białoruś będzie musiała się jednak z nimi zmierzyć. Pomimo tego wszystkiego, na Białorusi jest o wiele lepiej, niż na Ukrainie czy Rosji. Różnice na korzyść Białorusi są bardzo widoczne.

Mińsk prezentuje się jako nowoczesna stolica

Pozostała część kraju jest w większości rolnicza, nieco zacofana

Wielkie Księstwo Litewskie 2.0

W swojej historii Białoruś odwołuje się mocno do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Faktycznie, terytorium współczesnej Białorusi stanowiło dawniej trzon terytorium Litwy. Kto wie, być może to właśnie Białoruś, a nie współczesna Litwa, może czuć się bardziej spadkobiercą Wielkiego Księstwa Litewskiego. Do historii Wielkiego Księstwa Litewskiego nawiązuje się przy wielu białoruskich zabytkach. Wydaje się, że jest to jeden z elementów budowania tożsamości narodowej. Trzon wystaw na zamkach w Mirze i w Nieświeżu stanowią losy Radziwiłłów, tym samym losy Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Białoruś z wielkim szacunkiem odnosi się także do twórczości Adama Mickiewicza. Odwołań do wspólnej historii jest znacznie więcej.

Orzeł litewskiego rodu Radziwiłłów herbu Trąby na elewacji Zamku w Nieświeżu

Zbroje husarskie są popularnym tematem na zamkowych wystawach, nawiązują do najchwalebniejszej historii Rzeczypospolitej Obojga Narodów

Jezioro Świteź, to o nim pisał Adam Mickiewicz w balladzie pt. „Świtezianka”, w tle kamień z fragmentem utworu wieszcza w języku polskim

Podsumowanie

Białoruś jest bez wątpienia krajem wartym odwiedzenia, dużym utrudnieniem są jednak przepisy wizowe. Mam nadzieję, że już wkrótce ulegną one uproszczeniu. Polacy dość licznie jeżdżą na Ukrainę, tymczasem sytuacja na Białorusi jest o wiele lepsza niż u naszych południowo-wschodnich sąsiadów, pod każdym względem. Również klimat do zwiedzania jest o wiele lepszy, ze względu na brak historycznych zatargów. Białorusini są bardzo przyjaźnie nastawieni i otwarci dla Polaków. Cisza, spokój, natura i ślady polskiej przeszłości, to największe atuty Białorusi.

Pozdrawiam z Białorusi, z samego centrum Mińska – Foto: Adrian Sitko

Jak pojechać na Białoruś?

Osoby, które chciałyby odwiedzić Białoruś, lecz obawiają się formalności i nieznajomości języka, zapraszam do kontaktu z Panem Aleksandrem. Pan Aleksander mówi dobrze po polsku i z miłą chęcią pomoże zorganizować przyjazd. Jest w stanie również ugościć kogoś u siebie za niewielką opłatą. Z Panem Aleksandrem można się skontaktować za pomocą Skype’a (login nibiru85) lub aplikacji Viber (nr +375 29 367 66 49). Zachęcam.

Artykuł Wyjazd turystyczny na Białoruś – Moje przemyślenia pochodzi z serwisu Eloblog.

Czy zastanawialiście się kiedyś, jak dokładnie przebiegała przedwojenna granica Polski? Nie chodzi mi tutaj o jej ogólny zarys, ale o szczegółowy przebieg. Osobiście z powodu braku dogodnych narzędzi często miałem z tym duży problem. Porównywanie starych przedwojennych map ze współczesnymi mapami, nie zawsze było łatwym zadaniem. Jednak ostatnio znalazłem interaktywną mapę z zaznaczonym dokładnym przebiegiem przedwojennych granic na mapach Google Maps. Ktoś wykonał kawał dobrej roboty, wytyczając jej bieg za pomocą linii naniesionych na współczesną mapę. Niestety autor tej mapy pozostaje mi nieznany. Wykonał kawał solidnej pracy, więc należą się mu podziękowania i słowa uznania.

Mapa przedwojennych granic Polski

Należy zaczekać chwilkę, aż mapa się załaduje.

Niestety nie jestem w stanie stwierdzić na ile powyższa mapa przedwojennych granic II RP jest poprawna. A także, z jaką dokładnością został naniesiony ich przebieg. O ile granice oparte na naturalnych przeszkodach typu rzeki, górskie granie itp. nie pozostawiają żadnych problemów z określeniem ich przebiegu, o tyle pozostałe mogą już sprawiać trochę problemów. Wydaje się jednak, że autor mapy poświęcił dużo czasu w rzetelne odwzorowanie jej linii. Jeżeli jednak zauważyliście jakiś błąd, proszę o sprostowanie w komentarzu.

Gdyby mapa z jakichś przyczyn nie działała, poniżej zamieszam zrzuty ekranu. Z powodu braku możliwości powiększania zrzutów, nie są one aż tak bardzo dokładne.

Granica Północna – Mapa przedwojennych granic II Rzeczypospolitej

Granica Południowo-Zachodnia

Granica Południowo-Wschodnia

Granica Wschodnia

Granica Wschodnia

Granica Północno-Wschodnia

Przebieg granicy Wolnego Miasta Gdańska

Artykuł Interaktywna mapa przedwojennych granic II Rzeczypospolitej pochodzi z serwisu Eloblog.

Polskie ślady we Lwowie

Po II Wojnie Światowej decyzją Józefa Stalina, przy jednoczesnej aprobacie naszych zachodnich sojuszników, została diametralnie zmieniona wschodnia granica Polski. W wyniku tej zmiany miasta, takie jak: Lwów, Stanisławów, Tarnopol, Równe i inne miejscowości znalazły się w granicach Związku Radzieckiego, a konkretnie Ukraińskiej SRR. Ostatecznie po rozpadzie ZSRR i wykrystalizowaniu się z dawnych sowieckich republik niepodległych państw, weszły one w skład niepodległej Ukrainy.

Oto jakie polskie ślady można znaleźć dziś we współczesnym Lwowie, po 70 latach od zmiany granic.

Kolumna Adama Mickiewicza

Pomnik Adama Mickiewicza to jedna z najważniejszych pamiątek po polskiej historii Lwowa. Po wojnie część polskich pomników została usunięta w niejasnych okolicznościach, a część przewieziono do kraju. Z tych najważniejszych zachowała się właśnie kolumna naszego wieszcza. Kolumna została uroczyście odsłonięta w 1904 roku. Przetrwała wszystkie wojny bez większego uszczerbku. Sztandarowy punkt każdej polskiej wycieczki.

Kolumna Adama Mickiewicza we Lwowie

Pomnik Adama Mickiewicza we Lwowie – Polskie ślady we Lwowie

Zbliżenie na pomnik Adama Mickiewicza we Lwowie

Z tyłu pomnika znajduje się herb Rzeczypospolitej Obojga Narodów – Na przemian dwa pola przedstawiają orła i pogoń

Nazwy ulic i żeliwne studzienki

Chodząc po Starym Mieście we Lwowie, należy się dobrze rozglądać po murach. Można bowiem natrafić na pozostałości polskojęzycznych nazw ulic i szyldów. Niektóre zostały specjalnie odsłonięte i wyeksponowane, inne zaś pozostawione na ogólnie nieremontowanej od wojny elewacji.

Ulica Grodzickich 1 – Polskie ślady we Lwowie

Na elewacji budynku ulica Rutowskiego

Ulica Ormiańska 32

Szyld „Pan Muszyński”

Fragment szyldu „…aparatów kościelnych”

Warto również spojrzeć pod stopy. Na części żeliwnych studzienek zachowały się również polskie napisy.

Studzienka kanalizacyjna Perkun Lwów – Polskie ślady we Lwowie

Ferrum Lwów

Cmentarz Łyczakowski

Cmentarz Łyczakowski to jedna z najwspanialszych polsko-ukraińskich nekropoli. Znajdziemy tu dosłownie cały przekrój historyczny. Od grobów powstańców styczniowych, poprzez mogiły Orląt Lwowskich, ukraińskich i polskich dawnych mieszkańców Lwowa, sowieckich oficerów, habsburskich urzędników, amerykańskich lotników, kończąc na współczesnych grobach żołnierzy poległych w Donbasie.

Cmentarz Łyczakowski we Lwowie kryje w sobie wiele śladów polskiej historii

Jedną z najważniejszych części cmentarza – zarazem ważnych polskich śladów we Lwowie – jest Cmentarz Orląt Lwowskich. Na cmentarzu znajdują się mogiły uczestników walk o Lwów z lat 1918-1920. Duża część z nich była jeszcze dziećmi… Znajdziemy tutaj również pamiątkowe pomniki amerykańskich lotników i francuskich żołnierzy poległych w walce o polską niepodległość. Cmentarz przez wiele lat pozostawał zdewastowany. Jego odremontowanie i ponowne otwarcie nastąpiło dopiero w 2005 roku.

Cmentarz Orląt Lwowskich – Polskie ślady we Lwowie

Cmentarz Orląt Lwowskich – Polskie ślady we Lwowie

Groby Orląt Lwowskich

Szer. Stanisław Klaczek – Żołnierz 1. Pułk Piechoty Strzelców Lwowskich – Lat 16

Jednym z ciekawszych i ważniejszych grobów jest symboliczna mogiła gen. Tadeusza Rozwadowskiego. Szefa Sztabu Wojska Polskiego i twórcy planów operacyjnych Bitwy Warszawskiej z 1920 roku. Generał Rozwadowski dowodził także obroną Lwowa. Mogiła jest symboliczna, gdyż po II Wojnie Światowej ciało generała przeniesiono w nieznane do tej pory miejsce.

Symboliczny grób gen. Tadeusza Rozwadowskiego

Osobną kwestię stanowi pozostała część Cmentarza Łyczakowskiego. To prawdziwe bogactwo sztuki cmentarnej i różnorodnych nagrobków, rzeźb i mauzoleów. Wśród nich wiele to dawne zachowane groby Polaków. Od zwykłych Lwowiaków, po tak sławne osoby jak Maria Konopnicka, czy Konstanty Julian Ordon.

Cmentarz Łyczakowski we Lwowie

Grób Konstantego Juliana Ordona – Obronę jego reduty w czasie powstania listopadowego opisał w swoim wierszu Adam Mickiewicz

Grobowiec, w którym spoczywa wybitny matematyk Stefan Banach – Jego pogrzeb (31.08.45 r.) tuż po zakończeniu wojny był prawdziwą manifestacją polskości przez jeszcze pozostałych w mieście Lwowiaków

Grób naszej poetki Marii Konopnickiej

Grobowiec rodziny Szajnochów

Zbliżenie na detale grobowca – Symbole (ostatecznie nieutworzonej) Rzeczypospolitej Trojga Narodów: Orzeł, Pogoń i postać Archanioła Michała – patrona Rusi

Groby powstańców styczniowych – Polskie ślady we Lwowie

Niektóre z grobów uległy dewastacji w postaci pourywanych polskich napisów

Wiele z mniej znanych grobów jest zaniedbanych, pomimo tego często symbolicznie są oplecione biało-czerwoną wstążką

Wysoki Zamek i Kopiec Unii Lubelskiej

Wysoki Zamek i Kopiec Unii Lubelskiej to ostatnie z miejsc na mojej trasie wycieczki polskimi śladami we Lwowie. Wysoki Zamek został wzniesiony na wzgórzu znajdującym się tuż przy Starym Mieście. Można do niego bez problemu dotrzeć piechotą z zabytkowego centrum Lwowa. Zamek powstał w II połowie XIV wieku, a jego budowę przypisuje się królowi polskiemu Kazimierzowi Wielkiemu. Warownia była wielokrotnie niszczona podczas licznych wojen. Ostatecznie została niemal całkowice rozebrana w XIX wieku. Pozostał tylko niewielki fragment jednego z murów.

Widok na Wysoki Zamek (obok masztu) z wieży ratusza

Wysoki Zamek we Lwowie – Pozostałości warowni założonej przez króla Kazimierza Wielkiego

Wysoki Zamek we Lwowie

Pod koniec XIX wieku na ruinach Wysokiego Zamku usypano Kopiec Unii Lubelskiej, na upamiętnienie 300 rocznicy zawarcia unii. Dziś kopiec jest już mocno zarośnięty, ale dalej służy jako jeden z najpopularniejszych punktów widokowych we Lwów.

Na szczycie Kopca Unii Lubelskiej

Koniecznie zobacz także:

• Przedwojenny Lwów na starych zdjęciach
• Polska przed II wojną światową na starym filmie

Na poniższej mapie zaznaczyłem niektóre miejsca opisane w artykule.

Artykuł Polskie ślady we Lwowie – Zwiedzanie Lwowa pochodzi z serwisu Eloblog.

Lwów jak Wrocław

Lwów zawsze nieodłącznie kojarzył mi się z Wrocławiem. Być może dlatego, że to właśnie do Wrocławia trafiło wielu Lwowiaków wysiedlonych ze swojego miasta. Być może dlatego, że powojenna historia obu tych miast jest do siebie niezwykle podobna. Być może dlatego, że na wrocławskim rynku stoi pomnik Aleksandra Fredry przywieziony właśnie ze Lwowa. Z obu tych miast wysiedlono mieszkańców, w obu musiały zapanować nowe porządki i w końcu w obu rozpoczął się proces wymazywania historii. Wspólne podobieństwa nie są jedynie domeną przeszłości. Wciąż w stosunku do Lwowa i Wrocławia co jakiś czas pojawiają się głosy rewizji granic. Polskie powiedzenie „Lwów zawsze Polski!” jest bardzo podobne do niemieckiego „Breslau ist Deutsch!”. Jako chłopak z tzw. Ziem Odzyskanych odwiedzanych przez licznych niemieckich turystów, teraz to ja byłem po tej drugiej stronie zwiedzając Lwów.

Mój turystyczny wyjazd na Ukrainę – Na tablicy Львів -Lviv (Lwów)

Tanio i przyjemnie – Wyjazd turystyczny na Ukrainę

Największą zaletą wyjazdu na Ukrainę są niskie ceny. Choć w momencie kiedy ja odwiedzałem Lwów (czerwiec 2016) ceny zdążyły już trochę wzrosnąć i nie były aż tak niskie, jak jeszcze rok wcześniej – dalej pozostawały atrakcyjne dla polskiej kieszeni. Wyjazd turystyczny na Ukrainę nie powinien więc być zbyt kosztowny, w przeciwieństwie do innych europejskich miast.

Przykładowe ceny:

• litr paliwa 20 UAH (3,10 zł)
• paczka papierosów 13 UAH (2,00 zł)
• piwo w knajpie 14 UAH (2,30 zł)
• obiad w średniej restauracji za 70 UAH (11 zł)
• obiad w lepszej restauracji 150 UAH (23,47 zł)
• przejazd taksówką z obrzeży do centrum 100 UAH (15,60 zł)

Choć czytałem dużo opinii w Internecie na temat brudu we Lwowie, to muszę przyznać, że w mojej ocenie w mieście jest zdecydowanie czysto. Przynajmniej w porównaniu do niektórych topowych europejskich miast, gdzie śmieci potrafią walać się dosłownie po ulicy. We Lwowie tego nie widziałem. Widać za to jednak zdecydowanie mniej pieniędzy na inwestycje i utrzymanie miasta. Obdrapane mury i walące się kamienice są tutaj częstym widokiem.

Piękny rynek we Lwowie – Wyjazd turystyczny na Ukrainę

Pomimo tego (i wojny) ludzie żyją tu normalnie. Chodzą do szkoły, studiują, pracują, cieszą się i bawią. Tyle, że biedniej, choć nie widać tego po nich samych, raczej po tym jak zagospodarowane jest otoczenie. Jest miło i przyjemnie, może z wyjątkiem natrętnego żebractwa. W mięście czułem się bezpiecznie, o co zresztą dba ukraińska policja (już nie milicja). Nawisem mówiąc, jej reforma zadziwiająco się udała, przynajmniej tak mówią ludzie.

Lwowskie uliczki są urokliwe, w centrum znajdziemy wiele restauracji z ogródkami piwnymi

Popularny Prospekt Swobody – Przed wojną Wały Hetmańskie

Młodzi Ukraińcy spędzający czas na Kopcu Unii Lubelskiej (tzw. Wysoki Zamek)

Ślady polskości

We Lwowie ostało się jeszcze trochę śladów polskości. Niektóre siłą rzeczy, jak np. trwałe żeliwne studzienki z polskimi napisami, inne zaś celowo odsłonięte i zachowane, jak dawne polskie napisy na kamienicach. Nie jest ich zbyt dużo, ale na pewno cieszą oko polskich turystów, których w tym mieście jest naprawdę bardzo dużo.

Odsłonięty szyld „Jan Muszczyński”

Zachowane pokrywy studzienek z polskimi napisami – Perkun Lwów

Ukraina wita Polaków

Pomimo, iż we Lwowie jest dużo polskich turystów, zaskoczyło mnie jak bardzo miasto nie jest na ich obecność przygotowane. Chyba w żadnej restauracji (oprócz ukraińsko-polskiej) nie widziałem w menu opisów w języku polskim. Co więcej, czasem zdarzało się, że brakowało ich również w języku angielskim – były tylko po ukraińsku. To zaskakujące, gdyż język ukraiński pisany cyrylicą jest kompletnie nieczytelny dla ludności na zachód od Buga. Może z wyjątkiem tych, co kiedyś w szkole mieli rosyjski. Tym samym część knajp po prostu zamyka się na zagranicznych gości, tracąc zyski lub je ograniczając.

W centrum Lwowa jest dużo porządnych knajp i restauracji – Wyjazd turystyczny na Ukrainę

Kolejny przykład to tablice informacyjne na licznych zabytkach, których we Lwowie przecież nie brakuje. Duża część z nich została współfinansowania ze środków Unii Europejskiej, przy udziale transgranicznego programu Polska-Białoruś-Ukraina. Tablice zostały przygotowane tylko w dwóch językach; po ukraińsku i angielsku. Widziałem tylko jedną polskojęzyczną tablicę przy Katedrze Łacińskiej. Brak języka polskiego, chyba najliczniejszej grupy turystów w mieście, jest zaskakujący. Tym bardziej w kontekście historycznym. Kto, jak kto, ale to właśnie Polak będzie najbardziej zainteresowany historią jakiegoś zabytku, bardziej niż Brytyjczyk czy Francuz. Od razu nasuwa mi się porównanie do Dolnego Śląska, gdzie wielojęzyczne tablice informacyjne są czymś powszechnym. Język angielski i niemiecki to absolutny „must have”, coraz częściej pojawia się również język czeski, jako ukłon w stronę turystów zza naszej południowej granicy. Wydaje się, że ukraińska turystyka musi po prostu do tego dojrzeć…

Tablica informacyjna z Klasztoru Dominikanów we Lwowie

Pomimo tego obecność turystów z Polski jest jednoznacznie oceniana przez Ukraińców pozytywnie. Przynajmniej ja nie spotkałem się z inną reakcją. Wydaje się, że Ukraińcy cieszą się na obecność Polaków, nie tylko ze względu na pozostawione u nich pieniądze.

Piękna Opera Lwowska – Wyjazd turystyczny na Ukrainę

Turystyka na Ukrainie

Wyjazd turystyczny na Ukrainę dostarcza wielu ciekawych emocji. Można by rzec, że Ukraina to zupełnie inny świat. Wiele rzeczy nie jest tu tak oczywistych, jak w Polsce czy innych krajach środkowej lub zachodniej Europy. Na przykład brak interwałów czasowych na sygnalizacji świetlnej między zapaleniem się czerwonego światła dla jednej strony, a zielonego dla drugiej, sprawia, że można wpaść pod auto. Nawet w lepszym hotelu może nas spotkać kilka „udziwnień” w kategorii obsługi gości. To są takie mniejsze i większe absurdy, które sprawiają, że jest po prostu inaczej – zarazem ciekawie. Największym jednak problem na Ukrainie jest fatalny stan dróg. Dotyczy to również tych głównych krajowych. W samym Lwowie na wielu ulicach jest jeszcze polska kostka pamiętająca przedwojenne czasy.

Droga i parking pod Dworcem Głównym we Lwowie

Wymazana historia

Jestem jednym z tych gości, który chodzi po mieście i czyta te wszystkie turystyczne tablice, które inni zazwyczaj omijają. Zaskoczyła mnie i trochę zasmuciła jedna rzecz. Na tablicach, o których pisałem powyżej, brak jest jakichkolwiek informacji o polskiej części historii Lwowa. Nie przypominam sobie, abym znalazł chociaż jedną wzmiankę, choć może miałem zwyczajnie pecha. Wydaje się, że słowo „polski” lub „Polska” po prostu nie przecisnęło się przez klawiatury redaktorów tych tablicowych informacji, pomijając lub zastępując je innymi wyrażeniami. Przeszłość wymazana kompletnie. Nawiasem mówiąc, z podobną sytuacją spotkałem się przy ukraińskim pomniku Kozaków w Wiedniu, o czym pisałem w tym artykule.

Tablica informacyjna z Pałacu Potockich we Lwowie

Siłą rzeczy znowu porównuję całą tę sytuację do Ziem Odzyskanych i Dolnego Śląska, gdzie niemieckie lub pruskie pochodzenie niektórych budynków i historycznych postaci jest wręcz powodem do dumy. A jak nie dumy, to przynajmniej powodem do afiszowania się z tą infromacją.

Zapach wojny

Ukraina jest krajem, który obecnie jest w stanie wojny z Rosją. Choć zawieszenie broni i deklaracje niektórych polityków zdają się temu przeczyć – fakt jest faktem. Lwów znajduje się daleko od strefy działań wojennych, nie jest więc przez wojnę w jakimkolwiek stopniu zagrożony. Pomimo tego w mieście idzie wyczuć pewną napiętą atmosferę i delikatny zapach wojny. Po ulicach chodzą liczne grupy umundurowanych żołnierzy na przepustkach. W restauracji można kupić symboliczny obiad dla ukraińskiego żołnierza. W cerkwiach znajdują się tablice ze zdjęciami młodych chłopaków poległych w Donbasie. Nie brak również świeżych grobów żołnierzy obsypanych niebiesko-żołtymi wieńcami. Część z nich znajduje się na Cmentarzu Łyczakowskim, dosłownie kilkaset metrów od grobów Orląt Lwowskich.

Umundurowani żołnierze na przepustkach to powszechny widok we Lwowie

Zdjęcia poległych ukraińskich żołnierzy w jednej z cerkwi

Groby poległych ukraińskich żołnierzy na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie

Bandera, dużo Bandery

Obecność Stepana Bandery (1909-1959) we Lwowie jest mocno odczuwalna. Ten ukraiński nacjonalistyczny polityk budzi skrajne emocje także na samej Ukrainie. Przez zachodnią Ukrainę w dużej części uważany jest z bohatera narodowego, natomiast na wschodzie kraju jego osoba oceniana jest negatywnie lub co najmniej sceptycznie. Bandera był jednym z przywódców Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i ideowym przywódcą Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA). Działalność Bandery i tych organizacji przez Polskę i Unię Europejską została potępiona i oceniona jednoznacznie negatywnie. Ze względu na liczne zbrodnie popełnione na Polakach (np. czystki etniczne an Wołyniu) i Żydach. Działalność OUN-B była również wymierzona przeciwko samej ludności ukraińskiej sprzyjającej Polakom lub Sowietom.

Wydaje się, że kult Bandery jest czymś nieodzownym w zachodniej części Ukrainy. Nasilił się zwłaszcza po wydarzeniach na Majdanie w Kijowie i wojnie w Donbasie. Wydaje się, że Ukraińcy w tych chwilach zaczęli szukać oparcia w swoich bohaterach. Ze względu na ich niedużą ilość, padło niestety na Stepana Banderę – ikonę walki o ukraińską niepodległość. Jego obecność, a także czerwono-czarnych banderowskich flag, można dostrzec we Lwowie naprawdę w wielu miejscach i formach. Poczynając od monumentalnych pomników, poprzez knajpy, restauracje, skończywszy na zwykłej kawie…

Pomnik Stepana Bandery we Lwowie – Степан Бандера

Banderowski namiocik na Prospekcie Swobody

Banderowska knajpa w centrum starego miasta

Kawa Banderowska – Кава Бандерівська

Jest to problem, z którym będą musieli się zmierzyć sami Ukraińcy. Problem pod tytułem – mówiąc delikatnie – bezrefleksyjnego podchodzenia do postaci Stepana Bandery. Problem, który już oddala Ukraińców do Polaków, a także Unii.

Unia, dużo Unii

Ukraińcy bardzo chcą do Unii Europejskiej. Wrażenie tego uczucia jest tak silne, że aż wprawiające w zakłopotanie. Flaga Unii tu, flaga Unii tam… Choć Ukraina nie jest w Unii, mieszkańcy Lwowa na siłę chcą umieścić jej symbol gdzie tylko można. Już zaczynają wprowadzać rejestracje samochodowe na wzór tych unijnych z niebieskim paskiem. A jak ktoś nie ma nowej rejestracji, może sobie zakupić stosowną modyfikującą naklejkę. Nie ma się czemu dziwić. Lwowiacy przekraczając granicę Polski, a tym samym Unii Europejskiej, wjeżdżają do zupełnie innego świata. Na „dzień dobry” dostają autostradę, nowe płaskie jak stół drogi. Widzą zadbane pola, domki, miasteczka. Oczywiście Polska to nie wymuskana Szwajcaria czy Austria, ale wrażenie kontrastu między Polską, a Ukrainą pozostaje niezwykle silne. Przejeżdżając przez granicę w nocy po stronie ukraińskiej są tylko ciemne puste pola, od strony polskiej bije poświata. Kolejna refleksja, jaka mnie nawiedza, jest taka: czyżby Polacy nie doceniali tego co mają?

Fagi Unii, Lwowa i Ukrainy w Ratuszu

Wizja zjednoczonej Europy w Pałacu Potockich

Pewnych rzeczy nie da się pogodzić

Zwiedzając Lwów cały czas miałem wrażenie, że pewnych rzeczy nie da się ze sobą pogodzić. Idąc lwowskimi uliczkami widzę, że z jakiegoś budynku wychodzi trzech jegomości. Ubrani są co prawda po cywilnemu, ale po elementach drobnych sortów mundurowych strzelam, że to żołnierze (być może tylko członkowie organizacji paramilitarnych). Jeden już bez ręki uciętej przy łokciu, zastąpionej tylko takim topornym hakiem-protezą. Pierwsza myśl, że stracił ją w walkach na wschodzie Ukrainy. Drugi ma wojskową czapkę w moro, na której doszył sobie naszywkę nazistowskiej SS (Schutzstaffel). Te słynne budzące w Polsce grozę i obrzydzenie dwa „piorunki”. Obok ktoś na lwowskim rynku rozstawia namiot promocyjny Batalionu „Azow”. Na jego boku widnieje emblemat formacji tzw. Wolfsangel. Wykorzystywany między innymi przez nazistów podczas wojny, jako symbol dwóch jednostek Waffen-SS. Przypomnę, że paramilitarna organizacja SS została uznana po wojnie za organizację zbrodniczą. Te odwołania do nazistowskiej symboliki, tolerowanie tego przez społeczeństwo i ta chęć przyłączenia się do zjednoczonej Europy, tego wszystkiego nie da się ze sobą pogodzić.

Namiot batalionu „Azow” (Азов) na lwowskim rynku

Dla porównania emblemat 2. Dywizji Pancernej Waffen-SS „Das Reich” – Dywizja była odpowiedzialna za masakrę francuskiej ludności cywilnej w Oradour-sur-Glane

Zwiedzając Lwów cały czas miałem wrażenie, że w którymś momencie Ukraina i Ukraińcy będą musieli podjąć decyzję. Dokonać wyboru. Oby był to dobry wybór.

Graffiti na lwowskim murze – Смерть фашизму – Śmierć faszyzmowi

Podsumowanie

Nie rozpisując się za dużo na sam koniec, napiszę tylko, że zdecydowanie mogę polecić wyjazd turystyczny na Ukrainę. Przynajmniej do Lwowa, który na zawsze pozostanie w sercach Polaków. Polecam nie tylko ze względu na historyczne sentymenty. Ukraina to po prostu ciekawy kraj. Tak bliski, a zarazem inny.

Artykuł Wyjazd turystyczny na Ukrainę – Moje przemyślenia pochodzi z serwisu Eloblog.