Jak sztuczna inteligencja widzi dolnośląskie miejscowości? Któregoś dnia zadałem sobie takie pytanie, bawiąc się w generowanie obrazów za pomocą kreatora obrazów Bing. Zamiast złożonych promptów postanowiłem wpisywać proste hasła, głównie same nazwy miejscowości, tak aby sprawdzić jak Ai w swoich zasobach „widzi” nasze miejscowości. Wpisywałem same nazwy miejscowości np. „Wrocław” lub nazwy miejscowości z dodatkową informacją określającą lokalizację lub cechę charakterystyczną danego miejsca np. „Uzdrowisko Kudowa-Zdrój” albo „Karłów w Górach Stołowych”. Niektóre wyniki mogą być zaskakujące.

Do wygenerowania obrazów użyłem kreatora obrazów Bing, który bazuje na sztucznej inteligencji DALL·E 3. Jeżeli ktoś chciałby się sam pobawić w generowanie obrazów podsyłam link.

Wrocław

Legnica

Wałbrzych

Jelenia Góra

Głogów

Kowary

Karpacz

Kłodzko

Karłów

Kudowa-Zdrój

Kamienna Góra

Międzygórze

Złotoryja

Lwówek Śląski

Złoty Stok

Ząbkowice Śląskie

Świdnica

Zgorzelec

Bogatynia

Artykuł Jak sztuczna inteligencja widzi dolnośląskie miejscowości? pochodzi z serwisu Eloblog.

Spotkanie z Romualdem Owczarkiem (02.06.2023 r.)

W trakcie spotkania Romuald Owczarek poruszył tematy związane ze swoją najnowszą publikacją, a tym samym wynikami pracy ostatnich 9 lat, które minęły od wydania jego poprzedniej książki pt. Zagłada „Riese”. W trakcie spotkania autor poruszył również sprawę tzw. złotego pociągu. Temat ten pojawi się w jego kolejnej książce, która niebawem trafi do druku. Zebrani na sali słuchacze mieli okazję również usłyszeć niezwykle ciekawe historie związane z rodziną Hochbergów i księżną Daisy von Pless. Jak sam autor przyznał w trakcie spotkania, temat Zamku Książ i Hochbergów zamierza poruszyć również w swojej kolejnej osobnej książce. Spotkanie zostało zorganizowane w Multimedialnej Filii Bibliotecznej na Podzamczu w Wałbrzychu (filia Biblioteki pod Atlantami).

Książki Romualda Owczarka o kompleksie „Riese”

Zobacz w sklepie

Zobacz w sklepie

Artykuł Romuald Owczarek – O archiwach Riese, złotym pociągu i Hochbergach pochodzi z serwisu Eloblog.

Muchołapka i Die Glocke w Ludwikowicach Kłodzkich

Tym razem z Bartoszem Rdułtowskim poruszyłem m.in. kwestię sensacyjnych historii związanych z tzw. Muchołapką – zagadkowym żelbetowym obiektem znajdującym się w Ludwikowicach Kłodzkich. Według niektórych „badaczy” Muchołapka miała służyć jako element infrastruktury, miejsce testowania latających spodków tudzież napędu antygrawitacyjnego przez Niemców w czasie II wojny światowej. W rzeczywistości Muchołapka to nic innego jak podstawa nieukończonej chłodni kominowej. Stała się ona jednak elementem składowym szerszej zmyślonej historii na temat nowoczesnych broni testowanych przez Niemców w Górach Sowich. Kto i w jakim celu wymyślił tę historię?

A oto gotowy identyczny obiekt „Muchołapka” znajdujący się przy elektrowni w Siechnicach pod Wrocławiem.

W czasie rozmowy Bartosz Rdułtowski przedstawił informacje jakie zebrał w czasie swoich dziennikarskich śledztw, a które to szerzej opisywał w swoich książkach. Poniżej zamieszczam linki do kilku wybranych publikacji.

W serii „Tajny Zamek Książ” Rdułtowski opisuje wyniki swojego śledztwa związanego z zagadkowymi informacjami pojawiającymi się wokół Zamku Książ i Gór Sowich – tom 1 i tom 2.

Osobom zainteresowanym kompleksem Riese powinny spodobać się publikacje opisujące powojenne losy kompleksu, równie zagadkowe i ciekawe – „Riese – Początek tajemnicy” i najnowsza pozycja „Riese – Kulisy tajnej operacji”.

Książki z serii Tropem Wunderwaffe Kryptonim V-7.

Artykuł Muchołapka, UFO w Ludwikowicach Kł. i atomowe laboratorium pochodzi z serwisu Eloblog.

Wsiadamy w pociąg we Wrocławiu i wyruszamy w kierunku południowo-zachodnim. Po niespełna godzinie monotonny krajobraz równin zastąpiony zostaje stromymi zboczami doliny Lubiechowskiej Wody, przesłaniającymi wszelkie dalsze widoki – to znak, że sudecki uskok brzeżny jest już za nami. Pociąg porusza się wyraźnie wolniej, z mozołem przeciskając się pomiędzy wznoszącym się po lewej stronie masywem Palucha i jego towarzyszem, przez świebodziczan nazywanym Liskiem, który do wnętrza biało-żółtego składu Kolei Dolnośląskich zagląda przez prawy ciąg okien. Jeszcze tylko Lubiechów, rzut okiem na zdobiącą malownicze stoki niewysokich wzgórz wieś i krajobraz przekształca się w silnie zurbanizowany, poprzetykany jednak zadziwiająco liczną reprezentacją akcentów w kolorze świeżej zieleni.

Przesiadka z pociągu do wehikułu czasu

Wałbrzych. Miasto, które do niedawna kojarzyło się z dymiącymi kominami i zalegającym pod cienką warstwą ziemi „czarnym złotem”, niespecjalnie modnym w dobie ocieplenia klimatu. Obraz ten nie ma wiele wspólnego z obecną sytuacją, gdyż Wałbrzychowi bliżej do miana „płuc regionu”, aniżeli jego „truciciela”.

Odstawmy jednak teraźniejszość i niedaleką przeszłość na bok, by cofnąć się w czasie znacznie dalej i choć na chwilę przywrócić do życia Waldenburg z epoki, której nie pamięta już nikt spośród współczesnych mieszkańców miasta. W tym celu wysiądziemy z pociągu na drugim w kolejności dworcu – Wałbrzych Miasto – i zaczniemy mozolną wspinaczkę drogą pnącą się mocno w górę, wzdłuż oznaczeń szlaku niebieskiego (szlak E3, który spina brzegi Atlantyku i Morza Czarnego klamrą o długości kilku tysięcy kilometrów!). Ruina strasząca przechodniów po lewej stronie od jezdni przypomina o przemysłowej przeszłości miejscowości, gdy oprócz podziemnego bogactwa w postaci złóż czarnego jak noc węgla, w świat rozsyłano wyroby w kolorze śnieżnej bieli – wałbrzyską porcelanę. Nie ona będzie tematem wpisu, chodźmy więc dalej, gdyż przed nami jakieś piętnaście minut marszu.

Po ich upływie przekroczymy linię lasu, by stanąć u stóp podłużnego grzbietu o dwóch (na upartego trzech, zależnie od opracowania) niewyróżniających się zbytnią wybitnością wierzchołkach, sięgających nieco ponad 500 metrów ponad poziom morza – Stróżek i Góra Parkowa, zwana też Wzgórzem Gedymina. Owe wzgórze, po wojnie nazwane na cześć wielkiego księcia litewskiego Giedymina, zdobią skrywane gęstą roślinnością przed wzrokiem przechodniów ruiny. Słowo to może być jednak mylące i przywodzić na myśl mury dawnych budowli, gdy tutaj mamy raczej do czynienia z całkowicie zdegradowanymi pozostałościami w postaci cegieł i kamieni, gdzieniegdzie układającymi się w wejścia do zasypanych już piwnic. Wyjątkiem jest imponujących rozmiarów żelbetowy krąg, służący dawniej w roli zbiornika na wodę. Do czego była ona potrzebna tak wysoko, w gęstym lesie? Czy uwierzycie, jeśli powiem, że przeszło 70 lat temu miejsce to zdobił wspaniały, tętniący życiem obiekt, przyciągający rzesze spacerowiczów przybywających z położonego nieopodal uzdrowiska?

Belle époque w pełnym rozkwicie

W granicach tegoż uzdrowiska, niegdyś zwanego Bad Salzbrunn, dziś noszącego nazwę Szczawno-Zdrój, leży szczyt opisywanego wzniesienia. Już od XIX wieku miasto to, licznie odwiedzane przez zmagających się z problemami zdrowotnymi kuracjuszy, rozwijane było pod kątem zapewnienia przybyszom jak największej ilości wyrafinowanych sposobów spędzania czasu. W tym właśnie celu w latach 1841–42 wzniesiono, w miejscu wcześniejszego, stosunkowo skromnego pawilonu, tzw. Belweder.

Cóż kryje się pod tym tajemniczym mianem? Obiekt, który musiał wzbudzać zachwyt wśród nietutejszych, gdy po raz pierwszy było im dane ujrzeć uroczy zameczek z przysadzistą, czworoboczną wieżą i podcieniami, które wraz z budynkiem gospody otulały ramionami wesoło gawędzących przy stołach bywalców. Wytworne damy z parasolkami, wędrujące na szczyt pieszo lub jadące na grzbiecie wynajętego osiołka. Eleganccy gentlemani w kapeluszach, próbujący swoich sił na pobliskiej strzelnicy sportowej. Gromady rozkrzyczanych dzieci, z ekscytacją wpatrujących się w wyeksponowane w kamiennym pawilonie wspaniałe okazy wypchanego ptactwa i zdobiącą wnętrze kolekcję broni. Kuracjusze tłoczący się na szczycie wieży, czekający na swoją kolej, by przez lunetę spojrzeć w głąb łańcuchów górskich Sudetów Środkowych lub bliżej zgłębić tajemnice rozciągających się u ich podnóża rozległych nizin, uciekających w dal, ku odległemu o dziesiątki kilometrów horyzontowi. Zwieńczeniem całej tej gromady atrakcji, których podziwianie bez wątpienia wymagało zużycia sporych zasobów energii, był niedrogi posiłek serwowany w gospodzie, do której wejścia strzegł wykuty w piaskowcu pies o nie byle jakiej historii, sięgającej setki lat wstecz, do wieku XVI i niezwykłych dziejów piastowskiego zamku w Brzegu! Belle époque w pełnej krasie!

A co w przypadku, gdy temperatura spadała poniżej zera stopni Celsjusza, a świat pokrywała gęsta warstwa białego puchu? Wtedy dopiero zaczynała się zabawa! Aż dwie skocznie narciarskie (!) czekały na chcących spróbować swoich sił fanów sportów zimowych, a ci, którzy na szczyt Wilhelmshöhe (ówczesna nazwa wzgórza, nadana na cześć pruskiego króla Fryderyka Wilhelma III) nie zabrali ze sobą nart, do Bad Salzbrunn powrócić mogli szybko i sprawnie za pośrednictwem dającego mnóstwo radości toru saneczkowego.

Koniec bujania w obłokach i… nowa nadzieja?

Jeśli macie bujną wyobraźnię, powyższy opis przeniósł Was do idyllicznego świata, który… już nie istnieje. Wybaczcie mi to brutalnie sprowadzenie na ziemię. Któż z nas, bez wcześniejszego zapoznania się ze stosowną relacją, dopatrzyłby się opisanych wyżej cudów w tych niepozornych paru cegłach i kamieniach, stanowiących dziś integralną część runa gęstego lasu? Gdzie są skocznie narciarskie, wesołe tłumy i łopotanie na wietrze wieńczącego wieżę widokową sztandaru? Nie ma już prawie nic, jak dowodzą załączone zdjęcia…

Starsze pokolenia mieszkańców Wałbrzycha miały jeszcze okazję oglądać panoramę z wieży, która w pierwszych dziesięcioleciach drugiej połowy XX wieku wciąż posiadała klatkę schodową. Ostatecznie, ze względu na opłakany stan techniczny, wraz z nadejściem XXI stulecia budowla uległa samoistnemu zawaleniu. Tutaj chciałbym Was poniformować o małym światełku, które rozbłysło na końcu długiego tunelu. Wszystko wskazuje na to, że Wzgórze Gedymina wkrótce odzyska cząstkę dawnego splendoru, znów stając się miejscem bardzo chętnie odwiedzanym. Spektakularne wschody i zachody słońca w odległości kilkuminutowego spaceru od domu? Tak! Władze Szczawna-Zdroju z końcem ubiegłego roku ogłosiły, że mają dla nas prezent pod choinkę, a mianowicie… nową wieżę widokową!

Tego typu konstrukcje ostatnimi czasy wyrastają wszędzie dookoła, szczególnie w środkowo-wschodniej części pasma Sudetów. Góra Parkowa zasili tę długą już listę obiektów. Czy stara kamienna wieża, imitująca średniowieczną konstrukcję z niemieckiego miasta Tangermünde zostanie odbudowana? Niestety, nie. Obiekt będzie bardzo nowoczesny, wzniesiony przy użyciu drewna i stali. Ciekawostką nietypową przy tego typu budowlach jest podejście projektanta, który celem udostępnienia atrakcji większej rzeszy turystów, zrezygnował ze schodów na rzecz spiralnej, drewnianej pochylni. Ukłon w stronę osób niepełnosprawnych. Można jedynie mieć wątpliwości, jak to rozwiązanie sprawdzi się w warunkach zimowych lub w deszczowy dzień, gdy podeszwy butów staną przed zadaniem utrzymania nas na śliskiej, pochyłej nawierzchni – wszystko okaże się w praktyce.

Nie jestem pewien, w którym dokładnie miejscu powstanie obiekt, zakładam jednak, że wybrany zostanie najwyższy punkt wzniesienia. Co to oznacza? Jeśli chcecie ujrzeć resztki XIX-wiecznego Belwederu, musicie się spieszyć, gdyż jeśli prace ruszą w tym roku, niewykluczone, że teren zostanie wkrótce „uporządkowany”, co zwiastuje ostateczny zmierzch istnienia tych reliktów wdzięcznej przeszłości. Jak wynika z początkowej części wpisu, Wzgórze Gedymina jest łatwo dostępne od strony Starego Zdroju i Szczawna-Zdroju, należy tu jednak dorzucić dwie dzielnice Wałbrzycha – Biały Kamień oraz zajmującą przeciwną stronę wzniesienia Piaskową Górę, skąd do lasu powiedzie Was betonowa kładka.

Na Wzgórze Gedymina z zestawem kijów golfowych!

Na zakończenie wpisu mam dla Was jeszcze jedną ciekawostkę. Najczęściej obierana droga na szczyt wiedzie ze Szczawna przez tzw. Słoneczną Polanę, zajmującą część północno-zachodnich zboczy Stróżka. Dziś odwiedzana jest równie często co niegdyś, ze względu na świetny stan zagospodarowania – wielki plac zabaw, siłownia plenerowa, mini ścianka wspinaczkowa (czy może raczej tzw. boulder), tor do ekstremalnej odmiany kolarstwa górskiego Four Cross, na okres zimowy zamieniający się w istną mekkę saneczkarską, a wkrótce, wg zapowiedzi władz Szczawna-Zdroju, tę godną podziwu kolekcję zasilić ma nowiutki skate park. Pośród tego wszystkiego umknąć może niepozorny szczegół, świadczący o dawnej funkcji polany – uroczy, murowano-drewniany domeczek, w którym (o ile nie przeszkodzą nam „covidowe” obostrzenia) poczęstują nas kawą i ciastem. Czy uwierzycie mi na słowo, jeśli powiem, że nieco ponad 80 lat temu, bywała tam arystokratyczna śmietanka towarzyska Europy? Słynna księżna Daisy z zamku Fürstenstein (obecnie zamek Książ) wraz z mężem, porażająco bogatym księciem z rodu Hochbergów, swymi wielkimi imionami zdobią listę stałych bywalców Słonecznej Polany. Cóż w niej takiego interesującego?

Mury maleńkiej budowli skrywały wówczas wnętrza domu klubowego tamtejszego pola golfowego, stanowiącego ponoć jedno z najpiękniejszych takich miejsc w Niemczech, a według niektórych opracowań na całym europejskim kontynencie. Co prawda domek klubowy został oddany do użytku zaledwie trzy lata przed wybuchem najstraszniejszej wojny XX wieku, jednak przedstawiciele wyższych sfer mogli oddawać się tam jednej z ulubionych rozrywek już kilkanaście lat wcześniej, po tym jak w 1924 roku dokonano oficjalnego otwarcia pola.

Śląskie dziedzictwo – prawdziwy skarb czy… uciążliwe brzemię?

Ziemie, które obecnie wyznaczają zachodnie rubieże Polski, w tym także Dolny Śląsk, ze względu na swoją skomplikowaną historię i niedawne „przesunięcie granic” stały się nośnikiem trudnego dziedzictwa, które my, Polacy, dopiero w ostatnich trzech dekadach stopniowo zaczynamy rozumieć i pielęgnować je w sposób należyty. Niestety, seria zaniedbań rozciągniętych na długi okres dziesięcioleci powojennych spowodowała nieodwracalne straty w strukturze zabytków, zdobiących niegdyś opływające w bogactwa ziemie dolnośląskie. Spacer po Wałbrzychu to dziesiątki, jeśli nie setki podobnych opowieści o zapomnianej przeszłości, czyhających za każdym zakrętem, w utęsknieniu wyczekujących dnia, gdy ich historia ponownie ujrzy światło dzienne, zostanie opowiedziana na nowo…

Co przyniesie przyszłość? Czy zmienne koleje losu doprowadzą dzieła naszego pokolenia, skrupulatnie budowane na zgliszczach marzeń i dążeń poprzedników, do podobnej ruiny? Historia wieży, która wkrótce ozdobi Górę Parkową, nie została jeszcze napisana – na wszystko przyjdzie czas. Hügelweber, Spittelberg, Wilhelmshöhe, Wzgórze Gedymina – wiele już nazw nosiło opisywane wzniesienie. Lista, jak przypuszczam, daleka jest od zamknięcia. Miejmy tylko nadzieję, że nikt nie postanowi dopisać do niej nazwy „Wzgórze Jana Pawła II”. ; ) To w nawiązaniu do niezbyt fortunnego projektu szczawniańskich mieszczan, który parę miesięcy temu wywołał w internecie poruszenie.

Tym tragikomicznym akcentem zakończymy wpis o Wzgórzu Gedymina, zaś w perspektywie niedalekiej przyszłości nie wykluczamy powstania cyklu artykułów, mających na celu przybliżenie Wam innych zapomnianych miejsc w najbliższym sudeckim sąsiedztwie, o ile ta forma wpisów zyska Wasze zainteresowanie.

Mapa wycieczki – Wzgórze Gedymina

Artykuł Wzgórze Gedymina – Skrawki wielkiej przeszłości pochodzi z serwisu Eloblog.

Zapraszam do przeczytania artykułu przygotowanego specjalnie z okazji tegorocznego Dnia Kobiet. Moja subiektywna lista 10 pań, które w sposób szczególny zapisały się w historii Dolnego Śląska, a także przyległej do niego ziemi kłodzkiej. Nie ma wśród nich wspólnego mianownika. Niektóre z pań urodziły się poza Dolnym Śląskiem, ale los sprawił, że swoje dorosłe życie związały właśnie z tym regionem. Inne z pań były rodowitymi Dolnoślązaczkami lub wychowały się na Dolnym Śląsku. Choć swoje dorosłe życie związały z innymi miejscami, to ich dokonania i sława każą umieścić je wśród znanych osób pochodzących z Dolnego Śląska. Choć lista jest krótka, zaskakuje jej różnorodność, a czasem wręcz biegunowa odmienność postaci. Nie wszystkie z nich historia oceniła pozytywnie. Niektóre z pań po latach zostały uznane za święte, dokonania innych zaś budziły mieszane uczucia.

Jadwiga Śląska (około 1178–1243) – święta, patronka Śląska

Jadwiga Śląska, późniejsza święta, urodziła się między 1178 a 1180 rokiem w Andechs. W wieku około 12 lat została wydana za mąż za jednego z najpotężniejszych śląskich książąt piastowskich – Henryka I Brodatego. Za swojego życia zasłynęła niezwykłą wręcz religijnością – a co za tym idzie – również ascetycznym sposobem życia. Do legend przeszły opowieści o tym, jak Jadwiga z premedytacją chodziło boso, a kiedy jej mąż zwrócił uwagę, że powinna nosić buty, posłusznie przewiesiła je sobie sznurkiem przez szyje, dalej krocząc na bosaka. Jadwiga wraz z mężem była fundatorką na terenie Dolnego Śląska licznych kościołów. Prowadziła także działalność dobroczynną na rzecz swoich najuboższych poddanych. Po śmierci męża zamieszkała w ufundowanym przez siebie i Henryka klasztorze cysterek w Trzebnicy. Również tam została pochowana w 1243 roku. Po jej śmierci rozpoczął się jej kult na terenie Śląska. Jadwiga została kanonizowana w 1267 roku. Obecnie jest jedną z patronek Polski i patronką całego Śląska.

Anna Świdnicka (1339–1362) – królowa Czech, cesarzowa rzymska

Anna Świdnicka nie należy do szczególnie sławnych historycznych postaci w Polsce. Natomiast jej rozpoznawalności jest zgoła odmienna za naszą południową granicą. Jako królowa Czech i cesarzowa rzymska jest zdecydowanie bardziej rozpoznawalna w Czechach. Anna była córką Henryka II świdnickiego i bratanicą księcia świdnicko-jaworskiego Bolka II Małego, który był ostatnim niezależnym księciem piastowskim na terenie całego Śląska. W ramach układu Bolka II z królem Czech Karolem IV Luksemburskim, jego bratanica miała być wydana za mąż za syna króla czeskiego Wacława. Wacław jednak przedwcześnie zmarł i Anna ostatecznie wyszła za mąż za już podstarzałego i owdowiałego Karola IV. Tym samy stając się królową Czech i cesarzową Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Żadna inna z kobiet urodzonych na Dolnym Śląsku nie dostąpiła takich zaszczytów. Anna Świdnicka zmarła w 1362 roku, w wieku zaledwie 23 lat. Pochowana została w katedrze św. Wita w Pradze.

Maria Cunitz (1610–1664) – śląska astronom

Maria Cunitz urodziła się w 1610 roku w Świdnicy. Pochodziła z mieszczańskiej rodziny Cunitzów, dzięki czemu już jako dziecko mogła otrzymać staranne wykształcenie (podobno władała aż siedmioma językami). W wieku 19 lat wyszła za mąż za matematyka i astronoma Eliasa von Löwena. To dzięki niemu skupiła swoje zainteresowania właśnie na astronomii. Wraz ze swoim mężem mieszkała i prowadziła obserwację nieba w kamienicy „Pod Złotym Chłopkiem” na świdnickim rynku. W 1650 roku w Oleśnicy wydała swoje najważniejsze życiowe dzieło pt. Urania propitia, będące formą tablic astronomicznych i próbą upowszechnienia wiedzy o prawach ruchu planet. To 552-stronicowe dzieło, napisane w dwóch językach, przyniosło jej prawdziwą światową sławę. Zmarła w 1664 roku w Byczynie na Górnym Śląsku. Dziś ławeczka z jej rzeźbą znajduje się na świdnickim rynku.

Fryderyka von Reden (1774–1854) – arystokratka

Hrabina Fryderyka von Reden należała to tych słynnych kobiet, które swoje piętno szczególnie odcisnęły w Kotlinie Jeleniogórskiej. Urodziła się w 1774 roku w Wolfenbüttel. Jeszcze jako dziecko poznała swojego przyszłego męża Fryderyka Wilhelma von Reden. W 1802 roku pobrali się i zamieszkali razem w Bukowcu niedaleko Jeleniej Góry. Jej mąż pełnił wówczas funkcję dyrektora Wyższego Urzędu Górniczego w Królestwie Prus. Fryderyka przekształciła majątek w Bukowcu w piękną rezydencję, stającą się wzorem dla innych arystokratów. Poświęciła się również działalności charytatywnej i mecenatowi sztuki. To z jej inicjatywy sprowadzono do Mysłakowic dyskryminowanych protestantów z Tyrolu. Doprowadziła również do ulokowania kościółka Wang w Karpaczu, przywiezionego pierwotnie z Norwegii do berlińskich muzeów. Zmarła w 1854 roku, pochowana została w rodzinnym mauzoleum w Bukowcu.

Marianna Orańska (1810–1883) – posiadaczka ziemska

Marianna Orańska była córką króla Niderlandów Wilhelma I Orańskiego. Urodziła się w 1810 roku w Berlinie. Z powodu wojen napoleońskich jej rodzina przebywała wówczas na terytorium Królestwa Prus. W 1837 roku odziedziczyła majątek w Kamieńcu Ząbkowickim, gdzie przeniosła się wraz mężem Albrechtem Pruskim. To właśnie z jej inicjatywy rozpoczęto budowę pięknego neogotyckiego pałacu w Kamieńcu. Marianna zaczęła również szybko powiększać odziedziczone dobra, nabywając nowe tereny w Górach Bardzkich i Masywie Śnieżnika (tzw. klucz stroński). Stając się tym samym jednym z największych posiadaczy ziemskich na ziemi kłodzkiej. Jej działalność znacznie zaktywizowała gospodarczo region, m.in. zagospodarowując rozległe kompleksy leśne. W pobliżu Stronia Śląskiego założyła kamieniołom białego marmuru, który na jej cześć został nazwany Białą Marianną. Marianna Orańska poświęcała się również działalności charytatywnej. Zmarła w 1883 roku, pochowana została w Erbach w Nadrenii.

Daisy von Pless (1873–1943) – arystokratka

Daisy, czyli Maria Teresa Oliwia Hochberg von Pless, urodziła się w 1873 roku w Walii. W 1891 roku poślubiła znacznie od siebie starszego księcia pszczyńskiego, dziedzica ogromnej fortuny Hochbergów, Jana Henryka XV. Po ślubie zamieszkali razem w Zamku Książ. Małżeństwo Daisy było zaaranżowane i nieszczęśliwe. Ona młoda Angielka, wychowana na wyspach, nie pasowała do sztywnej pruskiej etykiety. W czasie I wojny światowej zaciągnęła się do pracy w Czerwonym Krzyżu jako pielęgniarka. Losy jej burzliwego małżeństwa opisywała cała europejska prasa, niczym współczesnych celebrytów. Niekochana, w poczuciu odrzucenia, szukała szczęścia poświęcając się działalności charytatywnej i społecznej. Przez wałbrzyszan została zapamiętana jako ciepła i życzliwa osoba, pochylająca się zawsze nad sprawami potrzebujących i słabszych mieszkańców Wałbrzycha. Wybuch II wojny światowej zastał ją na Książu, skąd została eksmitowana w 1941 roku. Zmarła w 1943 roku, pochowana została w mauzoleum przy Zamku Książ. W obawie przed splądrowaniem przez Armię Czerwoną jej ciało było kilkukrotnie przenoszone. Ostatecznie nie wiadomo, gdzie znalazło się miejsce jej ostatniego spoczynku.

Edyta Stein (1891–1942) – święta, patronka Europy

Edyta Stein urodziła się w 1891 roku we Wrocławiu. Była Żydówką pochodzącą z wielodzietnej rodziny wrocławskiego handlarza. We Wrocławiu wychowała się i uczęszczała do szkoły, również tu podjęła studia. Studiowała germanistykę, historię i psychologię. W czasie I wojny światowej pracowała jako sanitariuszka Czerwonego Krzyża. W 1916 roku obroniła doktorat z filozofii. W latach 20. nastąpiła u niej diametralna przemiana duchowa. Choć jeszcze jako nastolatka deklarowała się jako ateistka, ostatecznie konwertowała na katolicyzm, przyjęła chrzest i komunię świętą. Po dojściu narodowych socjalistów do władzy wstąpiła do klasztoru sióstr karmelitanek w Kolonii, przyjmując imię zakonne Teresa Benedykta od Krzyża. Po wzmożeniu się represji przeciwko Żydom schroniła się w Holandii, gdzie w 1942 roku została wraz z siostrą aresztowana, wywieziona do KL Auschwitz-Birkenau i zagazowana. Zapamiętana została jako jedna z największych intelektualistek i filozofów XX wieku. W 1998 roku została kanonizowana, a papież Jan Paweł II ogłosił ją patronką Europy.

Hanna Reitsch (1912–1979) – pilotka doświadczalna

Hanna Reitsch urodziła się w 1912 roku w Jeleniej Górze. W wieku 19 lat zapisała się na kurs pilotażu organizowany w szkole szybowcowej w pobliskim Jeżowie Sudeckim. Swoje pierwsze kroki w lotniczym fachu stawiała na Górze Szybowcowej. Już wówczas dała się poznać jako osoba obdarzona niezwykłym talentem i intuicją lotniczą. Na szybowcu Grunau Baby nad Karkonoszami ustanowiła rekord długości i wysokości lotu. Jako pierwsza kobieta w historii przeleciała szybowcem nad Alpami. W latach 30. rozpoczęła pracę w instytucie szybownictwa DFS, testując jako pilot doświadczalny nowe rozwiązania. Jej prawdziwa kariera rozwinęła się jednak w czasie II wojny światowej, kiedy to jako pilot DFS miała okazję testować jedne z najnowocześniejszych konstrukcji lotniczych opracowanych w III Rzeszy, m.in. rakietoplany Me-163 i załogowe wersje latających bomb V-1. Była zagorzałą nazistką. Zasłynęła próbą ratowania Adolfa Hitlera, przelatując pod koniec wojny samolotem do oblężonego Berlina. Po wojnie dostała się do amerykańskiej niewoli. Była jednym z najzdolniejszych pilotów XX wieku. Ustanowiła ponad 40 rekordów wysokości i długości trwania lotu, zarówno za sterami szybowców jak i samolotów. Zmarła w 1979 roku, pochowana została w Salzburgu.

Wanda Rutkiewicz (1943–1992) – himalaistka

Kolejna ze słynnych kobiet nie mieszkała całe życie na Dolnym Śląsku, ani nie była rodowitą Dolnoślązaczką. Jednak fakt, że młodość spędziła na Dolnym Śląsku, regionie otulonym od południa górami, zaważył na jej przyszłym życiu. Wanda Rutkiewicz, z domu Błaszkiewicz, urodziła się w 1943 roku w Płungianach na Litwie. Po II wojnie światowej wraz z rodzicami zamieszkała we Wrocławiu, gdzie uczęszczała do lokalnego liceum. Studia ukończyła w wieku 22 lat na Politechnice Wrocławskiej, na dawnym Wydziale Łączności. W 1961 roku jej kolega ze studiów, Bogdan Jankowski, zabrał ją na wypad w Rudawy Janowickie. To właśnie w Rudawach Janowickich, na skałkach Gór Sokolich, przyszła himalaistka stawiała swoje pierwsze kroki w wspinaczce. Później przyszła pora na znacznie bardziej trudniejsze góry. Ostatecznie niepozorne kroki stawiane w Rudawach zaprowadziły ją w najwyższe góry świata – Himalaje. Wanda Rutkiewicz należała to jednych z najwybitniejszych himalaistek. W 1973 roku jako trzecia kobieta na świecie, pierwsza Europejka i pierwszy Polak stanęła na szczycie Mount Everestu. Również jako pierwszy Polak w 1986 roku zdobyła K2. Łącznie zdobyła aż osiem z czternastu ośmiotysięczników. Zginęła w 1992 roku zdobywając Kanczendzongę w Himalajach. Jej ciała nigdy nie odnaleziono.

Violetta Villas (1938–2011) – śpiewaczka, artystka estradowa

Violetty Villas przedstawiać w zasadzie nie trzeba, to prawdziwa ikona i legenda polskiej muzyki. Utalentowana, obdarzona niezwykłym głosem, zyskała sławę na całym świecie. Urodziła się w 1938 roku w Heusy w Belgii, gdzie jej ojciec pracował jako górnik. Bardziej niż z historycznym obszarem Dolnego Śląska związana była z ziemią kłodzką, a dokładniej z Lewinem Kłodzkim, gdzie po zakończeniu wojny przeniosła się wraz z rodziną. Burzliwa kariera, liczne występy estradowe i trasy koncertowe na całym świecie sprawiły, że na wiele lat opuściła swój rodzinny dom. Przez długi czas mieszkała w podwarszawskiej Magdalence. W 1998 roku wróciła z powrotem do Lewina Kłodzkiego. Znana była ze swojej dobroczynności na rzecz zwierząt. W swoim domu założyła schronisko pod nazwą „Moi bracia mniejsi”, gdzie udzielała schronienia licznym psom i kotom. Powrót do Lewina Kłodzkiego, gwiazdy takiego kalibru, wiązał się z nadzieją na promocję tej małej miejscowości położonej niemal na skraju Polski. Była jej honorowym obywatelem. Od tej pory, przejeżdżając pod charakterystycznym wiaduktem w Lewinie, mówiło się „O! Tu obok jest dom słynnej Violetty Villas!”. Zmarła w 2011 roku w Lewinie Kłodzkim, pochowana została na Powązkach w Warszawie.

Artykuł 10 słynnych kobiet związanych z Dolnym Śląskiem pochodzi z serwisu Eloblog.

Bloki w raportach Schmelchera

W poprzedniej części filmu zaprezentowane zostały archiwalne raporty Siegfrieda Schmelchera, wyższego kierownika budowy Organizacji Todt. Siegfried Schmelcher był architektem, który w czasie wojny zajmował się projektowaniem kwater głównych Hitlera. Dzięki jego dokumentom poznaliśmy sposób planowania budowy nowych obiektów, głównie na przykładzie nowych podziemnych sztabów w Alpach. Szerzej omówiliśmy jego raporty w pierwszej części filmu. Oprócz sposobu projektowania kwater Schmelcher zdradził nam jeszcze jedną rzecz. Mianowicie całość kwatery podzielona była na tzw. bloki, a każdy z tych bloków miał swój numer. Natomiast poszczególne numery bloków przypisane były konkretnym kwaterom.

• Blok nr 1 – przewidziany był dla FHQ, Führerhauptquartier – Kwatery Głównej Hitlera.
• Blok nr 2 – przewidziany był dla OKH – Oberkommando des Heeres – Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych.
• Blok nr 3 – nie został ujęty na tym dokumencie, przypisywany był zazwyczaj dla OKM, czyli Oberkommando der Marine – Naczelnego Dowództwa Marynarki Wojennej.
• Blok nr 4 – przewidziany był dla OKL – Oberkommando der Luftwaffe – Naczelnego Dowództwa Sił Powietrznych.
• Blok nr 5 – przewidziany był dla RSS, czyli Reichsführera-SS, którego funkcję pełnił Heinrich Himmler.
• Blok nr 6 – którego również nie ma ujętego na tym dokumencie, przewidziany była dla RAM, skrót od Reichsaußenminister – Minister Spraw Zagranicznych, którego funkcję pełnił Joachim von Ribbentrop.

Osówka, Włodarz, Książ – Czym miały być?

Pora odnieść teraz zgromadzoną wiedzę do tego, co działo się w Górach Sowich przy budowie kompleksu Riese. Zauważmy, że przy numeracji bloków występuje pewna kolejność. W trakcie analizy dokumentów pojawiła się koncepcja mówiąca o tym, że Niemcy mogli zastosować ten sam system numeracji kierownictw budowy, co w przypadku w/w bloków. Pomysł ten był na tyle intrygujący, gdyż dzięki niemu moglibyśmy przypisać, który z podziemnych kompleksów przypadał dla jakiej kwatery. Oto co wiedzieliśmy do tej pory o kierownictwach budowy.

• Kierownictwo robót nr 1 znajdowało się w Domu Güntera koło schroniska Schirgenschänke. Kierownictwo to zajmowało się na pewno budową kompleksu Rzeczka i prawdopodobnie również kompleksem Osówka.
• Kierownictwo robót nr 2 znajdowało się na początku w Walimiu w zajeździe Deutsches Haus, później zaś zostało przeniesione do Willi Schneidera w Jugowicach. Kierownictwo to zajmowało się pracami przy kompleksach Włodarz i Jawornik.
• Kierownictwa robót nr 3 i 4, najbardziej zagadkowe, ponieważ funkcjonowały razem i miały wspólnego kierownika. Na ich temat prawie nic nie wiemy. Wiemy, że na początku znajdowały się w Sierpnicy, a później przeniesiono je do Jedlinki. Prawdopodobnie kierownictwa te pracowały przy kompleksie Soboń.
• Kierownictwo robót nr 5 znajdowało się w byłej szkole w Sowinie koło Sokolca. To kierownictwo zajmowało się pracami przy kompleksie Gontowa.
• Kierownictwo robót nr 6 znajdowało się przy zamku Książ. Zajmowało się jego przebudową oraz budową podziemi pod zamkowym dziedzińcem.

Dzięki założonej hipotezie (szerzej omawianej na filmie) przypisaliśmy następujące kompleksy poszczególnym sztabom.

• Kompleksy Rzeczka i Osówka byłyby wtedy jedną częścią przypisaną do Bloku nr 1. Ten z kolei przeznaczony był dla FHQ, czyli Kwatery Głównej Hitlera.
• Kompleksy Włodarz i Jawornik również byłby jedną częścią, ale przypisaną do Bloku nr 2. Ten blok przeznaczony był dla OKH, czyli Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych.
• Blok nr 3 przeznaczony dla OKM, czyli Naczelnego Dowództwa Marynarki Wojennej. Zgodnie z raportem Schmelchera jego budowa została wstrzymana i nie była dalej realizowana w ramach zadania budowlanego Riese.
• Kompleks Soboń byłby przypisany dla Bloku nr 4. Ten z kolei przewidziany był dla OKL, czyli Naczelnego Dowództwa Luftwaffe.
• Kompleks Gontowa byłby przypisany do Bloku nr 5. Ten blok planowany był z kolei dla SS.
• Kompleks Książ byłby Blokiem nr 6. Ten numer bloku przypadał dla RAM, czyli Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Zamek Książ dla Ministerstwa Spraw Zagranicznych III Rzeszy?

Aby sprawdzić tę hipotezę udaliśmy się specjalnie do Zamku Książ w Wałbrzychu. Jeżeli nasza hipoteza miała okazać się prawdziwa to druga kolumna wskazująca na ilość metrów kwadratowych dla RAM w murowanych obiektach naziemnych powinna pokrywać się z powierzchnią użytkową zamku.

O metraż zamku zapytaliśmy Bogdana Rosickiego, przewodnika i pracownika Zamku Książ w Wałbrzychu. Ku naszemu zaskoczeniu okazało się, że ilość metrów kwadratowych w zamku i towarzyszących mu zabudowaniach jest niemalże równa ilości podawanej przez Schmelchera dla kwatery RAM.

• Metraż przewidziany dla Ministerstwa Spraw Zagranicznych – 16802 mkw.
• Metraż Zamku Książ wraz z towarzyszącymi zabudowaniami – 16822 mkw.

Różnica raptem 20 mkw. nie może być tutaj przypadkowa. To by potwierdzało przynajmniej częściowo nasze założenia. Dodatkowo warto zwrócić uwagę, że Schmelcher w listopadowym raporcie tylko dla Ministerstwa Spraw Zagranicznych podaje powierzchnię z dokładnością co do jednego metra, dla pozostałych kwater wartości są zaokrąglone do rzędu dziesiątek lub setek. Schmelcher znał już z góry dokładną powierzchnię, bo dla murowanych obiektów naziemnych przyjął sobie po prostu metraż Zamku Książ.

Przypomnę, że od pewnego czasu książańskie podziemia udostępnione są również do zwiedzania dla turystów. Szczegółowe informacje znajdują się na stronie www.ksiaz.walbrzych.pl.

Zobacz także: Alpejska twierdza III Rzeszy i Riese – Raport Schmelchera cz. 1

Współpraca

Film powstał przy udziale Bogdana Rosickiego, Romualda Owczarka i Ulliego Schäfftera.
Zdjęcia z powietrza: Michał Jabłoński
Lektor: Tomasz Sikora
Dziękuję wszystkim za pomoc w przygotowaniu filmu.

Artykuł Czym miały być Osówka, Włodarz, Książ? – Raport Schmelchera cz. 2 pochodzi z serwisu Eloblog.

Totenburg – wałbrzyskie mauzoleum

Mauzoleum, Totenburg, Schlesier Ehrenmal – wszystkie te nazwy dotyczą niezwykle mrocznego miejsca położonego na zboczu góry Niedźwiadki, praktycznie w samym centrum Wałbrzycha. Podniszczony budynek o zwartej konstrukcji zbliżonej do prostopadłościanu już od wielu lat pozostawiony jest na pastwę losu. Dawniej miejsce pamięci, pomnik chwały poświęcony Ślązakom poległym w czasie I wojny światowej, ofiarom wypadków w kopalniach węgla kamiennego i poległym bojownikom ruchu narodowo-socjalistycznego. Dziś jest już tylko pół-ruiną przyciągającą okolicznych pijaczków i miłośników opuszczonych miejsc, którzy na własne oczy pragną zobaczyć ostatnią świątynie nazistów…

Totenburg (Schlesier Ehrenmal) – Ostatnia świątynia nazistów – Foto: Michał Jabłoński

Minęły już prawie trzy lata odkąd napisałem mój pierwszy artykuł poświęcony wałbrzyskiemu mauzoleum. Link zamieszczam poniżej. Od tego czasu artykuł był już odwiedzany i czytany tysiące razy. O mauzoleum pojawiło się też w sieci wiele nowych artykułów i filmów, głównie z różnego rodzaju eksploracji. Jednak sam osobiście dopiero teraz zdecydowałem się na nakręcenie filmu, specjalnie poświęconemu temu mrocznemu obiektowi.

O historii samego mauzoleum nie będę się tu już więcej rozpisywał, gdyż tak jak wcześniej napisałem, był już opublikowany przeze mnie artykuł pt. Totenburg – Ostatnia świątynia Hitlera. Zapraszam również do jego odwiedzenia.

Totenburg położony jest na zboczu góry Niedźwiadki – Foto: Michał Jabłoński

Do obiektu współcześnie najbardziej przylgnęła nazwa „mauzoleum”

Główny dziedziniec Totenburga

Główny dziedziniec otoczony jest krużgankami

Jedno z pomieszczeń w środku budowli

Poniżej „nazistowskiego ołtarza” zachowany jest wałbrzyski herb

Współpraca

Zdjęcia z powietrza: Michał Jabłoński
Tłumaczenie: Ulli Schäffter
Lektor: Tomasz Sikora

Bibliografia: Schlesier Ehrenmal – pomnik ku czci Ślązaków w Wałbrzychu
Zdjęcia archiwalne: dolny-slask.org.pl i das Bundesarchiv

Artykuł Film Totenburg – Ostatnia świątynia nazistów pochodzi z serwisu Eloblog.

Wrocław i okolice na filmie z 1924 roku

Wczoraj na fanpage’u Breslau pojawił się archiwalny film z 1924 roku przedstawiający Wrocław i okolice. Film nie był mi wcześniej znany, choć niektóre znajdujące się w nim ujęcia Wrocławia widziałem już wcześniej w innych archiwalnych materiałach. Swojego czasu, 2-3 lata temu, przeszukiwałem najgłębsze czeluści Internetu w poszukiwaniu archiwalnych filmów z Dolnego Śląska. Jak widać, wciąż jest coś nowego (starego) do znalezienia. Szybkie rozpoznanie w Google’u doprowadziło mnie do kanału na YouTubie o nazwie Sonichtfreundchen, gdzie w październiku 2017 roku film został pierwotnie opublikowany. Oryginalny tytuł: „Breslau und Umgebung ein Dokumentarfilm der Emelka Münchner Lichtspielkunst AG aus dem Jahre 1924”. Zapraszam do oglądania, to wspaniała podróż w czasie do przedwojennego Wrocławia i Dolnego Śląska.

Kadr z filmu, widok na Ostrów Tumski i wieże katedry – Wrocław i okolice na filmie z 1924 roku

Na filmie oprócz Wrocławia znajdziemy także inne dolnośląskie miejscowości i popularne miejsca. Oto chronologiczna lista miejsc:

• 0:11 – Katedra św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu, Ostrów Tumski
• 0:27 – Kaplica św. Elżbiety w katedrze
• 2:13 – Hala Stulecia, Pawilon Czterech Kopuł
• 3:11 – Die Messehallen (?)
• 5:15 – Park Szczytnicki
• 5:51 – Mauzoleum marszałka Blüchera
• 6:14 – Klasztor w Lubiążu
• 6:55 – Zamek Książąt Oleśnickich
• 7:36 – Klasztor w Trzebnicy
• 8:00 – Ślęża
• 9:31 – Pomnik Lützowa w Sobótce
• 9:55 – Szczawno-Zdrój
• 10:32 – Zamek Książ
• 10:45 – Zamek Świny
• 11:04 – Zamek Bolków i miasto
• 12:00 – Jezioro Bystrzyckie
• 12:23 – Zamek Grodno
• 13:21 – Pomnik bitwy pod Lutynią

Zobacz także: Najstarsze zdjęcia Dolnego Śląska – Te fotografie mają 150 lat!

Artykuł Wrocław i okolice na przedwojennym filmie z 1924 roku pochodzi z serwisu Eloblog.

„Sekrety Wałbrzycha” Artur Szałkowski – Recenzja

„Sekrety Wałbrzycha” to zbiór krótkich opowiadań związanych z historią Wałbrzycha i okolicy. W zasadzie nie ma wśród nich żadnego wspólnego mianownika, oprócz aspektu terytorialnego w postaci regionu wałbrzyskiego. Historie opowiadane w „Sekretach Wałbrzycha” wykraczają także poza sam Wałbrzych, w książce znajdziemy również kilka opowiadań związanych np. z Walimiem. Autor książki opisuje różne historie związane z Wałbrzychem, nie tylko wojenne losy tego miasta, ale i również czasy PRLu czy nawet wydarzenia współczesne. Tak więc w książce znajdziemy m.in. historię Lisiej Sztolni, powojenne losy wałbrzyskich tramwajów, wizytę Edwarda Gierka w 1974 roku, sławne poszukiwania „złotego pociągu” czy odwiedziny UFO z 2007 roku… Oczywiście nie zabrakło tu również wątków związanych z górniczą historią Wałbrzycha. Książka Artura Szałkowskiego to zbiór luźnych historii, historyjek i ciekawostek, z podkreśleniem na słowo „ciekawostek”. I jako taką należy ją traktować. Nie jest to książka historyczna, nie zagłębia się ona w historię Wałbrzycha, nie przedstawia żadnych szczegółowych wyników badań. Ot parę tu i ówdzie pozbieranych w całość ciekawych wydarzeń z życia tego miasta i jego mieszkańców. Niestety, moim największym problemem w odbiorze książki był brak źródeł zawartych tam informacji. Powyrywane z kontekstu cytaty, brak źródeł przytaczanych danych, to w niektórych przypadkach stawia pod dużym znakiem zapytania zaprezentowane tam informacje. Gdyby nie to, moja ocena mogłaby być lepsza.

Tytuł: Sekrety Wałbrzycha
Autor: Artur Szałkowski
Rok polskiego wydania: 2017
Moja ocena: ★★★☆☆

„Sekrety Wałbrzycha” Artur Szałkowski

Oferty w księgarniach i sklepach internetowych
„Sekrety Wałbrzycha” Artur Szałkowski

Artykuł „Sekrety Wałbrzycha” Artur Szałkowski pochodzi z serwisu Eloblog.

10 niezrealizowanych budowli na Dolnym Śląsku

Zazwyczaj na moim blogu piszę o niezwykłych budowlach, które możemy spotkać na naszych szlakach turystycznych. Dziś przygotowałem artykuł nieco inny. Również związany z niezwykłymi obiektami, ale tymi, które nigdy nie zostały wybudowane. Okazuje się, że niezrealizowane plany nie są tylko domeną powojennej historii Polski. Oto 10 różnych niewybudowanych obiektów na terenie Dolnego Śląska. Większość z nich pochodzi ze stolicy Śląska – Wrocławia. Nie ma się czemu dziwić. To właśnie tu, w tym najważniejszym śląskim mieście, lansowano odważne projekty budowlane.

1. Gmach Główny Uniwersytetu Wrocławskiego

Pierwsza z budowli w zasadzie nie należy do obiektów niezrealizowanych, ale raczej do obiektów nigdy nieukończonych. Mowa jest o barokowym, monumentalnym Gmachu Głównym Uniwersytetu Wrocławskiego. Prace przy budowie obiektu rozpoczęły się w 1728 roku. Według pierwotnych projektów budynek miał się składać z dwóch skrzydeł o tej samej długości. Każde skrzydło miało mieć swoją własną wieżę, a po środku miała znajdować się główna trzecia najwyższa strzelista wieża. Po czterech latach od rozpoczęcia budowy zachodnie skrzydło było już ukończone. Dalszą budowę gmachu przerwał wybuch wojen śląskich. Po ich zakończeniu Śląsk znalazł się w rękach Prusaków, a dalszy rozwój uniwersytetu został zaniechany. Z trzech zaplanowanych wież ukończono tylko jedną, zwaną dziś Wieżą Matematyczną. Nie udało się ukończyć także w całości skrzydła wschodniego.

Tak miał wyglądać Gmach Główny Uniwersytetu Wrocławskiego – Źródło: dolny-slask.org.pl

A tak współcześnie wygląda wybudowana część gmachu

2. Niezrealizowane koncepcje Mostu Grunwaldzkiego

Most Grunwaldzki, dawniej zwany Kaiserbrücke, to jeden z najbardziej charakterystycznych mostów Wrocławia. W zasadzie można go śmiało nazwać jednym z symboli tego miasta. Wielokrotnie jego wizerunek był umieszczany i powielany na zdjęciach promujących Wrocław. Mało osób jednak wie, że charakterystyczną bryłę Mostu Grunwaldzkiego mogła zastąpić zupełnie inna konstrukcja. Wśród archiwalnych szkiców zachowało się kilka koncepcji budowy Mostu Grunwaldzkiego, prezentujących budowlę w odmiennej formie. Dwie z tych niezrealizowanych budowli zamieszczam poniżej. Ostatecznie wybrano jednak inny, dobrze nam znany projekt mostu, a jego budowę ukończono w 1910 roku.

Jedna z niezrealizowanych koncepcji Mostu Grunwaldzkiego – Źródło: dolny-slask.org.pl

Kolejna z niezrealizowanych koncepcji Mostu Grunwaldzkiego – Źródło: dolny-slask.org.pl

3. Wieżowiec na Rynku we Wrocławiu

Wrocławski Rynek to jedno z najpopularniejszych miejsc we Wrocławiu. To również jeden z największych średniowiecznych placów targowych w Europie. Mało osób jednak wie, że w latach 20-tych XX wieku planowano na środku Rynku we Wrocławiu wybudować wieżowiec. A wszystko to za sprawą wizji znanego i cenionego wrocławskiego architekta – Maxa Berga. Max Berg zasłynął przede wszystkim jako projektant modernistycznej Hali Stulecia we Wrocławiu, która dziś wpisana jest na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Berg przez wiele lat (1909–1924) pełnił również funkcję miejskiego architekta we Wrocławiu. Na fali swojego zafascynowania wieżowcami i modernizmem architekt przedłożył koncepcje budowy kilku żelbetowych wieżowców we Wrocławiu. Jeden z nich miał się znaleźć w samym ścisłym centrum miasta, na rynku. Do realizacji tych planów jednak nie doszło. Pozostały jednak po pomyśle odważne szkice Berga.

Szkic projektu wieżowca na Rynku we Wrocławiu, w lewym dolnym rogu widać Stary Ratusz – Źródło: dolny-slask.org.pl

Kolejny szkic wieżowca na Rynku, tym razem od południowej strony – Źródło: dolny-slask.org.pl

4. Wieżowiec na pl. Powstańców Warszawy we Wrocławiu

Koncepcja budowy wieżowca na Rynku we Wrocławiu to nie jedyny pomysł Maxa Berga. Równie monumentalne wieżowce miały się znaleźć również w innych częściach miasta. Budowę jednego z nich Max Berg zaproponował nad Odrą, tuż obok Mostu Grunwaldzkiego. Dziś w tym miejscu, przy placu Powstańców Warszawy (dawniej Lessing Platz), znajduje się charakterystyczny budynek Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego. Został on jednak wybudowany znacznie później. Wcześniej w wizji Maxa Berga miał w tym miejscu stanąć potężny, modernistyczny gmach, który swoimi rozmiarami przyćmiłby okoliczne budynki. Również i ta koncepcja Berga nie znalazła poparcia, a sam architekt wkrótce w atmosferze lekkiego skandalu zrezygnował z pełnionej funkcji miejskiego architekta. Jeden z internautów przygotował ciekawą wizualizację śmiałych planów Maxa Berga. Zamieszczam ją również poniżej.

Szkic wieżowca na pl. Powstańców Warszawy we Wrocławiu – Źródło: dolny-slask.org.pl

5. Zapora wodna Wałbrzych-Konradów

Końcówka XIX wieku to czas wielkich powodzi, które nawiedzają Dolny Śląsk. Ich katastrofalne skutki (zwłaszcza powódź z 1897 roku) były impulsem do wdrożenia ambitnego programu przeciwpowodziowego w Sudetach. Ważnym elementem działań przeciwpowodziowych była budowa nowoczesnych zapór wodnych, które mogłyby łagodzić skutki gwałtownych opadów, ale i również ujarzmiać moc zgromadzonej wody, przekształcając ją w energię elektryczną. Zbiorniki powstałe ze spiętrzonej wody mogły również pełnić funkcje retencyjne. Do sztandarowych inwestycji z tego okresu należą m.in. zapory w Pilchowicach, Leśnej i Zagórzu Śląskim. Okazuje się, że Niemcy planowali wybudować również kolejne zapory w Sudetach. Oto projekt jednej z nich, zlokalizowanej w Górach Wałbrzyskich, nazwanej zapora Wałbrzych-Konradów. Budowa tego zbiornika jednak nigdy nie została rozpoczęta.

Więcej informacji na temat tej budowli, a także dokładniejsze plany są na serwisie dolny-slask.org.pl.

Plany niezrealizowanej zapory i zbiornika Wałbrzych-Konradów (Waldenburg-Konradswaldau) – Źródło: dolny-slask.org.pl

Plany niezrealizowanej zapory i zbiornika Wałbrzych-Konradów (Waldenburg-Konradswaldau) – Źródło: dolny-slask.org.pl

6. Autostrada Wrocław-Wiedeń

Budowa sieci nowoczesnych autostrad w III Rzeszy, tzw. Reichsautobahn, była jednym z głównych i prestiżowych zadań realizowanych po dojściu do władzy przez nazistów. Liczby są imponujące i mówią same za siebie. W ciągu kilku lat (1933–1939) wybudowano około 4 tys. km autostrad. Po wybuchu wojny tempo budowy nowych autostrad znacznie spadło, jednak wciąż planowano realizacje kolejnych, nowych inwestycji. Zwłaszcza, że zwiększeniu uległo terytorium III Rzeszy (np. poprzez Anschluss Austrii), co oznaczało konieczność skomunikowania nowych terenów. W takich okolicznościach powstał pomysł budowy autostrady Wrocław-Wiedeń (Breslau-Wien). Na temat historii budowy tej autostrady pisałem już we wcześniejszym artykule. Najbardziej zaawansowane prace były prowadzono na Morawach. Na terenie Dolnego Śląska pomysł nie wyszedł poza fazę deski kreślarskiej.

Plan przebiegu autostrady w lepszej rozdzielczości dostępny jest na serwisie dolny-slask.org.pl.

Planowany przebieg autostrady Wrocław-Wiedeń na terenie Dolnego Śląska – Źródło: dolny-slask.org.pl

7. Pałac Kultury i Nauki we Wrocławiu

Okazuje się, że nie tylko Niemcy w dwudziestoleciu międzywojennym mieli wizje wznoszenia monumentalnych budowli w centrum Wrocławia. Podobne koncepcje pojawiały się również po wojnie, zwłaszcza wtedy, kiedy to w wyniku działań wojennych wiele zniszczonych miejsc czekało na nowe zagospodarowanie. Jednym z takich miejsc był obszar wokół placu Grunwaldzkiego, gdzie Niemcy w czasie wojny zorganizowali prowizoryczne lotnisko. To właśnie na placu Grunwaldzkim pojawił się pomysł budowy monumentalnego pałacu w stylu socrealistycznym, żywo przypominającym Pałac Kultury i Nauki w Warszawie. Koncepcje budowy takiego pałacu-wieżowca przygotował architekt Tadeusz Teodorowicz-Todorowski. Wrocławski Pałac Kultury i Nauki, choć dumnie prezentowany w postaci makiet na pierwszomajowych pochodach, nie miał szans na realizację. Pomysł więc zaniechano, myślę, że tym razem z korzyścią dla miasta.

Więcej zdjęć projektu dostępnych jest na serwisie dolny-slask.org.pl.

Wizja wrocławskiego Pałacu Kultury i Nauki, po lewej stronie widoczny jest Most Grunwaldzki – 10 niezrealizowanych budowli na Dolnym Śląsku

8. Nieukończona elektrownia szczytowo-pompowa w Młotach

W latach 70-tych we wsi Młoty niedaleko Bystrzycy Kłodzkiej ruszyła budowa tzw. elektrowni szczytowo-pompowej. Konstrukcji bliźniaczo podobnej do Elektrowni Porąbka-Żar w województwie śląskim. Głównymi elementami elektrowni miały być dwa zbiorniki położone na różnych wysokościach: dolny i górny. Dolny zbiornik powstałby w wyniku budowy zapory na rzece Bystrzyca. Po spiętrzeniu wód rzeki miano zalać wieś Młoty i w ten sposób stworzyć sztuczny zbiornik. Budowę drugiego, górnego zbiornika, zaplanowano wyżej na sąsiednim szczycie. Oba zbiorniki byłyby ze sobą połączone sztolniami (upadowymi), przez które woda byłaby na przemian pompowana i spuszczana, tym samym magazynując i generując energię. Tyle w teorii. Budowa elektrowni nigdy nie została jednak ukończona, pomimo tego, iż część prac górniczych została już wykonana. Wydrążona została już sztolnia obiegowa, którą miano puścić nurt rzeki. W górze Zamkowa Kopa zaczęto drążyć sztolnie łączące oba zbiorniki. Przygotowano również teren pod budowę zapory. Budowa elektrowni została wstrzymana w latach 80-tych. Choć co jakiś czas pojawiają się informacje o wznowieniu budowy, jej realizacja wciąż pozostaje zawieszona w próżni.

Plany budowy zbiorników elektrowni znajdują się pod tym linkiem.

Plan budowy elektrowni szczytowo-pompowej w Młotach naniesiony na współczesne zdjęcie satelitarne Google Maps

Ukończona sztolnia obiegowa elektrowni w Młotach – 10 niezrealizowanych budowli na Dolnym Śląsku

9. Pierwsze plany Sky Towera

Koniec końców Wrocław doczekał się swojego nowoczesnego wieżowca z prawdziwego zdarzenia. Budowę pierwszego drapacza chmur podjął się wrocławski biznesmen Leszek Czarnecki. Wieżowiec miał stanąć na miejscu ówcześnie najwyższego wrocławskiego budynku – Poltegoru. Po rozbiórce Poltegoru prace nad budową drapacza chmur ruszyły już pod koniec 2007 roku. Sky Tower – bo taką nazwę otrzymał – był reklamowany jako najwyższy budynek w Polsce. Swoją wysokością miał zdetronizować Pałac Kultury i Nauki w Warszawie. Jednakże kryzys finansowy w 2008 roku, a także nieporozumienia z pierwszym projektantem budowli, doprowadziły do zmiany koncepcji i przeprojektowania Sky Towera. Nie tylko obniżono wysokość budynku, ale i również zmieniono zasadniczo jego formę. Poniżej zamieszczam jedną z pierwszych, niezrealizowanych wizji Sky Towera. Czy w takiej formie byłby on lepszy od zrealizowanej fallicznej budowli? To już oceńcie sami.

Wizualizacja pierwszej koncepcji Sky Towera we Wrocławiu

10. Kopalnia odkrywkowa pod Legnicą

Nie wszyscy wiedzą, że w okolicach Legnicy znajduje się prawdziwy skarb. To ogromne złoża węgla brunatnego, jedne z największych złóż w Europie, których zasoby szacowane są na 5,5 mld ton. Od dłuższego czasu trwa dyskusja nad rozpoczęciem eksploatacji tych złóż. Pod uwagę brane są różne metody eksploatacji, jednak najczęściej mówi się o metodzie odkrywkowej. To oczywiście wiązałoby się ze znaczną ingerencją w środowisko naturalne, wymagałoby także przesiedlenia okolicznej ludności. Nie dziwi więc fakt, że budowa kopalni odkrywkowej spotkała się ze sporym sprzeciwem mieszkańców. Pomysł pozostaje więc wciąż w sferze planów i koncepcji. Ciekawe czy zmieni się to w momencie, kiedy obecnie eksploatowane złoża węgla brunatnego zaczną się kurczyć, gdy jednocześnie Polska wciąż nie będzie w stanie korzystać z alternatywnych źródeł energii.

Planowany obszar działalności kopalni odkrywkowej: kolor czerwony – obszar odkrywki, kolor szary – miejsca na zwałowiska

Artykuł 10 niezrealizowanych budowli na Dolnym Śląsku pochodzi z serwisu Eloblog.