Film z Wrocławia z 1924 roku

W sieci pojawiła się kolejna historyczna perełka z Dolnego Śląska. Nieznany wcześniej film pokazujący Wrocław z 1924 roku. Film został opublikowany dwa tygodnie temu na YouTube, ale pierwotnie został zamieszczony na serwisie Fremepool. Widać zresztą naniesione znaki wodne. W serwisie Fremepool film został opublikowany w trzech krótkich częściach składających się po kilkanaście i kilkadziesiąt sekund. Podaję link. Na YouTube widzimy całość zmontowaną w jeden materiał. Można tylko ubolewać nad tym, że film jest tak krótki. Podkreślić należy bardzo dobrą jakość materiału. Niestety nie jestem w stanie stwierdzić skąd pierwotnie pochodził film i kto był jego autorem. Nie wiem też, czy jest on częścią jakiegoś dłuższego materiału pokazującego przedwojenny Wrocław. Być może zachowało się coś więcej.

Na filmie widzimy kilka ujęć z wrocławskiego rynku. Na początku zachodnia strona rynku tzw. Siedmiu Elektorów z pomnikiem konnym króla Prus Fryderyka II Wielkiego, a na rogu restauracja Rats Weinkeller (dzisiejsza restauracja i browar Spiż). Dalej wrocławski Stary Ratusz, wschodnia strona rynku wraz z pręgierzem i tramwajami. W dalszej części filmu znajdują się miejsca, których nie jestem w stanie rozpoznać. Wrocław na pokazanym filmie prezentuje się dość skromnie, żeby nie powiedzieć biednie. Pamiętajmy, że są to pierwsze lata po zakończeniu I wojny światowej. Państwo niemieckie borykało się wówczas z wieloma gospodarczymi problemami. Choć wielka wojna nie objęła swoim zasięgiem ziem Dolnego Śląska, to była odczuwalna poprzez kryzys gospodarczy, brak podstawowych artykułów, reglamentowanie żywności itd. Doprowadziła ona do znacznego zubożenia społeczeństwa.

Zachęcam również do zobaczenia innych archiwalnych filmów z przedwojennego Wrocławia.

Artykuł Wrocław na nieznanym filmie z 1924 roku pochodzi z serwisu Eloblog.

Stare zdjęcia z Festung Breslau

Prawie trzymiesięczne oblężenie Wrocławia zamieniło to piękne śląskie miasto w stertę dymiącego gruzu. 6 maja 1945 roku, w dniu podpisania kapitulacji przez gen. Niehoffa, w mieście z dawnych mieszkańców miasta pozostawała już tylko garstka uchodźców, jeńców i inwalidów. Według danych przytoczonych przez Normana Daviesa w książce Mikrokosmos straty wśród niemieckich żołnierzy przekraczały 60% stanu i wynosiły 6 tys. zabitych oraz 23 tys. rannych żołnierzy. W mieście zginęło od 10 do 80 tys. cywilów, w tym 3 tys. na skutek samobójstw. Straty wśród Armii Czerwonej ocenia się na 65 tys. żołnierzy, w tym 8 tys. zabitych. Tego dnia ciężko było sobie wyobrazić dalszą przyszłość miasta. W pewnym sensie, symbolicznie, tego dnia umarł Breslau, a narodził się Wrocław.

Czerwonoarmiści na barykadach, okolice ul. Powstańców Śląskich

Sowieckie działo samobieżne ISU-152 i czołg T-34 na ulicach Wrocławia

Żołnierze Armii Czerwonej, prawdopodobnie al. Hallera

Walki o Wrocław, al. Wiśniowa, w tle wieża ciśnień Borek

Żołnierze niemieccy prowadzą ostrzał ze stanowisk ukrytych w budynkach

Zbiórka darów od mieszkańców Wrocławia, wykorzystywanych przy obronie miasta

Bateria armatohaubic MŁ-20 (152 mm) podczas ostrzału Breslau

Armata dywizyjna ZiS-3 (76 mm) na ul. Powstańców Śląskich

Moździerz 120 mm, prawdopodobnie ul. Krakowska

Barykada Festung Breslau na ul. Gajowickiej

Żołnierze Armii Czerwonej i haubica 122 mm

Ostrzał prowadzony przez wyrzutnie BM-31 tzw. Katiusze

Festung Breslau był szturmowany przez żołnierzy 1. Frontu Ukraińskiego

Żołnierze Armii Czerwonej szturmują miasto

Zniszczony czołg Pz.Kpfw.IV, gdzieś na przedpolach Wrocławia

Szczątki zestrzelonego samolotu Ju-52 przy pl. Powstańców Śląskich, budynek Tauronu

Czerwonoarmiści w walkach o Festung Breslau, jeden z żołnierzy strzela z karabinu przeciwpancernego PTRS-41

Żołnierze 309. dywizji w walkach o Wrocław

Walki o Wrocław, ul. Drukarska

Saperzy przedzierają się pod ostrzałem, ul. Powstańców Śląskich

Ten sam moment, ale uchwycony z okna budynku, żołnierze osłaniają saperów

Okolice zajezdni tramwajowej przy ul. Powstańców Śląskich, w tle zniszczone wrocławskie tramwaje

Sowiecki żołnierz, w tle wieża kościoła św. Augustyna

Kolumna wojsk niemieckich, na pierwszym planie lekki ciągnik Sd.Kfz. 10

Żołnierz Armii Czerwonej gra na pianinie w jednym ze zrujnowanych domów

To samo pomieszczenie co powyżej, walki o Festung Breslau w zniszczonych domach

Sowieccy żołnierze wraz z haubicą 122 mm na ul. Drukarskiej

Żołnierze sowieccy na Moście Osobowickim, rzeka Odra

Sowieccy żołnierz rozdają chleb mieszkańcom Wrocławia

Zniszczony radziecki ciężki czołg IS-2 na ul. Legnickiej

Zniszczony Wrocław i góra sprzętu wyposażenia niemieckiego żołnierza, prawdopodobnie skrzyżowanie ul. Trzemeskiej z ul. Legnicką

Widok na morze ruin, ok. 70% budynków Wrocławia uległo zniszczeniu

Zdjęcia zostały pierwotnie skatalogowane i opisane na rosyjskim serwisie waralbum.ru.

Artykuł Stare zdjęcia z Festung Breslau – Tak sowieci zdobywali Wrocław! pochodzi z serwisu Eloblog.

Wrocław i okolice na filmie z 1924 roku

Wczoraj na fanpage’u Breslau pojawił się archiwalny film z 1924 roku przedstawiający Wrocław i okolice. Film nie był mi wcześniej znany, choć niektóre znajdujące się w nim ujęcia Wrocławia widziałem już wcześniej w innych archiwalnych materiałach. Swojego czasu, 2-3 lata temu, przeszukiwałem najgłębsze czeluści Internetu w poszukiwaniu archiwalnych filmów z Dolnego Śląska. Jak widać, wciąż jest coś nowego (starego) do znalezienia. Szybkie rozpoznanie w Google’u doprowadziło mnie do kanału na YouTubie o nazwie Sonichtfreundchen, gdzie w październiku 2017 roku film został pierwotnie opublikowany. Oryginalny tytuł: „Breslau und Umgebung ein Dokumentarfilm der Emelka Münchner Lichtspielkunst AG aus dem Jahre 1924”. Zapraszam do oglądania, to wspaniała podróż w czasie do przedwojennego Wrocławia i Dolnego Śląska.

Kadr z filmu, widok na Ostrów Tumski i wieże katedry – Wrocław i okolice na filmie z 1924 roku

Na filmie oprócz Wrocławia znajdziemy także inne dolnośląskie miejscowości i popularne miejsca. Oto chronologiczna lista miejsc:

• 0:11 – Katedra św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu, Ostrów Tumski
• 0:27 – Kaplica św. Elżbiety w katedrze
• 2:13 – Hala Stulecia, Pawilon Czterech Kopuł
• 3:11 – Die Messehallen (?)
• 5:15 – Park Szczytnicki
• 5:51 – Mauzoleum marszałka Blüchera
• 6:14 – Klasztor w Lubiążu
• 6:55 – Zamek Książąt Oleśnickich
• 7:36 – Klasztor w Trzebnicy
• 8:00 – Ślęża
• 9:31 – Pomnik Lützowa w Sobótce
• 9:55 – Szczawno-Zdrój
• 10:32 – Zamek Książ
• 10:45 – Zamek Świny
• 11:04 – Zamek Bolków i miasto
• 12:00 – Jezioro Bystrzyckie
• 12:23 – Zamek Grodno
• 13:21 – Pomnik bitwy pod Lutynią

Zobacz także: Najstarsze zdjęcia Dolnego Śląska – Te fotografie mają 150 lat!

Artykuł Wrocław i okolice na przedwojennym filmie z 1924 roku pochodzi z serwisu Eloblog.

Panorama Dolnego Śląska z 1937 roku

Przed wojną Niemcy lubili się w prezentowaniu gór i Dolnego Śląska w formie przerysowanych panoram. Na łamach mojego blogu prezentowałem już dwie tego typu grafiki: Panoramę Gór Sowich i Wałbrzyskich oraz Panoramę Karkonoszy. Teraz czas na grafikę przedstawiającą Dolny Śląsk. Poniższa panorama została wydana w formie składanej mapy, z jednej strony znajdował się plan miasta Wrocławia (Breslau), a z drugiej strony panorama Dolnego Śląska. Na grafice większość miast i miasteczek jest zaznaczona oraz opisana. Tak samo w przypadku pasm górskich i ważniejszych szczytów górskich. Na mapie znajdziemy również przebieg dróg i linii kolejowych. Oprócz miejscowości naniesione są także ważniejsze miejsca typu zamki, jeziora, zapory, stanowiące bądź co bądź atrakcje turystyczne. Mapa została wydane w 1937 roku.

Przedwojenna panorama Dolnego Śląska i Wrocławia z 1937 roku

Grafika panoramy Dolnego Śląska dostępna jest w dwóch źródłach:

• Na moim blogu pod tym linkiem
• Lub w lepszej jakości (rekomendowana) na serwisie dolny-slask.org.pl

Na portalu dolny-slask.org.pl dostępna jest również druga strona mapy prezentująca plan Wrocławia.

Artykuł Przedwojenna panorama Dolnego Śląska z 1937 roku pochodzi z serwisu Eloblog.

Najstarsze zdjęcia Wrocławia

Kilka dni temu opublikowałem w moim artykule serię najstarszych zdjęć Dolnego Śląska. Były to fotografie wykonane przez Hermanna Krone w latach 60-tych XIX wieku. Dziś pora na kolejną porcję zdjęć, z równie starą metryką. Tym razem jednak skupimy się tylko na Wrocławiu (Breslau). Zaprezentowane zdjęcia zostały wykonane od lat 40-tych do lat 70-tych XIX wieku. W tym wieku Wrocław rozwijał się szczególnie intensywnie. Na zdjęciach możemy dostrzec wiele nowo wybudowanych obiektów. Niestety, nie wszystkie przetrwały do naszych czasów. Zwróćmy także uwagę na wrocławski Rynek. Na zdjęciach wciąż jeszcze pełni on funkcje typowo targowe. Mnóstwo stoisk, kramów kupieckich, drobnych i większych sprzedawców. Na Rynku nie widać jeszcze elektrycznych tramwajów, te pojawiły się dopiero na przełomie następnego wieku. Trzeba przyznać, że stolica Śląska na tych starych fotografiach wygląda zjawiskowo… Wszystkie zaprezentowane najstarsze zdjęcia Wrocławia (z wyjątkiem pl. Solnego z ok. 1840) pochodzą ze zbiorów Deutsche Fotothek.

Jedno z najstarszych zdjęć, być może najstarsze zdjęcie Wrocławia, dagerotyp – Wieża kościoła św. Elżbiety – Hermann Krone, 15 lipca 1843 rok

Panorama Wrocławia, dagerotyp wykonany z kościoła Opieki św. Józefa – Hermann Krone, 1844 rok

Plac Solny, po lewej widoczny pomnik Blüchera (nieistniejący), po prawej Rynek i Wielka Waga Miejska (nieistniejąca) – Julius Brill, ok. 1840 rok

Ojciec i brat H. Krone, zdjęcie wykonane z Wieży Matematycznej, w tle prawdopodobnie wieże kościoła św. Marii Magdaleny – Hermann Krone, 1848 rok

Rynek i Stary Ratusz we Wrocławiu – Hermann Krone, 1865 rok

Rynek i Stary Ratusz we Wrocławiu – Hermann Krone, po 1863 roku

Rynek i Stary Ratusz we Wrocławiu – Hermann Krone, po 1863 roku

Wschodnia strona Rynku (Zielonej Rury), po lewej pręgierz – Hermann Krone, przed 1873 rokiem

Południowa strona Rynku (Złotego Pucharu) i pomnik Fryderyka Wilhelma III – Hermann Krone, 1865 rok

Południowa strona Rynku (Złotego Pucharu), w tle plac Solny – Hermann Krone, przed 1873 rokiem

Zachodnia strona Rynku (Siedmiu Elektorów), po prawej Nowy Ratusz, w tle pomnik Fryderyka Wielkiego (nieistniejący) – Hermann Krone, po 1863 roku

Pomnik Fryderyka Wielkiego (nieistniejący) – Hermann Krone, po 1863 roku

Zachodnia strona Rynku (Siedmiu Elektorów) – Hermann Krone, po 1863 roku

Rynek, w tle kościół św. Elżbiety – Hermann Krone, po 1863 roku

Północna strona Rynku (Targ Łakoci) – Hermann Krone, po 1863 roku

Północna strona Rynku (Targ Łakoci), po środku targowisko – Hermann Krone, po 1863 roku

Północna strona Rynku (Targ Łakoci) – Hermann Krone, po 1863 roku

Panorama Rynku z wieży kościoła św. Elżbiety – Hermann Krone, po 1863 roku

Plac Solny, w tyle Rynek i wieża kościoła św. Elżbiety – Hermann Krone, po 1863 roku

Plac gen. Tadeusza Kościuszki, w tle Nowa Synagoga (nie istnieje) – Hermann Krone, po 1863 roku

Śląskie Muzeum Rzemiosła Artystycznego i Starożytności (nie istnieje) – Hermann Krone, po 1863 roku

Wrocławska Opera – Hermann Krone, po 1863 roku

Wrocławska Opera – Hermann Krone, po 1863 roku

Koszary Szczepińskie (nie istnieją) – Hermann Krone, po 1863 roku

Koszary Kirasjerów (Prokuratura Rejonowa) – Hermann Krone, przed 1873 rokiem

Wyspa Piasek, w tle Biblioteka Uniwersytecka i kościół Najświętszej Marii Panny – Hermann Krone, po 1863 roku

Ostrów Tumski i archikatedra św. Jana Chrzciciela – Hermann Krone, po 1863 roku

Wyspa Piasek, w tle Ostrów Tumski, po prawej wieże archikatedry św. Jana Chrzciciela – Hermann Krone, 1865 rok

Most Uniwersytecki (stary), widok w kierunku Nadodrza – Hermann Krone, po 1863 roku

Kościół św. Macieja Apostoła – Hermann Krone, po 1863 roku

Kolumna Fryderyka Wilhelma II w Parku Szczytnickim – Hermann Krone, 1865 rok

Kościół św. Klary i klasztor Urszulanek – Hermann Krone, po 1863 roku

Generalna Komendantura (nie istnieje) przy ul. Świdnickiej – Hermann Krone, po 1863 roku

Wzgórze Partyzantów, Bastion Sakwowy – Hermann Krone, po 1863 roku

Wzgórze Partyzantów, Bastion Sakwowy – Hermann Krone, po 1863 roku

Plac Jana Pawła II, w tle wieża kościoła św. Elżbiety – Hermann Krone, po 1863 roku

Nowa Giełda (Klub Sportowy „Gwardia”) – Hermann Krone, po 1863 roku

Kościół św. Michała Archanioła – Hermann Krone, przed 1873 rokiem

Artykuł Pierwsze najstarsze zdjęcia Wrocławia sprzed ponad 150 lat pochodzi z serwisu Eloblog.

Najstarsze zdjęcia Dolnego Śląska

Prezentowane stare zdjęcia Dolnego Śląska pochodzą ze zbiorów Deutsche Fotothek. Wszystkie fotografie zostały wykonane przez Hermanna Krone, urodzonego we Wrocławiu niemieckiego fotografika. Swoje zdjęcia wykonywał on w technikach dagerotypii i kalotypii. Wśród jego prac znalazło się wiele znanych niemieckich i czeskich miejscowości. Na Dolnym Śląsku uwieczniony został m.in. Wrocław, Wałbrzych, Szczawno-Zdrój, Zagórze Śląskie, Karkonosze. Są to jedne z najstarszych obrazów Dolnego Śląska. Zapraszam do oglądania. To prawdziwa podróż w czasie!

Dwaj eleganccy panowie we Wrocławiu (ojciec i brat H. Krone), w tle prawdopodobnie wieże kościoła św. Marii Magdaleny – Hermann Krone, 1848 rok

Rynek i Stary Ratusz we Wrocławiu – Hermann Krone, 1865 rok

Południowa strona Rynku, pomnik Fryderyka Wilhelma III, w tle wieża kościoła św. Elżbiety – Hermann Krone, 1865 rok

Wyspa Piasek, w tle Ostrów Tumski, po prawej wieże archikatedry św. Jana Chrzciciela – Hermann Krone, 1865 rok

Zamek Książ – Hermann Krone, 1865 rok

Zamek Stary Książ – Hermann Krone, 1865 rok

Uzdrowisko Szczawno-Zdrój, dawna hala spacerowa – Hermann Krone, 1865 rok

Wieża widokowa i restauracja Belweder (nieistniejąca) na Wzgórzu Gedymina, Szczawno-Zdrój – Hermann Krone, ok. 1860 rok

Uzdrowisko Stary Zdrój, dziś dzielnica Wałbrzycha, dawny Dom Zdrojowy – Hermann Krone, ok. 1860 rok

Jedlina-Zdrój, zdjęcia Dolnego Śląska H. Krone objęły kilka miejscowości uzdrowiskowych – Hermann Krone, ok. 1860 rok

Zagórze Śląskie, w tle Zamek Grodno – Hermann Krone, 1865 rok

Śnieżka, w tle nieistniejące już schronisko Riesenbaude – Hermann Krone, ok. 1865 rok

Śnieżka, po prawej schronisko Riesenbaude (nieistniejące) – Hermann Krone, ok. 1865 rok

Szczyt Śnieżki, kaplica św. Wawrzyńca – Hermann Krone, ok. 1865 rok

Wielki Staw, Karkonosze – Hermann Krone, ok. 1865 rok

Mały Staw, Karkonosze – Hermann Krone, ok. 1865 rok

Schronisko Strzecha Akademicka – Hermann Krone, ok. 1865 rok

Śnieżne Kotły, Karkonosze – Hermann Krone, ok. 1865 rok

Kaplica św. Anny na Grabowcu – Hermann Krone, ok. 1865 rok

Wodospad Szklarki – Hermann Krone, ok. 1865 rok

Wodospad Kamieńczyka – Hermann Krone, ok. 1865 rok

Świątynia Wang – Hermann Krone, ok. 1865 rok

Zobacz także:

• Pierwsze najstarsze zdjęcia Wrocławia sprzed ponad 150 lat
• Przedwojenny Lwów na starych zdjęciach

Artykuł Najstarsze zdjęcia Dolnego Śląska – Te fotografie mają 150 lat! pochodzi z serwisu Eloblog.

Schron pod placem Solnym we Wrocławiu

Schron pod placem Solnym to obiekt typu Luftschutz Tiefbunker o powierzchni użytkowej 232 m². Budowę obiektu rozpoczęto w czerwcu 1942 roku, a ukończono w lipcu 1943 roku. W schronie zlokalizowano 45 pomieszczeń tzw. izb schronowych plus osobne pomieszczenia dla dowódcy warty i wartowników. Dodatkowo obiekt został wyposażony w kuchnię, dwa pomieszczenia z punktami pierwszej pomocy, toalety, umywalnie, komory filtracyjne i pomieszczenie z agregatem prądotwórczym.

Położenie i plan schronu pod placem Solnym, obecnie dostępne jest tylko wejście „A”

Wejście do schronu ukryte jest przy zejściu do publicznej toalety – Foto: Adrian Sitko

Wejście „A” do przeciwlotniczego schronu od strony toalety – Foto: Adrian Sitko

Wejście „A” do schronu od strony toalety – Foto: Adrian Sitko

Przeciwlotniczy schron pod placem Solnym we Wrocławiu – Foto: Adrian Sitko

Łącznie schron pod placem Solnym mógł pomieścić ponad 300 osób. Ilość taka była oczywiście niewystarczająca, aby zapewnić schronienie wszystkim osobom przebywającym w centrum Wrocławia. W Breslau powstały więc kolejne obiekty pełniące funkcje schronów. Mimo wszystko ich ilość wciąż była raczej symboliczna. Taką też należy postrzegać ich rolę, w pewnym sensie psychologiczną i propagandową.

Jedne z gazoszczelnych drzwi – Foto: Adrian Sitko

Jedna z kilkudziesięciu izb schronowych – Foto: Adrian Sitko

Wnętrze przeciwlotniczego schronu, w góry zachowane fragmenty wentylacji – Foto: Adrian Sitko

Wnętrze schronu, po prawej kolejne izby schronowe – Foto: Adrian Sitko

Ubikacje w schronie – Foto: Adrian Sitko

Ubikacje w schronie – Foto: Adrian Sitko

Kuchnia – Foto: Adrian Sitko

Łaźnia męska – Foto: Adrian Sitko

Ciekawostka. W schronie pod placem Solnym bardzo dobrze zachowały się napisy eksploatacyjne w postaci numeracji izb i nazw pomieszczeń. Jednak największym zaskoczeniem jest zachowane oryginalne malowanie pomieszczeń wraz z elementami pokrytymi farbą fluorescencyjną. Taką farbą zostały pomalowane ościeżnice drzwi, numeracja izb, a także strefy wokół lamp i włączników światła. W przypadku awarii zasilania, farba fluorescencyjna jeszcze przez dłuższą chwilę emitowała światło, co zapewniało możliwość funkcjonowania obiektu.

Zachowane napisy eksploatacyjne i numeracja pomieszczeń – Foto: Adrian Sitko

Zachowane napisy eksploatacyjne – Foto: Adrian Sitko

Punkt pierwszej pomocy – Foto: Adrian Sitko

Punkt pierwszej pomocy w ciemności, napis pokryty farbą fluorescencyjną – Foto: Adrian Sitko

Opis schronu został zaczerpnięty z publikacji „Fortyfikacje Festung Breslau” Stanisław Kolouszek str. 248-249.

Przyszłość schronu pod placem Solnym

Wygląda na to, że po ponad 70 latach od zakończenia wojny, schron pod placem Solnym zostanie wreszcie na stałe udostępniony dla turystów i mieszkańców miasta. Wcześniej pokazywany był wrocławianom tylko sporadycznie. Przetarg na dzierżawę schronu wygrała firma, która już od kilku lat udostępnia podziemia Arado w Kamiennej Górze. Schron zostanie dostosowany do potrzeb turystycznych, a w środku powstanie kilka ekspozycji. Więcej szczegółów zdradza w filmie menadżer Arado Fabryka Historii Krzysztof Wojtas. Otwarcie schronu planowane jest już na sezon w 2017 roku. Trzymamy kciuki.

Schron pod placem Solnym we Wrocławiu zwiedzałem wspólnie z fotografem Adrianem z Adrian Sitko Fotografia i Marcinem z Łowców Przygód. Już wkrótce na kanale Łowców pojawi się również materiał ze schronu.

Pozdrawiamy ze schronu pod placem Solnym we Wrocławiu – Foto: Adrian Sitko

Więcej zdjęć na profilu Adrian Sitko – Fotografia.

Mapa i lokalizacja przeciwlotniczego schronu pod placem Solnym we Wrocławiu

Artykuł Niemiecki schron ukryty pod placem Solnym we Wrocławiu pochodzi z serwisu Eloblog.

Miasta 300 lat temu na Śląsku

Zaprezentowane archiwalne panoramy Śląska pochodzą z lat 30-tych XVIII wieku. Większość z nich opatrzona jest datą z lat pomiędzy 1737-1739. Autorem tych starych grafik jest śląski rysownik Friedrich Bernhard Werner, czasem występujący również pod swoim czeskim imieniem Bedřich. Warto wspomnieć, że w momencie tworzenia i publikowania tych rysunków, Śląsk znajdował się w przededniu ważnych wydarzeń – wybuchu wojen śląskich. Pierwsza z nich wybuchła w roku 1740, druga w roku 1744, a ostatnia w roku 1756. Dla Śląska wojny te były brzemienne w skutkach, gdyż oderwały tę krainę już na zawsze od Korony Czeskiej, tym samym rozpoczynając okres pruskiej dominacji i wpływów. Warto również zwrócić uwagę na to, że duża część z miast posiadała jeszcze mury miejskie, stanowiące niejako gorset, często uniemożliwiający rozwój miasta. Mury miejskie rozbierane były później, jak w przypadku Wrocławia stało się to dopiero na początku XIX wieku.

Ponieważ teren Górnego i Dolnego Śląska nie jest tożsamy z obecnym podziałem administracyjnym, zamieszczone grafiki podzieliłem współczesnymi województwami. W nawiasach zapisałem ówcześnie obowiązujące i podane nazwy miast. Zwracam uwagę, że mogą się one różnić od przedwojennych niemieckich nazw. Język, jak i nazwy miast, ewoluowały przez stulecia.

Województwo dolnośląskie

Wrocław (Breslau) – Rok 1737 – Tak wyglądały miasta 300 lat temu!

Wrocław od strony Odry – Rok 1737

Legnica (Liegnitz) – Rok 1738

Świdnica (Schweidnitz) – Rok 1738

Kamienna Góra (Landeshut) – Rok 1738

Oleśnica (Oles) – Rok 1737

Wołów (Wohlau) – Rok 1737

Środa Śląska (Neumarck) – Rok 1737

Ząbkowice Śląskie (Franckenstein) – Rok 1738

Ziębice (Münsterberg) – Rok 1738

Jelenia Góra (Hirschberg) – Rok 1739

Jawor (Jauer) – Rok 1739

Kowary (Schmiedeberg) – Rok 1739

Głogów (Glogau) – Rok 1739

Bardo (Warta) – Rok 1738

Oława (Olau) – Rok 1737

Twardogóra (Festenberg) – Rok 1737

Niemcza (Nimtsch) – Rok 1737

Strzelin (Streelen) – Rok 1737

Bierutów (Bernstadt) – Rok 1737

Trzebnica (Trebnitz) i Dobroszyce (Juliusburg) – Rok 1737

Ścinawa (Stignau) – Rok 1737

Wąsosz (Herrnstadt) – Rok 1737

Opactwo Cystersów w Lubiążu (Leubus) – 1737

Lubin (Lüben) – Rok 1738

Złotoryja (Goldberg) – Rok 1738

Prochowice (Parchwitz) – Rok 1738

Zamek Grodziec (Graditzberg) – Rok 1738

Świebodzice (Freyberg) – Rok 1738

Zamek Książ (Scloß Fürstentstein) – Rok 1738

Dzierżoniów (Reichenbach) – Rok 1738

Strzegom (Strigau) – Rok 1738

Sobótka (Zubten) i Ślęża – Rok 1738

Złoty Stok (Reichstein) – Rok 1738

Srebrna Góra (Silberberg) – Rok 1738

Góra (Gurau) – Rok 1739

Lubomierz (Liebethal) – Rok 1739

Cieplice Śląskie-Zdrój (Warmbad) – Rok 1739

Lwówek Śląski (Lemberg) – Rok 1739

Gryfów Śląski (Greiffenberg) – Rok 1739

Bolesławiec (Buntzlau) – Rok 1739

Prusice (Prausnitz) – Rok 1739

Głębowice (Gros Strenz) – Rok 1737

Województwo opolskie

Opole (Oppeln) – Rok 1739

Brzeg (Brieg) – Rok 1737

Nysa (Neis) – Rok 1738

Namysłów (Namslau) – Rok 1737

Głubczyce (Leobschütz) – Rok 1737

Głogówek (Klein Glogau) – Rok 1739

Otmuchów (Ottmachau) – Rok 1738

Głuchołazy (Ziegenhals) – Rok 1738

Grodków (Grotkau) – Rok 1738

Paczków (Patschkau) – Rok 1738

Prudnik (Neustadt) – Rok 1739

Krapkowice (Krapitz) – Rok 1739

Koźle, Kędzierzyn-Koźle (Kosel) – Rok 1739

Województwo śląskie

Racibórz (Ratibor) – Rok 1739

Cieszyn (Teschen) – Rok 1738

Rudy (Rauden) – Rok 1737

Województwo lubuskie

Żagań (Sagan) – Rok 1737

Kożuchów (Freystad) – Rok 1739

Artykuł Tak wyglądały miasta 300 lat temu na Dolnym i Górnym Śląsku! pochodzi z serwisu Eloblog.

Autostrada Wrocław-Wiedeń

W wyniku Anschlussu i zawarcia tzw. Układu Monachijskiego III Rzesza powiększyła swoje terytorium o nowe ziemie należące wcześniej do Austrii i Czechosłowacji. Z Czechosłowacji oderwany został tzw. Sudetenland, a z pozostałej jej części utworzono m.in. zależny od Niemiec Protektorat Czech i Moraw. Austria została wchłonięta w całości, a jej dawna stolica – Wiedeń – utraciła na swoim znaczeniu. Jednak wciąż Wiedeń był jednym z większych miast hitlerowskich Niemiec. Powiększenie terytorium Niemiec oznaczało także konieczność dalszej rozbudowy infrastruktury tego kraju. Scalenia go komunikacyjnie w jedną całość. W takich oto okolicznościach powstał plan wybudowania kolejnej nowej autostrady Hitlera. Autostrady, która miała połączyć Wrocław z Wiedniem (Reichsautobahn Breslau-Wien) i przebiegać wprost przez dawne terytorium Czechosłowacji.

Przebieg autostrady Wrocław-Wiedeń – Reichsautobahn Breslau-Wien – Zaginiona autostrada Hitlera

Model wiaduktu autostradowego, który miał przebiegać w pobliżu miejscowości Moravská Třebová

Budowa eksterytorialnej autostrady Breslau-Wien ruszyła 11 kwietnia 1939 roku. Za jej projekt i budowę odpowiedzialny był inżynier budownictwa drogowego Hans Lorenz. Przebieg autostrady został zaplanowany tak, aby wykorzystać walory widokowe Sudetów, Moraw i Dolnej Austrii. Skomunikowane miały być także inne ważne niemieckie miasta: Świdnica i Kłodzko. Nowa autostrada Hitlera miała również przebiegać w pobliżu Brna, dużego miasta na Morawach, które było zamieszkiwane również przez sporą mniejszość niemiecką. Autostrada była projektowana, jako wzorowa. Prace rozpoczęte jeszcze przed wojną i były kontynuowane w jej trakcie. Jednakże z powodów niepowodzeń na froncie wschodnim i problemów z materiałami, budowę przerwano 30 kwietnia 1942 roku.

Inż. Hans Lorenz (po lewej stronie)

Autostrada Hitlera – Hitlerova dálnice

Najbardziej zaawansowane prace prowadzone były na terenie Czech. Udało się ukończyć kilka odcinków autostrady w okolicach Brna, z których jeden po wojnie został przebudowany na lokalną drogę. Niemcy wybudowali także na terenie Czech liczne wiadukty, przejścia i elementy przyszłych mostów, a także rozpoczęli na niektórych odcinkach prace ziemne. Część z tych obiektów wciąż można zobaczyć u naszych południowych sąsiadów. Pozostawione w stanie nieukończonym odcinki autostrady nazywane są dziś przez Czechów „Hitlerova dálnice”, czyli autostradą Hitlera.

Fragment autostrady Hitlera w okolicach Brna, przerobiony po wojnie na zwykłą drogę – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Packa

Filar nieukończonego mostu w okolicach Brna – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Dezidor

Na niektórych odcinkach prace ziemne były na tyle zaawansowane, że nawet dziś po kilkudziesięciu latach na zdjęciach satelitarnych możemy doszukać się przebiegu planowanej autostrady. Tak jest w pobliżu czeskiej miejscowości Jevíčko.

Wyraźnie widoczny przebieg autostrady Hitlera (Hitlerova dálnice) w pobliżu miejscowości Jevíčko – Źródło: Google Maps

Ukończony wiadukt w pobliżu miejscowości Jevíčko – Źródło: commons.wikimedia.org Foto: Pudelek

Autostrada Hitlera na Dolnym Śląsku

Pozostaje odpowiedzieć na pytanie, jaki przebieg miała mieć Reichsautobahn Breslau-Wien na współczesnym terenie Polski, czyli na obszarze województwa dolnośląskiego. Nie znalazłem nigdzie informacji o prowadzonych pracach na Dolnym Śląsku w czasie wojny, więc na tym odcinku nowa autostrada pozostała tylko w fazie planów. Więcej światła na jej zaplanowany przebieg rzuca portal dolny-slask.org.pl. Publikuje on mapę przedstawiającą komunikację samochodową i kolejową na terenie śląskiej prowincji. Na niej możemy również zobaczyć zaplanowany przebieg (niebieska przerywana linia) autostrady Wrocław-Wiedeń na obszarze Dolnego Śląska. Ważna uwaga, granice na mapie zaznaczone są już z uwzględnieniem przyłączenia Sudetenlandu.

Zaplanowany przebieg autostrady Wrocław-Wiedeń na Dolnym Śląsku – Źródło: dolny-slask.org.pl

Mapa w większej rozdzielczości dostępna jest na stronie dolny-slask.org.pl.

Artykuł Zaginiona autostrada Hitlera – Autostrada Wrocław-Wiedeń pochodzi z serwisu Eloblog.

Ciężko dziś określić dokładnie, kiedy to na odrzańskiej wyspie – zwanej dziś Ostrowem Tumskim – pojawiła się pierwsza osada, która to dała początek Wrocławiowi. A tym samym wraz z jej powstaniem, nadanie pierwszej nazwy wyspowego grodu. Na podstawie fragmentów zebranych informacji do tej pory badacze wyciągają odmienne wnioski, co do pierwszych osad na terenie wyspy.

Wrocław na starej panoramie z 1493 roku – Nazwa miasta Bressla

Najprawdopodobniej protoplasta współczesnej nazwy miasta wywodzi się od imienia czeskiego księcia Wratysława I, który panował w latach 915-921. Badacze przypuszczają, że to właśnie od którejś z jego form imienia zaczerpnięto nazwę wrocławskiego grodu. W późniejszym czasie, pod koniec X wieku tereny dostają się pod panowanie dynastii Piastów. W czasie zjazdu gnieźnieńskiego w roku 1000, cesarz Otton III i książę (jeszcze nie król) Bolesław I Chrobry postanowili o utworzeniu trzech biskupstw. W tym jednego biskupstwa na południu państwa w mieście:

Vratislavia

Tym samym wyspowy gród Vratislavia trafił do pisanych źródeł historycznych. Następnie po umocnieniu się panowania Piastów gród na wyspie zostaje uwieczniony w kronice biskupa Thietmara z Magdeburga, jako:

Wrotizla

W XIV wieku Śląsk przechodzi pod panowanie Korony Czeskiej. Miasto ze swoim życiem politycznym i kulturowym wiąże się na lata nie tylko z Królestwem Czech, ale i całym Świętym Cesarstwem Rzymskim. W pisemnej wzmiance w roku 1327 stolica Śląska pojawia się jako:

Wretslaw

Po zdobyciu prymatu w Europie Środkowej przez ród Habsburgów w XVI wieku, Śląsk wraz ze swoim najważniejszym miastem również trafia w obszar ich wpływów. W roku 1620 w zapiskach pojawia się nazwa miasta:

Presslaw

W połowie wieku XVIII podczas ekspansji Królestwa Prus i wybuchu kilku wojen śląskich, obszar Śląska trafia pod panowanie Króla Pruskiego. W tym początkowym okresie złamana zostaje wielowiekowa niezależność miasta oraz następuje wzrost dominacji Prusaków. Wówczas miasto nazywane jest:

Bresslau

W późniejszym okresie, kiedy to na ziemiach śląskich utrwaliło się panowanie niemieckie, z nazewnictwa miasta wypadła jedna listera „s”. Do roku 1945 miasto nazywało się:

Breslau

Po zakończeniu II wojny światowej ziemie Dolnego i Górnego Śląska przypadły ostatecznie Polsce. Wraz z utrwalaniem się nowej polskiej władzy na zdobytych terenach, zmieniało się również nazewnictwo miast. W przypadku stolicy Śląska przemianowano ją na jej współczesny polski odpowiednik:

Wrocław

Według brytyjskiego historyka Normana Daviesa, autora książki o historii Wrocławia, na przestrzeni wieków zarejestrowało się ponad 50 różnych nazw (określeń) miasta, które dziś my Polacy znamy jako Wrocław, Niemcy nazywają Breslau, a Czesi używają nazwy Vratislav. Każda z tych nazw nosi piętno czasu, miejsca i jej historycznych użytkowników. W artykule wymieniam tylko te najważniejsze nazwy, podkreślające kolejne etapy rozwoju i historii miasta. Informacje zostały zaczerpnięte z książki opisującej dzieje Wrocławia – Mikrokosmos, Norman Davies i Roger Moorhouse.

Artykuł Ciekawe pochodzenie nazwy miasta Wrocław pochodzi z serwisu Eloblog.